Document · PDF

bestemmingsplan 'Achterstraat-Delst' - Bijlage T5 vooronderzoek NGE, gemeente Bernheze

Commissie Ruimtelijke Zaken 8 mei 2024, gemeente BernhezeBij agendapunt: Vaststellen bestemmingsplan ‘Achterstraat-Delst, Nistelrode’27.943 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Historisch Vooronderzoek Niet Gesprongen Explosieven

NGE-Risicokaart Bernheze

AT-140 19-03-2018

RO-210306 versie 0.1 8 november 2021

Riel Explosive Advice & Services Europe B.V.  Alphenseweg 4a 5133 NE Riel Nederland  Postbus 21 5133 ZG Riel Nederland  T +31 (0) 13 518 6076  F +31 (0) 13 518 6077  www.reaseuro.com  info@reaseuro.com

Historisch Vooronderzoek Niet Gesprongen Explosieven

NGE-Risicokaart Bernheze Opdrachtgever

Gemeente Bernheze

Kenmerk

74047 / RO-210306 versie 0.1

Plaats en datum

Riel, 8 november 2021

REASeuro Opgesteld GIS-ondersteuning Gecontroleerd

Goedgekeurd Gemeente Bernheze Geaccepteerd

Naam/Functie dhr. T. Dekker, Historicus, MA mevr. L. van den Burg, GIS-Specialist dhr. J. Kapel, Senior Deskundige-OO dhr. T. van Wijk, Historicus, MA dhr. T.P. Kloosterman, Hoofd Advies

Paraaf

Datum 8 november 2021 8 november 2021 5 november 2021 8 november 2021 8 november 2021

Dhr. Marc Smits, Teamcoach ruimtelijke ordening

Informatiebescherming. Op grond van artikel 6:162 BW mag niets uit dit document worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of welke andere wijze, inclusief digitale verwerking, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van REASeuro. De opdrachtgever mag voor intern gebruik duplicaten maken.

74047 / RO-210306 versie 0.1

NGE-Risicokaart Bernheze

Pagina 1 van 373

INHOUDSOPGAVE Pagina 1

INLEIDING.......................................................................................................................................... 5 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6

AANLEIDING .................................................................................................................................................................................5 WERKGEBIED ................................................................................................................................................................................5 DOEL.............................................................................................................................................................................................6 METHODIEK .................................................................................................................................................................................6 ONDERZOEKSUITSLUITINGEN .....................................................................................................................................................7 LEESWIJZER ..................................................................................................................................................................................7

INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL ......................................................................................... 8

OVERZICHT OORLOGSHANDELINGEN............................................................................................ 15

ANALYSE LUCHTAANVALLEN ......................................................................................................... 31 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 4.10 4.11 4.12

ANALYSE NEERGESTORTE VLIEGTUIGEN........................................................................................ 47 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.8 5.9 5.10

BOMBARDEMENT DE VELFT, 10 JUNI 1940 ......................................................................................................................... 31 BOMMEN NEERGEKOMEN TE KAATHOVEN, 20 DECEMBER 1940....................................................................................... 32 BRISANTBOMMEN NEERGEKOMEN TE KAMEREN, 13 OKTOBER 1941 ............................................................................... 33 BOMMEN NEERGEKOMEN TE KASTEEL HEESWIJK EN RETSEL, 7 AUGUSTUS 1942 ............................................................ 34 BRANDFLESSEN GEVONDEN, 13 AUGUSTUS 1942............................................................................................................... 36 BRANBOMMEN NEERGEKOMEN TE KAMEREN, 2 OKTOBER 1942....................................................................................... 37 BRANDBOMMEN NEERGEKOMEN TE B EUGT, 26 FEBRUARI 1943 ....................................................................................... 38 BRANDBOMMEN NEERGEKOMEN TE VINKEL, 22 JUNI 1943 .............................................................................................. 40 BOMBARDEMENT TE NISTELRODE, 27 APRIL 1944..............................................................................................................

40 LUCHTAANVAL KASTEEL HEESWIJK, 19 SEPTEMBER 1944 .................................................................................................. 42 RAKETAANVAL DINTHER, 26 SEPTEMBER 1944 ................................................................................................................... 43 DUITSE AANVAL VLIEGVELD HEESCH, 1 JANUARI 1945 ...................................................................................................... 45

HANDLEY PAGE HALIFAX NEERGESTORT TE HEESCH, 7/8 JULI 1941 ................................................................................ 47 AVRO LANCASTER NEERGEGESTORT TE KLEINWIJK, 9/10 APRIL 1943 ............................................................................ 48 HANDLEY PAGE HALIFAX NEERGESTORT TE KAATHOVEN, 21/22 JUNI 1943 .................................................................. 50 AVRO LANCASTER NEERGESTORT TUSSEN DINTHER EN HEESWIJK, 21/22 JUNI 1943 ................................................. 51 HANDLEY PAGE HALIFAX NEERGESTORT TE BEUGT, 22/23 JUNI 1943 ............................................................................ 53 HANDLEY PAGE HALIFAX NEERGESTORT TE VORSTENBOSCH, 13/14 JULI 1943 ............................................................. 54 HANDLEY PAGE HALIFAX NEERGESTORT TE NISTELRODE, 17 JUNI 1944 ......................................................................... 55 DAKOTA C-47 NEERGESTORT NABIJ MELKFABRIEK TE DINTHER, 19 SEPTEMBER 1944................................................... 58 SHORT STIRLING NEERGESTORT TE MEUWELWEG, 20 SEPTEMBER 1944 .......................................................................... 60 VLIEGTUIGEN NEERGESTORT TE VLIEGVELD HEESCH, DECEMBER 1944-APRIL 1945 ....................................................... 64

ANALYSE BEVRIJDINGSGEVECHTEN SEPTEMBER-OKTOBER 1944 ................................................ 67 6.1 GEVECHTEN OM DINTHER EN HEESWIJK, 17-24 SEPTEMBER 1944 .................................................................................. 68 6.1.1 17-19 september 1944......................................................................................................................................... 68 6.1.2 20 september 1944................................................................................................................................................ 70 6.1.3 21 september-23 oktober 1944 ....................................................................................................................... 72 6.2 BEVRIJDING VAN HEESCH, 25-28 SEPTEMBER 1944 .......................................................................................................... 76 6.2.1 De aanloop, 25 september 1944...................................................................................................................... 76 6.2.2 De aanval op Heesch en verkenning van de omgeving, 26-28 september 1944......................... 77

74047 / RO-210306 versie 0.1

NGE-Risicokaart Bernheze

Pagina 2 van 373

6.3 AFBAKENING NGE-RISICOGEBIEDEN..................................................................................................................................... 80 6.3.1 Afbakening van NGE-Risicogebied naar aanleiding van grondgevechten ..................................... 80 6.3.2 Afbakening van NGE-Risicogebied naar aanleiding van artilleriebeschietingen.......................... 89 7

ANALYSE MILITAIRE INFRASTRUCTUUR ........................................................................................ 99 7.1 7.2 7.3

WAPENOPSTELLINGEN ............................................................................................................................................................. 99 GESCHUTOPSTELLINGEN ........................................................................................................................................................101 ONBEKENDE VERSTORINGEN ................................................................................................................................................104

ANALYSE V-WAPENS .................................................................................................................... 105

ANALYSE MIJNENVELDEN EN MIJNENVERDACHTE GEBIEDEN ................................................... 107 9.1 MIJNENVELDEN EN MIJNENVERDACHTE GEBIEDEN ............................................................................................................109 9.1.1 Mijnenveldkaart 11 SW Hertogenbosch .................................................................................................... 109 9.1.2 Mijnenverdachte kaart 11 SE Uden.............................................................................................................. 112 9.1.3 Mijnenverdachte kaart 11 NE Oss ................................................................................................................ 112 9.1.4 Mijnenverdachte kaart 18 NW Boxtel ......................................................................................................... 112 9.1.5 Afbakening mijnenverdachte gebieden ..................................................................................................... 112

10 10.1 10.2 10.3 10.4 11 11.1 11.2 11.3 11.4 11.5 11.6 11.7 11.8

ANALYSE OVERIGE OORLOGSHANDELINGEN........................................................................... 114 VLIEGVELD B.88 HEESCH ......................................................................................................................................................114 MUNITIEDUMPING LOOSBROEK ...........................................................................................................................................116 MUNITIEDUMPING KAATHOVEN ..........................................................................................................................................118 GESPRONGEN BRUGGEN 1940-1944 .................................................................................................................................120 LEEMTEN IN KENNIS ..................................................................................................................

122 LEEMTEN IN KENNIS ALGEMEEN ............................................................................................................................................122 LEEMTEN IN KENNIS LUCHTAANVALLEN 1940-1944 ........................................................................................................122 LEEMTEN IN KENNIS NEERGESTORTE VLIEGTUIGEN .............................................................................................................122 LEEMTEN IN KENNIS OORLOGSHANDELINGEN BEVRIJDING 1944.....................................................................................122 LEEMTEN IN KENNIS MILITAIRE INFRASTRUCTUUR ..............................................................................................................122 LEEMTEN IN KENNIS V-WAPENS’S ........................................................................................................................................123 LEEMTEN IN KENNIS MIJNENVELDEN EN MIJNENVERDACHTE GEBIEDEN ..........................................................................123 LEEMTEN IN KENNIS OVERIGE OORLOGSHANDELINGEN .....................................................................................................123

AFBAKENING NGE-RISICOGEBIEDEN ........................................................................................ 124

CONCLUSIE EN ADVIES .............................................................................................................. 127

13.1 CONCLUSIE NGE-RISICOKAART ...........................................................................................................................................127 13.2 ADVIES.....................................................................................................................................................................................127 13.2.1 Beleidskaart ........................................................................................................................................................... 127 13.2.2 Projectgebonden Risicoanalyse..................................................................................................................... 128 13.2.3 Protocol spontaan aantreffen van NGE...................................................................................................... 129 13.2.4 Actualisatie NGE-Risicokaart .......................................................................................................................... 129 14

BIJLAGEN ................................................................................................................................... 130

BIJLAGE 1 BIJLAGE 2 BIJLAGE 3 BIJLAGE 4 BIJLAGE 5 BIJLAGE 6 BIJLAGE 7

BEGRIPPENLIJST (2 BLADEN) ........................................................................................................................................131 GERAADPLEEGDE LITERATUUR .....................................................................................................................................134 ARCHIEFONDERZOEK NEDERLANDSE ARCHIEVEN .....................................................................................................229 ARCHIEFONDERZOEK INTERNATIONALE ARCHIEVEN .................................................................................................318 EOD: MUNITIERUIMRAPPORTEN EN MMOD-ARCHIEF ...........................................................................................337 EOD: MIJNENVELDKAARTEN EN MIJNENRUIMRAPPORTEN ......................................................................................353 CARTOGRAFISCH MATERIAAL .......................................................................................................................................359

74047 / RO-210306 versie 0.1

NGE-Risicokaart Bernheze

Pagina 3 van 373

BIJLAGE 8 BIJLAGE 9 BIJLAGE 10 BIJLAGE 11 BIJLAGE 12

V-1 EN V-2 INSLAGEN .................................................................................................................................................366 OVERZICHT LUCHTFOTO’S............................................................................................................................................368 IN HET VERLEDEN UITGEVOERDE ONDERZOEKEN .......................................................................................................369 CHECKLIST EN VERZENDLIJST .......................................................................................................................................372 TEKENINGEN (LOSBLADIG) ...........................................................................................................................................373

74047 / RO-210306 versie 0.1

NGE-Risicokaart Bernheze

Pagina 4 van 373

INLEIDING

In dit hoofdstuk is beschreven wat de aanleiding is voor het uitvoeren van het gemeentebrede Historisch Vooronderzoek-Niet Gesprongen Explosieven (HVO-NGE). Daarnaast zijn het werkgebied, het doel van het onderzoek en de methodiek beschreven. Het hoofdstuk wordt afgesloten met een leeswijzer. 1.1

AANLEIDING

De gemeente Bernheze is in de Tweede Wereldoorlog getroffen door oorlogsgeweld. Om deze reden wordt gemeente Bernheze geconfronteerd met de problematiek van achtergebleven Niet Gesprongen Explosieven (NGE)1. Derhalve wil de gemeente inzicht krijgen in de risicogebieden voor ruimtelijke plannen, vergunningen en projecten. REASeuro heeft van de gemeente de opdracht gekregen om een Historisch Vooronderzoek-Niet Gesprongen Explosieven voor de gehele gemeente uit te voeren. Het resultaat is een gemeentebrede NGE-Risicokaart. 1.2

WERKGEBIED

Het werkgebied betreft de gehele gemeente Bernheze. In het onderstaande figuur is het werkgebied weergegeven.

Figuur 1: Werkgebied (Bron ondergrond: ESRI).

In tegenstelling tot het Certificatieschema voor het Opsporen van Ontplofbare Oorlogsresten (CS-OOO), waarin de term Ontplofbare Oorlogsresten (OO) is opgenomen, hanteren wij de ruimere term Niet Gesprongen Explosieven (NGE). 1

74047 / RO-210306 versie 0.1

NGE-Risicokaart Bernheze

Pagina 5 van 373

1.3

DOEL

Doel van het HVO-NGE is antwoord te geven op de volgende vragen: • Is sprake van een NGE-Risicogebied in (gedeelten van) het werkgebied naar de situatie van 1945 (het einde van de oorlog)? • Welke soort, hoeveelheid en verschijningsvorm van de vermoede Niet Gesprongen Explosieven (NGE) kunnen worden verwacht? • Wat is het advies met betrekking tot de (voorbereiding op de) uit te voeren werkzaamheden? 1.4

METHODIEK

Aan de hand van een groot aantal bronnen wordt NGE-gerelateerde informatie van het werkgebied geïnventariseerd. In de inventarisatie van het bronnenmateriaal wordt gezocht naar gebeurtenissen die hebben geleid tot het in de bodem komen van NGE en gebeurtenissen die hebben geleid tot het verwijderen van NGE uit de bodem. Uit de geraadpleegde (historische) bronnen komen oorlogshandelingen naar voren.2 Per oorlogshandeling wordt beoordeeld of deze relevant is voor het werkgebied en of voldoende historische gegevens beschikbaar zijn voor het analyseren van de oorlogshandeling. Deze beoordeling bestaat uit het beantwoorden van de volgende vragen: Vond de oorlogshandeling plaats binnen het werkgebied? • De oorlogshandeling heeft betrekking op het werkgebied. De oorlogshandeling wordt opgenomen in de oorlogshandelingenlijst. • De oorlogshandeling vond buiten het werkgebied plaats. De oorlogshandeling is niet relevant en wordt niet vermeld in de oorlogshandelingenlijst. Wordt de exacte locatie van de oorlogshandeling binnen het werkgebied duidelijk uit het bronnenmateriaal? • De locatie van de oorlogshandeling kan nauwkeurig worden herleid aan de hand van het bronnenmateriaal. De oorlogshandeling kan worden geanalyseerd. • De locatie van de oorlogshandeling kan niet met voldoende zekerheid en nauwkeurigheid worden vastgesteld. De oorlogshandeling kan niet nader worden geanalyseerd.

Zijn meerdere bronnen beschikbaar, of wordt de oorlogshandeling door één betrouwbare bron vermeld? • •

Er is sprake van één betrouwbare bron of meerdere bronnen die de oorlogshandeling bevestigen. De oorlogshandeling kan worden geanalyseerd. Eén onvoldoende betrouwbare bron vermeldt de oorlogshandeling. De oorlogshandeling wordt gemeld in de oorlogshandelingenlijst, maar het is niet mogelijk deze te analyseren.

Op basis van analyse van de relevante oorlogshandelingen wordt vastgesteld of binnen het werkgebied een aantoonbaar verhoogd risico bestaat op het aantreffen van NGE. Als dat het geval is, wordt het NGERisicogebied horizontaal afgebakend naar de situatie van 1940-1945 en wordt een advies gegeven. Het eindresultaat betreft deze rapportage en, in het geval van een positief advies, een bijbehorende NGERisicokaart. Bij het opstellen van het HVO-NGE is gebruik gemaakt van ArcGIS Pro 2.8.23. Binnen dit geografische informatiesysteem zijn kaartmateriaal en luchtfoto’s ingepast op de hedendaagse topografische kaart. Daarnaast is GIS gebruikt voor het aanduiden van locaties waar oorlogshandelingen hebben

Oorlogshandelingen worden gedefinieerd als ‘gebeurtenissen die kunnen hebben geleid tot de aanwezigheid van NGE’. Voorbeelden van dergelijke gebeurtenissen zijn opgenomen in de begrippenlijst in bijlage 1. 3 In het vervolg aangeduid als GIS. 2

74047 / RO-210306 versie 0.1

NGE-Risicokaart Bernheze

Pagina 6 van 373

plaatsgevonden op basis van de oorlogshandelingenlijst (zie hoofdstuk 3) en het intekenen van NGERisicogebieden, militaire infrastructuur etc. Het onderzoek is uitgevoerd door een projectteam bestaande uit Historici, een GIS-specialist en een Senior OCE-deskundige. Op pagina 1 van dit rapport staan de betrokken deskundigen vermeld. 1.5

ONDERZOEKSUITSLUITINGEN

In overeenkomst met de uitgebrachte offerte, is een aantal onderzoeksuitsluitingen vastgesteld. In dit HVONGE worden de volgende zaken uitgesloten: • Hoeveelheid achtergebleven NGE. De hoeveelheid achtergebleven NGE is uitsluitend aangegeven indien dit kon worden achterhaald op basis van het geraadpleegde bronnenmateriaal. Indien dit niet mogelijk was, is dit als onbekend genoteerd. • Contra-indicaties. Ontwikkelingen in de periode 1945 tot heden worden in dit HVO-NGE niet onderzocht. Het vaststellen van contra-indicaties op basis van historisch onderzoek wordt door REASeuro als te beperkt beschouwd. Indien sprake is van een NGE-Risicogebied wordt geadviseerd de contra-indicaties en de gevolgen hiervan in een Projectgebonden Risicoanalyse-Niet Gesprongen Explosieven (PRA-NGE) op te nemen. • Verticale afbakening. De verticale afbakening van de NGE-Risicogebieden hangt nauw samen met vast te stellen contra-indicaties, zoals het afgraven of ophogen van gebieden. Het nauwkeurig vaststellen van een verticale afbakening wordt om deze reden niet in het historisch vooronderzoek verricht. Indien sprake is van een NGE-Risicogebied, wordt geadviseerd de verticale afbakening vast te stellen in een PRA-NGE. Wel is in dit HVO-NGE een indicatieve maximale penetratiediepte opgenomen ten opzichte van het maaiveld ten tijde van de Tweede Wereldoorlog.

De maximale penetratiediepte vormt de ondergrens van de verticale afbakening. Deze wordt hoofdzakelijk bepaald door de weerstand van de bodem en de wijze waarop het betreffende NGE in het gebied terecht is gekomen. 1.6

LEESWIJZER

In hoofdstuk 2 zijn de geraadpleegde bronnen opgenomen. Op basis van deze bronnen is in hoofdstuk 3 een oorlogshandelingenlijst samengesteld. De oorlogshandelingen die als relevant zijn aangemerkt in de gebeurtenissenlijst, worden in hoofdstuk 4 tot en met 10 geanalyseerd om vast te stelen of sprake is van een NGE-Risicogebied. In hoofdstuk 11 zijn de leemten in kennis weergegeven. In hoofdstuk 12 is een overzicht weergegeven van de afgebakende NGE-Risicogebieden. Tot slot is in hoofdstuk 13 het advies opgenomen. Een begrippenlijst ter verduidelijking is opgenomen in bijlage 1. Uitgebreide opsommingen van de geraadpleegde bronnen met aanvullende toelichting zijn weergegeven in bijlage 2 tot en met 10. Bijlage 11 bevat een checklist. De tekeningen zijn opgenomen in bijlage 12.

74047 / RO-210306 versie 0.1

NGE-Risicokaart Bernheze

Pagina 7 van 373

INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL

In dit hoofdstuk is beschreven welke bronnen zijn geraadpleegd. Per geraadpleegde bron is in de bijlagen een overzicht opgenomen van het verzamelde bronnenmateriaal. De bronnen die voor dit HVO-NGE zijn geraadpleegd, zijn weergegeven in Tabel 1. Bron Literatuur Nederlandse Archieven Gemeentelijk archief Provinciaal archief Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH, Den Haag) NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD, Amsterdam) Nationaal Archief (NA, Den Haag) Het Utrechts Archief (Utrecht) – Nederlandse Spoorwegen (NS) Generaal Maczek Museum (GMM, Breda) Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD, Soesterberg) • Munitieruimrapporten EOD 2010-heden • Mijnenveldkaarten Ministerie van Defensie - Semi-Statisch Informatiebeheer (SIB, Rijswijk) • Munitieruimrapporten EOD 1971-2010 • MMOD-archief Luchtfotocollecties Bibliotheek Wageningen Universiteit (Wageningen, NL) Topografische Dienst Kadaster (Zwolle, NL) Haagse Beeldbank (Den Haag, NL) Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH, Den Haag, NL) The National Collection of Aerial Photography (NCAP, Edinburgh, VK)

Geraadpleegd voor voorliggend HVO-NGE ■ ■ ■ ■ ■ ■ N.v.t. N.v.t. ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■

Laurier Military History Archive (LMH, Waterloo, CA)

N.v.t.

National Archives and Records Administration (NARA, College Park (MD), VS) Luftbilddatenbank (LBDB, Estenfeld, DU) Bundesarchiv-Militärarchiv (BaMa, Freiburg, DU) War Heritage Institute (WHI, Brussel, BE) Imperial War Museum (IMW, Londen, VK) Internationale Archieven The National Archives (TNA, Londen, VK) Liddell Hart Centre for Military Archives (LHCMA, Londen, VK) Bundesarchiv-Militärarchiv (BaMa, Freiburg, DU) Bundesarchiv Berlin-Lichterfelde (BaBL, Berlijn, DU) National Archives and Records Administration (NARA, College Park (MD), VS) Library and Archives Canada (LAC, Ottawa, CA) Centrum voor Historische Documentatie Defensie (CHDD, Evere, BE) Le service historique de la Défense (SHD, Vincennes, FR) Internetbronnen Beeldbank WO2 Delpher Fold3 German Docs in Russia Lexicon der Wehrmacht Verliesregister Studiegroep Luchtoorlog 1939-1945 Vergeltungswaffen: V-1 en V-2 inslagen in Nederland Kaartmateriaal Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN)

■ N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t.

74047 / RO-210306 versie 0.1

NGE-Risicokaart Bernheze

■ ■ ■ ■ ■ ■ N.v.t. N.v.t. ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■

Pagina 8 van 373

Indicatieve Kaart Militair Erfgoed (IKME) Topografische Dienst Kadaster – Stafkaartencollectie (Zwolle, NL) Topotijdreis.nl Overige bronnen Getuigen / locatiedeskundigen (wanneer mogelijk) Plaatselijke musea Heemkundekring In het verleden uitgevoerde NGE-bodemonderzoeken

■ ■ ■ N.v.t. N.v.t. ■ ■

Tabel 1: Geraadpleegde bronnen.

Literatuur In bijlage 2 is een overzicht opgenomen van de geraadpleegde literatuur. In de literatuur is gezocht naar beschrijvingen van voor het werkgebied mogelijk relevante gebeurtenissen. Deze gebeurtenissen zijn per tijdvak in de in bijlage 2 opgenomen tabellen weergegeven. Per gebeurtenis is een verwijzing opgenomen naar de betreffende bron en bladzijde. Gemeentelijk en Provinciaal Archief Het werkgebied is gelegen in de voormalige gemeenten Nistelrode, Heesch, Dinther en Heeswijk en de huidige gemeente Bernheze. Deze gemeentearchieven en archieven van omliggende gemeenten als Berlicum, Geffen, Uden, Schijndel, Berghem, Oss, Schaijk en Veghel gelegen in het Brabants Historisch Informatie Centrum en de Bibliotheek Veghel, zijn geraadpleegd.

Specifiek is gezocht naar documentatie met betrekking tot de volgende oorlogshandelingen: • Luchtbeschermingsdienst • Rapporten met betrekking tot geruimde NGE • Schaderapporten • Meldingen van neergestorte vliegtuigen • Ruimingen van verdedigingswerken • Rapportages van de gemeentelijke politie • Rapportages van de gemeentelijke brandweer • Meldingen van oorlogsslachtoffers • Verslagen van ooggetuigen • Documenten met betrekking tot de bevrijding • Naoorlogs: omnummering van woningen • Vliegvelden In het provinciaal archief van Noord-Brabant, gelegen in Brabants Historisch Informatie Centrum, is onderzoek uitgevoerd naar de volgende archiefstukken: • Documentatie van het Militair Gezag • Documentatie van het Provinciaal Bestuur • Locatie specifieke dossiers, zoals documentatie over de streek, polder, dorp etc. • Rapporten met betrekking tot geruimde NGE • Meldingen van neergestorte vliegtuigen • Documenten met betrekking tot de bevrijding. In bijlage 3 is een gedetailleerd overzicht opgenomen van alle geraadpleegde archieven en inventarissen en de informatie die in de archieven en inventarissen is aangetroffen.

Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) in Den Haag Het NIMH beheert onder andere de collecties Gevechtsverslagen en –rapporten mei 1940 (Collectie 409), De strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog II / De Groene Serie (Collectie 492) en Duitse verdedigingswerken (Collectie 575). Door REASeuro worden deze collecties standaard geraadpleegd,

74047 / RO-210306 versie 0.1

NGE-Risicokaart Bernheze

Pagina 9 van 373

evenals Collectie 492. Daarnaast is via archieven.nl in de collectie van het NIMH gezocht naar aanvullende collecties met informatie over het werkgebied. De resultaten van het raadplegen van het NIMH zijn verwerkt in bijlage 3. NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD) in Amsterdam Het NIOD beschikt over de archieven van de diverse bezettingsautoriteiten tijdens de Tweede Wereldoorlog. REASeuro raadpleegt standaard voor ieder HVO-NGE de volgende archieftoegangen: • Toegang 216k: Collectie Departement van Justitie. • Toegang 077: Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen- Höhere SS-und Polizieführer Nord-West. Beide collecties bevatten informatie over neergekomen bommen en vliegtuigen binnen Nederland. Daarnaast is via archieven.nl in de collectie van het NIOD gezocht naar aanvullende inventarisnummers met betrekking tot het werkgebied. In het NIOD is informatie aangetroffen voor het werkgebied, zie bijlage 3. Nationaal Archief (NA) in Den Haag In het NA zijn de stukken geraadpleegd van de Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen (Toegang 2.04.53.15), waarin meldingen van uitgevoerde luchtaanvallen zijn opgenomen. Wanneer er aanwijzingen zijn dat militaire infrastructuur aanwezig was binnen het werkgebied, wordt tevens het Bunkerarchief (Toegang 2.13.167) ingezien, om de specifieke locatie en doel van het object vast te stellen.

In het Bunkerarchief is geen kaart van het voorliggend werkgebied aangetroffen. Verder is de collectie van het NA via https://www.nationaalarchief.nl doorzocht. Het raadplegen van het NA heeft geen informatie opgeleverd voor het werkgebied. Het Utrechts Archief – Nederlandse Spoorwegen (NS) In Het Utrechts Archief worden de archieven van de NS bewaard. In de archieven van de NS zijn meldingen van bombardementen terug te vinden. Indien in of nabij het werkgebied een tijdens de oorlog een spoorlijn lag, zijn de archieven van de NS geraadpleegd. Aangezien binnen het werkgebied geen spoorlijn lag tijdens de oorlog, is het NS-archief voor voorliggend onderzoek niet geraadpleegd. Generaal Maczek Museum (GMM) in Breda Nederland is voor een groot deel bevrijd door de 1 e Poolse Pantserdivisie, die onder het commando van Generaal Maczek onder Britse leiding vochten. Het GMM in Breda is gewijd aan de geschiedenis van de verschillende Poolse eenheden die in Nederland aanwezig waren in 1944 en 1945. In het GMM zijn diverse gevechtsverslagen geraadpleegd door REASeuro waarin de Poolse eenheden hebben aangeduid waar zij oorlogshandelingen, zoals grondgevechten en tankbeschietingen, hebben uitgevoerd. De gevechtsverslagen zijn beschikbaar in het Pools en grotendeels vertaald in het Engels of Nederlands.

Indien eenheden van de 1e Poolse Pantserdivisie binnen het werkgebied actief zijn geweest wordt de documentatie uit het GMM gebruikt. Aangezien binnen het werkgebied geen eenheden van de 1e Poolse Pantserdivisie bij gevechtshandelingen betrokken zijn geweest, is het GMM voor voorliggend onderzoek niet geraadpleegd. Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) in Soesterberg De EOD heeft de inventarissen van de munitieruimrapporten4 beschikbaar gesteld. Via de EOD zijn de munitieruimrapporten van 2010 tot heden opgevraagd. In bijlage 5 is een overzicht opgenomen van de in het werkgebied verrichte ruimingen. Daarnaast is bij de EOD nagevraagd of in het werkgebied mijnenvelden of mijnenverdachte gebieden hebben gelegen. De EOD heeft overzichtskaarten aangeleverd die informatie bieden over de mogelijke aanwezigheid van mijnenvelden binnen het werkgebied, zie bijlage 5 en 6. 4

De munitieruimrapporten worden ook wel MORA’s of UO’s genoemd.

74047 / RO-210306 versie 0.1

NGE-Risicokaart Bernheze

Pagina 10 van 373

Ministerie van Defensie - Semi-Statisch Informatiebeheer (SIB) in Rijswijk Bij het SIB zijn de munitieruimrapporten van de EOD ondergebracht van 1971 tot 2010. Voor voorliggend onderzoek zijn munitieruimrapporten aangevraagd, waarbij munitie is geruimd door de EOD in of in de directe nabijheid van het werkgebied. Tevens is in het SIB het archief van de Mijn- en Munitie Opruimingsdienst (MMOD) geraadpleegd. De MMOD is een voorloper van de EOD en heeft direct na de oorlog veel munitie geruimd. Luchtfoto’s De volgende instanties zijn geraadpleegd voor het verkrijgen van luchtfoto’s van tijdens en vlak na de oorlog: • Bibliotheek Wageningen Universiteit (Wageningen, NL); • Topografische Dienst Kadaster (Zwolle, NL); • The National Collection of Aerial Photography (NCAP, Edinburgh, VK); In bijlage 7 is een overzicht opgenomen van de gegeorefereerde en geanalyseerde luchtfoto’s van het werkgebied en is de selectie van deze luchtfoto’s gemotiveerd. De luchtfoto’s geven informatie over de situatie in oorlogstijd en mogelijk zijn sporen van de oorlog, zoals kraters en verdedigingsstellingen, waar te nemen. De luchtfoto’s zijn ingepast in tekeningen 01ABC.

The National Archives (TNA) in Londen, Verenigd Koninkrijk REASeuro beschikt over de Operation Record Books (ORB’s) van verschillende Britse luchtmachteenheden die actief waren boven Nederland, zoals Second Tactical Air Force, Fighter Command, Coastal Command en Bomber Command. Daarnaast beschikt REASeuro over de War Diaries van diverse geallieerde eenheden die betrokken waren bij gevechten in Nederland en het ruimen van munitie. Deze documentatie is opgenomen in een database, waarin is gezocht op de kaartvierkanten zoals weergegeven op de stafkaart (zie bijlage 6), op de onderliggende coördinaten, op plaatsnamen en data waarop oorlogshandelingen plaatsvonden. In deze database is gezocht naar primair bronnenmateriaal uit TNA met betrekking tot oorlogshandelingen die hebben plaatsgevonden in het werkgebied. In bijlage 4 is deze informatie en een overzicht van de door REASeuro in TNA geraadpleegde archiefstukken opgenomen. Liddell Hart Centre for Military Archives (LHCMA) in Londen, Verenigd Koninkrijk In het LHCMA zijn diverse archiefstukken in te zien met betrekking tot de bevrijding van Nederland. Zo zijn onder meer luchtfoto’s, kaartmateriaal en gevechtsverslagen beschikbaar, waarmee oorlogshandelingen binnen Nederland kunnen worden geanalyseerd.

Tevens is documentatie beschikbaar in het LHCMA van oorlogshandelingen die plaatsvonden gedurende de Duitse inval in Nederland in mei 1940. Voor voorliggend HVO-NGE heeft het raadplegen van het LHCMA geen relevante informatie opgeleverd. Bundesarchiv-Abteilung Militärarchiv (BaMa) in Freiburg, Duitsland REASeuro beschikt over diverse stukken uit het Bundesarchiv-Abteilung Militärarchiv in Freiburg. Deze afdeling van de Duitse nationale archieven bevat stukken van de Duitse krijgsmacht gedurende de Tweede Wereldoorlog. De volgende toegangen zijn door REASeuro voor het huidige onderzoek geraadpleegd: • RL 2-II Generalstab der Luftwaffe / Luftwaffenführungsstab; • RM 45-II Dienststellen und Kommandostellen der Kriegsmarine im Bereich Deutsche Bucht und Niederlande. Tevens beschikt REASeuro over krijgsdagboeken van Duitse eenheden die in Nederland hebben gevochten in mei 1940, gedurende de bevrijding in 1944 en 1945 en eenheden die in Nederland gestationeerd waren gedurende de bezettingsperiode. Overig bronnenmateriaal dat is verzameld in het BaMa betreffen kaarten, informatie over munitieopslagplaatsen, krijgsdagboeken en luchtfoto’s van de Duitse luchtmacht en marine

74047 / RO-210306 versie 0.1

NGE-Risicokaart Bernheze

Pagina 11 van 373

uit de Tweede Wereldoorlog. In deze stukken is gezocht naar relevante informatie voor het werkgebied. Het raadplegen van het BAMA heeft resultaten opgeleverd voor dit HVO-NGE, zie bijlage 4. Bundesarchiv in Berlin-Lichterfelde (BaBL) in Berlijn, Duitsland In het Bundesarchiv in Berlijn, locatie Lichterfelde, zijn de afdelingen Zentrale Verwaltungsangelegenheiten, Archivtechnik und zentrale fachliche Dienstleistungen, Bereitstellung en Filmarchiv ondergebracht. Door REASeuro zijn verschillende stukken geraadpleegd met betrekking tot neergekomen bommen en locaties waar schade was ontstaan als gevolg van de Tweede Wereldoorlog. Voor voorliggend onderzoek heeft het raadplegen van het Bundesarchiv Berlin-Lichterfelde informatie opgeleverd, zie bijlage 4. The National Archives and Records Administration (NARA) in College Park, Maryland, Verenigde Staten REASeuro beschikt over een grote collectie archiefstukken uit de NARA. Het betreffen stukken met betrekking tot de activiteiten van de Amerikaanse luchtmacht, zoals de Mission Reports, stukken van de militaire inlichtingendienst, War Diaries van Amerikaanse grondeenheden en buitgemaakte Duitse documenten. Het raadplegen van de NARA heeft resultaten opgeleverd voor dit onderzoek, zie bijlage 4.

Library and Archives of Canada (LAC) in Ottawa, Canada Het LAC beheert een grote collectie kaarten en documenten van de Canadese eenheden die meevochten in het Britse leger ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Zo beschikt REASeuro over diverse Defence Overprints uit het LAC. Indien aanwijzingen worden aangetroffen dat Canadese grondeenheden binnen het werkgebied hebben gevochten dan worden de gevechtsverslagen van deze eenheden in het LAC geraadpleegd, die zijn te vinden onder Record Group 24-C-3. Deze gevechtsverslagen bieden aanvullende informatie over locaties waar oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden waarbij Canadese grondeenheden betrokken waren gedurende de bevrijding van Nederland in 1944 en 1945. De documenten kunnen overlap hebben met de gevechtsverslagen die in TNA in Londen liggen opgeslagen. Het raadplegen van het LAC heeft geen relevante informatie opgeleverd. Centrum voor Historische Documentatie Defensie (CHDD) in Evere, België De archiefdienst van het Belgisch Leger is gevestigd in het kazernekwartier in Evere, Brussel. Deze instelling bewaart de archieven van het Belgisch Leger van circa 1939 tot heden. In deze archiefinstelling zijn de verslagen van de relevante Belgische eenheden geraadpleegd die in mei 1940 actief waren in Zeeland en nabij de Belgisch-Nederlandse grens.

Indien Belgische eenheden bij grondgevechten in Nederland in mei 1940 betrokken zijn geweest dan worden de gevechtsverslagen van deze eenheden in het CHDD geraadpleegd. Vanwege de ligging van het werkgebied dient het CHDD voor voorliggend HVO-NGE niet te worden geraadpleegd. Le service historique de la Défense (SHD) in Vincennes, Frankrijk In het SHD zijn de documenten van de Franse krijgsmacht opgeslagen. Gedurende de meidagen van 1940 hebben verschillende Franse eenheden op Nederlands grondgebied gevochten tegen Duitse soldaten, om de Duitse opmars te voorkomen. Indien Franse soldaten binnen het werkgebied gevechtshandelingen hebben uitgevoerd, worden door REASeuro de Franse gevechtsverslagen uit het SHD geraadpleegd. Vanwege de ligging van het werkgebied dient het SHD voor voorliggend HVO-NGE niet te worden geraadpleegd. Beeldbank WO2 Het NIOD beheert een digitale database van foto’s die zijn genomen gedurende de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Via deze database kunnen foto’s worden bekeken van diverse oorlogs- en verzetsmusea, herinneringscentra, regionale archiefinstellingen en het NIOD zelf. REASeuro heeft onderzocht of voor het werkgebied relevante foto’s te vinden zijn binnen de database. Deze zoekslag heeft geen relevante informatie opgeleverd.

74047 / RO-210306 versie 0.1

NGE-Risicokaart Bernheze

Pagina 12 van 373

Delpher Via de website https://www.delpher.nl/ kunnen digitaal kranten, boeken en tijdschriften worden ingezien. REASeuro heeft Delpher geraadpleegd om na te gaan of er meldingen zijn gedaan van oorlogshandelingen gedurende de Tweede Wereldoorlog binnen het werkgebied. Daarnaast is onderzocht of na afloop van de Tweede Wereldoorlog informatie kan worden gevonden van ruimingen van NGE binnen het werkgebied. Het raadplegen van Delpher heeft voor voorliggend onderzoek geen relevante resultaten opgeleverd. Fold3 REASeuro beschikt over een account bij de website https://www.fold3.com/. Op deze website zijn uiteenlopende documenten met betrekking tot oorlogshandelingen te vinden gedurende de Eerste en Tweede Wereldoorlog. De website is geraadpleegd, maar heeft geen relevante informatie voor het werkgebied opgeleverd. German Docs in Russia Gedurende en na afloop van de Tweede Wereldoorlog hebben Amerikaanse en Russische eenheden diverse buitgemaakte Duitse documenten mee terug genomen naar hun vaderland. De Amerikanen hebben deze documenten ontsloten in de NARA, maar van de Russische buitgemaakte documenten was lange tijd niets bekend. Inmiddels is een groot deel van de buitgemaakte Duitse stukken via de website wwii.germandocsinrussia.org in te zien.

Deze documenten bevatten ook vermeldingen van oorlogshandelingen in Nederland en worden door REASeuro voor ieder onderzoek ingezien op relevantie voor het desbetreffende werkgebied. Voor het huidige werkgebied is op de website geen relevante informatie gevonden. Lexicon der Wehrmacht De website http://www.lexikon-der-wehrmacht.de/ bevat overzichten van de inrichting van de diverse Duitse legeronderdelen die actief waren gedurende de Tweede Wereldoorlog. De website biedt aanvullende informatie over gevechtsformaties, gebruikte munitie-uitrustingen en ingezette vliegtuigen door de Luftwaffe. REASeuro heeft een deel van de website in een database ontsloten, waardoor gemakkelijk kan worden gezocht naar relevante informatie met betrekking tot het werkgebied. Het raadplegen van de website heeft geen relevante resultaten opgeleverd. Verliesregister Studiegroep Luchtoorlog (SGLO) De Studiegroep Luchtoorlog 1939-1945 (SGLO) heeft een database waarin alle bij de studiegroep bekende vliegtuigcrashes tijdens de oorlog zijn opgenomen. Deze database kan ingezien worden via de website https://www.verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl/. De database bevat informatie over meer dan 6.000 neergestorte vliegtuigen op Nederlands grondgebied. Dit register is geraadpleegd, de resultaten zijn verwerkt in bijlage 2.

Vergeltungswaffen: V1 en V2 inslagen in Nederland De website van V1 en V2 inslagen in Nederland wordt geraadpleegd. De V1 staat voor Vergeltungswaffe 1 (vergeldingswapen) en was een onbemand straalvliegtuig met een explosieve lading. De V2 staat voor Vergeltungswaffe 2, een ballistische raket met explosieve gevechtskop. Deze vergeldingswapens zijn door de Duitsers op grote schaal op Londen en Antwerpen afgeschoten, maar bereikten regelmatig niet het doel (vooral de V1) en kwamen neer op Nederlands grondgebied. Via de website http://www.vergeltungswaffen.nl/ kunnen locaties worden opgezocht waar de V-wapens zijn neergekomen in Nederland, met aanvullende informatie zoals de datum en bronvermelding. De website heeft voor het huidige HVO-NGE informatie opgeleverd, zie bijlage 8. Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) Via de website https://www.ahn.nl/ahn-viewer kunnen digitale hoogtekaarten van Nederland worden ingezien. Deze hoogtekaarten maken het mogelijk om verstoringen in het landschap, die gerelateerd

74047 / RO-210306 versie 0.1

NGE-Risicokaart Bernheze

Pagina 13 van 373

kunnen worden aan oorlogshandelingen, inzichtelijk te maken. Vooral in gebieden waar sinds de Tweede Wereldoorlog weinig tot geen grondroerende werkzaamheden hebben plaatsgevonden, zoals bos- en duingebieden, kunnen mogelijke verstoringen als bomkraters en oude loopgraven via het AHN worden waargenomen. In bijlage 7 is een uitsnede van het huidige werkgebied in het AHN weergegeven. Indicatieve Kaart Militair Erfgoed (IKME) De IKME is een interactieve kaart van Nederland en is gecreëerd op initiatief van de Stichting RAAP. Op de website http://www.ikme.nl/ kan de kaart worden ingezien. De kaart bevat indicatieve locaties van onder andere Duitse en Nederlandse verdedigingslinies, slagvelden, (schijn)vliegvelden en munitieopslagplaatsen. Ter aanvulling wordt deze website door REASeuro geraadpleegd, zie bijlage 7. Topografische Dienst Kadaster - Stafkaartencollectie Voor de gegevens uit geallieerde bombardementsgegevens, gevechtsverslagen en ruimingen van NGE is het gebruik van de geallieerde stafkaarten essentieel. Deze kaarten zijn afkomstig uit de Tweede Wereldoorlog en zijn voorzien van het coördinatenstelsel dat de geallieerden toen gebruikten. De afdeling GEO-informatie van het Kadaster in Zwolle beschikt over de collectie geallieerde stafkaarten uit WOII.

De geallieerde stafkaarten worden in het rapport weergegeven en gekoppeld aan relevante meldingen van bombardementen of oorlogshandelingen door grondeenheden binnen het werkgebied. Daarnaast zijn bij het Kadaster diverse Defence Overprints verkrijgbaar. De geallieerde stafkaart is weergegeven in bijlage 6. Via het Kadaster is geen Defence Overprint beschikbaar gebleken. Topotijdreis.nl Via de website http://www.topotijdreis.nl/ kunnen topografische kaarten van Nederland worden ingezien van 1815 tot heden. Voor dit HVO-NGE worden deze kaarten gebruikt om locaties te bepalen ten tijde van de Tweede Wereldoorlog in Nederland, zie bijlage 7. Getuigen en locatiedeskundigen Voor dit HVO-NGE zijn geen getuigen gehoord, omdat de bovenstaande bronnen voldoende informatie met betrekking tot het werkgebied bevatten. Plaatselijke musea In Nederland zijn diverse musea te vinden die gespecialiseerd zijn in de Tweede Wereldoorlog in een specifiek gebied in Nederland. Aangezien bij REASeuro geen museum bekend is dat aanvullende informatie zou kunnen bieden met betrekking tot het huidige werkgebied, is geen musea gecontacteerd. Heemkundekringen Overal in Nederland zijn heemkundekringen te vinden die geschiedkundige informatie over hun dorp, stad of gemeente delen via hun website of artikelen. REASeuro heeft contact gezocht met Nistelvorst en De Wojstap met betrekking tot omnummeringslijsten.

Deze zijn echter niet bij de heemkundekringen aangetroffen. In het verleden uitgevoerde NGE-bodemonderzoeken In de database van REASeuro is gezocht naar in het verleden uitgevoerde NGE-bodemonderzoeken die relevant zijn voor het voorliggende HVO-NGE. Mogelijk relevante NGE-bodemonderzoeken omvatten historische vooronderzoeken, projectgebonden risicoanalyses, detectierapporten en proces-verbalen van oplevering. In bijlage 10 is weergegeven welke in het verleden uitgevoerde onderzoeken in de omgeving zijn uitgevoerd.

74047 / RO-210306 versie 0.1

NGE-Risicokaart Bernheze

Pagina 14 van 373

OVERZICHT OORLOGSHANDELINGEN

Uit het geraadpleegde bronnenmateriaal zijn diverse oorlogshandelingen in en in de omgeving van het werkgebied naar voren gekomen. In dit hoofdstuk worden deze oorlogshandelingen gevat in een chronologische oorlogshandelingenlijst. Per oorlogshandeling staat beschreven welke bronnen beschikbaar zijn voor elke oorlogshandeling. Daarnaast wordt de datum van de eerstvolgende, beschikbare luchtfoto vermeld die na de desbetreffende oorlogshandeling is genomen. Ten slotte wordt per oorlogshandeling in de lijst vermeld of deze al dan niet relevant is voor het werkgebied (zie ook paragraaf 1.4). Aan de hand van de oorlogshandelingenlijst wordt bepaald welke oorlogshandelingen in hoofdstuk 4 worden geanalyseerd. De locaties waar de oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden zijn ingetekend in GIS en zijn weergegeven in Tekening 02A-D: Oorlogshandelingenkaart. Bronnenmateriaal Datum Omschrijving 10 mei 1940 Bruggen over de Leijgraaf in Heeswijk en Dinther werden gesprongen. 11 mei 1940 Duitse troepen trokken door de gemeente Bernheze

Bombardement op Nuland. 20 mei 1940

30 oktober 1940

Junkers Ju 88 neergestort nabij Nuland. Bom neergekomen te Velft. Parachute neergekomen in de gemeente Heeswijk.

20 december 1940

Bommen neergekomen te Kaathoven.

9 januari 1941

Parachute neergekomen in de gemeente Nistelrode.

10 juni 1940

74047 / RO-210306 versie 0.1

Literatuur DRI 15

AME 231, 233-236, BOL 234239, DRI 15, HEI 6 BOE 41

SGLO T0706A

Bronnenmateriaal Nederlandse archieven BHIC, toegang 7602, inv. 59, inv. 60, BHIC, toegang 7611, inv. 3

BHIC, toegang 1488, inv. 441, ESH, toegang 0927, inv. 493 ESH, toegang 0927, inv. 493, inv. 630 BHIC, toegang 7825, inv. 1, inv. 2760 NIOD, toegang 077, inv. 1328 BHIC, toegang 7611, inv. 293, NIOD, toegang 077, inv. 1328 NIOD, toegang 077, inv. 1328

NGE-Risicokaart Bernheze

Internationale archieven

Luchtfoto

TNA, AIR 24/218

TNA, AIR 14/2670 en 24/224

Pagina 15 van 373

Analyse Relevant? Ja, bruggen gesprongen binnen het werkgebied.

Hoofdstuk/ Paragraaf 10.4

Nee, geen gevechten binnen het werkgebied.

Nee, bombardement vond plaats buiten het werkgebied.

Nee, vliegtuig neergekomen buiten het werkgebied. Ja, luchtaanval binnen het werkgebied. Nee, exacte locatie neergekomen parachute is onbekend. Ja, bommen neergekomen binnen het werkgebied.

Nee, exacte locatie neergekomen parachute is onbekend.

4.1 -

4.2

Bronnenmateriaal Datum Omschrijving 14 januari Bom neergekomen in tuin 1941 Piet van der Pas.

Literatuur DRI 75

9 februari 1941

Brandbom aangetroffen te Heesch.

14 februari 1941 27 maart 1941

Brisantbom neergekomen te Heeswijk. Ballon neergekomen te Heesch. Een Vickers Wellington is neergestort te Mun. Een Handely Page Hampden is neergestort te Heesch. Engels vliegtuig neergestort bij het Zevenbergse huis. Brandplaatjes afgeworpen in de gemeente Nistelrode. Bommen neergekomen binnen de gemeente Heeswijk.

DRI 58

Schijnvliegveld aangelegd aan de rand van Nistelrode. Schade door bominslag in Dinther. Onderdeel van vliegtuig aangetroffen te Grolder. Een Short Stirling is neergestort te Geffen.

BOE 86

11/12 juni 1941 7/8 juli 1941

12 juli 1941

16 juli 1941

13 oktober 1941

1942

24 maart 1942 23/24 juli 1942

25 juli 1942

Kabel van vliegtuig aangetroffen te Heesch.

74047 / RO-210306 versie 0.1

Bronnenmateriaal Nederlandse archieven

BHIC, toegang 7825, inv. 1, NIOD, toegang 077, inv. 1328 NIOD, toegang 077, inv. 1328 BHIC, toegang 7825, inv. 1

Internationale archieven

Luchtfoto

TNA, AIR 14/2671 en 24/228

THU 6-8 SGLO T1093

BHIC, toegang 7825, inv. 1

BaBL, R 58/3578

BHIC, toegang 7308, inv. 195

BaBL, R 58/3578

DRI 58

BHIC, toegang 7611, inv. 443

TNA, AIR 14/2673, 24/236, 25/109a, 27/448, 27/480, 27/486, 27/686, 27/832, 27/981, 27/1233, 27/1796 en 27/1897, BaBL, R 58/3578, NS 1/578

21 augustus 1942

BHIC, toegang 7602, inv. 499 BHIC, toegang 7825, inv. 1 SGLO T1707 BHIC, toegang 7825, inv. 1

NGE-Risicokaart Bernheze

Pagina 16 van 373

Analyse Relevant? Nee, niet bekend wat voor projectiel is neergekomen, noch waar dit was. Nee, onbekend waar exact en wanneer brandbom is neergekomen. Nee, exacte locatie neergekomen bom is onbekend. Nee, betreft geen NGE.

Hoofdstuk/ Paragraaf -

Nee, vliegtuig neergestort buiten het werkgebied. Ja, vliegtuig neergestort binnen het werkgebied.

Nee, vliegtuig neergestort buiten het werkgebied.

Nee, betreft geen NGE.

Ja, bommen neergekomen binnen het werkgebied.

4.3

Niet relevant, locatie onbekend. Betreft slechts één bron.

Nee, exacte datum en locatie bominslag is onbekend. Nee, onduidelijk waar vliegtuig zelf is neergestort. Nee, vliegtuig neergestort op meer dan 1.000 meter van het werkgebied. Nee, betreft geen NGE.

5.1

Bronnenmateriaal Datum Omschrijving 7 augustus Bombardement op Het 1942 Redsel en Heeswijkse Kasteel.

13 augustus 1942 2 oktober 1942 26 februari 1943 9/10 april 1943

15/16 mei 1943 15 juni 1943

21/22 juni 1943

Een Focke Wulf Fw 190 is neergestort te Vinkel. Brandbommen neergekomen te Zoggel. Bommen neergekomen te Kameren. Brandbom neergekomen te Schanseweg 4. Een Lancaster is neergestort te Kleinwijk.

Luchtaanval op spoor bij Heesch. Een vliegtuig is neergestort op de grens van Schijndel en Heeswijk. Een Handley Page Halifax is neergestort te Kaathoven. Brandbommen neergekomen te Vinkel. Een Avro Lancaster is neergestort tussen Dinther en Heeswijk.

Delen van vliegtuig neergekomen in gemeente Dinther. Vliegtuig zelf in gemeente Veghel.

74047 / RO-210306 versie 0.1

Literatuur DRI 59-62, HEI 10, SGLO T1763 en T1764

Bronnenmateriaal Nederlandse archieven BHIC, toegang 7602, inv. 469, inv. 517 , inv. 629

Internationale archieven TNA, AIR 14/2675, 24/246, 25/23, 25/52, 25/109a, 27/99, 27/166, 27/203, 27/449, 27/487, 27/686, 27/832, 27/1002, 27/1223 en 27/1350, BaBL, R 58/3578

Luchtfoto

SGLO T1765B

DRI 62, HEI 11 BOE 67, THU 10, SGLO T2185 ZWA1 513

BHIC, toegang 7825, inv. 1

TNA, AIR 14/2675 en 24/246

BHIC, toegang 7611, inv. 293, inv. 642 BHIC, toegang 7602, inv. 469, inv. 515 BHIC, toegang. 7308, inv. 683

TNA, AIR 14/2678 en 24/248 TNA, AIR 14/2678 en 24/252

Analyse Relevant? Ja, bombardement binnen het werkgebied.

Hoofdstuk/ Paragraaf 4.4

Nee, exacte locatie van crash is onbekend. Ja, brandbommen neergekomen binnen het werkgebied. Ja, bommen neergekomen binnen het werkgebied. Ja, bom neergekomen binnen het werkgebied. Ja, vliegtuig neergestort binnen het werkgebied.

4.5 4.6 4.7 5.2

DRI 62

BHIC, toegang 7611, inv. 3, inv. 226

Nee, spoor lag op meer dan één kilometer van het werkgebied. Nee, exacte locatie neergestort vliegtuig is onbekend.

DRI 62-63, SGLO T2505

BHIC, toegang 7825, inv. 1, BHIC, toegang 7611, inv. 226

Ja, vliegtuig neergestort binnen het werkgebied.

5.3

BHIC, toegang 7825, inv. 1

Ja, brandbommen neergekomen binnen het werkgebied. Ja, vliegtuig neergestort binnen het werkgebied.

4.8

Nee, vliegtuig neergestort buiten het werkgebied.

DRI 63-65, 65, HEI 13, SGLO T2505

BHIC, toegang 7825, inv. 1

TNA, AIR 27/796

BHIC, toegang 7602, inv. 488

NGE-Risicokaart Bernheze

Pagina 17 van 373

5.4

Bronnenmateriaal Datum Omschrijving 22/23 juni Een Handley Page Halifax 1943 is neergestort te Kaathoven.

13/14 juli 1943

17 juli 1943

25/26 juli 1943

23 augustus 1943 20 oktober 1943

21 oktober 1943 30 november 1944

2/3 december 1943 10 december 1943 15 maart 1944

Een vliegtuig is neergestort in het Dorshout. Een Handley Page Halifax is neergestort te Beugt. Een Handley Page Halifax is neergestort te Vorstenbosch. Een vliegtuig is neergekomen in de gemeente Veghel nabij de grens met Dinther. Een AVRO Lancaster is te ’t Kantje neergestort. Vliegtuig neergestort te Geffen. Amerikaanse vliegtuigbemanning neergekomen te Nistelrode. Luchtgevecht boven gemeente Heeswijk. Duits vliegtuig maakte noodlanding te Loo.

Een De Haviland Mosquito is neergekomen nabij De Bleeken. Een Messerschmitt Bf 109 is neergestort te Schaijkseveld. Een Messerschmitt Bf 109 is neergestort te Nuland.

74047 / RO-210306 versie 0.1

Literatuur DRI 63, 66-67, SGLO T2549 HEI 13

Bronnenmateriaal Nederlandse archieven

Internationale archieven

Luchtfoto

Analyse Relevant? Nee, exacte locatie neergestort vliegtuig is onbekend.

Hoofdstuk/ Paragraaf -

Nee, vliegtuig neergestort buiten het werkgebied.

Ja, vliegtuig neergestort binnen het werkgebied. Ja, vliegtuig neergestort binnen het werkgebied.

5.5

Nee, exacte locatie van crash is onbekend.

SGLO T2547 DRI 67-68, HEI 13, SGLO T2655 DRI 69

BHIC, toegang 7611, inv. 3

SGLO T2707, THU 10

BHIC, toegang 7308, inv. 195

Nee, exacte locatie neergestort vliegtuig is onbekend.

BHIC, toegang 1488, inv. 441

Nee, vliegtuig neergestort buiten het werkgebied. Nee, onbekend waar vliegtuig is neergekomen.

Nee, vliegtuig neergestort buiten het werkgebied. Nee, vliegtuig heeft slechts een buiklanding gemaakt. Achtergebleven NGE wordt niet verwacht. Nee, specifieke locatie van neergestort vliegtuig is onbekend. Nee, specifieke locatie van neergestort vliegtuig is onbekend. Nee, vliegtuig neergestort buiten het werkgebied.

BHIC, toegang 7602, inv. 469, inv. 488

BHIC, toegang 7308, inv. 195

HEI 14 BHIC, toegang 7308, inv. 195

SGLO T3171 SGLO T3189

BHIC, toegang 7308, inv. 195, inv. 683

SGLO T3529

NGE-Risicokaart Bernheze

Pagina 18 van 373

5.6

Bronnenmateriaal Datum Omschrijving Een Messerschmitt Bf 109 is neergestort te Vorstenbosch. 27 april 1944 Bommen neergekomen te Nistelrode. 17 juni 1944 Een Handley Page Halifax is neergestort te Nistelrode. 4 september Duitse munitievoorraden 1944 gesprongen. 16 september Een Supermarine Spitfire is 1944 te Vinkel neergestort. 17 september Artilleriebeschietingen 1944-24 binnen de gemeente oktober 1944 Bernheze.

74047 / RO-210306 versie 0.1

Literatuur SGLO T3530B

DRI 51, SGLO T3802 DRI 81 SGLO T4031 BOE 145146, 200, 245 BOL 176, 178-179, 229, 234, DID1 113115, 115, DID2 99, 109, 110111, DRI 116117, 120, 120-121, 121-123, 125-126, 126-128, 128, 129, 130, 131, 132, 133, 134, 139, 140, 142, 146, 147, 152, 153, HEI 18, 19, 20, 20-21, 21,144, 145, 146

Bronnenmateriaal Nederlandse archieven BHIC, toegang 7308, inv. 195

Internationale archieven

Luchtfoto

BHIC, toegang 7308, inv. 195, inv. 683 BHIC, toegang 7308, inv. 10.4, inv. 195, inv. 683

TNA, AIR 27/272, 27/1672 en 37/715 TNA, AIR 14/2679, 24/277 en 27/1858

12 mei 1944

BHIC, toegang 7602, inv. 629

NGE-Risicokaart Bernheze

TNA, WO 171/638, NARA, RG 242, T-314/R1624

6 oktober 1944

19 september 1944, 2 oktober 1944, 5 oktober 1944, 6 oktober 1944, 15 oktober 1944, 25 november 1944

Pagina 19 van 373

Analyse Relevant? Nee, specifieke locatie van neergestort vliegtuig is onbekend. Ja, bommen neergekomen binnen het werkgebied. Ja, vliegtuig neergestort binnen het werkgebied.

Hoofdstuk/ Paragraaf -

Nee, exacte locatie gesprongen munitie is niet bekend. Nee, vliegtuig neergestort buiten het werkgebied. Ja, beschietingen binnen het werkgebied.

4.9 5.7

Bronnenmateriaal Datum Omschrijving

Mijnenvelden aangelegd.

17 september 1944

Bruggen en sluizen gesprongen binnen de gemeente Bernheze. Amerikaanse parachutisten landden te Kasteel Heeswijk en ervoeren tegenstand in directe omgeving.

Amerikaanse parachutisten trokken naar Veghel.

18 september 1944

19 september 1944

Schermutselingen te Laverdonk. Duitse troepen bezetten Dinther en vertrokken ’s middags weer. Kasteel Heeswijk werd door Duitse troepen heroverd. Glider neergekomen te Heeswijkse bossen. Glider neergekomen te Beemd tussen Geffen en Oss. Amerikaanse parachutisten trokken naar Dinther. Laverdonk in Duitse handen. Vliegtuig neergestort te nabij oude boterfabriek.

74047 / RO-210306 versie 0.1

Literatuur MAR2 567, WAR, WIE 17-18 DRI 144

BOE 119, BOL 41-42, 42-44, DID1 3132, DRI 83-89, 90, 92-93, HEI 15-17 DID1 3132, HEI 15-17 HEI 15-17, DRI 95 BOL 99100, 101, DRI 94, 95

Bronnenmateriaal Nederlandse archieven

BHIC, toegang 127, inv. 510 Archieven EOD BHIC, toegang 127, inv. 43, Inv. 46, inv. 47, BHIC, toegang 1148, inv. 443 NIMH, collectie 447, inv. 18

Internationale archieven

Luchtfoto

NARA, RG 407

NIMH, collectie 447, inv. 18

DRI 94 MAR1 314

BOL 116118, 116117, DRI 95-96, 100-101 BOL 116117, DRI 98

NGE-Risicokaart Bernheze

NARA, RG 407

6 oktober 1944

Pagina 20 van 373

Analyse Relevant?

Hoofdstuk/ Paragraaf

Ja, mijnen binnen het werkgebied. Ja, bruggen gesprongen binnen het werkgebied.

Ja, grondgevechten binnen het werkgebied.

Nee, geen zware gevechten tussen Heeswijk en Veghel.

Ja, grondgevechten binnen het werkgebied. Nee, geen gevechten of beschietingen binnen het werkgebied. Ja, grondgevechten binnen het werkgebied.

Nee, vliegtuig zonder veel schade neergekomen. Nee, vliegtuig neergekomen op meer dan anderhalve kilometer van het werkgebied. Nee, geen grondgevechten binnen het werkgebied.

Ja, vliegtuig neergestort binnen het werkgebied.

5.8

10.4

Bronnenmateriaal Datum Omschrijving Luchtaanval op Kasteel Heeswijk. Vliegtuig neergestort te Beugt. 20 september 1944

De Amerikaanse actie ‘Broom and Dustpan’ te Heeswijk en Dinther uitgevoerd.

Een Short Stirling is neergestort te Meuwelweg.

21 september 1944

Amerikaanse eenheden vielen Schijndel aan. Transportvliegtuig neergestort te Brouwersstraat. Munitie aangetroffen te boerderij H. van Helvert. Gevechten langs kanaal te Laverdonk. Schermutseling tussen Heeswijk en Schijndel. Militaire infrastructuur.

74047 / RO-210306 versie 0.1

Literatuur DRI 99

Bronnenmateriaal Nederlandse archieven

Internationale archieven TNA, AIR 26/204, 27/264 en 37/715

Luchtfoto 6 oktober 1944

DRI 100101 BOE 134, BOL 149150, DID1 68, DID2 6869, DRI 97-98, 101-104, 104, HEI 17, KLE 131, RAP 330337, SAU 140 HEE, SGLO T4214, TOW 81550, VEE 180181 BOL 168, DRI 106, RAP 342 DRI 70, HEI 18

NARA, RG 407

TNA, AIR 27/2134

6 oktober 1944

NARA, RG 407

BHIC, toegang 7611, inv. 443

DRI 106 DRI 107, 108 DRI 108 DRI 145

NGE-Risicokaart Bernheze

19 september 1944, 2 oktober

Pagina 21 van 373

Analyse Relevant? Ja, luchtaanval binnen het werkgebied. Nee, specifieke locatie van neergestort vliegtuig is onbekend. Ja, grondgevechten binnen het werkgebied.

Hoofdstuk/ Paragraaf 4.10

Ja, vliegtuig neergestort binnen het werkgebied.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Bernheze&id=64e1dbbb-9f81-4cff-a073-9a5c0d1e58e5