251115_333_LIP Kasteellaan 4 Heesch

Watermetingen januari 2020

16

Poelen Er zijn drie poelen aanwezig op het landgoed. Een poel ligt dicht bij het hoofdhuis. Hier is een informatiebord en vlonder ten behoeve van natuureducatie aanwezig. De tweede poel is gelegen in het westelijk deel tegen de Kasteellaan aan. De derde poel ligt in het hart van het landgoed in een driehoek tussen de diagonaallanen en de oostelijke noord–zuid laan. De poelen hebben hoge natuurwaarden. Ambitie Het is de uitdaging om via inrichtingsmaatregelen de hydrologische omstandigheden te verbeteren en verder te ontwikkelen tot een klimaatbestendig systeem van waterhuishouding en waterkwaliteit dat recht doet aan de natuurdoelstellingen en cultuurhistorische doelstellingen van het landgoed. Poel dicht bij hoofdwoning

Begroeiing rondom poel aan de Kasteellaan

Begroeiing rondom poel in hart van landgoed

17

6. Ontwerp Landgoed de Berkt De ambitie is om Landgoed de Berkt in allure te herstellen en het tot een natuurlandgoed om te vormen. Het landschapsherstelplan richt zich op de lanen en zichtlijnen, het watersysteem, de padenstructuur, de natuurontwikkeling en de ruimtelijk-architectonische beeldtaal. In het tweede deel wordt ingezoomd op de inrichtingsplannen voor de twee locaties waar nieuwe woningen en voorzieningen aan het landgoed worden toegevoegd. Principes monumentale lanen Lanen en lanenstelsels op historische (ontginnings)landgoederen hebben vaak een monumentale functie. Maar niet alleen monumentaliteit speelde een rol, ook was een grote ontginning van woeste gronden een vorm van geldbelegging. Vaak wordt bij een ‘laan’ gedacht aan een dubbele rij bomen in een regelmatig plantverband van gelijke soort en leeftijd. Vele lanen op Nederlandse landgoederen zijn echter niet allemaal zo regelmatig. Er zijn ook lanen met dubbele rijen in onregelmatig plantverband, en ook met verschillende soorten bomen. Veel lanen op ontginningslandgoederen liggen op ‘dijkjes’ 0.5 tot 1 meter boven maaiveld, opgehoogd met materiaal uit de bermsloot. In de achttiende eeuwse landgoedontginningen werd vaak gewerkt met de maat Rijnlandse roeden. Een roede is 3,76 meter, twee roede 7,5 meter, 3 roede 11.30 meter en 4 roede 15 meter.

Deze maten komen we min of meer allemaal tegen op Landgoed Heeswijk en de Berkt. Principe van een landgoed

Begroeiing rondom poel aan de Kasteellaan

Er was sprake van een duidelijke hiërarchie in de lanen; die met het regelmatige plantverband en gelijksoortige bomen, vaak eik, leiden naar het landhuis of kasteel. Ook de dubbele of zelfs driedubbele rijen duiden op de belangrijkste lanen. Goed voorbeeld hiervan dicht bij huis is kasteel Heeswijk. De oprijlaan van het kasteel bestaat uit vier rijen eiken in een min of meer gelijkmatig driehoeksverband (zie intermezzo Kasteel Heeswijk). De laan rondom het kasteel is een dubbele rij bomen in regelmatig verband. Minder belangrijke lanen zijn minder monumentaal. Dit kan een laan zijn met gemengde bomen in regelmatig verband of in onregelmatig verband maar wel gelijkjarig. Een derde type is een ‘houtwallaan’ of ‘sierplenterbos’. In oude handboeken voor parkaanleg (achttiende en negentiende eeuw) komt een laantype voor waar door de gebruikers van het landgoed naar behoefte bouw-, gerief- en brandhout uit het bos haalden, en de laan of het bos zelf in stand bleef en regenereerde. De basis van een ‘sierplenterlaan’ of ‘houtwallaan’ wordt gevormd door volwassen bomen in lanen of als solitaire bomen. In de vakken daartussen staat het eeuwig jonge plenterbos. Voor de lanen is eik (of linde) een goede keuze, omdat eik veel licht doorlaat voor het jonge bos eronder, en voor de kruiden op de bosbodem (stinzenplanten). Onder beuken worden de bosvakken te donker.

Het plenteren, bestaat er dan uit, om het struweel tussen de eikenlanen kunstmatig in een jong stadium te houden. Zodra een boom te groot wordt, en een bedreiging wordt voor de lanen-hoofdstructuur, of voor de jonge bomen om hem heen, wordt hij eruit gehaald. Nooit wordt een vlakte in z’n geheel gekapt. Het gaat altijd om een paar bomen, dan weer jaren niks, en dan weer eens een boom.

Principe van een monumentale landgoedlaan

19

Herstelplan lanen De lanen van landgoed de Berkt zijn niet meer compleet. Er is erg veel verloren gegaan in de tijden van de ruilverkaveling. In de beschrijving van de landen van de Berkt moeten we onderscheid maken tussen het grote landgoed de Berkt van rond 1800 van 111 ha en het huidige Landgoed de Berkt in bezit van familie de Laat. We beschrijven eerst het grote geheel, en de toekomstwens. Daarna de uitwerking op het grondgebied van familie de Laat.

Huidige situatie lanen en houtwallen

De kaart hiernaast laat de huidig aanwezige lanen en houtwallen zien die ooit onderdeel waren van landgoed de Berkt. Alleen een aantal lanen met verharde wegen zoals de Vinkelsestraat en een deel van de Kasteellaan en een aantal lanen met zandpaden zoals de Jonkerstraat en Schaapssteeg is herkenbaar als monumentale eikenlaan. Van de lanen van het sterrenbos zijn slechts enkele kleine delen nog herkenbaar door de aanwezigheid van een aantal grote eiken. Vanuit cultuurhistorisch perspectief is het zeer wenselijk om het bijzondere lanenpatroon van groot Landgoed de Berkt te herstellen. Vooral de unieke aanwezigheid van lanen met zandpaden in combinatie met natuurgebieden maakt het gebied buitengewoon aantrekkelijk voor wandelaars en fietsers. Deze ambitie staat ook in de beleidsstukken omschreven. Recentelijk heeft de familie de Laat een aantal houtwallen van Staatsbosbeheer overgenomen.

Gewenste situatie op eigendom

Fasering en toekomst Het ontwerp van het landgoed geeft het gewenste toekomstbeeld aan. De familie de Laat heeft niet alle gronden van het oorspronkelijk sterrenbos in bezit. Vanuit cultuurhistorisch oogpunt is het zeer wenselijk dat op termijn, de hoofdstructuur van het sterrenbos hersteld kan worden. Hierbij stellen wij niet voor om exact het lanenpatroon te herstellen. De diagonalen zijn belangrijk en enkele van de noordzuid lanen. Er is voor gekozen om niet alle noord-zuid lanen in het toekomstontwerp te herstellen. Een zekere mate van openheid is gewenst vanuit ruimtelijk optiek en vanuit de natuurdoelstellingen. Op termijn kunnen wij ons voorstellen dat het huidige akkerbouwgebied wat nu niet in bezit is van Familie de Laat een agrarische functie krijgt passend bij het landgoed zoals bijvoorbeeld biologische voedselproductie óf een natuurbestemming. Deze toekomstwens past bij het cultuurhistorische beleid van de gemeente Bernheze.

Gewenste situatie gehele landgoed

Legenda bij figuur Legenda bij figuur Huidige situatie lanen en houtwallen Gewenste situatie gehele landgoed

20

Referentiebeeld Berktlaan

Referentiebeeld berkenallee ten noorden van de hoofdwoning

Referentiebeeld groep van bomen in het westelijk vochtig hooiland

21

Concept schetsontwerp Landgoed de Berkt | Te realiseren op korte termijn binnen bestaande eigendomssituatie familie de Laat

22

Wanneer de bestemming van de huidige agrarische gronden (nu in eigenaarschap van derden) verandert, adviseren we om minimaal de lanenstructuur van het sterrenstelsel verder te herstellen. Wellicht is er meer verdichting te creëren door middel van bosopstanden, dit is afhankelijk van de toekomstige functie van de percelen. Concept schetsontwerp Landgoed de Berkt | Gewenste situatie in de toekomst

23

Ontwerp lanen en profielen van het sterrenbos Een belangrijke bron voor 19e eeuwse tuin- en parkgeschiedenis vormen de minuutplannen van de 11 kadastrale opname uit 1820-1832. Voor landgoed de Berkt is die ook aanwezig en dit plan is de onderlegger geweest voor de reconstructie van het lanenplan in de geest van het oorspronkelijke landgoed, maar met inachtneming van de functie voor deze tijd.

3B

2

1 2

4

2

4 2

4

3A 3B

Laantypes op kaart

2

2

1

Op basis van veld- en literatuuronderzoek hebben wij een plan gemaakt voor herstelaanplant van de lanen. Niet alle lanen waren gelijk in hiërarchie en uitstraling. Ook is er een keuze gemaakt welke lanen van het sterrenbos worden hersteld. Dit is deels gebaseerd op praktische gronden, zoals het niet in eigendom hebben van de grond, maar ook vanuit een visie op de hiërarchie en uitstraling van de lanen passend bij de allure van het landgoed. Er is gekozen om de middelste noord-zuid laan niet te herplanten, omdat dit ruimtelijk en ecologisch interessanter is. Deze ‘kamer’ heeft een structuurrijke bosrand waarin een dassenburcht is gevestigd, die de herplant van de noord-zuid laan zou kunnen verstoren. Er worden een viertal type lanen onderscheiden in orde van hiërarchie en allure: Laan type 1: De brede klassieke dubbele laan van zomereik met (zand)weg. Een laan in vierkantsverband, van één soort. Deze laan is nog terug te vinden op delen van de kasteellaan, Jonkerstraat en Vinkelsestraat. Laan type 2: De smalle klassieke dubbele laan van zomereik met wandelpad. Deze lanen zijn monumentaal, maar ondergeschikt aan laan type 1. De diagonalen leiden naar het hart van het sterrenbos en zichtlijnen zowel in de laan als over graslanden maken deze route aantrekkelijk. In het oosten is een deel van de diagonalen op dit moment niet realiseerbaar, omdat deze gronden niet in eigendom zijn.

Het is zeer wenselijk dat in de toekomst dit diagonaal afgemaakt wordt tot aan het bosje op de hoek Vinkelsestraat-Schaapssteeg. Laan type 3: De symmetrisch gemengde houtwallaan of sierplenterlaan. Dit zijn lanen van onregelmatig geplante dubbele rijen grote bomen van verschillende soorten, met een onderbegroeiing van (sier)struweel. De laan is monumentaal door het tunneleffect en kleurrijke onderbeplanting in het voor- en najaar. Dit type laan is reeds aanwezig op het landgoed, de oost-westlaan tussen de kasteellaan en de Vinkelsestraat en de Schaapssteeg bestaat voor een deel uit dit type laan. Laan type 4: Symmetrisch gemengde dubbele laan zonder onderbegroeiing. In noord-zuid richting waren in het sterrenbos van oorsprong vier lanen. Van deze lanen zijn nog enkele delen aanwezig. Ze bestaan uit gemengde dubbele bomenrijen zonder onderbegroeiing. Wisselend zicht op het landgoed wordt geboden, omdat afwisselend links en rechts bos verreist, wat de wandeling aantrekkelijk maakt. Optioneel laan type 5: Berkenlaantje Het berkenlaantje is ondergeschikt aan de andere lanen. Bij het berkenlaantje naar de achteringang van het landhuis wordt het bestaande zandpad behouden. Vanwege de naam van het landgoed is er gekozen voor berken.

24

Laan type 1

Laan type 2

Laan type 3a

Laan type 3b

Laan type 4

Laan type 5

25

Houtwallen rondom het sterrenbos Op de historische kaart van 1922 is goed te zien dat er een houtwal rondom het landgoed lag. Het ontwerp stelt voor om deze omlijsting gedeeltelijk te herstellen. Dit betekent dat een houtwal van 10 tot 15 meter breed aangelegd gaat worden langs de kasteellaan en de Schaapssteeg. Langs de Vinkelsestraat is deze houtwal reeds aangebracht door de eigenaar. De reden voor herstel is tweeledig. Ten eerste is het van toegevoegde waarde voor de natuur. Een met inheems plantmateriaal aangeplante houtwal heeft een ecologische betekenis voor diverse vogels, insecten en kleine zoogdieren. Bovendien creëert de houtwal rust op het landgoed, vooral belangrijk voor het groepje reeën dat dat hier rust en bescherming zoekt in de bosperceeltjes. Historische kaart 1922 waar de omlijsting van houtwallen goed op te zien is

Hydrologisch heeft de houtwal langs de Kasteellaan ook een betekenis. Door letterlijk een klein walletje op te werpen kan er water opgezet worden op het vochtige hooiland. Het schone kwelwater wordt gescheiden van het verrijkte agrarische water. Ruimtelijk heeft de houtwal ook een functie. Zoals opgemerkt was het landgoed vroeger bosrijk. Dit had rechtstreeks een verband met de economische functie van het landgoed, namelijk een bosgebied voor de jacht en houtproductie. Met het gedeeltelijk herstellen van de houtwal wordt een deel van de beslotenheid van het landgoed hersteld.

Principe profiel houtwal

26

Zicht op de reeds aangeplante houtwal aan de Vinkelsestraat

27

Intermezzo | Kasteel Heeswijk Kasteel Heeswijk is een voormalige waterburcht, daterende uit de 11e eeuw. Het kasteel begon als motte-burcht, die in de loop van de middeleeuwen werd afgevlakt zodat er ruimte kwam voor een kasteel. Het kasteel kent een rijke geschiedenis. Er is in de 17e eeuw meerdere malen geprobeerd om het kasteel in te nemen, dit lukte alleen Frederik Hendrik, die later ‘s-Hertogenbosch belegerde. In 1672 leefde de Zonnekoning, Lodewijk de 14e, op Kasteel Heeswijk tijdens zijn strijd tegen de Republiek. Later, aan het eind van de 18e eeuw, werd het kasteel als hoofdkwartier gebruikt tijdens de Franse Revolutie. In 1835 kocht gouverneur André baron van den Bogaerde van Terbrugge het in verval geraakte kasteel en startte meteen een grootse verbouwing. Landgoed de Berkt is verbonden met Kasteel Heeswijk doordat ze in de periode 1842-1848 in eigendom waren van dezelfde familie, namelijk familie van den Bogaerde van Terbrugge. Kasteel Heeswijk was de hoofdwoning en Landgoed de Berkt werd gebruikt als jachthuis en vertier. (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Kasteel_Heeswijk)

Kasteel Heeswijk

Een van de lanen van kasteel Heeswijk

Tekening Kasteel Heeswijk door J.C. Christ rond 1841-1846

28

Profiel 1 Enkele laan in vierkantverband

Profiel 2 Dubbele laan in driehoeksverband

Principe profiel 1

Principe profiel 2

Principe profiel 3

Principe profiel 4

Profiel 3 Houtwallaan

Profiel 4 Dubbele laan in verschoven driehoeksverband

29

Zichtlijnen Zichtlijnen naar of over het landgoed zijn belangrijk om de ruimtelijke structuur en weidsheid van het landgoed te kunnen beleven. Ook gaat er een zekere monumentaliteit vanuit van goed ontworpen zichtlijnen. Het ontwerp zet in op de lanenstructuur als zichtlijnen. Echter, in tegenstelling tot het oorspronkelijk Sterrenbos, is er tussen de lanen niet overal bos maar zijn er ook kleur- en structuurrijke graslanden. Zichten onder de lanen door zijn minstens zo belangrijk. Vanuit het huis hebben we een optionele berkenallee en een groep beuken in het open grasveld voorgesteld als richtpunt in de noord-zuid zichtas.

Zicht vanaf de kruising van het lanenstelsel naar de noord-oost punt

Referentiebeeld groep gemengde beuken

Bestaande beukengroep ten zuiden van de hoofdwoning als referentie voor nieuwe groep

Zichtlijnen op kaart

30

Natuurlandgoed Huidige situatie Het huidige landgoed bestaat uit 2,5 ha bestaande natuur, provinciale ecologische hoofdstructuur, 0,6 ha tuin, erf en gebouwen en 8,2 ha agrarische gronden met daarop enkele landschapselementen in agrarisch natuurbeheer. De reguliere maisteelt op 5,5 ha landbouwgrond is omgezet naar grasland en later omgevormd tot kruidenrijk grasland door verschraling, er zijn enkele landschapselementen aangelegd passend in de cultuurhistorische groenstructuur, er is een ijsvogelwand geplaatst en 6,8 ha zijn opgenomen als planologische natuur op de provinciale natuurkaart.

IJsvogel

Er komen verschillende diersoorten voor in het landgoed, zoals de egel, de rode eekhoorn, diverse marterachtigen, de das, bosuil, ijsvogel, grote bonte specht en andere vogels en zomergasten. Door de afwisseling van bos, natuurlijke graslanden, houtwallen en gebufferd water, is er een goed leefklimaat ontstaan voor verschillende zeldzame soorten als de waterspitsmuis, bunzing en diverse vleermuissoorten. Ook zorgen de breuk door het landgoed en de overgang van dekzand naar beekgrond voor natuurlijke gradiënten van vochtig naar droog en voedselrijk naar voedselarm. In combinatie met de aanwezige historische bosbeplanting is er een waardevolle vegetatie gecreëerd op het landgoed. Wijst indicatoren zoals pluimzegge en rijke bossoorten zoals de mannetjesvaren, bevestigen deze waardevolle vegetatie. Gewenste toekomstige situatie Het uiteindelijke doel is om een natuurlandgoed te ontwikkelen, natuurlandgoed De Berkt. Het gewenste natuurlandgoed bestaat uit kruidenrijk en bloemrijk grasland, bomenrijen, houtsingels, struweelhagen, poelen en vochtig hooiland. Nieuwe landschapselementen, zoals lanen en houtsingels, zullen de historische groenstructuur versterken en tegelijkertijd de biodiversiteit van het landgoed, waardoor meer leefgebied voor verschillende dier- en plantsoorten ontstaat.

Das

Referentie optionele vleermuistoren met steenuil nestkast (Faunatoren Boxmeer)

Dit is tevens de nieuwe ‘economische’ functie van het landgoed als natuurlandgoed. De Berkt levert een ecosysteemdienst aan zijn omgeving door de biodiversiteit op haar landgoed zo maximaal mogelijk te ontwikkelen. Natuur en biodiversiteit is gebaat bij een zo gedifferentieerd mogelijk landschap met veel gradiënten en randzones. Een uitgekiend watersysteem hoort daarbij. Bovendien heeft het landgoed ook een duidelijke maatschappelijke waarde aan de directe omgeving en toekomstige bewoners van de dorpsuitbreiding aan de zuidwest kant van Heesch door de openstelling van het landgoed. Fauna doelstellingen • Zoogdieren: de aanwezigheid van de das laat zien, dat het landgoed een grote potentie biedt voor diverse marterachtigen en andere zoogdieren. Het bos, natuurlijke graslanden, houtwallen in combinatie met gebufferd water biedt kansen voor zeldzame soorten zoals de waterspitsmuis, egel, bunzing, diverse vleermuissoorten en de ondergrondse woelmuis. • Vogels: door grote variatie op het landgoed van biotopen, kunnen veel vogelgroepen een plekje vinden. De steenuil is benoemd als ambassadeursoort voor de gemeente Bernheze.

31

We stellen de volgende optionele maatregelen voor: • Het plaatsen van een vleermuistoren met een steenuilkast in de nok verwerkt. Op de afbeeldingen hiernaast is een voorbeeld te zien voor deze toren. De toren kan naast een ecologische functie ook een recreatieve functie hebben doordat het een landmark wordt op het landgoed, het landgoed wordt daardoor nog meer herkenbaar. Flora doelstellingen Door de aanwezigheid van breuken in de omgeving en de daardoor aanwezige gradiënten van vochtig naar droog en voedselrijk naar voedselarm en door de historische bosbeplanting zijn de voorwaarden voor een waardevolle vegetatie ruimschoots aanwezig. Kommavlinder

Doordat er wijst en kwel aanwezig is op het landgoed, is het de ambitie om vochtig hooiland te realiseren op deze plekken. Dit vochtig hooiland maakt de ontwikkeling van een ambitieus natuurgebied met een hogere biodiversiteit mogelijk. Wijst indicatoren als pluimzegge en zwanenbloem, rijke bossoorten als mannetjesvaren, taxus en hulst bevestigen deze potentie. De eigenaar heeft subsidie aangevraagd voor de natuur en landschapsontwikkeling.

Waterspitsmuis

In de GOB-inrichting zijn de volgende elementen opgenomen: • Realisatie vochtig hooiland ca 3,6 ha • Herstel van een brede cultuurhistorische hakhoutwal aan de noordzijde van het vochtig hooiland. • Gedeeltelijk herstel van een cultuurhistorische sterrenboslanen • Bestaand vochtig productiebos (dennenbos) omvormen tot structuurrijk vochtig hakhoutbos van 2 ha. • Aanleg van kruidenrijk- en faunarijk grasland, uitgebreid foerageergebied voor de aanwezige dassenburchten in het gebied. • Optioneel: Herstel van oude hoogstamboomgaard rondom de historische buitenplaats De Berkt.

Vochtig hooiland kruiden- en faunarijk grasland

Zwartblauwe Rapunzul

Natuurdoeltypen (* aanwezige dassenburght)

32

kruiden- en faunarijk grasland

Referentiebeeld vochtig hakhoutbos

33

Watersysteem Herstel van het oorspronkelijke waterregiem is sterk aan te bevelen om de gewenste natuurontwikkeling van o.a. wijst vegetatie mogelijk te maken. Voor de naburige akkerbouw is het waterpeil nu verlaagd, waardoor verdroging in de hete zomers ontstaat. Door de opwarming van het klimaat zullen deze extreme weersomstandigheden regelmatig gaan optreden. Op dit moment wordt het landgoed gevoed met agrarisch water vanuit de Vinkelsche Loop.

Referentiebeeld bos als spons

Wij stellen de volgende maatregelen voor: • Het waterpeil van het akkerbouwland in de toekomst verhogen. Deze wens is niet te vervullen door familie de Laat doordat deze gronden niet hun eigendom zijn. Vanuit cultuurhistorisch perspectief en vanuit beleidsdoelstellingen van de gemeente is het een ambitie om deze gronden op den duur ruimtelijk te betrekken bij het landgoed. Het beleid heeft de omgeving van de Berkt bovendien als waterbergingslocatie aangeduid. • Het waterpeil te verhogen op het huidige landgoed zelf. Dit is via een regelbare stuw bij de doorbraak Berktlaan (oost-west laan tussen de Vinkelsestraat en Kasteellaan) te realiseren. Van oorsprong waren landgoederen ook verdeelpunten van water. • Langs de inlaatsloot helofytenfilters aanleggen om het agrarische water te zuiveren, tot een redelijk natuurwater. Dit water voedt het rabattenbos, via bodempassage ontstaan kwelpunten tegen de lanen. • Het vochtig hooiland, het rabattenbos en de kruidenrijke graslanden worden gevoed met grond- en kwelwater dat via helofytenfilter én bodempassage is gezuiverd. • De poelen worden gevoed of met regenwater of met grond- en kwelwater. • Een extra inlaat op het kruidenrijk grasland (het dassenland) in het hart van het landgoed. Dit om ook via bodempassage de bossen en vochtige hooilanden westelijk van de laan te voeden.

Het waterschap is bezig met de ontwikkeling van een alternatief systeem in het zuidelijk deel van de Berkt. Hierdoor wordt het in de toekomst mogelijk om de grachten van het kasteeltje te voeden vanuit het zuiden. Op den duur kan de scheiding tussen voedselrijk agrarisch water en kalkrijk en voedselarm kwel en wijstwater van elkaar gescheiden worden. Het systeem dient nader uitgewerkt te worden in samenwerking met het waterschap.

Referentiebeeld vochtig hooiland

Om de natuurwaarde van het gebied te herstellen wordt geadviseerd om van twee B-watergangen in het beschermd gebied natuurvriendelijke oevers te realiseren. Daarnaast wordt er geadviseerd om het maaiveld van het natuurgebied te verlagen, zodat het gebied nat wordt door de kwel van de peelrandbreuk die door het gebied loopt. De aanleg van natuurvriendelijke oevers en de inrichting van het perceel met ondiepe poelen, waarin het regenwater en de kwel zich kan verzamelen, geeft meer variatie en biodiversiteit in flora en fauna binnen het beschermde gebied.

34

Watersysteem

35

Routes Het bestaande landgoed kent een aantal opengestelde wandelpaden; een vanaf de Vinkelsestraat tot aan de Kasteellaan met eventueel een ommetje naar het hart van het oorspronkelijk Sterrenbos. En een vanaf de oost-west laan naar het zuiden, achter de slotgracht om, naar de Berktstraat. Met het herstel van het lanenplan ontstaat er de mogelijkheid om veel meer ommetjes te maken. De diagonaal vanaf de Vinkelsestraat tot aan de hoek Schaapssteeg – Kasteellaan is een zeer waardevolle aanvulling op het wandelpadensysteem en daarmee de recreatieve aantrekkelijkheid van het gebied. Ook zal de doorsteek vanaf de Schaapssteeg naar de Berktlaan een aantrekkelijke extra wandelroute toevoegen aan het wandelpadensysteem. Referentiebeeld beeldtaal verlichting (kasteel Heeswijk)

Bestaande poort aan de Vinkelsestraat

Bestaande toegangspoort naar hoofdwoning als inspiratie voor beeldtaal (ontwerp Jan de Jong)

Routes te realiseren op korte termijn binnen bestaande eigendomssituatie

36

Beeldkwaliteit en beeldtaal Bij een landgoed van allure horen zichtlijnen, mooie poorten, siertuinen en zitgelegenheden op mooie locaties. Je moest immers trots je bezit aan je vrienden kunnen laten zien in het verleden. Familie de Laat wil hun landgoed vooral delen met natuurliefhebbers en wandelaars. Uitgebreid vertoon van pracht en praal horen dus niet bij dit landgoed. Toch stellen wij voor om, in alle bescheidenheid, alle meubilair op het landgoed in eenzelfde beeldtaal te ontwikkelen.

Kleurenpanel Bossche School (ontwikkeld door Wim van Hooff)

De inspiratie hiervoor hebben wij gevonden in de taal van de Bossche school. Deze architectuurstijl, waarin het jachthuis is gerenoveerd, staat voor sobere, heldere lijnen zonder opsmuk. De Bossche school kleuren zijn warm grijs of grijsgroen. Kleuren die blenden met de natuur en dus prima passen bij dit nieuwe natuurlandgoed.

Referentiebeeld meubilair van beton

Referentiebeeld hekwerk

Poorten en toegangen te realiseren op korte termijn binnen bestaande eigendomssituatie

37

3 2

1

5 4

6 7

1 Open ruimte in lanenstelsel (nader uit te werken) 2 Vlonderpad met uitkijkpunt (nader uit te werken) 3 Voetgangersbrug Kasteellaan (nader uit te werken) 4 Groep van rode en groene beuken 5 Vleermuistoren met steenuilkast (nader uit te werken) 6 Bestaande poel met vlonder en educatief informatiebord 7 Herstel historische boomgaard

Bijzondere plekken

38

Referentiebeeld groep van rode en groene beuken

Referentiebeeld optioneel vlonderpad met uitkijkpunt

Bestaande poel met vlonder en educatief informatiebord

Referentiebeeld optionele voetgangersbrug Kasteellaan

39

Ensemble Vinkelsestraat, inpassing twee nieuwe wooneenheden Over de gewenste inpassing van twee woningen van 750 - 1000 m3 aan de Vinkelsestraat zegt het monumentenhuis Brabant het volgende: ‘Het is van belang dat nieuwe woning in opzet en karakter ondergeschikt is aan de bestaande bebouwing. Geheel passend binnen de opvattingen van de huidige monumentenzorg, zijn nieuwe toevoeging onderscheidend van de bestaande elementen. Een verwijzing in het ontwerp naar landgoed De Berkt zorgt ervoor dat ook de verwijzing naar het landgoed en de samenhang worden gewaarborgd. Dit versterkt het landgoed als geheel’

Concept schetsontwerp ensemble Vinkelsestraat

Landhuis ensemble als poort De inpassing van twee nieuwe wooneenheden op het landgoed is zorgvuldig ontworpen binnen de toekomstige gewenste structuur van het landgoed. De twee wooneenheden zijn gesitueerd rondom het beginpunt van de herstellen diagonale laan. Ze vormen samen één ensemble. De gezamenlijke perceel grootte is 4000m2. Woonhuizen, erfafscheiding en poort van de laan vormen een architectonisch geheel. Het ensemble ligt achter de bestaande houtwal en zal beperkt zichtbaar zijn vanaf de Vinkelsestraat. Terrein Het agrarische terrein achter de bouwkavels wordt omgevormd tot kruidenrijk en natte graslanden. De oorspronkelijke laan met oude eiken en berken met wandelpad wordt hersteld. Op het terrein wordt een poel aangelegd. Beeldtaal landhuizen De beeldtaal van de woningen refereert naar de ontstaansgeschiedenis van het landgoed en de architectonische stijl van het huidige hoofdgebouw. De eigentijdse moderne landhuizen vormen twee volumes welke ondergeschikt zijn aan het hoofdgebouw refererend naar langgevelboerderijen in de regio. De vormentaal is moderner en refereert naar de architectuurstijl Bossche School.

Referentie beeldkwaliteit

Ontsluiting De toegang vanaf de Vinkelsestraat naar de twee woningen gebeurt via een nieuwe inrit ter hoogte van de huidige 'inrit'/'ventweg' welke is gelegen langs de poort die toegang geeft tot de Berktlaan en van waaruit de nieuwe meest oostelijke NoordZuidlaan begint. De woningen worden vervolgens ontsloten op de Noord-Zuidlaan. De ontsluiting(sweg) van de woningen ligt daarmee achter de bestaande houtwal. Terreininrichting erf De erven zijn aan de oostzijde begrenst met beukenhagen. Dit refereert aan de beukenhagen bij het hoofdgebouw. Aan de tuinzijde wordt de erfgrens met het landgoed subtieler vormgegeven door middel van een hoogteverschil en verlaging met beplantingsgroepen van lage inheemse struikvormers, zoals gelderse roos, liguster, en meidoorns in het kruidenrijke grasland. Deze stuweelzone die vanuit de kavel niet overal het zicht op de omgeving blokeert biedt beschutting, voedsel en foerageermogelijkheden voor de das.

Doorsnede dassenwissel/kavelgrens

40

Natuurlijke oever Nieuwe eikenlaan met wandelpad Wandelpad

Erf Kruidenrijk grasland

bestaande houtwal Poort

Poel

Erf Nieuwe eikenlaan Natuurlijke oever | Helofytenfilter Kruidenrijk grasland

Wandelpad

Ensemble Vinkelsestraat

41

Ontsluiting woningen

Concept schetsontwerp ensemble Kasteellaan

Referentie beeldkwaliteit

Referentie beeldkwaliteit

42

Rhododendron struweel Tuin

Boomgaard bestaand

Vleermuistoren met Berkenlaantje steenuilkast en houtopslag ( optioneel) (optioneel) Rode beuken bestaand

Nieuwe woning

40 parkeerplaatsen in gras 2 parkeerplaatsen in gras Multifunctionele dwarsdeelschuur

Mantelzorgwoning

Rode beuken bestaand

Ensemble Kasteellaan

43

Boomgaard (optioneel)

9. Bronnen Geohydrologisch onderzoek Landgoed de Berkt, Avallo advies, 28 juni 2019 GROEN nr. 11, 1987 drs. Willem Overmars Inrichtingsplan Landgoed Rozephoeve, Kruit|Kok Landschapsarchitecten 2016 Landschapsontwikkelingsplan Bernheze 2012-2022 Monumentenhuis Brabant, Landgoederen in Noord-Brabant Alle aangeleverde onderzoeksrapporten door familie de Laat

45

Colofon Titel: Landgoed de Berkt, Heesch Landschapsontwerp definitief Versie 03 Opdrachtgever: Familie de Laat

Uitgevoerd door:

Kruit | Kok Landschapsarchitecten

Ontwerpteam:

Esther Kruit, Mariëlle Kok, Marianne Bekkers, Puck van Hout

Projectnummer: L1916 Documentnummer:

L1916 R003 definitief rapport

Datum | locatie:

04-10-2020 | Eindhoven

Adres: Eindhoven Strijp-S SWA 4.013 Torenallee 45 5617 BA Eindhoven 040-2516114 Oss Raadhuislaan 2a 5341GM Oss 0412-624468 Website:

www.kruitkok.nl

Email : esther@kruitkok.nl © Kruit|Kok Landschapsarchitecten Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de opdrachtgever en Kruit|Kok Landschapsarchitecten. Kruit|Kok hebben bij hun werkzaamheden de zorgvuldigheid in acht genomen die van haar kan worden verwacht. Aan de getoonde informatie in deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend. Op de werkzaamheden van KruitKok zijn de voorwaarden van toepassing zoals vastgelegd in De Nieuwe Regeling 2005 (DNR 2005). KruitKok hebben met zorgvuldigheid de beelden in deze publicatie geselecteerd. Het kan voorkomen dat niet alle rechthebbenden van de gebruikte beelden zijn achterhaald. Belanghebbenden worden verzocht contact op te nemen.

47