60-%versie programma Water en Riolering Bernheze 2024-2027

Overlast

‘water op straat’ (>15 cm) met als gevolg water in woningen of winkels, materiële schade en een ernstige beperking van het verkeer op hoofdverkeersroutes, winkelstraten, stadcentra en bij publieke diensten.

Hemelwater bij de inrichting van de openbare ruimte: - Wij richten de openbare ruimte zo in zodat wij aan bovenstaande uitgangspunten voldoen. Werkzaamheden pakken wij op gelijktijdig met andere werkzaamheden in de openbare ruimte en deze zijn onderdeel van de gebiedsgerichte aanpak. - Waar mogelijk benutten we overvloedig hemelwater op locaties die gevoelig zijn voor droogte - Waar mogelijk zoeken wij naar oplossingen die ook bijdragen aan het tegengaan van hittestress en/of bijdragen aan het vergroten van de biodiversiteit - Waar mogelijk dragen we bij aan het verhogen van de recreatieve- en belevingswaarde van de openbare ruimte - Waar mogelijk herstellen we historische watersystemen en worden ingezet voor waterberging. Hemelwater van Inwoners en bedrijven: Wij vinden dat inwoners en bedrijven zelf verantwoordelijk zijn voor het klimaatbestendig inrichten van het eigen perceel. Wij hanteren hierbij de volgende uitgangspunten:

pagina 27

• Hemelwater in bestaande gebieden: - Wij richten ons op stimuleren van het afkoppelen van hemelwater van de gemengde riolering door de continuering van de bestaande subsidie en de inzet van een afkoppelcoach (via de watersamenwerking As50+). De afkoppelcoach geeft voorlichting aan inwoners over afkoppelen, geeft intern advies bij rioolrenovaties en kijkt naar vergroeningsmogelijkheden. - middels een gebiedsaanwijzing op de Verordening fysieke leefomgeving Bernheze kunnen wij gebieden aanwijzen waar het lozen van hemelwater verboden is (bv de voorzijde van de woningen wanneer wij het openbaar gebied afkoppelen). Vooralsnog zijn er geen gebiedsaanwijzingen.

• Hemelwater bij nieuwbouw: - Het is verboden om vanaf een nieuw particuliere en projectmatig bouwwerk of een nieuw verhard oppervlak hemelwater te lozen op de riolering of openbaar terrein - De te realiseren hemelwatervoorziening dient minimaal 20 mm (per m² verhard oppervlak) te kunnen verwerken bij ontwikkelingen waarbij nieuw verhard oppervlak wordt aangebracht (daken en terreinverhardingen) onder de 500m2 - De te realiseren hemelwatervoorziening dient minimaal 70 mm (per m² verhard oppervlak) te kunnen verwerken bij ontwikkelingen waarbij nieuw verhard oppervlak wordt aangebracht (daken en terreinverhardingen) vanaf de 500m2 - Indien van de eigenaar van het nieuw bouwwerk of het nieuw verhard oppervlak redelijkerwijs een te grote inspanning wordt geëist in verhouding tot het doel van het verbod, ontheffing verlenen van het verbod. - Voor het oppervlak aan groen dak (in m²) eisen wij geen (aanvullende) hemelwatervoorziening onder de 200 m2 omdat wij een groen dak zien als een vorm van waterberging. Daarboven geldt de reguliere waterbergingseis en dient een groen dak met waterbuffer aangelegd te worden. - Bij elke activiteit mag de reeds aanwezige totale hoeveelheid (hemel)waterberging op het perceel van de eigenaar niet afnemen Dit hebben wij vastgelegd in onze Verordening Fysieke Leefomgeving Bernheze (VFL).

Onderstaand zijn de verschillende uitgangspunten voor de volledigheid opgenomen.

-

Voor de bepaling van het verhard oppervlak hanteren we de volgende verharde oppervlakken:

pagina 28

Toetsing huidige situatie Binnen de samenwerking As50+ is een klimaatstresstest light uitgevoerd. In 2021 hebben wij vervolgens een klimaatimpactanalyse laten uitvoeren voor de thema’s wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen. In een werksessie is opgehaald wat de specifieke knelpunten en kansen op het gebied van wateroverlast voor Bernheze zijn. In bijlage X zijn de knelpunten en kansen weergegeven van het thema wateroverlast. Sommige wateroverlastlocaties zijn al opgelost. Ook is er subsidie toegekend om ten minste 10 wateroverlastlocaties op te lossen komende planperiode. Het BRP is voor 75% gereed. Er vindt een verdere verdieping plaats op het thema wateroverlast waarbij bepaald wordt waar bij hevige neerslag water op straat komt te staan. Deze inzichten gebruiken we voor het verder uitwerken van de gebiedsgerichte aanpak. Deze gegevens zijn op dit moment echter nog niet inzichtelijk maar komen in de loop van het eerste jaar van de planperiode beschikbaar. Onder afkoppelen wordt ook het verwijderen van bestrating beschouwd, waardoor droogte wordt tegengegaan en dit water niet meer naar de zuivering afstroomt. In Heesch, Heeswijk-Dinther en Nistelrode worden stenen verwijderd voor groen. Strategie / maatregelen • Afkoppelmaatregelen: We blijven inzetten op het verder afkoppelen van verhard oppervlak van de gemengde riolering.

In het KDP is hier voor de planperiode budget opgenomen om alle gemengde riolering te vervangen door een gescheiden stelsel. Op basis van het BRP en de afkoppelvisies vullen we de gebiedsgerichte aanpak verder in. • Uitvoeren projecten impulsregeling Klimaatadaptatie: De projecten zijn beleidsmatig voorbereid en kunnen civieltechnisch verder uitgewerkt worden. Uitvoering allen binnen planperiode LINK projecten. Klimaatbestendige maatregelen: De afgelopen planperiode werd een vast budget voor investeringen opgenomen om gedurende de planperiode maatregelen te kunnen uitvoeren. Ook komende planperiode is dit gewenst. Dit budget kan eveneens dienen om aanspraak te maken op subsidies (verplichte cofinanciering) • Stimuleren particulier afkoppelen: zie paragraaf 3.6.1

3.3 Grondwater In artikel 3.6 van de Waterwet is opgenomen dat wij de zorgplicht hebben voor het in het openbaar gemeentelijk gebied treffen van maatregelen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van waterschap of provincie behoort. De zorgplicht heeft het karakter van een inspanningsverplichting. Dat wil zeggen dat de gemeente niet verantwoordelijk is voor handhaving van het grondwaterpeil in bebouwd gebied, maar alleen een regierol vervult. De zorgplicht werkt niet met terugwerkende kracht en kan dus niet leiden tot aansprakelijkheid voor schadesituaties uit het verleden. De gemeente is voor haar burgers aanspreekpunt voor grondwateroverlast. Perceeleigenaren kunnen de gemeente benaderen voor klachten, meldingen of informatie over grondwater (loketfunctie). Zo nodig zoekt de gemeente contact met het waterschap en/of provincie. Om invulling te geven aan de grondwaterzorgplicht richten we ons op de volgende doelstelling: We zorgen dat grondwater de bescherming van een gebied niet structureel belemmert en faciliteren bij grondwaterproblemen. • Droogte, te weinig grondwater

pagina 29

Het huidige (grond)watersysteem, (grond)watergebruik en (grond)waterbeheer in Noord-Brabant is onvoldoende bestand tegen droogte en waterschaarste. Watervraag en wateraanbod sluiten – zeker in droge perioden - onvoldoende op elkaar aan, zo ook in Bernheze. Daarnaast is het systeem niet veerkrachtig genoeg om natuurherstel en ontwikkeling mogelijk te maken, te voorzien in de toenemende watervraag en de effecten van klimaatverandering het hoofd te bieden. Een droogterobuuste (grond)watersysteem en -gebruik is nodig, dat beter in staat is om in te spelen op de weersextremen (langere en meer frequente perioden van droogte, afgewisseld met wateroverlast) en dat tegelijk in het benodigde menselijk gebruik en de ecologische behoefte(n) voorziet. De droogtecommissie heeft de volgende 12 belangrijke adviezen aan alle stakeholders, en waar wij als gemeente een rol in spelen. Voor een deel deden we dit al, de focus zal meer gaan liggen op monitoren en stimuleren van gewenste ontwikkelingen en ingrijpen op onwenselijke ontwikkelingen die de beschikbaarheid van grondwater waarborgen. Wat moet er gebeuren? Om in 2040 beter bestand te zijn tegen droogte moet het grondwaterpeil in de provincie structureel worden verhoogd. Daarvoor moet fors meer water worden vastgehouden: tot wel 100 miljoen m3 per jaar minder grondwaterontrekking.

Daarnaast moet 100 tot 150 miljoen m3 per jaar meer grondwater worden aangevuld via infiltratie. Realisatie van deze opgave vereist zowel sectorspecifieke als gebiedsgerichte maatregelen. Denk aan het zuiveren van restwater voor hergebruik binnen de landbouw of industrie, of aan realisatie van grootschalige infiltratielandschappen door middel van hydrologische bufferzones rond Natura2000 gebieden. De commissie bepleit een ‘wederombouw’ van Noord-Brabant op waterbasis, gebaseerd op landschappelijk logica, waarbij natuurlijke, groene oplossingen leidend zijn. Droogtefonds en -regisseur Een door de provincie in te stellen Droogtefonds en een gezaghebbende Droogteregisseur moeten de voorgestelde omslag in het (grond)waterbeheer de komende jaren ondersteunen. Een kennis- en innovatieprogramma helpt om nieuwe, waterbesparende concepten te ontwikkelen en een breder waterbewustzijn onder Brabantse bedrijven en burgers te stimuleren. Het volledige advies omvat 12 adviezen aan de Brabantse bestuurders, aan de Brabantse samenleving en aan het Rijk. De slogan ‘Elke druppel blijft in Bernheze’ zoals omschreven in onze omgevingsvisie sluit naadloos aan bij deze doelstellingen.

3.3.1 We zorgen dat grondwater de bestemming van een gebied niet structureel belemmert en faciliteren bij grondwaterproblemen De leemlaag in de ondergrond in delen van onze gemeente zorgt er in een aantal gebieden voor dat het grondwater stagneert op deze ondiepe ondoordringbare laag. Het regenwater kan door de leemlaag niet snel genoeg in de bodem infiltreren. Dit zorgt voor ‘schijngrondwaterstanden’ en kan leiden tot knelpunten. Vooral in Loosbroek en Heeswijk-Dinther is dit het geval. Het doorbreken van deze leemlagen is zeer onverstandig vanwege de kweldruk/wijstgronden. Wijstgronden De Peellandbreuk en de wijstgronden spelen met name in Nistelrode, Heesch en Loosbroek een rol bij de grondwaterstanden. In de bebouwde omgeving kan dit verschijnsel optreden en een kweldruk veroorzaken naar het oppervlak. Vanuit landschappelijk en geologisch oogpunt wordt gestreefd om dit verschijnsel te herstellen. Bij ruimtelijke ontwikkelingen willen wij dat dit verschijnsel niet verstoord wordt, of de kweldruk juist versterkt wordt door bijv. infiltratievoorzieningen. Hiervoor is meer onderzoek nodig dan een eenvoudige ‘watertoets’. Een waterhuishoudkundig onderzoek lijkt hierbij een goede oplossing.

Peilbesluit waterschap Aa en Maas en Gewenst Grond- en Oppervlaktewater Regime (GGOR) Ook het peilbesluit wat Aa en Maas toepast in het buitengebied is van invloed op het grondwatersysteem in onze kernen. De grondwaterstand gaan daardoor in de dorpskernen in de toekomst omhoog. Bij ruimtelijke

pagina 30

ontwikkelingen en waterbergingen zullen infiltratiesystemen steeds minder goed hun werk kunnen doen, vooral in de winterperiode. Toevoegen waterschap Daar waar zich knelpunten voordoen, ondersteunen wij bij het zoeken naar individuele oplossingen. De perceeleigenaar is zelf verantwoordelijk voor het treffen van waterhuishoudkundige en/of bouwkundige maatregelen op eigen perceel. Het is verboden om grondwater af te voeren naar de gemeentelijke riolering of een hemelwatervoorziening op openbaar gebied, tenzij hiervoor ontheffing is verleend. Het doorbreken van de leemlaag bijvoorbeeld ter verbetering van de infiltratie, is niet wenselijk. In de kwelgebieden kunnen hierdoor de grondwaterproblemen juist toenemen. Als gemeente treffen we alleen maatregelen indien sprake is van structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand in het openbaar gebied en indien het treffen van maatregelen doelmatig is en niet tot de verantwoordelijkheid van de waterschappen of de provincie behoren. Wij interpreteren de termen structureel, nadelige gevolgen en doelmatig hierbij als volgt: -Structureel: structurele grondwateroverlast, is (potentiële) terugkerende overlast waarbij gebruiksfunctie op lange termijn aantoonbaar (minimaal 3 jaar in een periode van 5 jaar) wordt aangetast waarbij de overlast in een periode van een jaar, minimaal vier maanden aanhoudt en terugkerend van aard is.

Het betreft dus geen incidentele situatie die bijvoorbeeld op kan treden na extreme neerslag of langdurige natte periode. In dergelijke gevallen laat de wet een normaal maatschappelijk risico bij de perceeleigenaar - Nadelige gevolgen: indien in verblijfruimten omstandigheden optreden die tot volksgezondheidsproblemen en/of economische schade leiden. De verblijfruimten dienen hierbij aan de bouwregelgeving te voldoen (aan te tonen door de eigenaar) - Doelmatig: doelmatige maatregelen zijn maatregelen die qua kosten in overeenstemming zijn met de effecten en gecombineerd kunnen worden met andere werkzaamheden. Hierbij maken wij een afweging tussen kosten enerzijds en vermindering van de overlast (zowel de mate van overlast als het aantal personen of gebiedsgrootte met overlast) anderzijds. Bijvoorbeeld: We vinden het niet wenselijk als een buurt met vochtproblemen kampt, een hele wijk met vochtproblemen vinden we onacceptabel ondanks de eigen verantwoordelijkheden om eigendommen waterdicht te hebben en houden. Nieuwbouw Voor nieuwbouw geldt dat wij hydrologisch neutraal ontwikkelen. Tijdens de initiatieffase beoordelen wij de ontwateringssituatie om ‘natte voeten’ te voorkomen. Wij hanteren de klimaatonderlegger en de rapportage water en bodem sturend als toetsingsmiddel voor het bepalen van geschikte nieuwbouwlocaties.

Waar onvoldoende ontwatering beschikbaar is hanteren wij de volgende voorkeursvolgorde: • Niet bouwen • Ophogen • Draineren Daarnaast streven wij bij nieuwbouw naar voldoende ontwateringsdiepte. Wij adviseren hierbij de ontwateringsdiepten uit tabel 5.1 aan te houden. Deze ontwateringsdiepten gelden als een inspanningsverplichting, wij zijn als gemeente niet verantwoordelijk voor het handhaven van de genoemde waarden. Daarnaast geven wij bij uitbreidingsplannen het advies bouwpeil af van 0,25 m boven kruin weg om de kans op (grond)wateroverlast bij extreme neerslag te verkleinen. Bij inbreidingsplannen is dit niet altijd mogelijk, wel wenselijk.

pagina 31

Bronnering Bij een bronnering wordt tijdelijk grondwater aan de bodem onttrokken om de grondwaterstand te verlagen (voor het droog uit kunnen voeren van werkzaamheden, zoals de aanleg van bouwwerken en kabels en leidingen). Voor zowel het onttrekken van grondwater als het lozen van het opgepompte grondwater op oppervlaktewater geldt dat het waterschap hiervoor het bevoegd gezag is. Voor lozing van bronneringswater op de riolering geldt dat de gemeente hiervoor het bevoegd gezag is. Uitgangspunt is dat schoon bronneringswater niet op het vuilwaterriool wordt geloosd, maar wordt teruggebracht in de bodem of wordt afgevoerd naar oppervlaktewater. Bij grotere projecten is daarom een omgevingsvergunning verplicht met een waterparagraaf. De doelstelling is retour bemalen op eigen perceel. Als dat niet mogelijk is dan kan worden geloosd op oppervlaktewater, en indien dat eveneens niet mogelijk is dan op de riolering. In dit geval kunnen we als gemeente onder voorwaarden toestemming verlenen om op het riool te lozen. Het doelmatig functioneren van de riolering mag niet negatief worden beïnvloed door ofwel het volume/debiet van de lozing, ofwel de samenstelling van het te lozen water. Zoals opgenomen in de VFL 2021: Voor het droog houden van een ontgraving kan tijdelijk de grondwaterstand worden verlaagd. Het opgepompte (grond )water bevat vaak gebiedseigen stoffen.

Infiltratie in de bodem in de directe nabijheid heeft de sterke voorkeur. Afhankelijk van het debiet en omvang van de lozing kan het ook de riolering overbelasten. Als noodgedwongen toch water geloosd wordt, is registratie van hoeveelheden verplicht. Drainagewater Voor de afvoer van drainagewater hanteren wij de volgende voorkeursvolgorde: • Afvoer naar bodem elders • Afvoer van drainagewater op oppervlaktewater (in overleg met het waterschap) • Als er geen oppervlaktewater in de buurt is, dan het drainagewater afvoeren via de hemelwaterriolering (in overleg met het waterschap) • Als er geen hemelwaterriolering aanwezig is, dan kan het drainagewater worden geloosd op de gemengde riolering (in overleg met de waterschappen en gemeente) • Waar mogelijk treffen wij voorzieningen om op een later tijdstip alsnog te kunnen aansluiten op oppervlaktewater / hemelwaterriolering Toetsing huidige situatie We beschikken op dit moment niet over een gebied dekkend grondwatermeetnet. De meldingen over grondwateroverlast uit het verleden hebben we opgepakt. Vooral in de winterperiode in combinatie met hoog water in de rivieren/beken en sloten komen meer meldingen binnen over grondwateroverlast. De meldingen die we eind 2023/begin 2024 hebben binnengekregen zijn in behandeling, en we adviseren waar we inwoners om op particulier terrein maatregelen LINK te nemen. Strategie / maatregelen

pagina 32

• Grondwatermeetnet: Het grondwatermeetnet is een belangrijk instrument voor het maken van inrichtingskeuzes in relatie tot klimaatverandering, met name op het gebied van droogte en wateroverlast. In 2024 bepalen we in As50+ verband of de aanleg van het meetnet aanbesteed kan worden. Het benodigde budget voor de kernen in onze gemeente is opgenomen in het KDP. • Grondwatermaatregelen: op dit moment is er geen aanleiding om maatregelen te treffen. Om problemen in de toekomst te voorkomen overleggen we met waterschap Aa en Maas over onze drainagesystemen in onze dorpskernen in relatie tot toekomstig hogere (grond)waterpeilen in de toekomst. • Grondwaterconvenant LINK: Op 27 juni 2024 is een bestuurlijke bijeenkomst (en ambtelijk) gepland vanuit klimaatadaptatie (DPRA). Er is daarvoor een half jaar de tijd om dit zelf te behandelen in de gemeenten en dan te bekrachtigen op 27/6/2024 via ondertekening. (Check As50+ gezamenlijk optrekken)

3.4 Oppervlaktewater Oppervlaktewater staat in verbinding met het grondwater. En als het heel hard regent komt rioolwater in oppervlaktewater terecht. Waterschap Aa en Maas en Gemeente Bernheze zijn verantwoordelijk voor de waterstand en de waterkwaliteit van oppervlaktewater voor zover deze in openbaar gebied liggen. Planten en dieren die in oppervlaktewater leven zijn gevoelig voor vervuiling. Het is daarom belangrijk dat iedereen het oppervlaktewater schoonhoudt. Natuurlijk en gemaakt oppervlaktewater Oppervlaktewater is het water dat je kunt zien liggen. Nederland bestaat voor een vijfde deel uit oppervlaktewater. Er is oppervlaktewater dat door de mens is gemaakt, zoals kanalen, sloten, plassen, vijvers, grachten waterbergingen en tijdelijk water in wadi’s. Ook zijn er natuurlijke oppervlaktewateren zoals rivieren, beken, meren, kreken en vennen. En er zijn mengvormen. Zoals in Nistelrode de Beekgraaf die door het centrum van een dorp stroomt, maar op sommige plekken ondergronds stroomt en houten damwanden heeft en verderop weer natuurlijk is te zien. Oppervlaktewater is van de overheid Bijna al het oppervlaktewater in de openbare ruimte is van de overheid. Deze overheidsorganisaties hebben de beheertaken zo verdeeld: -

Waterschap Aa en Maas beheert de regionale wateren zoals de Leijgraaf en de Aa, en de meeste hoofdwatergangen tot aan de rand van onze dorpskernen en het buitengebied; Bernheze beheert de rest van de beken in de dorpskernen, de vijvers, grachten en andere typen oppervlaktewater zoals waterbergingen, wadi’s en kleinere (berm)sloten.

Oppervlaktewater en riolering Vroeger werd het oppervlaktewater als riool gebruikt. Dat is gelukkig niet meer zo. Tegenwoordig komt afvalwater zelden in onze leefomgeving terecht. Alleen bij hoosbuien raakt het riool soms zo vol, dat er niets meer bij past. Het teveel aan water stort dan via riooloverstorten over op oppervlaktewater. Dit overstortwater is een mengsel van heel veel regenwater met afvalwater.

3.4.1 Bodem en Watersysteem Bernheze Al het oppervlaktewater en grondwater staat met elkaar in verbinding. Daarom wordt dit een watersysteem genoemd. Historie watersysteem en oppervlaktewater gemeente Bernheze Voor de verschillende watersystemen in onze kernen ontkomen we er niet aan om terug te kijken naar de historische watersysteem. Ook vanuit het principe van de klimaatonderlegger en Water en Bodem sturend is het watersysteem van belang om als basis te dienen voor élke ruimtelijke ontwikkeling. In onze omgevingsvisie is hier al een mooi overzicht van gemaakt: Kwaliteit kaart

pagina 33

Bodem- en watersysteem Bernheze, Omgevingsvisie Bernheze.

Een korte omschrijving per kern: Heeswijk-Dinther: Deze kern ligt als een hoge dekzandrug omsloten door de rivier de Aa aan de zuidzijde van de kern, en anderzijds de Leijgraaf aan de noordzijde van de kern. Deze twee watergangen stromen af richting het noordwesten en komen iets ten noordenwesten (benedenstrooms) van Kasteel Heeswijk samen.

Kaartjes uniform maken Deze watersystemen hebben bepaald waar in deze kern gebouwd is en waar niet. Bij hoog watersituaties blijken de beekdalen van de Aa en de Leijgraaf cruciaal voor tijdelijke waterberging en om droge voeten te houden in de kern. In de dorpskern zelf liep evenwijdig aan de Leijgraaf een watergang vanaf de Nobisweg, Hommelsedijk, en plan Rodenburg. Deze oude waterloop is deels bewaard gebleven. De Abdij van Berne watert ook nu nog af op dit systeem.

pagina 34

Heesch Het gehele watersysteem in Heesch en omgeving heeft een oost-westelijke afstroming van oppervlakte- en grondwater richting de Groote Wetering, die uitmond in de Aa bij Den Bosch. Bij de hoge zandgronden aan de zijde van de Hooge Vorsel, en aan de oostkant van de A50 (als onderdeel van de Maashorst) ontstaan kleine watergangen door neerslag en kweldruk door de Peellandbreuk (grondwater dat aan het oppervlak bovenkomt). Dwars door de dorpskern van Heesch loopt ook de Peellandbreuk. In de gebiedsbenamingen komen we dit her en der nog terug zoals Hoge en Lage Wijst. In het verleden zijn de oude beekjes en slootjes verder uitgegraven of gekanaliseerd om de afwatering te verbeteren. De waterpartij bij het Langven wordt gevoed met grondwater, hemelwater én aangevoerd water uit de omgeving van de Bus in Oss. Ook hier loopt de Peellandbreuk en komt wijstwater naar het oppervlak. Samen met dit regenwater stroomt dit af via sloten naar de Brierstraat en gaat via een duiker onder de A59 door richting de Graafsebaan. Daar ligt ons oudste ‘rioolbuis’ in de vorm van een overkluisde duiker uit 1861. De watergang door de wijk Broekhoek (oranje lijn noordelijk) is deels bewaard gebleven. Hier liggen kansen voor herstel, waterberging, biodiversiteit en voorkomen van wateroverlast.

pagina 35

Loosbroek Loosbroek bestond voor de 19e eeuw uit niet meer dan een langgerekte straat met bebouwing (de huidige dorpsstraat).Voorheen liep langs deze straat een afwateringssloot die afstroomde naar het noordwesten. Later is bebouwing toegevoegd aan de zuidkant van de Dorpsstraat. De grootste afwateringen bevinden ten noorden van de dorpsstraat, en In de huidige situatie, en na de ruilverkaveling is de afwatering geoptimaliseerd, maar vanwege het geringe hoogteverschil complex.

pagina 36

Vorstenbosch Een groot deel van de dorpskern van Vorstenbosch is gebouwd op hoge zandgrond. Door de bewoning van de eerste boeren werd ook de mest uitgereden in de directe nabijheid van de bewoning. Daardoor ontstonden zogeheten bolle akkers, die nu nog gedeeltelijk bewaard zijn gebleven. De afwatering in Vorstenbosch was en is grotendeels afhankelijk van het beekdal en watersysteem van de Leijgraaf. Deze watert in westelijke richting af. Met name het gebied bij de Rietbeemden lijkt van oudsher een nat gebied. Daar ontstaan nu ook de meest hoge waterstanden. Het watersysteem ten noorden van Vorstenbosch is grotendeels kunstmatig. De grote waterpartij aan de akkerweg-Nistelrodenseweg is bedoeld als waterberging voor de nieuwbouwwijk Bergakkers en heeft in principe geen afvoerende functie.

Nistelrode Nistelrode ligt op de flank van de hoge zandgronden. Ook is de peellandbreuk aanwezig. Het grond- en oppervlaktewater stroomt van oost naar west, en gaat verder stroomafwaarts over in de Groote Wetering naar Den Bosch. De bijzondere kenmerken van het watersysteem in de dorpskern is dat er voorheen drie waterlopen haaks op de doorgaande bebouwingsconcentraties liepen. Alle drie de waterlopen werden gevoed vanuit het huidige natuur- en landbouwgebied de Maashorst. Eén daarvan, de Beekgraaf, is nog zichtbaar vanaf de A50 tot aan de kruising Weijen-Laar. Daar wordt het water ondergronds getransporteerd tot aan de Poelstraat, waarna deze verder afstroomt richting Weijen-West. De grotendeels verdwenen Kleinwijkse waterloop is door de hoog watersituatie eind 2023 weer zichtbaar geworden aan het oppervlak. De zuidelijkste waterloop heeft geen naam, voor het gemak ‘Delst’ genoemd, en is helaas voor een groot deel overkluisd bij de realisatie van de wijk de Wilgen/Zwarte molen, en straks nieuwbouwplan Achterstraat-Delst. Bijna de hele dorpskern ligt op het hoge deel van de peellandbreuk. Steeds verder richting de breuk(westen), zouden de wijstverschijnselen kunnen optreden en voor wateroverlast/water op het maaiveld kunnen zorgen.

Dit grondwater wordt dus zichtbaar aan het oppervlak vanwege ondoorlatende lagen, en ondergrondse opstuwing door de breuk, die als een soort damwand fungeert. Toetsing huidig watersysteem De afgelopen planperiode kampte ons watersysteem in de kernen vooral met droogte, droogval en risico’s op blauwalg en vissterfte. In feite hebben we daarmee een stresstest droogte gehad. Aanvoer van water bleek in veel gevallen onmogelijk. Daarnaast is vanaf eind september t/m maart 2024 de (grond)waterstand vanwege de vele regen nog nooit zo hard gestegen sinds het begin van de landelijke tellingen (1906) Door deze gebeurtenis is ook dit een goede ‘stresstest wateroverlast’ geweest voor het watersysteem in de dorpskernen.

pagina 37

Strategie / maatregelen • We maken historische waterlopen meer zichtbaar en geven deze de ruimte. Combineren van opgaven zoals biodiversiteit en meer groen, recreatieve routes en identiteit zijn uitgangspunt. • We herstellen en verbeteren watergangen/bermsloten waar deze tijdens de hoog watersituatie voor problemen hebben gezorgd. Hiermee maken we een nog robuuster systeem. • We plaatsen voorzieningen in onze waterlopen waardoor we meer water vast kunnen houden in de zomer, en in extreme gevallen water kunnen afvoeren. • We stellen een rapportage ‘Hoog Water’ op om ons watersysteem in de kernen robuuster te kunnen maken. • We stellen een hemelwaterstructuurplan op met knelpunten en kansen oppervlaktewater, of pakken dit integraal op in het programma Groene Gezonde Structuren (GGS) • We richten het watersysteem zo in dat zowel droogte en veel wateropslag beide mogelijk zijn.

3.4.2 Waterkwaliteit Stedelijk water heeft een belangrijke functie in de berging, verwerking en afwatering van ons overtollig hemelwater. Het beheer en onderhoud van de watergangen, waterbergingen en wadi’s maken onderdeel uit van onze hemelwaterzorgplicht. Toetsing huidige situatie Het waterschap controleert de waterkwaliteit bij meldingen, en licht de gemeente in voor mogelijke maatregelen (Bijvoorbeeld blauwalg/vissterkte enz). Op dit moment beschikt alleen het waterschap over gegevens mbt de waterkwaliteit. Over het algemeen ontvangen we weinig klachten over de staat van ons oppervlaktewater. Wel ontvangen we vaker meldingen en klachten zodra er overstorten in werking treden. In geval van riooloverstorten kan geur- en stankoverlast optreden. Het oplossen van geur- en of stankoverlast nabij oppervlaktewater als gevolg van het inwerkingtreden van overstorten is bijna niet te voorkomen. Wel worden visuele verontreinigingen na overstorten verwijdert. We beschikken niet over een baggerplan voor al ons oppervlaktewater. Strategie / maatregelen Meten en monitoren: In de samenwerking As50+ is een meten- en monitoringsprogramma in de afvalwaterketen aanbesteed. Uitvoering hiervan staat gepland voor 2024. Alle gemengde overstorten (20 stuks) worden dan nauwkeuriger gemeten. Daarnaast renoveren wij onze regenmeters.

De belangrijkste overeenkomst binnen As50+ is de informatiebehoefte over het globaal functioneren, gericht op de randen van het stelsel, en knelpunten. Beheer en onderhoud oppervlaktewater: Vanuit het taakveld riolering dragen wij jaarlijks bij aan het beheer en onderhoud van de sloten, voor het behouden van de afvoer- en bergingscapaciteit in relatie tot de afval- en hemelwaterzorgplicht. Vooralsnog is de bijdrage als volgt opgebouwd: • Onderhoud duikers: reactief op basis van (bv verminderde doorstroming) • Maaien sloten en wadi’s: conform het maaibeleid omschreven in het Groenbeheerplan • Voor het op orde houden van voldoende afvoer- en waterbergingscapaciteit van het oppervlaktewater laten wij eens per 5 jaar metingen verrichten om de slibbodem te controleren op slibdikte én slibkwaliteit. (komt voort uit beheersplan landschapselementen). • Bij de inrichting van waterbergingen dient de ecologische toestand te verbeteren. (flauwe taluds, enz.)

pagina 38

3.5 Rioleringssysteem op orde Assetmanagement: we houden het beheer van de objecten op orde Om het goed functioneren van het rioleringssysteem te waarborgen voeren we beheer- en onderhoudsmaatregelen uit. De planning hiervan leggen wij vast in operationele programma’s en de benodigde budgetten maken onderdeel uit van dit programma. Vervangingen en verbetermaatregelen pakken wij hierbij integraal en projectmatig op, afstemming hierover vindt plaats via het afwegingskader van team R&B. Inspectie en reiniging van vrijvervalriolen gebeurt volgens de strategie van het GRP 2020-2023. We hebben riolen geclassificeerd naar risicoriolen en niet-risicoriolen. Inspectie en reiniging vindt vaker plaats bij risicoriolen. Risicogestuurd beheer wordt geïntroduceerd door zogenaamde risicoriolen en gebieden te definiëren. Dat zijn de riolen en gebieden waar disfunctioneren van de riolering grote schade/gevolgen kan veroorzaken voor mens en omgeving. Het betekent een focus op de risicoriolen en minder op de “andere” riolering. Immers, dat zijn vaak wijkriolen waar de effecten vele malen minder zijn. Daarnaast willen wij goedkopere innovatieve renovatietechnieken structureel meenemen in de vervangingsplanningen en het kostendekkingsplan. Renoveren is goedkoper en veroorzaakt minder overlast voor de omgeving.

Voor de afweging tussen instandhouding (relinen) en vervangingen kiezen we voor het relinen van de riolering mits de bestaande streng aan de volgende voorwaarden voldoet: -

Riool heeft een goede afstroming Zijn oorspronkelijke vorm is behouden Geen hydraulische aanpassingen zijn nodig Afkoppelen is bovengronds mogelijk De aansluitingen op het hoofdriool zijn nog in goede staat

Wanneer niet aan deze voorwaarden wordt voldaan kiezen wij voor de traditionele aanpak van vervanging en nemen dit op in de integrale aanpak. Het ondergronds afkoppelen van het verhard oppervlak maakt hier dan onderdeel van uit. Toetsing huidige situatie Kwaliteit rioleringssysteem: Het algemene beeld is dat de kwaliteit van het rioleringssysteem redelijk tot goed is, dit geldt ook voor de oudere riolering. In bijlage 2 zijn de huidige areaalgegevens weergegeven. Strategie / maatregelen Beheer en onderhoud: . Wij hanteren de volgende uitgangspunten voor het beheer: Strategie inspectie (en reiniging) vrijvervalriolering Categorie vrijvervalriolen Risicoriolen Leeftijd 40+ jaar Stamriolen Ontvangst lozingspunten Niet-risicoriolen Leeftijd 0-40 jaar

Rioolcamera, 1x per 10 jaar

Rioolcamera, 1x Per 20 jaar

X X X

Klachten, meldingen X X X

X

X

pagina 39

Diameter tot 250 mm

X

• Inspectie en onderhoud gemalen en randvoorzieningen: 2 × / jaar • Inspectie en onderhoud van pompunits: 1x / 2 jaar (locaties met hoog risico/grote lozers jaarlijks) • Straatvegen: 6 × / jaar (enkel de goten) • Kolken zuigen: 2 × / jaar • Maaien wadi's met ecologisch beheer: 1 tot 2 × / jaar Projecten en vervangingen: Voor de periode 2024 t/m 2027 zijn de vervangingen op straatniveau opgenomen in de meerjarige integrale projectenplanning. De investeringen zijn als dusdanig overgenomen in het KDP. Vanaf 2024 zijn de vervangingen meegenomen op basis van aanlegjaar + technische levensduur. De vervangingskosten zijn berekend op basis van de kostenkentallen uit de kennisbank van RIONED. Voor de planperiode is rekening gehouden met de vervangingen zoals opgenomen in het investeringsprogramma: • Gemalen: op basis van de technische leeftijd van de gemalen is een deel van de gemalen mechanisch en elektrisch aan vervanging toe. Uit de technische inspectie blijkt dat een groot deel van deze vervangingen nog niet noodzakelijk is. Voor het KDP is rekening gehouden met de volgende jaarlijkse vervangingsbudgetten: - Mechanisch: EUR 165.000 - Elektrisch: EUR 75.000 - Bouwkundig: EUR 105.000 (vanaf 2031) Hierop zijn de budgetten zoals opgenomen in integrale projectenplanning in mindering gebracht.

Bij de volgende financiële actualisatie bekijken we de benodigde vervangingsinvesteringen opnieuw. • Randvoorzieningen: door het verder afkoppelen van verhard oppervlak zijn wij er in het kostendekkingsplan vanuit gegaan dat we de randvoorzieningen aan het einde van de bouwkundige levensduur niet vervangen. In het KDP is wel rekening gehouden met mechanische en elektrische vervanging Uitgangspunten toevoegen Marco de Kraker

Beheergegevens: we houden de beheergegevens op orde en actueel De Wet milieubeheer schrijft voor dat wij onze rioleringsvoorzieningen in beeld hebben en dat wij weten in welke staat zij verkeren. Ook de WIBON (Wet informatie-uitwisseling bovengrondse en ondergrondse netten en netwerken) schrijft dit voor. De gegevens in ons beheersysteem zijn voor ongeveer 90% compleet, actueel en inzichtelijk. Bij nieuwe oplevering hanteren wij de gemeentelijke standaard zodat uniformiteit van de gegevens ontstaat. Toetsing huidige situatie Beheergegevens: Met het opstellen van voorliggend PWR en het BRP is in de periode 2022 en 2023 een grote slag gemaakt in het op orde brengen van de gegevens. De gegevens zijn op dit moment voor 90 % op orde. Het streven is om dit bij te gaan werken in de planperiode. Zodat dit naar de 90 tot 100% gaat. Strategie / maatregelen

pagina 40

Beheergegevens: De komende planperiode richten wij ons op het verder op orde brengen en houden van de beheergegevens. Wij geven hier op de volgende manier invulling aan: • Verwerken revisiegegevens: conform WIBON verwerken wij revisiegegevens uiterlijk 30 dagen na aanlevering. Het verwerken van de revisiegegevens pakken wij volledig op binnen onze eigen organisatie. Op dit moment beschikken wij echter over onvoldoende personele capaciteit om dit volledig binnen de eigen organisatie op te pakken. In 2023 is dit deels extern opgepakt. Bij voorkeur breiden wij onze eigen organisatie hiervoor uit, zie KDP formatie gegevensbeheer • Beheergegevens GWSW-proof maken nemen wij mee in ons dagelijks databeheer. • Huisaansluitingen: we zijn verplicht uiterlijk in 2027 al onze huisaansluitingen digitaal in beeld te hebben. We hebben voor de periode tot en met 2027 jaarlijks een budget opgenomen voor het vectoriseren (inclusief digitale ontsluiting) van de huisaansluitingen. We gaan daarbij tevens na of alle aansluitingen ook rioolheffing betalen • Ontbrekende gegevens laten wij inmeten door landmeters en valt binnen de overheadskosten.

3.6 Regionale samenwerking, educatie en bewustwording Wij realiseren ons ook dat we de eerder geenoemde doelen voor 2050 als overheden niet alleen kunnen halen. 63% (Bron BRP steekproef kern Vorstenbosch) van het de verhardingen zijn eigendom van particulieren. Voor het bereiken van de omschreven doelen waarin Bernheze bestand is tegen de weersextremen, is het belangrijk dat niet alleen wij als gemeente in actie komen, maar ook de particulieren en bedrijven, voor zover dat nog niet gebeurd. De komende planperiode richten wij ons ook weer op het stimuleren van het afkoppelen bij particulieren en bedrijven en het vergroten van de bewustwording. Wij hebben hierbij tevens aandacht voor het verduurzamen van de afvalwaterketen en waar mogelijk richten we ons op het behalen van meerdere doelstellingen zoals het vergroenen van de gemeente en het vergroten van de biodiversiteit.

Foto: De watersamenwerking As50+ acht jaar terug in de tijd Toetsing huidige situatie

pagina 41

We nemen deel in de watersamenwerking As50+, die al sinds 2010 actief samenwerkt en gezamenlijke projecten draait, waaronder communicatie-acties en de gezamenlijke subsidieregelingen. We nemen deel aan de projecten binnen de huidige samenwerkingsovereenkomst ( Bijlage x). Ook richten we ons op het delen van kennis en kunde en het samen aanbesteden van (onderhouds)contracten. Hierdoor realiseren we een kostenbesparing op het maken van een bestek en maken we opdrachten voor aannemers interessanter. Wij nemen actief deel aan de samenwerkingsverbanden zowel bestuurlijk als ambtelijk. De samenwerking met het waterschap verloopt voorspoedig. Aandachtspunt hierbij is te beschikken over voldoende personele middelen. Strategie / maatregelen Watersamenwerking As50+: -

-

We voeren de projecten uit zoals in de samenwerkingsovereenkomst is afgesproken. We nemen deel op zowel bestuurlijk als ambtelijk niveau. We besteden gezamenlijk aan, zowel operationele als beleidsmatige taken. We halen hiermee aanbestedingsvoordelen, realiseren een hogere kwaliteit. Voorbereidend werk hoeft niet elke keer door Bernheze zelf georganiseerd te worden. We werken toe naar een ketensamenwerking. Inzet van personeel van buurgemeenten of andersom moet eenvoudiger worden om de personele kwetsbaarheid op te vangen.

Regio Noordoost Brabant @ Platform Klimaatadaptatie Zuid-Nederland -

We nemen deel in de projectgroep Klimaatadaptatie, Klimaatrobuuste Beekdallandschappen We wonen bijeenkomsten bij over Klimaatadaptatie

Waterschap Aa en Maas -

-

De huidige samenwerking zetten wij voort. De samenwerking is constructief en Hands-On. Voor gemeente Bernheze is dat ook de wens. Het nieuwe PWR bied veel ruimte maar ook hele concrete projecten waar we gezamenlijk willen optrekken. De uitspraak ‘elke druppel blijft in Bernheze’ vraagt om een rigoureuze omslag in ons watersysteem. De samenwerking moet hiervoor nauw blijven, om inzicht in elkaars belangen te blijven inzien.

3.6.1 Educatie en bewustwording Wij realiseren ons ook dat we de eerder genoemde doelen voor 2050 als overheden niet alleen kunnen halen. 63% (Bron BRP steekproef kern Vorstenbosch) van de verhardingen zijn eigendom van particulieren.

pagina 42

Figuur Kern Vorstenbosch verharde oppervlakken uit BRP: Roze = dak, blauw = verharding op erf, oranje = openbare verharding

Voor het bereiken van de omschreven doelen waarin Bernheze bestand is tegen de weersextremen, is het belangrijk dat niet alleen wij als gemeente in actie komen, maar ook de particulieren en bedrijven, voor zover dat nog niet gebeurd natuurlijk. De komende planperiode richten wij ons ook weer op het stimuleren van het afkoppelen bij particulieren en bedrijven en het vergroten van de bewustwording. Toetsing huidige situatie De afgelopen planperiode zijn onze inwoners vaak geïnformeerd over waterbewustzijn bij vergroeningsacties, regentonnen acties, subsidieregelingen en de online klimaatatlas.

Ook bij de uitgevoerde projecten is klimaatadaptatie en duurzaam omgaan met regenwater gecommuniceerd. Voorbeelden hiervan zijn de reconstructie van de Kerkstraat, Traverse en de vergroeningsacties van de centra. Strategie/maatregelen De activiteiten uit het vorige GRP 2020 t/m 2023 hebben wij toegelicht in de evaluatie (bijlage 2) In deze evaluatie hebben wij concreter omschreven wat we allemaal bereikt hebben. Iets om trots op te zijn. Daarom hebben we ook besloten om een laagdrempelige versie op te laten stellen via een infographic. We proberen deze dan ook te gaan gebruiken om op een overzichtelijke wijze aan te tonen of we onze doelen bereiken. De materie is namelijk al complex genoeg en wordt helaas alleen maar complexer. Onze communicatiestrategie richt zich in de komende planperiode op de volgende onderwerpen: • Het benutten van lokale en landelijke gebeurtenissen!: We communiceren over hemelwater vasthouden in tuinen en vergroenen van tuinen bij droogte en hitte. Bij extreem natte perioden communiceren we over grondwateroverlast en het belang van vasthouden van regenwater. • Waterbewustzijn en waterbewust handelen stimuleren: We trekken hierin op met onze waterpartners. Ook werken we samen via het duurzaamheidsakkoord met de woningcorporaties zoals wij dit reeds hebben gedaan afgelopen jaren.

We richten ons in het algemeen op het informeren en stimuleren via de subsidieregeling. Communicatie over goed rioolgebruik: we communiceren over goed rioolgebruik zoals geen vet of doekjes in het riool. We sluiten hierbij aan bij landelijke communicatiecampagnes, gericht op probleemlocaties. Daarnaast heeft het gedrag van bewoners, bedrijven en agrariërs impact op het realiseren van de KRWdoelstellingen. Communicatie rondom inzameling medicijnresten: In 2018 sloot Gemeente Bernheze een convenant met de apothekers in Bernheze en Waterschap Aa en Maas om overgebleven medicijnen makkelijker in te kunnen leveren bij de apothekers in onze gemeente. Hierdoor voorkomen we dat overgebleven medicijnen worden weggespoeld via het riool. Deze stoffen zijn

pagina 43

lastig te verwijderen op de Rioolwaterzuivering. De aparte inzameling en verwerking van deze medicijnresten verzorgen wij weer in de planperiode van dit PWR. Overeenkomst voor betere inzameling van medicijnresten in Bernheze | Oss e.o. | bd.nl Communicatie rondom Openbare Toiletten: De beschikbaarheid tot een openbaar toilet gaan we meer onder de aandacht brengen. Er zijn in Nederland 3,5 miljoen buik- en blaaspatiënten. 50% van de buik- en blaaspatiënten, 40 % van de senioren en 33% van de vrouwen blijft regelmatig thuis uit angst om buitenshuis geen toilet te vinden. Onze gemeente wil een inclusieve, gastvrije gemeente zijn en daarom de openbare toiletten beter onder de aandacht brengen. ln Bernheze is behoefte aan meer openbare en opengestelde toiletten via de HogeNood-app en de Toiletalliantie, gezamenlijk streven zij naar een goede dekking van hygiënische en toegankelijke toiletten binnen alle gemeenten in Nederland. De Toiletalliantie stelde normen op voor verblijfsgebieden zoals winkelcentra, langs wandelroutes en fietsroutes HogeNood en de Toiletalliantie gemeenten helpen met de juiste aanpak om een gastvrije gemeente te worden op het gebied van toiletten. Denk aan stickers om aan te geven dat voorbijgangers gebruik kunnen maken van het toilet, een HogeNood-app etc.

We stellen geen apart toilettenbeleid op, maar streven naar meerdere locaties per dorpskern om naar het toilet te kunnen en communiceren dit op de locaties zelf, én via social media. De EU-richtlijn behandeling van stedelijk afvalwater (planning vaststelling zomer 2024) heeft ook betrekking op openbare sanitaire voorzieningen. Deze richtlijn zegt hierover specifiek: Toegankelijkheid en kwaliteit: De richtlijn benadrukt het belang van toegankelijke en hoogwaardige openbare sanitaire voorzieningen. Dit omvat toiletten in openbare gebouwen, parken, treinstations, luchthavens en andere openbare ruimtes. Lidstaten worden aangemoedigd om te zorgen voor voldoende toiletvoorzieningen voor burgers en bezoekers. Hygiëne en volksgezondheid: De richtlijn stelt normen vast voor de hygiëne en veiligheid van openbare toiletten. Dit omvat regels voor reiniging, desinfectie en onderhoud. Goede sanitaire voorzieningen dragen bij aan de volksgezondheid door de verspreiding van ziekten te voorkomen. Waterbesparing: De richtlijn moedigt het gebruik van waterbesparende technologieën in openbare toiletten aan. Efficiënt watergebruik is essentieel om duurzaam waterbeheer te bevorderen. Inclusiviteit: De richtlijn benadrukt ook de noodzaak van inclusieve sanitaire voorzieningen. Dit omvat toiletten die toegankelijk zijn voor mensen met een handicap, oudere personen en kinderen.

Kortom, de EU-richtlijn stedelijk afvalwater heeft implicaties voor openbare sanitaire voorzieningen om een gezonde en hygiënische leefomgeving te waarborgen.

• Communicatiemateriaal: We brengen communicatiemateriaal samen waardoor dit snel inzetbaar is op markten, bijeenkomsten enz. Voorbeelden zijn banners, informatieborden, regentonnen, vlaggen en folders. • Communiceren over de gezamenlijk Stimuleringsregeling klimaatadaptatie: we continueren de gezamenlijke stimuleringsregeling met waterschap Aa en Maas. Hiervoor is in de planperiode een bedrag van per jaar gereserveerd. Afhankelijk van de gezamenlijke afspraken met de beide waterschappen vraagt dit in de toekomst om een bijstelling van het beschikbare budget - We communiceren jaarlijks over de Hoge Nood App en onze openbare toiletten: In het periodiek overleg met de Horeca Nederland vragen we aandacht voor deelname van Horecalocaties binnen Bernheze. We voegen deze locaties ook toe op Google Maps indien mogelijk.

3.6.2 We geven het goede voorbeeld Het klimaatbestendig maken van Bernheze is een gezamenlijke opgave. We vinden het belangrijk dat particulieren en bedrijven hierin hun eigen verantwoordelijk nemen. Wij vinden dat wij als gemeente hierin ook het goede voorbeeld moeten geven. Zowel voor wat betreft de openbare ruimte als onze eigen vastgoed.

pagina 44

Strategie/maatregelen -

-

-

-

Afkoppelen gemeentelijk vastgoed: Conform ambities uit het vorige GRP zijn op termijn al onze eigen vastgoedlocaties afgekoppeld. Wij realiseren dit gelijktijdig bij nieuwbouw en/of renovaties van ons vastgoed. Plannen zijn geprioriteerd in effecten op klimaat. De eerste 10 locaties worden in de planperiode afgekoppeld Vergroenen omgeving gemeentehuis: Dit jaar is de uitvoering gepland voor het vergroenen van de omgeving van het gemeentehuis. De vele bestrating past niet meer in de tijdsgeest waar we in leven. Vergroenen dakterras BenW-kamer. Een groene werkomgeving draagt bij aan het welzijn van onze medewerkers. Het dakterras wordt vrijwel niet gebruikt, en kan met een sedumdak verkoelend werken. De infographic ligt standaard bij de infotafel KCC Bij reconstructies houden we vast aan de groennorm als basis (nog uit te werken) en passen zo min mogelijk bestrating. (LIOR)

pagina 45

4. Middelen Dit hoofdstuk beschrijft de middelen die nodig zijn om onze rioleringszorg vorm te geven. Middelen bestaan zowel uit personele middelen als financiële middelen. Hierbij is ingegaan op de kostendekking, waarbij het verloop van de voorzieningen en de benodigde rioolheffing is berekend. Wij streven hierbij naar een solide beleid ten aanzien van de financiering van onze strategie. Het financieel beleid is gericht op een goede instandhouding van de bestaande voorzieningen en de vervanging hiervan op de lange termijn, rekening houdend met nieuwe inzichten en klimaatveranderingen. Uitgangspunt is om dit tegen een kostendekkend tarief aan te bieden.

4.1 Personele middelen Om indicatief inzicht te krijgen in de benodigde personele middelen heeft stichting RIONED een rekentool ontwikkeld. Met behulp van deze rekentool is een analyse gemaakt voor de benodigde personele inzet voor de gemeente Bernheze. Het is bekend dat de rekentool niet volledig dekkend is op het gebied van klimaat en andere zaken hiervoor is een correctie doorgevoerd. De rekentool en evaluatie tonen beide dat er voldoende/ te weinig capaciteit aanwezig is om de gewenste ambities te behalen. Onderstaand is een samenvatting weergegeven. De kosten voor voorbereiding en directievoering maken als VAT-kosten onderdeel uit van de investeringskosten en maken geen onderdeel uit van de benodigde capaciteit in de onderstaande tabellen. Dit betreft xx fte. De verwachting is dat Input quickscan capaciteit

4.2 Kostendekkingsplan De uitgangspunten voor de kostendekkingsberekening zijn opgenomen in bijlage X.

4.2.1 Exploitatieactiviteiten Thema

Activiteit

Hemelwater

Opstellen hemelwaterstructuurplan

Hemelwater

Onderzoek naar foutieve aansluitingen op drukriool buitengebied

Hemelwater

Afkoppelsubsidie

Hemelwater

Afkoppelcoach

Budget

Planning

50.000 per jaar

2024 tm 2027

Oppervlaktewater Rioleringssysteem op orde

Op orde brengen en houden van de beheergegevens

Rioleringssysteem op orde

Vectoriseren huisaansluitingen

4.2.2 Investeringen

pagina 46

Bijlagen Bijlage 1 Wettelijk kader Omgevingswet Bernheze

pagina 47

Bijlage 2 Terugblik Areaalgegevens

4.2.3 Waar zijn we trots op? In de gehele planperiode hebben wij het afvalwater van bedrijven en burgers zonder veel problemen getransporteerd naar de Rioolwaterzuiveringen. Bij meldingen van verstoppingen wordt direct gehandeld en wordt deze opgelost. 2020 t/m 2023 Geen budgetoverschrijdingen: Gedurende de planperiode is er geen noodzaak geweest om de raad extra budgetten te vragen. Elk jaar werd een Operationeel Programma (OP) opgesteld om de voortgang van projecten te bewaken. 2020 t/m 2023 Subsidies: Gedurende de planperiode hebben we gebruik gemaakt van verschillende subsidies. We hebben een relatief grote Rijkssubsidie aangevraagd. Deze zgn. Impulsregeling Klimaatadaptatie is in 2021 uitgekeerd (€ 333.334,- excl. btw) en wordt momenteel mede ingezet voor het vergroenen van de centra van Heesch, Nistelrode en Heeswijk-Dinther. In 2023 is € 25.796,- excl btw uitgekeerd voor een project in samenwerking met de woningbouwcorporaties. De overige impulsprojecten (bijlage aanvraag impulsgelden) zijn gedurende de planperiode geprioriteerd, beleidsmatig voorbereid en kunnen komende planperiode in uitvoering. Daarnaast is een subsidie toegekend van waterschap Aa en Maas van €20.000,-, voor de pilot ‘decentrale afvalwaterzuivering’ te Heesch.

2021 Verordening Fysieke Leefomgeving Bernheze (VFL): Sinds 1 november 2021 heeft Bernheze een verordening waarin eisen zijn opgenomen ten aanzien van hemelwater. Onze gemeente koos daarin bij nieuwbouw voor waterbergingseisen. In principe stelt het waterschap bij alle ruimtelijke ontwikkelingen waarbij het verhard oppervlak niet toeneemt, en onder de 500m2 nieuwe verharding blijft dat er géén eisen gelden. Bernheze stelt die eisen wél en ontwikkelt daarmee bij grote én kleine ontwikkelingen niet alleen hydrologisch neutraal, maar ook hydrologisch positief. 2021 t/m 2023 Heeswijk-Dinther, Afkoppelen schoon hemelwater: Gedurende de planperiode hebben we in Heeswijk-Dinther bij een van de grootste projecten het gemengde rioolstelsel omgebouwd naar een gescheiden rioolstelsel. Het hemelwater wordt daardoor niet meer onnodig naar de Rioolwaterzuivering (RWZI) afgevoerd. In totaal hebben we daarmee 7.500 m2 afgekoppeld. Hiermee wordt eveneens verdroging tegengegaan en verminderen we het aantal gemengde overstorten. 2020 Afkoppelvisie Vorstenbosch Naast de fysieke afkoppeling van regenwater hebben we ook gekeken wat er nog méér mogelijk is en hiervoor strategische afkoppelplannen uitgewerkt. Voor de kern Vorstenbosch is dit plan gereed en weten we vooraf of afkoppeling plaats kan vinden. Dit hoeft daarom niet elke keer bij de afzonderlijke reconstructies zelf te gebeuren.

2023 Afkoppelvisie Nistelrode Naast de fysieke afkoppeling van regenwater hebben we ook gekeken wat er nog méér mogelijk is en hiervoor strategische afkoppelplannen uitgewerkt. Voor de kern Nistelrode is dit plan gereed en weten we vooraf of afkoppeling plaats kan vinden. Dit hoeft daarom niet elke keer bij de afzonderlijke reconstructies zelf te gebeuren.

pagina 48

2022 Vorstenbosch, Kerkstraat: Afkoppelen schoon hemelwater Tijdens de herinrichting van de Kerstraat is het gemengde rioolstelsel omgebouwd naar een gescheiden rioolstelsel. Het hemelwater wordt daardoor niet meer onnodig naar de Rioolwaterzuivering (RWZI) afgevoerd. Ook wordt een deel geïnfiltreerd in de bodem en wordt verdroging tegengegaan. In totaal hebben we daarmee 16.400 m2 afgekoppeld. We verminderen hiermee ook het aantal gemengde overstorten. 2020 t/m 2023 Afkoppelen particulier terrein en communicatieacties: In de planperiode hebben we een groot aantal communicatieacties uitgevoerd. Soms alleen vanuit Bernheze en anderzijds gezamenlijk, vanuit de watersamenwerking As50+. De volgende communicatieacties zijn uitgevoerd: • 2020 Operatie Steenbreek, Regentonactie • 2020 Operatie Steenbreek, Tegel eruit, plant erin • 2020-2021 Klimaatlessen op scholen voor de onderbouw en bovenbouw via Stichting Operatie Steenbreek. De Bolderik, 't Palet, 't Maxend, De Kiem, en Het Mozaiek. • 2021 Klimaatplein tuincentrum Meijs. • 2022 Operatie Steenbreek, Regentonactie • 2022 November Bloembollenactie • 2022 Deelname NK Tegelwippen 1e plaats As50+ samenwerking. Landelijk nr.

39 van de 80 deelnemers • 2022 Educatiemateriaal en subsidieregeling water op Pleinfeest Heeswijk-Dinther • 2023 Deelname NK Tegelwippen 2e plaats As50+ samenwerking • 2023 Educatiemateriaal en subsidieregeling water op Pleinfeest Heeswijk-Dinther - 2020-2021 Project vergroenen van Schoolpleinen Eén project via de As50+ samenwerking was het vergroenen van minimaal één schoolplein binnen de gemeente. Bernheze koos voor een hogere ambitie vanwege een tijdelijke subsidieregeling via het Cultuurfonds van de Provincie Noord-Brabant en schreef alle basisscholen aan om mee te doen. Gemeente bood daarbij een begeleidend traject aan met ontzorging voor de subsidieaanvraag en begeleiding (via Stichting Operatie Steenbreek) bij de scholen. Hierdoor zijn 6 schoolpleinen groener aangelegd met elk een extra gesubsidieerd bedrag van € 14.000,- per school. Na oplevering van de groene schoolpleinen zijn klimaatlessen aangeboden om het belang van een groene omgeving te benadrukken.

De volgende scholen zijn vergroend: - Heesch: Basisschool De Kiem - Heeswijk-Dinther: Basisschool de Bolderik & 't Palet & Het Mozaiek - Nistelrode: Basisschool 't Maxend - Vorstenbosch: Basisschool op Weg 2020 t/m 2023 Inzameling medicijnresten Apothekers In 2018 sloot Gemeente Bernheze een convenant met de apothekers in Bernheze en Waterschap Aa en Maas om overgebleven medicijnen makkelijker in te kunnen leveren bij de apothekers in onze gemeente. Hierdoor voorkomen we dat overgebleven medicijnen worden weggespoeld via het riool. Deze stoffen zijn lastig te verwijderen op de Rioolwaterzuivering. De aparte inzameling en verwerking van deze medicijnresten hebben wij in deze planperiode verzorgd. Overeenkomst voor betere inzameling van medicijnresten in Bernheze | Oss e.o. | bd.nl - Samenwerking As50+ 2020 t/m 2023 Interreg projectleiding I-Qua In de hele planperiode is Bernheze leadpartner geweest van 6 innovatieve decentrale afvalzuiveringen. Drie in Vlaanderen en drie Nederland. In december 2021 hebben we tijdens een internationale online talkshow teruggekeken op I-QUA en een blik geworpen op de toekomst van (decentrale) afvalwaterzuivering in het buitengebied.

in

pagina 49

Hierbij waren uiteraard de partners van I-QUA betrokken en andere inspirerende gasten zoals Jan Goossens (bestuurder Aquafin), Peter van Dijk (bestuurder Waterschap Aa en Maas) en Hugo Gastkemper (directeur stichting Rioned). In Heesch, bij HVCH draait de installatie nog steeds en de resultaten zijn erg goed te noemen, vergelijkbaar met de RWZI. 2020 t/m 2023 Hergebruik regenwater gemeentehuis Het regenwater van de daken op het gemeentehuis wordt al sinds 2003 opgevangen in grote voorraadputten naast het gemeentehuis, Vanuit hier wordt dit schone water opgepompt voor de toiletspoelingen. We besparen daarmee schoon drinkwater en benutten het schone regenwater. 2021-2022 Traineeship Klimaatadaptatie Klimaatadaptatie is een veel besproken thema en komt steeds hoger op de agenda. Zowel landelijk als op lokaal niveau moeten we op alle onderdelen acteren. De inzet van een young-professional met begeleiding van een senior beleidsmedewerker heeft ervoor gezorgd dat er veel meer gecommuniceerd is met onze inwoners en bedrijven over de gevolgen van het veranderend klimaat, en wat men er aan kan doen. Onze gezamenlijke subsidieregeling is regelmatig gepromoot en daardoor elk jaar volledig benut. Vergroeningsacties en de projectleiding voor het vergroenen van de centra Heesch, Nistelrode en HeeswijkDinther zijn hierdoor mede gerealiseerd.

2020 Klimaatatlas: In 2020 is een klimaatatlas ontwikkelt in samenwerking met de As50+ gemeenten en waterschap Aa en Maas. Op deze openbare website kunnen knelpunten op het gebied van wateroverlast in dorpen en steden, droogte, regionale overstromingen van beken en rivieren én hitte op perceel niveau bekeken worden. Deze is hier online beschikbaar voor zowel overheden als inwoners en bedrijven. Zij kunnen woonadres of perceel niveau op de kaart zien of zij op een kwetsbare locatie wonen. Men kan met ons in gesprek bij knelpunten, overlast of schade. We lossen ook zelf actief knelpunten op, op basis van deze kaarten en voorkomen daarmee overlast. Bernheze gebruikt de atlas daarnaast ook om plannen te toetsen en zogenaamde klimaatstresstesten uit te voeren. 2021 Klimaatstresstest Gemeente Bernheze: In november 2021 is een klimaatstresstest uitgevoerd voor het grondgebied van gemeente Bernheze. Tijdige voorbereiding op het veranderend klimaat is essentieel om de positieve effecten te benutten en de negatieve gevolgen te beperken. De toenemende weersextremen vragen om een brede, integrale aanpak waarbij organisaties en mensen moeten samenwerken.

Met het ondertekenen van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) hebben het Rijk, de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de Unie van Waterschappen (UvW) het belang van klimaatadaptatie onderschreven. Concreet is afgesproken dat alle overheden, dus ook gemeente Bernheze: -

vanaf 2020 klimaatbestendig handelt; in 2050 klimaatbestendig is.

Om deze ambities te realiseren, is de eerste stap het uitvoeren van een klimaatstresstest. Daarmee worden de kwetsbaarheden voor de gevolgen van klimaatverandering in beeld gebracht. De gemeente Bernheze bracht deze effecten al in 2020 in beeld met de klimaatatlas en stresstesten voor hevige neerslag, hitte en droogte. Het waterschap Aa en Maas heeft de effecten van overstromingen in beeld. Met het nieuwe BRP (planning afronden in 2e kwartaal 2024) worden ook het functioneren van de vuilwater en hemelwaterstelsels in reguliere en extreme omstandigheden in beeld gebracht. Naast de klimaatstresstest, gericht op het inzichtelijk maken van kwetsbare locaties, heeft de gemeente Bernheze een sectoranalyse uitgevoerd. Deze analyse beschrijft de impact van klimaatverandering op de negen sectoren benoemd in de Nationale Adaptatiestrategie (NAS): 1. Water en Ruimte 2. Landbouw, Tuinbouw en Visserij 3. Gezondheid 4. Recreatie en Toerisme

pagina 50

5. Natuur 6. Infrastructuur 7. Energie 8. ICT en Telecom 9. Veiligheid Op basis van de inzichten uit deze stresstest en sectoranalyse, worden gesprekken gevoerd met de omgeving en stakeholders om inzicht te geven in mogelijke risico's en kansen. Deze informatie is ook meegenomen bij de ontwikkeling van de omgevingsvisie. Klimaatadaptatie in omgevingsvisie: Een van de peilers in onze omgevingsvisie is duurzaam Bernheze. Niet alleen onze overheden maar ook onze stakeholders hebben in workshops en bijeenkomsten aangegeven dit belangrijk te vinden. RNOB projecten: - Projectleiding Stresstesten watersamenwerking As50+ - Deelname projectgroep Dynamische Beekdallandschappen - Deelname projectgroep Risicodialogen COVID-19: Gedurende de Pandemie zijn er geen kritische onderdelen van het riool- en watersysteem uitgevallen. Door de Pandemie is er op zuiveringsniveau zelfs voorspellingen gedaan over de toename van de besmettingen. De bedrijfsvoering voor het beheer en onderhoud van ons rioolstelsel is zonder veel problemen doorgegaan. 2020 t/m 2023 Bouwplantoetsen en waterparagrafen: Met naar schatting gemiddeld 4 omgevingsplannen per week exclusief vakanties zijn er in totaal richting de 500 bouwplannen getoetst op het aspect waterhuishouding via de verplichte watertoets. Hiermee is een goede waterhuishouding en wateroverlast vrij wonen en werken geadviseerd.

Daaraan gekoppeld heeft men in elk plan waterberging moeten realiseren. Totaaloverzicht en monitoring In de bijlage is een infografic toegevoegd met de resultaten van de voorgaande planperiode en die nog beter laat zien hoe we omgaan met ons water en riolering. De verwachting is dat deze infograpic als monitoring gebruikt kan gaan worden om de doelen op een vereenvoudigde wijze weer te geven.