251115_333_LIP Kasteellaan 4 Heesch
Tekst van het document
KASTEELLAAN 2 EN 4 HEESCH
RUIMTELIJKE OPZET, LANDSCHAPPELIJKE INPASSING EN BEELDKWALITEIT 15 NOVEMBER 2025
PRIKKELENDE LANDSCHAPSONTWERPEN.
PRIKKELENDE LANDSCHAPSONTWERPEN.
COLOFON Titel document:
KASTEELLAAN 2 EN 4 HEESCH Datum:
7 november 2025
Status:
Ruimtelijke opzet, Landschappelijke inpassing en beeldkwaliteit Locatie: Kasteellaan 4 Heesch
Auteur/Adviseur: VABIMPULS T (073) 303 02 86 E: vabimpuls@brabantadvies.com
VAN DOOREN LANDSCHAP Derpt 15, 4576 VW Vorstenbosch T 06-26949922 E info@vandoorenlandschap.nl
ROSE EN DE BIE Torenstraat 32, 5473EL Heeswijk Dinther T 0413-291218 E info@roseendebie.nl
2
1 Inleiding 1.1 1.2 1.3
VABIMPULS Aanleiding Locatie
3 3 4 4
2 Landschap
5 2.1 Huidige situatie 5 2.2 Historie 9 2.2.1 Historie landschap 9 2.2.2 Landgoed De Berkt 10 2.3 Beleid 12
3 Planvoorstel 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6
Uitgangspunten Ruimtelijk concept Ruimtelijk plan en beeldkwaliteit Landschapsvoorstel Beplantingsplan Beheerplan
Bijlage I Bijlage II Bijlage III Bijlage IV Bijlage V
13 13 14 16 20 22 24
1 INLEIDING 1.1
VABIMPULS
Het aantal lege stallen en schuren in Brabant groeit. Dat komt onder meer doordat agrarische ondernemers zijn gestopt, gaan stoppen of van plan zijn om te schakelen. Op initiatief van de provincie Noord-Brabant en gemeenten in Noord-Brabant is VABIMPULS opgezet. Een initiatief waarbij in rechtstreeks
We spreken van een verduurzamende
bedrijfs voering eindigen, worden
contact met de eigenaar een verkenning
werking.
gesloopt en omgezet worden naar
plaatsvindt omtrent de toekomstige
wonen. Er zijn kansen om de cultuur-
mogelijkheden voor de vrijgekomen
Eigenaren v an vrijgekomen of
historische waardevolle boerderij te
of vrijkomende agrarische locatie
vrijkomende agrarische locaties kunnen
splitsen. Daarnaast wil men een nieuwe
en bebouwing. Met de aanpak van
zich aanmelden en een beroep doen
woning nabij de locatie toevoegen om
VABIMPULS moet nieuw perspectief
op ondersteuning van onafhankelijke
het slopen van de overtollige bedrijfs-
geboden worden aan eigenaren
deskundigen en specialisten die aan
bebouwing te kunnen financieren. Men
van agrarische bedrijfslocaties dat
VABIMPULS verbonden zijn.
wil alle keuzes weloverwogen nemen en
Kasteellaan 2 Heesch
tevens bijdraagt aan versterking van
3
zoveel mogelijk iets nieuws opbouwen
de kwaliteit van het landelijk gebied.
Voor de locatie Kasteellaan 2 en 4
vanuit de bestaande elementen op
Daarmee zal dit ook bijdragen aan
Heesch, gemeente Bernheze heeft de
en het karakter van het erf en de
leefbaarheid en mogelijk ook nieuwe
familie Van den Hurk zich gemeld bij
locatie. Het streven is een duurzame
economische initiatieven. Dat voorkomt
VABIMPULS. De familie overweegt om
woonlocatie, passend op de plek en een
eveneens verloedering van het
op deze locatie de agrarische bedrij-
meerwaarde voor de omgeving.
platteland en ongewenste activiteiten
vigheid te beëindigen. Binnen de familie
en daarmee samenhangende veiligheids-
is er geen opvolging voor de huidige
en gezondheidsrisico’s. De aanpak van
bedrijfsvoering. Twee neven binnen de
VABIMPULS is per definitie gericht
familie hebben interesse om op locatie
op het realiseren van meer waarde.
te wonen. Hiervoor moet de bestaande
1.2
Aanleiding
Twee neven uit de familie Van den Hurk zijn eigenaar van de boerderij en het omliggende erf aan de Kasteellaan 2 en 4 te Heesch. Ze hebben de boerderij overgenomen van hun tante. De boerderij bestaat uit een kortgevel-
erf een nieuwe woning bouwen, conform
boerderij aan de Kasteellaan. Deze staat
de Maatwerkregeling, om het slopen
aan de rand van landgoed De Berkt,
van de agrarische bebouwing te kunnen
in de oksel van kruispunt Kasteellaan
financieren.
- Jonkerstraat in Heesch, gemeente Bernheze. Achter de boerderij staan
Gemeente Bernheze heeft onder
diverse oude schuren, die in gebruik zijn
voorwaarden via een principeakkoord
geweest voor agrarische activiteiten in
(6 april 2022) positief gereageerd op
de vorm van melkvee.
het splitsen van de boerderij en het realiseren van een Maatwerkwoning.
De activiteiten zijn jaren geleden
Eén van die voorwaarden is dat er een
gestaakt, maar de schuren zijn blijven
landschapsplan opgesteld moet worden
staan. Er is door de jaren heen ruimte
voor de nieuwe ruimtelijke massa en
gemaakt voor opslag van materialen en
de landschappelijke inpassing hiervan.
het houden van paarden. De gronden aan
Daarnaast dient er een beeldkwali-
de westzijde van het erf zijn benut voor
teitsplan opgesteld te worden voor
het houden van paarden.
de nieuw te bouwen elementen. Deze
Kasteellaan 2 en 4 Heesch
notitie is daar een uitwerking van.
4
Met de aankoop van de boerderij (niet de agrarische grond westzijde) willen de neven de agrarische activiteiten staken, de agrarische bebouwing slopen en het terrein omvormen naar een woonfunctie. Aangezien de boerderij is aangemerkt als cultuurhistorisch waardevol monument, zijn er kansen om deze boerderij te splitsen in twee woningen. Daarnaast wil men nabij het
1.3
Locatie
Het plangebied ligt aan de Kasteellaan 2 en 4 in het buitengebied van Heesch, gemeente Bernheze. De percelen staan kadastraal bekend als gemeente Heesch, sectie F, perceelsnummers 1072 en 1289.
Aanduiding plangebied in paars in zijn omgeving (bron Topotijdreis.nl) Beeld 1. Bestaande kortgevelboerderij
2 LANDSCHAP 2.1
Huidige situatie
<
Het plangebied ligt in het buitengebied van gemeente
<
8.
Bernheze naast landgoed De Berkt en ca. 1.100m meter ten zuiden van de kern Heesch. De naaste omgeving heeft een landelijk en halfopen karakter op de rand van een oude
<
dekzandrug op de overgang naar de open dekzandvlakte. De Berkt is een huis en landgoed. Onlangs is hier een nieuw plan voor gemaakt om de verschillende bossen met kleine akkers en typisch laanstructuur (sterrenbos) rondom het
<
trekkerinrit
16.
<
Kaste e
llaan
< 9.
12. <
<
10. 13.
Kasteellaan 2 en 4 Heesch
rstraa t
<1.
zakelijke inrit 6.
< 11.
Beeld 2. Bestaande kortgevelboerderij aan de Jonkerstraat
Luchtfoto met aanduiding plangebied. (Bron Google/maps.nl) De nummers verwijzen naar de beelden op pagina’s 4, 5, 6, 7 en 8.
2.
5.
<
< 4.
<
5
Jonke
3.
privé inrit
trekkerinrit
<
<
7.
<
trekkerinrit
15.
14.
landgoed te herstellen. De hoofdwoning met tuinen worden omgeven door een gracht. De Kasteellaan is ter hoogte van het plangebied een zandpad en heeft aan beide zijde groene bermen. Aan de zijde van De Berkt staat een bomenrij van zomereiken. Aan de zijde van het plangebied staat een uitgegroeide houtsingel met smal opgaande zomereiken. Deze staan op verschillende afstanden van elkaar in een breder profiel. Toch heeft hierdoor de laan een wenselijk geborgen karakter (zie beeld 3). De Jonkerstraat is een verharde weg tot en met het plangebied. Daarna gaat deze over in een zandpad. De verharde weg wordt begeleid door een smalle grasberm en hagen. Er staan geen laanbomen. Het zandpad wordt daar en tegen wel begeleid door laanbomen.
Beeld 3. Kasteellaan
Beeld 4. Verharde deel van de Jonkerstraat zonder bomen
Beeld 5. Landgoed De Berkt
Beeld 6. Veldschuur, geringe houtsingel en inritten aan de Jonkerstraat
De boerderij betreft een kortgevelboerderij met cultuurhistorische waarden. Het pand staat met de lange zijde parallel aan de Jonkerstraat. Rondom de boerderij ligt een groene tuin met diverse bomen, waaronder Okkernoot en Rode Esdoorn. De tuin is omsloten door een lage haag van Groene Beuken.
Kasteellaan 2 en 4 Heesch
Het erf heeft meerdere toegangen vanaf zowel de
6
Kasteellaan als de Jonkerstraat. Ten noorden van de woning ligt een inrit. Deze wordt met name gebruikt door de voormalige bewoonster van de boerderij. Aan de westzijde van de boerderij ligt een brede zakelijke inrit, voor de gasten en gebruikers van de schuren. Daarnaast zijn er drie verharde tractorinritten. Deze worden met name gebruikt voor tractoren, om de schuren en aangrenzende gronden te bereiken aan zowel de Jonkerstraat als de Kasteellaan. De
inritten zijn aangeduid op de luchtfoto op pagina 5. Achter op het erf staan diverse schuren uit diverse tijdlagen. Twee lagere oude stallen van één laag met zadeldak, een oude ligboxenstal en twee veldschuren. De veldschuur nabij de zakelijke inrit heeft beeldbepalende waarde in constructie en verschijningsvorm, maar dit is niet verder onderzocht door de Monumentencommmissie. Ook de oude stallen achter de boerderij hebben beeldbepalende waarde. De witte metselstenen, verticale donkere beplanking en donkere dak zijn kenmerkend voor het erf. Rondom de schuren ligt verharding en een oude mestsilo.
Beeld 8. Houtsingel achter her erf (noordzijde)
Beeld 10. Bestaande Eiken op het perceel
Beeld 11. Beeldbepalende veldschuur naast zakelijke inrit ten westen van de boerderij
Kasteellaan 2 en 4 Heesch
Beeld 7. Inrit tractoren Jonkerstraat
7
Beeld 9. Bestaande inrit tractoren aan de Kasteellaan
Op het erf achter de boerderij staan diverse landschapselementen, waaronder drie grote Eiken en enkele fruitbomen. Het erf wordt aan de oost- en noordzijde omkaderd door een smalle houtsingel van inheems bosplantsoen en eikenbomen. Aan de Jonkerstraat ter hoogte van de entree op de kop van de veldschuur staat een magere singel met diverse inheemse soorten. Het erf grenst direct aan het/de naastgelegen weiland/akker. Op dit perceel staan geen landschapselementen. In de randen zijn de structuren vanuit het erf (houtsingel) doorgezet en ligt er een bomenlaan langs de Jonkerstraat.
Beeld 13. Bestaande oude schuur achter boerderij
Beeld 15. Beeld van bestaande singel ter hoogte van nieuwe woning
Beeld 16. Beeld van bestaande inrit vanaf de Kasteellaan achter het erf
Kasteellaan 2 en 4 Heesch
Beeld 12. Beeldbepalende veldschuur naast de zakelijke inrit
8
Beeld 14. Zicht vanuit nieuwe sterrenboslaan Landgoed De Berkt op locatie van de nieuw te bouwen woning
2.2
Historie
De locatie en directe omgeving kent een bijzondere historie. Deze kunnen we verdelen in twee thema’s namelijk het landschap en Landgoed De Berkt. Voor het landschap verdiepen we ons in de locatie en de ontwikkeling van met name de agrarische activiteiten in de omgeving. In een apart hoofdstuk wordt landgoed De Berkt geanalyseerd. Uiteindelijk is dit landgoed van invloed op de nieuwe ruimtelijke situatie.
2.2.1
Historie landschap
De gemeente Bernheze ligt op de overgang van de Peelhorst naar de dekzandvlakte met dekzandruggen. De kernen zijn ontstaan op de overgang van hoog naar laag en droog naar nat. De dekzandruggen zijn in de laatste ijstijd ontstaan. Een
Plangebied historische kaart 1850, plangebied in paars (Bron PDOK)
Plangebied historische kaart 1900, plangebied in paars (Bron: PDOK)
Plangebied historische kaart 1968, plangebied in paars (Bron PDOK)
Plangebied topografische kaart 2017, plangebied in paars (Bron PDOK)
complex van dekzandruggen strekt zich uit van Herpen via Heesch naar Rosmalen. Heesch ligt aan de rand van een dekzandrug op de overgang naar de dekzandvlakte. De dekzandvlakte worden gekenmerkt door een open karakter met een rationele en relatief grootschalige structuur. De aanwezige beplanting bevindt zich voorna-
Kasteellaan 2 en 4 Heesch
melijk langs wegen (oost-west structuur) in de vorm
9
van enkele of dubbele rij bomen. Daarnaast zijn sloten, boerenerven (grootschalig) enkele singels en bosjes kenmerkend in dit gebied. De dekzandrug daarentegen onderscheidt zich door een kleinschalige en veelvormige opbouw: ze vormen een waar mozaïek. Deze gronden liggen op de overgang van hoog naar laag en kennen daarom een goede ontwatering. Ze lenen zich daarmee uitermate voor een intensiever grondgebruik als
akkerbouw en boomkwekerijen. Overige landschapsele-
Dit heeft ook effect gehad op landgoed De Berkt. Het
menten die horen bij dit landschapstype zijn onder andere
sterrenbos en overige productiebossen zijn verdwenen.
houtwallen en - singels, struweelhagen, zandpaden, diepe
Voornemen is een deel van het sterrenbos te herstellen met
sloten en laanbeplanting/bomenrijen.
nieuwe ontwikkelingen van uit het landgoed.
Het plangebied ligt op de rand van de dekzandrug in een
2.2.2 Landgoed De Berkt
dekzandvlakte. De gronden waren vroeger geschikt als
Op de provinciale Cultuur Historische Waarde (CHW) kaart
hooiland. In de nattere periodes stonden deze gronden
is te zien dat het plangebied is gelegen binnen een complex
regelmatig onder water. Door het aanbrengen van een
van cultuurhistorisch belang. Het voornemen van de
rationeel slotensysteem werden de gronden geschikt
provincie is de aanwezige waarden en kenmerken moeten
gemaakt voor de agrariërs. Smalle strokenverka-
behouden blijven en al dan niet worden versterkt of hersteld.
veling met begroeide greppels van wilg en elzen was het
De aanduiding op de CHW-kaart komt door de historische
landschapsbeeld.
invloed van Landgoed De Berkt op het gebied.
De (zand)wegen waren ook rationeel opgezet. De hoofdori-
Landgoed De Berkt heeft zijn oorsprong in 1800. Door
ëntatie in het gebied van de wegen was oost-west. Door de
ontginning van woeste heide en broekland ontstond een
goede ontwatering werd het gebied droger en de gronden
bijzonder landgoed op laaggelegen natte grond van totaal 112
geschikt voor akkerbouw. Daarnaast kon men dichtbij
hectare. Er werd een ‘kasteeltje’ gebouwd en diverse lanen
de bouwgronden gaan wonen en ontstonden de eerste
en bospercelen. Tevens legde hij op de natste gronden een
agrarische linten in oost-westrichting.
sterrenbos aan op rabatten. Het landgoed werd hierdoor rond 1845 in gebruikt genomen als jachthuis en voor vertier.
Naast het plangebied (oostzijde) ligt het ontginnings-
Kasteellaan 2 en 4 Heesch
Voorgevel hoofdwoning Landgoed de Berkt 201
PROVINCIE NOORD-BRABANT CULTUURHISTORISCHE COMPLEXEN Bijlage LANDGOED DE BERKT
landgoed De Berkt. Een deel van het landgoed kenmerkte
Uiteindelijk is in 1895 de woning en diverse bijgebouwen
zich door productiebos in de vorm van een sterrenbos ter
in gebruik genomen als kruidenierswinkel, bakkerij en
bevordering van de jacht.
café. Vanaf 1950 heeft het landgoed grote ontwikkelingen ondergaan als gevolg van de intensieve veehouderij
10
Plangebied historische kaart 1900, plangebied in paars (Bron: PDOK)
Met de ruilverkaveling in de jaren 70 is veel van dit
en ruilverkavelingen. Grote delen van het sterrenbos zijn
landschapskarakteristiek verloren gegaan. Door de invoering
verdwenen, houtwallen geveld en strokenverkaveling zijn
van een goed afwateringssysteem, kunstmest en machines
omgevormd tot grote percelen.
kon men de gronden beter cultiveren als deze een grotere omvang hadden. Daarnaast had landschapsbeplanting geen
Inmiddels is men begonnen aan herstel van het oorspron-
nut voor de bedrijfsvoering en zijn deze veelal weggehaald.
kelijke landgoed. De ambitie is om Landgoed De Berkt in allure te herstellen en het tot een natuurlandgoed om te vormen. Het landschapsherstelplan richt zich op de lanen CUIJPERS ADVIES – 12175-21-CC190-A3-landgoed-de-berkt-v2-1
Cultuurhistorische waarden Bebouwing Gracht, vijver Ven, meer Beek, waterloop e.d. Weg, pad, laan e.d. Laan(achtige) beplanting (potentieel) monumentale boom
Grondgebruik Bos, bosschages, houtwallen e.d. Overig Algemeen Cultuurhistorisch complex Topografie Genummerde elementen Uitsnede CHW-kaart, plangebied aangeduid in paars 1 Gracht (Bron: Provincie Brabant) 2 Landhuis De Berkt 3 Schuur 4 Zichtas Jonkerstraat 5 Restanten vroeger sterrenbos 6 Monumentale plataan 7 twee hoogstam fruitbomen
en zichtlijnen, het watersysteem, de padenstructuur, de
Landschapsontwerp Landgoed ‘De Berkt’
natuurontwikkeling en de ruimtelijk-architectonische beeldtaal. Daarnaast is er een ecologische doelstelling. Met de beeldentaal uit het verleden tracht men een nieuw natuurgebied te ontwikkelen, die een meerwaarde vormt voor de aanwezige flora en fauna. Hierbij wordt een meerwaarde aan landschapselementen geleverd voor onder andere zoogdieren, zoals de das, waterspitsmuis en egel en vogels, zoals vleermuizen en steenuil. Door de aanwezigheid van wijst en kwel is de ambitie om vochtig hooiland te realiseren. Daarnaast worden nieuwe hakhoutsingels, sterrenlanenbos, vochtig hakhoutbos en een hoogstamboomgaard. De hoofwoning is diverse keren gerestaureerd in de stijl Bossche School. Daarmee is gekozen om de beeldkwaliteit van het meubilair uit te voeren in dezelfde stijl; sobere heldere lijnen zonder opsmuk. Daarnaast wordt een nieuw
Legenda
ensemble aan het eind van sterrenboslaan gerealiseerd. De
Kasteellaan 2 en 4 Heesch
De nieuwe woningen worden eveneens uitgevoerd in
11
Bossche School stijl. Voor een nadere toelichting op dit gebied verwijzen we naar Landschapsontwerp ‘Landgoed De Berkt, Heesch van 4 oktober 2020 door Kruit Kok Landschapsarchitecten’. Deze is bijgevoegd in BIJLAGE V.
Bestaande rode beuken groep
Vochtig hooiland Bestaande laan Houtwal
bebouwing op het landgoed. Een verwijzing in het ontwerp naar het landgoed en de samenhang worden gewaarborgd.
Bestaande boom
Poel
Kruiden en faunarijk grasland
twee nieuwe woningen zijn ondergeschikt aan de bestaande naar landgoed De Berkt zorgt ervoor dat ook de verwijzing
Sloot
Grasland paden en bermen
Bestaande bebossing Laan zomereik Dubbele laan gemengd Inheemse heg
Langoed ‘De Berkt’ 1:1000 A0 5 november 2021
Landschapsplan Landgoed De Berkt uit 2020, plangebied aangeduid in paars (Bron Kruit Kok Landschapsarchitecten)
Nieuwe beuken groep Hoogstam boomgaard (optioneel) Beukenlaantje (optioneel) Vleermuistoren (optioneel) Steigerbrug Pad Nieuw woonerf met woning Bestaand landhuis ‘De Berkt ‘ met bijgebouwen Toekomstwens herstel lanenstructuur sterrenbos (geen eigendom fam. de Laat
2.3
Beleid
In februari 2012 is Landschapsbeleidsplan Bernheze 2012 – 2022 definitief gemaakt. Dit plan is de ontwikkelingsgerichte beleidsvisie om sturing te kunnen geven aan komende voorzienbare ontwikkelingen in het buitengebied. Tegelijkertijd geeft het een handvat om de wenselijkheid van de onvoorzienbare ontwikkelingen te kunnen beoordelen. De hoofd- en deelkeuzes waar de gemeente voor staat, zijn in het plan verwoord en verbeeld. Bij de verdere uitwerking van het landschapsontwikkelingsplan dient steeds onderzocht te worden hoe deze keuzes vertaald kunnen worden naar concrete uitvoering in het veld. Het plangebied wordt gerekend tot het Dekzandruggen
Uitsnede ‘Bouwstenen’ voor Dekzandgebied (Landschapsbeleidsplan Bernheze 2012 - 2022)
en - vlaktenlandschap. De sinds eeuwen bewoonde ruggen onderscheiden zich door een kleinschalige en veelvormige opbouw. De bebouwingskernen en linten met de oude bouwlanden eromheen vormen een mozaïek. Het landschappelijk raamwerk Heesch bestaat uit het aanbrengen van robuuste groenstructuren. In de omgeving van Landgoed De Berkt is behoud en versterking van
Kasteellaan 2 en 4 Heesch
kleinschaligheid landschap wenselijk.
12
Uitsnede Landschapsvisie op hoofdlijnen. Aanduiding plangebied met paarse pijl. (Landschapsbeleidsplan Bernheze 2012 - 2022)
3 PLANVOORSTEL 3.1
Uitgangspunten
De initiatiefnemers zijn voornemens de agrarische activiteiten te staken. De schuren worden hiervoor gesloopt en afgevoerd. De agrarische bestemming met bedrijfswoning wordt omgezet naar een burgerwoning met een bijgebouw. De boerderij is aangemerkt als cultuurhistorisch waardevol pand. Binnen het bestemmingsplan is hierdoor splitsing van de boerderij mogelijk in twee burgerwoningen. Daarnaast wordt er door middel van de Maatwerkregeling een nieuwe woning
worden aangelegd; •
Respecteren van de bouwhistorische ontwikkeling
Uitgangspunten
plangebied.
van de kortgevelboerderij, de
Initiatiefnemers:
Voor de inrichting gelden een paar uitgangspunten voor de planvorming.
erfinrichting; •
Aansluiten bij de ruimtelijke
Deze zijn gevormd lopende het proces.
kwaliteiten van Natuurlandgoed
Onderstaand een overzicht van de
De Berkt;
uitgangspunten van de gemeente en
•
initiatiefnemers.
gewerkt met landschappelijke
Uitgangspunten gemeente: •
De nieuwe Maatwerkwoning dient een versterking te vormen van het cultuurhistorische landschap
•
Bomen van toepassing; •
waterberging worden nieuwe laagtes gerealiseerd op eigen
bouwmassa en beeldkwaliteit van landgoed De Berkt; •
Er dienen bij iedere woning twee parkeervakken op eigen terrein te
Bestaande sloten blijven gehandhaafd en voor
De randvoorwaarden voor de de nieuwe woning sluiten aan bij
Met de inrichting is het Handboek
terrein; •
Het zandpad blijft in de huidige vorm gehandhaafd; deze wordt niet verhard.
Behoud van de drie bestaande bomen achter de boerderij;
•
De twee woningen in de boerderij hebben ieder een bijgebouw. Gezamenlijk zijn deze maximaal
•
400m2;
Te slopen
De Maatwerkwoning heeft een
bebouwing
bijgebouw van maximaal 100m2
inheemse soorten;
van landgoed De Berkt; •
•
Er wordt voor het inrichtingsplan elementen, bestaande uit
Kasteellaan 2 en 4 Heesch
Geen nieuwe inritten.
met bijgebouw geplaatst binnen het
cultuurhistorische waarde en
13
•
volgens het bestemmingsplan;
Te verwijderen
•
Geen overtollige verharding;
verharding
•
Geen doorkruising in elkaars achtertuin voor een inrit;
•
Behoud zoveel mogelijk zicht op het achterland;
•
Privacy direct achter de gesplitste boerderij gewenst met een hoge schutting/hoog element.
Te slopen bebouwing en verharding
3.2
Ruimtelijk concept
Binnen het natuurlandgoed De Berkt is de hoofdwoning De Berkt de hoogste status in zowel massa, verschijningsvorm als positionering binnen het landgoed. Rondom de hoofdwoning staan diverse boerderijen. Deze zijn in het verleden gebouwd, deels ter ondersteuning van het landgoed, maar zijn samen met het landgoed karakteristiek voor het gebied. De boerderijen zijn kenmerkend als lang- en kortgevelboerderijen met een typerend voorhuis en stalgedeelte in één massa. De boerderij binnen het plangebied vormt daar een onderdeel van. Naast de bestaande boerderijen worden op het landgoed enkele dienstwoningen opgericht. Deze woningen zijn bescheiden en ondergeschikt aan zowel de hoofdwoning als de boerderijen. Bij de verschillende woningen staan diverse bescheiden
een zichtas, waarbij de kopgevel een belangrijke rol speelt in de ruimtelijke beleving van de laan. Deze gevel vormt het visuele eindpunt van het pad en dient daarmee als oriëntatiepunt en architectonisch accent. Een goed uitgewerkte kopgevel draagt bij aan de leesbaarheid van het landschap en geeft betekenis aan het pad dat naar de dienstwoning leidt. Dit kan worden bereikt door een symmetrische opbouw, een centrale entree, gebruik van hoogwaardige materialen en een verticale geleding die de gevel extra kracht geeft. Zonder deze
De cultuurhistorische waardevolle boerderij blijft behouden.
Binnen het orthogonaal stelsel van de bestaande en
zijn karakteristiek bij de boerderij in massa en verschijningsvorm door materiaalgebruik en constructie. Deze zijn hierdoor het behouden waard vormen de bijgebouwen van de woningen. De overtollige schuren worden gesloopt en daarmee wordt rondom de boerderij een kleinschalig erf
aangelegde laanstructuren en groenstructuren worden twee verschillende erven ontwikkeld. Deze erven worden aan de buitenranden omlijst door een groenstructuur van bomen en hagen/singels (deels bestaand). Het voorerf met de zichtgevel van de boerderij en dienstwoning is open, al dan niet omsloten door een lage haag, waardoor de objecten vanaf de openbare weg/zandpad goed zichtbaar zijn. Op het
gecreëerd (zie beeld pagina 13).
erf staan diverse kleinschalige landschapselementen, zoals
In het natuurlandgoed De Berkt worden twee nieuwe
er een gesloten inrichting van groen.
dienstwoningen aan oostzijde van de laanstructuur van het voormalige sterrenbos gekoppeld. Door de nieuwe Maatwerkwoning te koppelen aan de westzijde van de laanstructuur van het voormalige sterrenbos ontstaat een verankering met de structuren van het nieuwe natuurlandgoed en wordt een bijdrage geleverd aan het behoud en
Referentiebeeld woning in as van laanstructuur
elementen blijft de woning visueel te bescheiden en gaat de ruimtelijke werking van de laan verloren.
een deel van de bestaande schuur parallel aan de Kasteellaan
Kasteellaan 2 en 4 Heesch
De voorgestelde woning is gepositioneerd aan het einde van
bijgebouwen
De boerderij wordt gesplitst. De bestaande veldschuur en
14
herstel van de cultuurhistorische waarden van het landgoed.
solitaire bomen en hagen. Ter hoogte van de bijgebouwen is
Het terrein ten oosten van het boerenerf en de Maatwerkwoning bestaat uit agrarische grond en wordt als zodanig ingericht met de nodige groen/blauwe landschapsversterking. De structuur is kleinschalig, maar open met vergezichten.
Referentiebeeld woning met de zijgevel in as van laanstructuur
Erf 2
Kasteellaan 2 en 4 Heesch
Erf 1
15
Ruimtelijk voorstel op tekening Natuurlandgoed De Berkt. Plangebied aangeduid in paars. (Oorspronkelijk ontwerp Natuurlandgoed Kruit Kok Landschapsarchitecten)
3.3 Ruimtelijk plan en beeldkwaliteit Erf 1 - Boerderij en bijgebouwen Het bestaande boerenerf bestaat uit de gesplitste cultuurhistorische boerderij en twee bestaande bijgebouwen. De
Erf 2
boerderij is zichtbaar vanaf zowel de Kasteellaan als de Jonkerstraat. De cultuurhistorische waarde is beschreven in een separaat document van Monumentenhuis Brabant. De bijgebouwen zijn ondergeschikt aan de boerderij en worden aan het zicht vanaf de weg onttrokken door groen. De bijgebouwen betreffen een voormalige veldschuur en varkensschuur en zijn duidelijk familie van elkaar. Ze hebben een armoedige bouw (materiaalgebruik), maar dat past
Erf 1
juist goed bij het type boerderij; het vormt een identiteit. Deze hebben een beeldbepalende waarde en herinnerd ons aan het boerenerf wat er nu staat. Voornemen is door een verbouwing, met behoud van de karakteristieke waarde, de elementen duurzaam in stand te houden. De verschijningsvorm en constructie (van specifiek de veldschuur) blijven behouden. De daken worden van asbestplaten ontdaan en vervangen door nieuwe platen of een smoorde pannendak (geen damwandplaten). De gevels bestaan uit wit Kasteellaan 2 en 4 Heesch
gemetselde kalkzandstenen en verticale donkere planken.
16
In de gevels zijn diverste stalramen en -deuren. Deze stijl is kenmerkend voor de oude stallen op het erf.
Ruimtelijke opzet met principe voor bebouwing, erfstructuren en inritten.
De bijgebouwen maken deel uit van het oorspronkelijke agrarische ensemble en dragen bij aan de gelaagdheid van het landschap. In plaats van verrommeling ontstaat er juist een duidelijke structuur op het erf, waarbij de schuur een verbindend en organiserend element vormt. Hierdoor krijgt het geheel een evenwichtige en herkenbare uitstraling. Beide bijgebouwen worden ontsloten via een bestaande inrit. De ontsluiting van het voorhuis gebeurd logischerwijs via de Kasteellaan. De ontsluiting van het erf voor het achterhuis loopt via de bestaande inrit aan de Jonkerstraat. Op ieder kavel is er ruimte voor minimaal 2 parkeerplaatsen.
Kasteellaan 2 en 4 Heesch
Constructie veldschuur karakteristiek en blijft behouden.
17
Materiaalgebruik gevelbekleding bijgebouw kalkzandsteen metselwerk
Materiaalgebruik gevelbekleding bijgebouw verticale donkere planken
Stalramen en -deuren karakteristiek voor bijgebouwen
Materiaalgebruik voor bijgebouw gesmoorde pannen of donkere platen
Erf 2 - Dienstwoning landgoed De Berkt De nieuwe Maatwerkwoning wordt gesitueerd als dienstwoning aan het eind van de westelijke laan binnen het sterrenbosstelsel van Natuurlandgoed De Berkt (zoals
Specifieke kenmerken: •
De woning moet ondergeschikt zijn: een beheerderswoning
•
Een zadeldak met wolfseinden of een schilddak is passend, mits het geen ‘boerderette’ wordt.
eerder benoemd in het concept). De dienstwoning staat parallel aan de Kasteellaan op gepaste afstand van de bestaande eikenbomen die parallel aan de Kasteellaan staan. Toegang tot het perceel geschiet via een bestaande tractor-inrit. Hier ligt reeds een duiker en er staat geen
Tuitgevels zijn niet toegestaan. •
De dakhelling bedraagt ongeveer 45 graden.
•
Dakkapellen zijn niet toegestaan.
•
Een architectonisch ontwerp dat herinnert aan een langgevelboerderij is passend, mits ingetogen en
beplanting die een belemmering vormen (zie beeld 9 en 16.) . Het bijgebouw van de dienstwoning is meer aan de zuidzijde van het kavel georiënteerd, zodat het een clustering vormt
zorgvuldig vormgegeven. Een kleinschalig detail zoals de grijze plint is toegestaan. •
een effen kleur hebben zonder decoratie. Deze zijn te combineren met ramen voorzien van roedes verdeeld
bestaande singel.
architectuur duidelijk onderscheidt van meer anonieme “vrije-kavel” architectuur. De dienstwoning maakt immers
in 6 vakken, wat referereert aan Huis de Berkt. •
De kleur van de baksteen dient refererend te zijn aan Huis de Berkt.
•
De plattegrond heeft een rechthoekige vorm, waarbij de voor- en zijgevel relatie hebben naar de
onderdeel uit van een landgoed en moet die status ook uitstralen. Dit vraagt om een zorgvuldig ontworpen gevelbeeld, materiaalgebruik dat aansluit bij de historische
Kasteellaan en het aangelegde sterrenbos. •
Voor de woning ligt een sobere tuin met lage
Kasteellaan 2 en 4 Heesch
Beeldtaal dienstwoning Het eigentijdse volume van de dienstwoning is onderge-
Grijze plint
gewaarborgd blijft. Onderstaand de hiërarchie bebouwing omgeving 1
Landhuis
schikt aan zowel het hoofdgebouw De Berkt als de
9 5
8
boerderijen rondom het landgoed. De beeldtaal van de woning refereert naar de ontstaansgeschiedenis van
Roedes in combinatie met baksteen
beplanting en lage afscheiding, zodat het zicht
en landschappelijke context en een ontwerp dat past binnen het ensemble van het landgoed.
Baksteen In combinatie met luiken
Luiken zijn voorstelbaar, deze zijn toepasbaar als ze
met de bestaande schuur achter de boerderij achter de
Het blijft van groot belang dat de woning zich qua
Baksteen refererend aan De Berkt
2
Langgevelboerderij
het landgoed en de architectonische stijl van het huidige
3,5
8
hoofdgebouw. De woning is sober, eenvoudig en landelijk. 3
Beheerderswoning
3
18 Roedes in 6 vakken combinatie met luiken 4
Kapschuur
Beeldtaal bijgebouw Het bijgebouw is ondergeschikt aan de woning, maar heeft een bijzondere verschijningsvorm. Denk hierbij aan de schop-model. Specifieke kenmerken: •
Het bijgebouw heeft een eenduidige rechthoekige vorm. De korte gevel is gericht naar de straatzijde, zodat de diepte van de kavel en het uitzicht op het achterland wordt benadrukt.
•
Gevel is opgebouwd uit metselwerk en houten gevelbekleding. Kleurgebruik is in samenhang met de woning.
•
Het dak is uitgevoerd in donkere pannen zonder dakkapellen.
Kasteellaan 2 en 4 Heesch
Verbijzondering bijgebouw, sober en herkenbaar in vorm
19 Verbijzondering bijgebouw, sober en herkenbaar in vorm
3.4
Landschapsvoorstel
Binnen de bestaande landschappelijke structuren is de nieuwe ruimtelijke situatie ingepast. De boerderij met het bestaande voorerf blijft gehandhaafd. De beukenhaag en twee notenbomen aan de zijde van de Kasteellaan en Jonkerstraat blijven gehandhaafd. De overige bomen in de tuin mogen blijven staan, maar hebben landschappelijk gezien geen meerwaarde. De boerderij wordt gesplitst in twee woningen (nummer 1. en 2.). De exacte splitsing is nog niet bekend, maar tussen de twee percelen wordt een afscheiding geplaatst. Het eerste deel is van hout om de privacy tussen beide percelen te waarborgen. Het achterste deel bestaat uit een haag van een inheemse soort. De drie eiken en drie fruitbomen in de achtertuin achter het achterhuis blijven gehandhaafd. Met de nieuwe situatie is rekening gehouden met de bestaande bomen, door voldoende afstand te houden (meer dan 1,5 meter uit de kroon van de boom). Zie bijlage III poster handboek bomen voor advies tijdens de bouw/verbouw. Rondom de bestaande veldschuur en parallel aan het
Kasteellaan 2 en 4 Heesch
bestaande bijgebouw bij woning 1 blijven de houtsingels
20
behouden en deze worden aangevuld met nieuw inheems bosplantsoen. Het achtererf wordt omsloten met een brede hoge gemengde haag van diverse inheemse soorten. Op het erf staan enkele nieuwe landschapsbomen van inheemse soorten. De nieuwe Maatwerkwoning heeft aan de voorzijde van de woning enkele grote eikenbomen in de singel staan. Deze blijven gehandhaafd om de gewenste geborgenheid
Landschapsplan (zie bijlage I voor plan op maatvaste ondergrond)
vanuit de laanstructuur te behouden. De woning staat op voldoende afstand tot de bomen. Om het gewenste zicht op de Maatwerkwoning vanuit stedenbouwkundig oogpunt te creëren (zicht vanuit sterrenbos), wordt de struweellaag in de singel ter hoogte van de woning weggehaald. Deze is momenteel al mager en bestaat uit spontane groei. Het weggehaalde struweel wordt ruim gecompenseerd door aanplant van nieuw bosplantsoen bij de overige singels. De tuin voor de Maatwerkwoning is sober en laag. De tuin wordt afgeschermd door een lage haag van inheems bosplantsoen. Hierdoor is de scheiding tussen openbaar en privé duidelijk gemarkeerd. Aan de noordzijde blijft de hakhoutsingel gehandhaafd. De bomenrij in de singel blijft eveneens gehandhaafd. Aan de binnenzijde wordt een wintergroene haag geplant in verband
Referentie hakhoutsingel
Referentie rij knotwilgen
Referentie gemengde haag
Referentie solitaire boom
met mogelijk spuitdrift van het naastgelegen perceel. Voor de waterinf iltratie wordt een nieuwe laagte gegraven. Eén greppel over de volle lengte als perceelsscheiding aan de westzijde van het plangebied. Deze greppel wordt begeleid door een nieuwe rij knotwilgen. De ruimte tussen de tuin en knotwilgenrij wordt ingericht Kasteellaan 2 en 4 Heesch
als kruidenrijk grasland. De weide wordt niet betrokken bij
21
intensief agrarisch beheer, maar juist extensief beheerd en verschraald, door in de zomer het gras te maaien en af te voeren. Hierdoor wordt de ecologische waarde vergroot, In de weide staat een gemengde haag van doornstruiken om de weides te scheiden. De haag kan en mag gevlochten worden.
3.5
Beplantingsplan
Het landschapsplan is voor de nieuwe beplanting uitgewerkt in een beplantings- en beheerplan. Aangezien de initiatiefnemers een nader ontwerp uitwerken voor de groeninrichting rondom de woningen, is gekozen voor keuzevrijheid aan beplanting nabij de tuinen. Binnen de kaders kan men kiezen uit de genoemde soorten. Haag tuin:
Gemengde haag:
75m
90m
Aanplant
Aanplant
•
•
Haag aanplanten met groene beuk (Fagus sylvatica), minimaal 60/80
inheemse soorten, zoals:
(2- of 3 jarig bosplantsoen). Deze
1.
Groene beuk (Fagus sylvatica)
in één rij aanplanten met minimaal
2.
Veldesdoorn (Acer campestre)
4 planten per meter (128 stuks).
3.
Haagbeuk (Carpinus betulus)
4.
Gele kornoelje (Cornus mas)
5.
Meidoorn (Crataegus monogyna)
•
Groepsgewijs planten met 3
Beheer •
De haag minimaal 1x per jaar scheren tot een minimale hoogte
tot 5 planten. Grootte minimaal
van 0,7 en maximale hoogte van
60/80 (2- of 3 jarig bosplantsoen).
1,2m voor de boerderij en minimaal
Deze in twee rij aanplanten
0,7m en maximaal 2,0m achter de
met minimaal 4 planten per
boerderij; Kasteellaan 2 en 4 Heesch
•
22
•
Haag aanplanten met diverse
strekkende meter (360 stuks).
Snoeiwerkzaamheden worden
Beheer
alleen verricht in de periode
•
De haag minimaal 1x per jaar
tussen 15 juni en 15 maart;
scheren tot een minimale hoogte
Maaisel afvoeren.
van 0,7 en maximale hoogte van 1,2m in de weide en minimaal 0,7m en maximaal 2,0m tussen de tuinen; •
Snoeiwerkzaamheden worden alleen verricht in de periode tussen 15 juni en 15 maart.
•
Maaisel afvoeren.
Beplantingsplan (zie bijlage IV voor plan op maatvaste ondergrond)
Wintergroene haag
Knotwilgen:
Landschapsboom solitair:
45 meter
12 stuks
2 stuks
Aanplant
Aanplant
Aanplant
•
Haag aanplanten met wintergroene inheemse
3-jarig onbewortelde stek Schietwilg van 2,5m planten en
Bomen planten in ruim plantvak en goed verankeren. Keuze
soorten:
goed verankeren.
uit onderstaand assortiment, naar eigen invulling op de
1.
Liguster (Ligustrum vulgare)
2.
Hulst (Ilex aquifolium)
Beheer
Grootte minimaal 120/140. Deze in één rij aanplanten
•
•
met minimaal 3 planten per strekkende meter (135 stuks).
Beheer •
•
aangewezen locatie conform tekening. Minimaal twee verschillende soorten aanplanten. Achter de naam staat
Knotwerkzaamheden worden verricht in de periode
de grootte:
tussen 1 november en 14 maart;
1.
Hollandse linde (Tilia vulgaris) 16-18
De boom mag niet beschadigd worden door vee.
2.
Winterlinde (Tilia cordata) 16-18
Jonge bomen zijn voorzien van een boomkorf.
3.
Fladderiep (Ulmus laevis) 16-18
4.
Tamme kastanje (Castanea sativa) 16-18
De haag blijft behouden tegen mogelijke drift naar de
5.
Okkernoot (Juglans regia) 16-18
woningen. De hoogte wordt bepaalt door het te telen
6.
Haagbeuk (Carpinus betulus) 16-18
gewas. De strook is minimaal 1m hoger dan het te
7.
Groene beuk (Fagus sylvatica) 16-18
telen gewas. De breedte is minimaal 1,5m. Onderhoud •
aan de strook wordt één keer per jaar uitgevoerd.
Beheer
Snoeiwerkzaamheden worden alleen verricht in de
•
periode tussen 15 juni en 15 maart. •
Maaisel afvoeren.
Zieke en beschadigde takken verwijderen en afvoeren;
•
De boom mag niet beschadigd worden door vee. Jonge bomen zijn voorzien van een boomkorf;
•
Snoeiwerkzaamheden kunnen gedurende het
Kasteellaan 2 en 4 Heesch
gehele jaar worden verricht.
23
Infiltratiegreppel: Ca. 100m Aanleg •
Infiltratiegreppel/-zone wordt aangelegd in de vorm van (brede) sloot met een bovenbreedte van minimaal 1,6 meter en een gemiddelde diepte van 0,30-0,40 meter,
•
Een infiltratiegreppel is een greppel die niet in directe verbinding staat met het oppervlaktewatersysteem.
Beheer •
De infiltratiegreppel wordt minimaal eenmaal per 2 jaar uitgemaaid zodat de greppel zijn oorspronkelijke diepte behoud.
•
Het maaisel mag niet verwerkt worden in het element.
•
Chemische onkruidbestrijding is niet toegestaan, m.u.v. pleksgewijze (max. 10% van de oppervlakte) en driftvrije bestrijding van akkerdistel, brandnetel, ridderzuring, jacobskruiskruid en Japanse duizendknoop.
•
Grondbewerking van aanliggende landbouwgrond mag niet leiden tot schade aan het element.
•
Het element mag niet worden beschadigd door vee. Een raster ter bescherming mag niet aan het
Kasteellaan 2 Heesch
element bevestigd worden.
24
1:1
Principeprofiel infiltratiegreppel
1:3
3.6
Beheerplan
Het landschapsplan is uitgewerkt in een beheerplan voor de bestaande landschappelijke beplanting. Haag tuin:
uitgevoerd in de periode tussen
60m
1 november en 15 maart; takken
directe omgeving van het
Beheer
die over aangrenzende percelen
element.
•
De haag minimaal 1x per jaar
hangen mogen het hele jaar
scheren tot een minimale hoogte
worden teruggesnoeid.
van 0,7 en maximale hoogte van
•
•
•
rillen in het element verwerkt
0,7m en maximaal 2,0m achter de
worden voor zover het de stoven
boerderij;
die opnieuw uit moeten lopen
Snoeiwerkzaamheden worden
niet schaadt. Als snoeihout
alleen verricht in de periode
versnipperd wordt mogen de
tussen 15 juni en 15 maart;
snippers niet verwerkt worden in
Maaisel afvoeren.
het element. zoals Amerikaanse vogelkers,
165m en variabele breedte
Amerikaanse eik, robinia en
Beheer
ratelpopulier mogen mechanisch
•
Ten minste 75% van de
(uitgraven, afzagen, uitfrezen)
oppervlakte van het element
worden bestreden. •
Kasteellaan 2 en 4 Heesch
tot schade aan het element.
hakhout, behoudens de eventuele overstaanders, is maximaal 15 cm
•
•
Slootmaaisel, bagger, maaisel en
op 1 m boven de hakhoutstoof
tuinafval mogen niet verwerkt
(beheereenheden met grotere
worden in het element.
dikte dienen afgezet te worden). •
Grondbewerking van aanliggende landbouwgrond mag niet leiden
gemiddelde diameter van het
25
Ongewenste houtsoorten,
Houtsingel:
wordt als hakhout beheerd. De
•
Het element mag niet worden
Er mag maximaal één
beschadigd door vee. Een raster
overstaander per 50m2 worden
ter bescherming mag niet aan het
behouden.
houtgewas bevestigd worden.
Snoeiwerkzaamheden worden
Niet branden in of in de
Snoeihout mag op stapels of
1,2m voor de boerderij en minimaal
•
•
Beheersplan (zie bijlage V voor plan op maatvaste ondergrond)
Boom solitair: 13 stuks
Beheer •
Zieke en beschadigde takken verwijderen en afvoeren;
•
Er mag geen snoeihout verbrand worden in de directe omgeving van de bomen of versnipperd hout verwerkt worden in de boomgaard;
•
De boom mag niet beschadigd worden door vee. Jonge bomen zijn voorzien van een boomkorf;
•
Snoeiwerkzaamheden kunnen gedurende het gehele jaar worden verricht.
•
Voor bouwactiviteiten nabij de boom wordt verwezen naar de ‘bomenposter’ uit Handboek
Kasteellaan 2 en 4 Heesch
bomen. Deze is bijgevoegd in bijlage II.
26
Bijlage I
Kasteellaan 2 en 4 Heesch
Landschapsplan op maatvaste ondergrond
Bijlage II
Kasteellaan 2 Heesch
Bomenposter uit Handboek bomen
BOMENPOSTER
WERKEN ROND BOMEN OPSLAG, PARKEREN EN TRANSPORT
KWETSBARE BOOMZONE ! Kwetsbare boomzone = Kroonprojectie + 1,5 meter
!
NIET TOEGESTAAN
1,5M
NIET TOEGESTAAN
1,5M
FYSIEKE AFSCHERMING
!
BRONBEMALING EN VERANDERINGEN IN GRONDWATERSTAND
GWST GWST
RANDVOORWAARDEN
GWST
MARKEER!
! RANDVOORWAARDEN
MIN. 2M GESLOTEN DAMWAND
Als uitgangspunt wordt de fysieke afscherming, zie RANDVOORWAARDEN punt 1, rond de boom geplaatst tot buiten de kwetsbare boomzone.
GWST
Voor opslag, parkeren en transport gelden randvoorwaarden binnen de kwetsbare boomzone. Bijvoorbeeld het plaatsen van drukverdelende rijplaten.
! Werkzaamheden en de opslag van materiaal en materieel zijn binnen de KWETSBARE BOOMZONE alleen toegestaan MET TOESTEMMING (goedgekeurd Werkplan).
! Randvoorwaarden moeten worden uitgewerkt in een goedgekeurd Werkplan!
RANDVOORWAARDEN EN EISEN
GRAVEN, OPHOGEN EN ANDERE BODEM� BEWERKINGEN NIET TOEGESTAAN
KWETSBARE ZONE
! RANDVOORWAARDEN
! RANDVOORWAARDEN BODEMBESCHERMING
GESTUURD BOREN
Voor graven, ophogen en bodembewerking gelden randvoorwaarden binnen de kwetsbare boomzone. Bijvoorbeeld minimale graafafstanden en wortelbescherming.
! Randvoorwaarden moeten worden uitgewerkt in een goedgekeurd Werkplan! Kabelgoten, mantelbuizen en gestuurd boren bieden soms een goed alternatief. Let bij grond- en graafwerkzaamheden ook op kabels en leidingen (KLIC-melding, WION).
1 Plaats een niet-verplaatsbare fysieke afscherming rond de boom (minimaal 2 m hoog) en markeer deze met de weerbestendige poster ‘Kwetsbare boomzone’. 2 Binnen elke kwetsbare boomzone zijn (tot 1,5 m buiten de kroonprojectie) de uitvoering van werkzaamheden en de opslag van materiaal en het rijden of parkeren van materieel en voertuigen alleen toegestaan met toestemming via een door de opdrachtgever of directie goedgekeurd Werkplan. 3 Binnen elke kwetsbare boomzone gelden randvoorwaarden die uitgewerkt moeten zijn in het goedgekeurde Werkplan. Deze randvoorwaarden worden in de regel opgesteld aan de hand van een Bomen Effect Analyse (BEA). 4 Het Werkplan vermeldt gedetailleerd (per boom) wanneer, op welke wijze, volgens welke randvoorwaarden en met welk materieel en welke hulpmiddelen werkzaamheden binnen de kwetsbare boomzone mogen en moeten worden uitgevoerd. 5 Werkzaamheden mogen de duurzame instandhouding van de boom nooit in gevaar brengen. 6 Graafwerkzaamheden binnen de kwetsbare boomzone zijn uitsluitend toegestaan met toestemming via het goedgekeurde Werkplan, zie hierboven punt 2. LEIDRAAD MINIMALE GRAAFAFSTANDEN Stam
Minimale graafafstand vanuit het hart van de stamvoet
Eenzijdige wortelontwikkeling of scheefstaande boom (trekzijde)
20 cm 40 cm 60 cm 80 cm 100 cm 150 cm
> 1,25 m > 1,50 m > 1,75 m > 2,25 m > 2,50 m > 3,50 m
2,0 m 2,5 m 3,0 m 3,5 m 4,0 m 5,0 m
HANDBOEK BOMEN Voor een juiste uitwerking van een goedgekeurd Werkplan en de eisen en randvoorwaarden voor werkzaamheden rond bomen wordt verwezen naar het Handboek Bomen | H2 | Werken rond bomen.
Voor bronbemalingen en veranderingen in de grondwaterstand gelden zowel binnen als buiten de kwetsbare boomzone randvoorwaarden. Bijvoorbeeld het toepassen van een gesloten bronbemaling.
! Randvoorwaarden moeten worden uitgewerkt in een goedgekeurd Werkplan!
VLOEISTOFFEN EN GASSEN NIET TOEGESTAAN
GIF/ZUUR/ CEMENT
Bodemvreemde gassen en vloeistoffen kunnen grote schade veroorzaken aan de groeiplaats van een boom. Houd gassen en vloeistoffen, maar ook cementmolens en (water)afvoeren, op grote afstand van de kwetsbare boomzone!
SNOEI� WERKZAAMHEDEN NIET TOEGESTAAN
! RANDVOORWAARDEN Het snoeien van bomen is alleen toegestaan met toestemming van de opdrachtgever of directie, ook wanneer er enkel sprake is van een gebroken of beschadigde tak. Voor het snoeien van bomen gelden de eisen van het Handboek Bomen | H8 | Snoeien bomen.
Deze uitgave van Stadswerk is tot stand gekomen dankzij:
Kijk voor meer info op www.norminstituutbomen.nl NB0518_Poster_WerkenRondBomen_2018.indd 1
03-09-18 15:59
Bijlage III
Kasteellaan 2 en 4 Heesch
Beplantingsplan op maatvaste ondergrond
Bijlage IV
Kasteellaan 2 en 4 Heesch
Beheerplan bestaande elementen op maatvaste ondergrond
Bijlage V
Landschapsontwerp Landgoed De Berkt, Heesch
Kasteellaan 2 en 4 Heesch
4 oktober 2020 Kruit Kok Landschapsarchitecten
Landgoed De Berkt, Heesch Landschapsontwerp 04-10-2020
traat
elses Zogg
Jonker
sstraa
t
ellaa
n
Hol
ps tkam
traa
t
Vi
nk el se st
ra a
t
Schaapssteeg
ktst
raat
Vin
kels e
stra
at
Kast e
Holtkampstraat
Ber
2
Inhoudsopgave 1.
Inleiding
2.
Beleidskader
3.
De geschiedenis van Landgoed de Berkt
4.
Historische landschappelijke en ruimtelijk-architectonische stijlkenmerken
5.
Geologie, geomorfologie, geohydrologie en het huidige watersysteem
6.
Ontwerp Landgoed de Berkt • • • • • • • •
Principes monumentale lanen Herstelplan lanen Ontwerp lanen en profielen van het sterrenbos Zichtlijnen Natuurlandgoed Watersysteem Routes Beeldkwaliteit en beeldtaal
7.
Kansen voor de toekomst
8.
Fasering
9.
Bronnen
Colofon
3
1. Inleiding In opdracht van familie de Laat is een integraal landschapsplan ontwikkeld voor Landgoed de Berkt. Er is veel deelonderzoek gedaan en heel veel kennis van het gebied aanwezig bij de eigenaar. Dit document brengt deze kennis samen en vertaalt dit naar een integraal toekomstbeeld voor het totale landgoed, een stip op de horizon, waar in stappen naar toegewerkt kan worden. Onderdeel van dit integrale plan is het maken van een inpassingsplan voor twee nieuwe woningen aan de Vinkelsestraat. De ambitie is deze woningen zo in te passen dat ze onderdeel uit gaan maken van de omgeving en van het landgoed en het landgoedkaraker gaan versterken. Dit geldt ook voor de te renoveren en herstellen bebouwing bij het hoofdgebouw ten behoeve van nevenactiviteiten aan de Kasteellaan. Entree naar hoofdwoning Landgoed de Berkt
Zijgevel hoofdwoning met dwarsdeelschuur
Het rapport begint met een beschrijving van de geschiedenis, de huidige situatie en de ambities voor het landgoed. Het ontwerp bestaat uit twee delen; het eerste deel gaat over de ruimtelijke structuur van het landgoed als geheel. Het tweede deel beschrijft het landschapsontwerp voor de percelen waar de nieuwe woningen gepland zijn. Om de integraliteit van de opgave en het fenomeen landgoed te duiden een korte definitie uit het lexicon van de tuin- en landschapsarchitectuur (professor Meto Vroom): “Het fenomeen landgoed of buitenplaats in Nederland ontwikkelde zich in de zeventiende eeuw toen rijke kooplieden naast hun stadswoning een weekendverblijf lieten bouwen. Profijt en ornament werden gecombineerd. Een landgoed of buitenplaats bestond uit een landhuis met boomgaarden, lanen, bosvakken, moesen siertuinen als zelfstandige compositie. Activiteiten als bosbouw, landbouw en de jacht kunnen een inkomstenbron voor de eigenaar vormen maar plezier en ontspanning waren ook belangrijke onderdelen van een landgoed. Een landgoed is vanouds een economische eenheid: de exploitatie van landbouwgronden, bossen en jacht voorziet de eigenaar van inkomen.” Hedendaagse buitenplaatsen en landgoederen hebben een iets andere betekenis. Het zijn plaatsen van allure waar grote delen bos en natuurgebied openbaar toegankelijk zijn.
De waarde van hedendaagse landgoederen zijn zowel cultuurhistorische (gebouwen, tuinen), natuurwetenschappelijk (vegetatie, fauna, geomorfologie) als landschappelijk (watersystemen, zichtlijnen, lanen) en recreatief (paden en verblijfplekken). De opbrengsten voor hedendaagse landgoederen worden deels gefinancierd door opbrengsten van het land, door subsidies voor klimaat- en biodiversiteitsdiensten, maar ook de woonfunctie en recreatie is een inkomstenbron. De Familie de Laat heeft de ambitie om landgoed de Berkt te herstellen en toekomstbestendig te maken. Dit betekent het herstellen van de allure van het landgoed als cultuurhistorisch monument, een duurzaam watersysteem ontwerpen en de biodiversiteit verhogen maar ook het beheer en onderhoud op lange termijn veiligstellen.
Houtwallaan dwars door het landgoed
Wij hopen dat dit document daar een bijdrage aan kan leveren. Veel leesplezier!
5
2. Beleidskader Zoggel
Broekhoek Heesch
Groese Bunders
Zevenbergen
Hooge Wijst
In het landschapsontwikkelingsplan van de gemeente Bernheze wordt Landgoed de Berkt in de kwaliteitskaart aangeduid als historisch landgoed met kasteel, De Vorssel karakteristieke (laan)beplanting en leefgebied voor das en struweelvogels.
Lage Wijst
Kwaliteitsbeeld Berkt
Wijstbunders
't Grolder
Cultuurhistorische waardenkaart Gemeente Bernheze
De structuurvisie Bernheze 2010 is een belangrijke onderlegger voor het Het Lijk landschapsontwikkelingsplan. In de structuurvisie wordt landgoed de Berkt aangeduid als cultuurhistorisch waardevol object. Ook zijn deKanonsberg legendaeenheden ‘ruimte voor water’ en ‘recreatie’. Donzel
Het landschapsbeleid is gericht op behoud, herstel en versterking van de Eeuwels karakteristieken van de verschillende landschappen. Landgoed de Berkt ligt in de landschapseenheid dekzandvlakten en dekzandruggen bestaande uit afwisselend De Wielen drogere en nattere delen, relatief grote blokverkavelingen omzoomd met lanen en Loo houtwallen. DeHet Broek Berkt ligt op een relatief nat deel met hoge grondwaterstand. Voor landgoed de Berkt en omgeving is de Nistelrode ambitie om lanen en karakteristieke Berkt te zandpaden te behouden en te herstellen, om het sterrenbos van de De Mortel herstellen en de natuur- en cultuurhistorische waarde op het landgoed te vergroten door het (dennen)bos om te vormen tot hakhout en middenbos. De Heide Bus Kantje
Overzicht voorbeeldschetsen verbetering beeldkwaliteit erven
Menzelsch Veld
Het Ven
Peelhorst
De Bleeken
Menzel Beekdal Aa (en Leijgraaf; deeltraject De Meer)
Rauwe Heide
1.
Binnenveld
Landschapsontwikkelingsplan | Kwaliteitbeeld 3. Loosbroek
De Maashorst
NU
NU
2.
Sortiment / Houtwal: eik, es, els, ruwe berk, lijsterbes, meidoorn, hazelaar, veldesdoorn, hondsroos, vuilboom, gelderse roos, hulst. Bomenrij of singel: els, knotwilg. Laan: eik. Solitair of boomgroep: eik, beuk, kastanje, linde, noot. Boomgaard: hoogstamfruit, eikengaarde, wilde appel, wilde peer, mispel, kweepeer. Bos: grove den, eik, ruwe berk, eikenhakhout.
Dekzandruggen
STREEFBEELD
STREEFBEELD
De Hoef
Sortiment / Laan: eik, populier, Knotbomen: wilg, es. Solitair: eik, beuk, kastanje, linde, noot. Boomgaard: hoogstamfruit, wilde appel, wilde peer, mispel, kweepeer. Bos: populier.
Dekzandvlakten
Meeuwerheide
hen
Dinthersche Heide
Sortiment / Laan: eik, es, berk. Houtsingel: eik, es, ruwe berk, zwarte els, lijsterbes, meidoorn, veldesdoorn, boswilg, hondsroos. Solitair: eik, beuk, kastanje, linde, noot. Boomgaard: hoogstamfruit als (sier)appel, (sier)peer.
Buiten_gemeente De Bleeken Landschapsontwikkelingsplan | Beeldkwaliteit erven Heische Wal
‘t Grolder/Het Broek + Berkt
Bergakkers
7 Dintherse Hoek
Dintersche Broek Vorstenbosch
EEFBEELD
Ambassadeursoort van Gemeente Bernheze; de Steenuil Muggenhoek
EEFBEELD
Hommelse Hoeven
Heilaren
Sortiment / Laan: eik, beuk, berk. Houtwal of –singel: eik, es, els, ruwe berk, lijsterbes, meidoorn, hazelaar, veldesdoorn, hondsroos, vuilboom, gelderse roos, hulst. Solitair of boomgroep: eik, beuk, kastanje, linde, noot, grove den. Boomgaard: hoogstamfruit als (sier)appel, (sier)peer, eikengaarde, wilde appel, wilde peer, mispel, kweepeer. Bos: eik, ruwe berk, grove den, eikenhakhout.
STREEFBEELD
NU
Groote Heide
NU
STREEFBEELD
De Hoef
Rukven
3. De geschiedenis van Landgoed de Berkt
Historische kaart 1836
Historische kaart 1922
Huidige situatie Landgoed de Berkt
9
4. Historische landschappelijke en ruimtelijk-architectonische stijlkenmerken Het landgoed bestond zoals vele ontginningslandgoederen uit die tijd uit eikenlanen, houtwallen, een sterrenbos en een Engels bos voor jacht en vertier. Kleinschalige verkaveling van sloten en houtwallen, noord-zuid georiënteerd, uitmondend in de Vinckel. Rondom het jachthuis lag een buitengracht en binnengracht met tuin, vijvers en boomgaarden. Ook maakten drie boerderijen en een tuinmanswoning onderdeel uit van het landgoed. Familie de Laat heeft slechts een klein deel van de 111 hectaren groot landgoed in hun bezit. Ze zijn voornemens om de omgeving van het hoofdgebouw en het sterrenbos in allure te herstellen.
Voorgevel hoofdwoning Landgoed de Berkt 1974
Het landgoed is in velerlei opzichten veel minder monumentaal dan “de grote broer” kasteel Heeswijk even verderop. Toch zijn er bijzondere elementen van allure te herkennen. Wij beschrijven en analyseren hieronder de huidige situatie. Hierbij maken we gebruik van de studie van het Monumentenhuis Brabant over landgoed de Berkt naast andere bronnen. Ensemble jachthuis, bijgebouwen en erf aan de Kasteellaan Het huis, gelegen aan het einde van de zichtas Jonkerstraat, kent vermoedelijk zijn oorsprong al in de zestiende eeuw maar is ingrijpend verbouwd omstreeks 1830 door Joannes Linsen. In 1974 werd het landhuis op de monumentenlijst geplaatst. Rond 1980 is het huis gerestaureerd door Bossche school architect Jan de Jong. Daarbij is de gevel ontpleisterd, het interieur aangepast. Opvallend is ook de toepassing van de grijze Bossche schoolkleur op, onder andere, de houten omlijsting van de voordeur. In 2002 is er aan de achterzijde een uitbreiding gerealiseerd door Hans van der Laan. Ook de poorten en brug over de gracht zijn van deze architect.
Voorgevel hoofdwoning Landgoed de Berkt 1989
Op het erf zijn verder aanwezig een agrarische schuur uit circa 1919. Deze dwarsdeelschuur is een rijksmonument. Een vervallen kippenschuur en een hooiberg c.q. karschop dateren uit de jaren ’60. De eigenaar is voornemens om de drie objecten te restaureren en te verbouwen tot respectievelijk een multifunctionele ruimte, een zorgwoning|B&B. Monumentenhuis Brabant heeft een positief advies gegeven over deze ambities en aanbevelingen gedaan.
Voorgevel hoofdwoning Landgoed de Berkt 2019
11
Dwarsdeelschuur 1989
Dwarsdeelschuur 2019
Achterzijde erf 1974
Achterzijde erf 2019
12
Tuin en erf Rondom het huis ligt een parkachtige aanleg die vanaf 1800 tot stand is gebracht en bestaat uit een buitengracht, een binnengracht, boomgaarden aan weerszijde van de binnengracht en een tuininrichting rondom het huis. De buitengracht is niet meer geheel intact. De binnengracht is in 1999 compleet gemaakt. Naast het huis ligt een perceel met enkele oude hoogstamfruitbomen. De gracht rondom het huis is met berken begroeid.
Zicht op een deel van de tuin 1989
De huidige erfbeplanting in de voortuin bestaat uit enkele forse solitaire bomen waaronder een oosterse plataan uit 1810, tamme kastanje en paardenkastanje. Langs het pad naar het huis staan symmetrisch beukenhagen. Symmetrisch aan weerszijde van het huis twee lindebomen waarvan er één zeer oud, en twee zuilvormige taxussen. In de achtertuin staat een rode beuk en een tamme kastanje. Symmetrisch, aan beide zijden van het hoofdhuis in de boomgaarden zijn in 2002 twee groepen rode beuken geplant. Deze groepen zullen op den duur uitgroeien tot monumentale clumbs. Opvallend is de zo goed als perfecte cirkelvormige uitgraving van het achterterras die doorloopt tot aan de voorkant van het huis. Langs de beukenhaag in de achtertuin is een border met sierplantsoen en moestuin. Deze siertuin is vanaf 2000 aangelegd. Het erf oogt momenteel wat rommelig. Een grondige opruimbeurt kan het landgoed weer in allure herstellen. De heldere lijnen, mooie vlakken en zichtlijnen van en naar het hoofdhuis horen daarbij. De voorgenomen restauratie van de bijgebouwen kunnen daaraan bijdragen.
Fruitboomgaard ten zuiden van de hoofdwoning
Rode beuken groep
13
5. Geologie, geomorfologie, geohydrologie en het huidige watersysteem Geomorfologie en hoogteligging De Algemene Hoogtekaart Nederland laat zien dat het gebied in westelijke richting afloopt. Op het meest natte deel va het oorspronkelijke landgoed was het Engels werk of doolhof in landschappelijke stijl aangelegd. Hiervan is helaas niets meer aanwezig.
5.9 6.8 8.5
AHN Landgoed de Berkt
AHN Hoofdwoning
Het landhuis is gelegen op een iets hoger gelegen dekzandrug. Het hoogteverschil van een meter tussen het lage westen van het landgoed (5.9 + NAP) en het dekzandruggetje (6.8 + NAP) is architectonisch nog eens goed uitgenut door het landhuis ook eens op een terpje te leggen (+ 8.5 NAP). Hiermee is met minimale middelen een maximaal monumentaal landschappelijk architectonisch effect behaald. Geologie Ten oosten van het landhuis diagonaal over het oorspronkelijke landgoed loopt een breuk in de ondergrond, die niet exact te herleiden is. Deze Peelrandbreuk heeft als eigenschap om op de hogere oostelijk gelegen gronden nattere omstandigheden te hebben dan de lager westelijk gelegen gronden. De natte omstandigheden boven en dus ten oosten van de breuk wordt “wijst” genoemd. Wijstwater of grondwater komt uit grotere diepten vlak aan het maaiveld of in sommige gevallen aan de oppervlakte. Wijst op De Berkt wordt veroorzaakt door van oost naar west stromend grondwater dat hinder ondervindt van de verdichte breukrand en opgestuwd kan worden tot aan het maaiveld waardoor de hoger gelegen gronden aan de oostkant vochtiger zijn. Dit wijstwater bevat o.a. veel ijzer en kalk omdat het water er een lange tijd over heeft gedaan om van grote diepte en afstand te komen waardoor er veel ijzer en andere ionen (mineralen) in zijn opgenomen.
Dit wijstwater is essentieel voor het voorkomen van specifieke plantengroepen. Als natuurbeheertype wordt dit aangeduid met “Vochtig hooiland – (N10.02)” Op vele plaatsen in Oost Brabant vlak voor de Peelrandbreuk komen vaker grachten om boerderijen, buitens, herenhuizen en kastelen voor. Deze grachten konden permanent gevuld blijven met wijstwater doordat ze permanent wateraanvoer hadden, en een barrière vormden waardoor het water in de gracht bleef staan. Deze barrière is de breuk in de ondergrond. Deze breuk is ook mede verantwoordelijk voor de relatief natte omstandigheden waarin het landgoed is gelegen. Op de historische kaarten is goed te zien dat het landgoed geheel is omsloten door een fijn stelsel van sloten. De lanen, gelegen op lage dijkjes, hadden aan weerszijde ondiepe greppels. Bovendien wijzen ook de benamingen (toponiemen) in het gebied op natte omstandigheden en het voorkomen van wijst. Enkele voorbeelden zijn: Wijstbunders, Hooge wijst, Lage wijst en Het Ven. In het bestaande bos hebben we ook de relicten van een rabattenbossen kunnen ontdekken. Zonder het voorkomen van de Peelrandbreuk zou de geohydrologische omstandigheden van dit gebied in zijn geheel anders en droger geweest zijn. Op dit moment heeft het landgoed last van verdroging, doordat de grondwaterstanden na de ruilverkaveling van 1970 gedaald zijn.
Hierdoor heeft ook een vermindering in biodiversiteit plaats gevonden.
Geomorfologische kaart
15
Waterhuishouding Grondwater Op verzoek van Frans de Laat is er een geohydrologisch onderzoek verricht op de percelen aan de noordwestzijde van het landgoed. Het doel van het onderzoek is de vraag of er sprake is van een wijst|kwelsituatie. Het is namelijk de wens van de opdrachtgever om het natuurbeheertype Vochtig hooiland te realiseren (N10.02)
Breuklijnen (bron digitale kaartenbank provincie Noord Brabant)
Het rapport concludeert op basis van onderzoek dat er inderdaad sprake is van wijst. Uit de watermonsters is ook gebleken dat de EGV van het grondwater tussen de 520 en 630 en de Ph tussen de 6,2 en 7,2 is. Deze waarden passen bij het beheertype voor Vochtig Hooiland. De grondwaterstand op het terrein wordt vanaf het voorjaar van 2019 sytematisch 2 keer per maand in 4 peilbuizen gemeten en opgeslagen in een database. De boringen laten een grondwaterstand zien van -60 tot -80 cm onder maaiveld. Dit is nog relatief hoog gezien de erg droge winter die eraan voorafging. De boringen laten een GHG van ± 30 cm beneden maaiveld zien. De permanente metingen van de afgelopen jaren laten zien dat er een grote fluctuatie is aan grondwaterstand. Januari 2020 is het grondwater inderdaad gemeten op 30 cm onder maaiveld maar in de droge zomer van 2019 lag de grondwaterstand op het laagste punt van 1,15 cm onder maaiveld. Ten behoeve van de gewenste natuurdoelen van onder andere het realiseren van vochtige hooilanden blijkt het vasthouden en aanvoeren van water noodzakelijk. Hiervoor moet een plan bedacht worden.
Watermeetpunten
Oppervlaktewater Ten noorden van het perceel, parallel aan de Schaapssteeg ligt een hoofdwatergang van Waterschap AA en Maas. Deze waterloop begint in Zevenbergen en loopt in westelijke richting. Hij kruist daarbij een drietal breuklijnen en wordt deels gevoed met kalkrijk grondwater uit de wijstgebieden bij het passeren van de breuklijnen. In de winter en het voorjaar komt het ijzer en kalkrijke water aan de oppervlakte. Het landgoed heeft ook last van verdroging. De grachten worden niet altijd meer gevoed door alleen grondwater. Uit de watergang langs de Schaapssteeg wordt momenteel ook het watersysteem van het landgoed en de gracht rondom het jachthuis gevoed. Hiervoor is een nieuwe inlaat gegraven die in het hart van het landgoed door een zandruggetje heen steekt. Agrarisch water loost ook op dit watersystemen. Schoon kwelwater wordt vermengd met zuur agrarisch water. Voor de gewenste natuurontwikkeling en herstel van het oorspronkelijke landgoed is dit niet de beste situatie. In het ontwerp doen we een aantal voorstellen om dit te verbeteren.