Rapportage Werkwijze en vergaderwijze gemeenteraad Berkelland
Tekst van het document
Daar worden zeer omvangrijke visies vastgesteld door bijvoorbeeld thematafels (en niet door de board of raad). Deze visies ontberen democratische legitimiteit doordat ze niet door de raad worden vastgesteld/of ermee wordt ingestemd. Zij worden echter wel door de organisatie gebruikt als kaders waarop uitvoering en beleid wordt gebaseerd of waarvoor grote bedragen worden geïnvesteerd. Ook heeft de griffie het idee dat het voor de raad soms niet helder is wat de eigenstandige positie is in bepaalde dossiers. Eén medewerker merkt tot slot nog op dat het er ook aan ligt waar en hoe de raad zijn rol pakt en hoeveel ruimte het college geeft. Het college geeft aan dat de raad de focus vooral op de hoofdlijnen moeten hebben; detailinformatie kan desgewenst van tevoren worden opgevraagd. Een eigen strategische raadsagenda met onderwerpen waarvoor een uitgebreide voorbereiding gewenst is kan hierbij behulpzaam zijn. 26
De organisatie geeft aan dat zij zich baseren met hun oordeel op het onlangs uitgevoerde rekenkameronderzoek naar de kwaliteit van raadsvoorstellen. De aanbevelingen moeten zorgen voor verdere verbetering. Hun ervaring is dat de pogingen van het college/de organisatie om raadsleden van te voren mee te nemen niet allemaal even succesvol zijn. Maar het kan en hoeft niet overal zo uitgebreid. Daarom zou het helpen als de raad een eigen strategische agenda heeft met onderwerpen waarvoor deze uitgebreide voorbereiding in elk geval belangrijk is. 6. De informatiemiddelen worden goed toegepast en zijn voldoende variërend en ze worden op de juiste momenten ingezet. (informatiemiddelen zijn: raadsvoorstel, raadsbrief, actieve informatieplicht, technische en schriftelijke vragen, informatieavonden, thema-avonden, rondvraag, vragenhalfuur en contacten met griffie, college en ambtenaren).
RAADSLEDEN 20 15 10 5 0
Oneens Weet niet
Eens
CIE.LEDEN 6 5 4 3 2 1 0
COLLEGE
GRIFFIE 4 3 2 1 0
Oneens Weet niet
Eens
Oneens Weet niet
Eens
1.2 1 0.8 0.6 0.4 0.2 0
ORGANISATIE 1.2 1 0.8 0.6 0.4 0.2
Oneens Weet niet
Eens
0
Oneens Weet niet
Eens
De raadsleden geven overwegend aan, dat de informatiemiddelen op de juiste manier, op de juiste momenten worden toegepast en voldoende variërend zijn. De commissieleden zijn daarover verdeeld. Het college is het eens met de raad en de organisatie heeft aangegeven dat zij vinden dat de informatiemiddelen voldoende variërend zijn, maar dat ze vaak achteraf bezien (ook gelet op de geluiden uit de raad) niet altijd op de juiste momenten zijn ingezet. Ook de griffie is het ermee eensdat dat de informatiemiddelen voldoende variërend, maar ziet soms ook ruimte voor verbetering waar het gaat om het juiste moment of de toepassing. De suggesties die raadsleden doen zijn erg variërend en lopen uiteen. Raadsleden waarderen de middelen, maar hebben wel een aantal verbeterpunten. Men is het er over eens dat het niet prettig is om 3 tot 4 avonden per week in het gemeentehuis te zitten. De timing van informatievoorziening is van belang, waarbij ook rekening wordt gehouden met de agenda van de raad. De informatiebehoefte (hoeveelheid, diepgang, frequentie, middel, etc.) van raadsleden verschilt per onderwerp. Het is belangrijk dat afspraken, zoals planning, worden nagekomen. Als dat niet lukt dan moet de raad daar vooraf over worden geïnformeerd.
Enkele raadsleden hebben wensen ten aanzien van informatieavonden: het is belangrijk dat er nieuwe informatie wordt gedeeld en dat er niet alleen wordt verteld wat er in de stukken staat. Als ze ook raadplegend bedoeld zijn, dan moet dit van te voren duidelijk zijn. Ook is het belangrijk dat raadsleden hiervan iets terug zien in de output. Er is een grotere behoefte aan meningsvormende en consulterende/raadplegende sessies. 27
Opgemerkt wordt dat avonden met publiek over gevoelige thema’s overheerst kunnen worden door emotionele inwoners waardoor een rationele uitwisseling/discussie stokt. Enkele raadsleden geven echter aan dat, meningen van inwoners een waardevolle bijdrage is in de beeldvorming van de raadsleden. Bij de inrichting van een proces dienen dergelijke zaken mee te worden gewogen. Er kan bijvoorbeeld een knip zijn in beeldvorming met inwoners en raadpleging/consultatie/oordeelsvorming zonder inwoners. Wat wanneer wenselijk is, is van diverse factoren afhankelijk. Een aantal raadsleden gaven eerder al aan (bij vraag 5) dat de raad zijn rol, maar ook die van andere belanghebbenden, in het proces vooraf kan vaststellen. Een groot aantal raadsleden geeft aan dat de actieve informatie schriftelijk pas op de dag van de vergadering wordt verstrekt. Voorbereiding is dan lastig waardoor je in de vergadering zelf geen reactie kunt geven. De suggestie wordt gedaan dat de informatie door de betreffende portefeuillehouder in de vergadering (ook) mondeling wordt gegeven. Dit stelt raadsleden beter in staat te reageren. Enkele raadsleden geven aan dat nieuwe raadsleden uitgelegd zouden moeten krijgen waar welke informatie te vinden is. Enkele raadsleden geven aan dat het van belang is te besturen op hoofdlijnen en dat niet teveel nadruk wordt gelegd op de uitvoering.
Ook geven enkele raadsleden aan dat contacten met medewerkers en griffie goed lopen en de contacten met het college iets minder (bijv. ontwijkende beantwoording van vragen of onvoldoende kwaliteit van de antwoorden door een aantal collegeleden). Een aantal raadsleden vindt de rondvraag en het vragenhalfuur te formeel waardoor niet wordt bereikt waarvoor beide in de regelingen zijn opgenomen. Twee commissieleden geven aan dat ze teveel informatie krijgen. Twee commissieleden maken opmerkingen over de inzet van de middelen. Niet altijd wordt goed nagedacht over het te bereiken doel en ook worden informatieavonden soms gebruikt voor zaken die eigenlijk in de raad besproken zouden moeten worden. Eén commissielid geeft aan dat er geen reden tot klagen is, een ander commissielid geeft aan dat informatie meer visueel gemaakt zou kunnen worden. De griffie geeft aan dat er voldoende informatiemiddelen zijn. Er is enige verbeterruimte in hoe en wanneer deze middelen ingezet worden. Het helpt als daarover afspraken worden gemaakt en ook als wensen en behoeften (positief kritisch) kenbaar worden gemaakt. Bijvoorbeeld in het Presidium. De griffie geeft ook aan dat de organisatie altijd contact kan zoeken met de griffie voor advies hierover of om hierover te sparren. Dat gebeurt ook incidenteel.
Tot slot geeft de griffie aan, dat het goed zou zijn om meer maatschappelijke partners te betrekken bij informatieavonden / beeldvormende sessies met de raad. De griffie weet dat er wisselend wordt gedacht over het betrekken van inwoners in oordeelsvorming of besluitvorming. Ook hierover kan per geval van gedachten gewisseld worden met de griffie of een voorstel worden gedaan aan Presidium/raad. Eén medewerker van de griffie geeft aan dat ook omschreven zou kunnen worden wanneer welk middel ingezet wordt. De organisatie geeft ten aanzien van “Goed toegepast/juiste moment” aan dat dat niet altijd het geval is. Maar ze constateren dat vaak pas achteraf. Bijvoorbeeld: een vraag van een raadslid aan een ambtenaar (en het antwoord daarop) kan soms een hele politieke lading krijgen. 28
Ten aanzien van “Voldoende variërend” geeft men aan dat er volgens hen er genoeg middelen zijn om uit te kiezen. Ze doen de suggestie om niet te star vast te houden aan een reglement; blijf openstaan voor een andere manier als dat tot een beter resultaat leidt.
Raads- en commissievergaderingen 7. De invulling van de voorbereidende commissies is naar tevredenheid?
RAADSLEDEN 15 10 5 0
Oneens Weet niet
Eens
GRIFFIE
CIE.LEDEN 6 5 4 3 2 1 0
Oneens Weet niet
Eens
2.5 2 1.5 1 0.5 0
Oneens Weet niet
COLLEGE
Eens
ORGANISATIE
1.5
1.5
1
1
0.5
0.5
0
Oneens Weet niet
Eens
0
Oneens Weet niet
Eens
De invulling van de voorbereidende commissievergaderingen wordt door de raads- en commissieleden verschillend gewaardeerd. De meerderheid is tevreden, maar ook een relatief grote groep is ontevreden. Dit is ook te zien bij de griffie. College en organisatie zijn ontevreden over de invulling van de commissievergaderingen. Uit de toelichtingen van raadsleden blijkt dat er meer behoefte is aan beeldvorming en oordeelsvorming. Een aantal raadsleden vindt de commissievergadering nu teveel lijken op de raadsvergadering. Er worden opmerkingen gemaakt als: “standpunten zijn vooraf al bepaald”, “de commissie wordt overgedaan in de raadsvergadering”, “meer meningswisseling”, “geen goede open discussie”, “we staan tegenover elkaar” en “ik mis visies van de partijen, in plaats daarvan worden er alleen maar vragen gesteld aan collegeleden”. Verschillende raadsleden geven aan dat de actieve informatieplicht meer gebruikt moet worden voor actuele belangrijke informatie. Enkele raadsleden geven aan dat beeldvorming ook meer met inwoners en organisaties zou moeten plaatsvinden. Opgemerkt wordt dat inhoudelijke vragen te snel als technisch worden aangemerkt als het collegelid ze niet kan beantwoorden. Verschillende raadsleden merken op dat er meer discipline dient te zijn in het vooraf stellen van technische vragen.
29
Eén van de raadsleden merkt op dat de samenvoeging van de commissie Bestuur bij Sociaal goed is geweest. De commissieleden verwijzen naar hun antwoorden bij vraag 1. Tweemaal wordt een opmerking gemaakt over een betere spreiding van stukken. De griffie verwijst naar het antwoord bij vraag 1. Eén van de leden van de griffie geeft aan dat het goed zou zijn om over te gaan naar een driewekelijkse cyclus, met op één avond een voorbereidende en besluitvormende ronde. Of als het commissiemodel wordt gehandhaafd, teruggaan naar drie commissies omdat nu de commissie Bestuur en Sociaal erg vol zit. Een ander lid van de griffie geeft aan dat het goed zou zijn als er wekelijks (of om de week) wordt vergaderd met op die avond een invulling met BOB-sessies zoals bij Lochem of Apeldoorn. Eén medewerker merkt nog op dat er meer gericht moet worden op standpunten en debat en minder op technische vragen aan college. Het college en de organisatie verwijzen naar hun antwoord bij vraag 1. 8. Hoe beoordeelt u de kwaliteit van het debat (bijv. wisseling van argumenten, politiek-bestuurlijke afweging, uitwisseling van informatie, in debat met elkaar i.p.v. uitsluitend vragen richting college, etc.)? En welke suggesties heeft u om dit indien nodig te verbeteren?
RAADSLEDEN 20 15 10 5 0
CIE.LEDEN 8 6 4 2 0
COLLEGE
GRIFFIE 2.5 2 1.5 1 0.5 0
ORGANISATIE
1.5
1.5
1
1
0.5
0.5
0
0
Een grote meerderheid van de respondenten is het met elkaar eens, dat de kwaliteit van het debat onvoldoende is. Raadsleden geven aan dat er niet echt een debat is: weinig luisteren en uitwisseling van standpunten en informatie, beeldvorming en oordeelsvorming. Dit werd ook al geduid door de raadsleden in vraag 7. Dit ligt enerzijds aan de opzet/invulling van de commissievergadering. Anderzijds wordt er nog een aantal reden benoemd die hierna volgen. Een groot aantal raadsleden maakt opmerkingen over interrupties. Niet geheel duidelijk is waarvoor ze bedoeld zijn (alleen stellen van een vraag of ook ter verduidelijking van een standpunt). Interrupties duren te lang en er wordt in herhaling gevallen vinden sommigen. Daarbij wordt dan een helikopterview gemist ten aanzien van het voorliggende voorstel. Sommigen geven echter aan dat interrupties nodig zijn als vragen onbeantwoord blijven en dat dit dan tot onnodige irritaties leidt. Men is het er over eens dat hierin een rol voor de voorzitter ligt. Deze rol moet wel verschillend worden ingevuld: zorgen dat vragen goed beantwoord worden, het afkappen van herhalende interrupties of juist ruimte bieden aan interrupties. 30
Een groot aantal raadsleden geeft aan dat oppositie en coalitie gezamenlijk meer op zoek moeten gaan naar een win-win situatie en dat als die gevonden is het college het raadsvoorstel nog kan aanpassen. “Nu is het vaak oppositie tegen coalitie”. Twee raadsleden geven aan dat er teveel politiek wordt bedreven waardoor de inhoud soms een bijzaak lijkt. Afgevraagd wordt of het nog wel duidelijk is voor inwoners. Er worden ook opmerkingen gemaakt over de sfeer en het missen van respect voor elkaar. Dat zit hem ook in het draaien met de ogen, zuchten maar ook explicietere vijandigheid. Eén van de raadsleden geeft aan dat er andere belangen (zoals publiciteit) lijken te spelen dan wat er het beste is voor de inwoners van Berkelland. Dit is ook van invloed op het debat en de onderlinge sfeer. Verschillende raadsleden merken op dat de oppositie zich vaak richt tot een collegelid en de coalitie hun standpunt deelt “met loftrompet” en niet in discussie gaat. Dit komt overeen met wat er is opgemerkt in vraag 1 bij het onderdeel commissie. Daarin was al aangegeven dat een open discussie ontbreekt en dat partijen al tegenover elkaar lijken te staan. De gedachte daar was dat met beeldvorming, consultatie/raadpleging, oordeelsvorming en alternatieven/scenario’s dit een positieve bijdrage zou kunnen leveren in de verhoudingen tussen oppositie/coalitie en aan het debat.
Opgemerkt wordt dat sommigen de stukken alleen lezen met een kritische blik. Een focus op wat goed is met een bijdrage in opbouwende verbeteringen wordt gemist. De reacties van de commissieleden komen grotendeels overeen met die van de raadsleden. Aanvullend wordt individueel nog opgemerkt dat de coalitie weinig controlerend is en de oppositie hier meer het debat moet opzoeken. Ook wordt aangegeven dat de goede debaters soms vergeten dat we allemaal nog zoveel kunnen leren. Verder wordt gedacht dat het debat beter uit de verf komt als mensen zich veilig voelen. En als er een training wordt verzorgd. De griffie verwijst allereerst naar zijn antwoord bij vraag 1, maar herhaalt nog dat het raadsdebat gericht moet zijn op besluitvorming en niet een herhaling van de commissies. De spreektijd moet scherper worden nageleefd en één van de medewerkers van de griffie geeft aan dat er maximaal drie interrupties zouden mogen zijn per termijn. De griffie geeft aan dat er raadsbreed een debattraining zou moeten worden georganiseerd (daarbij is het democratische proces en het belang van de gehele samenleving bij gebaat; een goed debat zorgt er namelijk voor dat alle informatie en standpunten op tafel komen en er een goed en weloverwogen besluit genomen kan worden). De griffie merkt nog op, dat de raad en het college zouden kunnen werken aan presenteer-/spreekvaardigheden.
Het college en de organisatie verwijzen naar hun antwoord bij vraag 1. De organisatie merkt nog op dat het volgens hen zou kunnen helpen om in de raadsvergadering het college letterlijk buiten de vergaderkring een plek te geven. Dat maakt het natuurlijker om met elkaar in debat te gaan, in plaats van steeds naar het college te kijken/vragen te stellen.
31
9. De voorzitter zou een actievere rol moeten nemen om het debat te stimuleren
CIE.LEDEN
RAADSLEDEN 15 10 5 0
Oneens Weet niet
Eens
10 8 6 4 2 0
Oneens Weet niet
Eens
GRIFFIE
COLLEGE
ORGANISATIE
1.5
1.5
1.5
1
1
1
0.5
0.5
0.5
0
Oneens Weet niet
Eens
0
Oneens Weet niet
Eens
0
Oneens Weet niet
Eens
Raads- en commissieleden geven (in meerderheid) aan dat de voorzitter een actievere rol zou moeten nemen om het debat te stimuleren. Ook is er een groep die niet weet of dat zou moeten. Dit is te zien bij het college, de organisatie maar ook een aantal raads- en commissieleden weet niet of dat zou moeten. Binnen de griffie wordt er verschillend over gedacht. Meerdere raadsleden merken op, dat de voorzitter het debat zou kunnen stimuleren. Wel van belang is, dat de voorzitter neutraal blijft. Daarin schuilt een risico met voorzitters afkomstig uit de partijen. Hier wordt ook opgemerkt dat het in de gaten houden van spreektijd en interrupties scherp moet gebeuren. Een aantal raadsleden geeft aan dat de voorzitter ook zou moeten sturen op beantwoording van vragen door collegeleden. Enkele raadsleden vinden dat het debat nogal formeel wordt afgekapt. Ook vinden enkele raadsleden dat de voorzitter moet sturen op hoofdlijnen en raadsleden bij het onderwerp moet houden. Verder merken verschillende raadsleden op dat, raadsleden zelf (ook) verantwoordelijkheid dragen ten aanzien van de kwaliteit van het debat. De commissieleden geven als feedback dat de voorzitter nadrukkelijker in zijn rol mag gaan zitten, meer het debat mag leiden en ook strakker mag handhaven.
Eén van de medewerkers van de griffie geeft aan dat het verwijt kan worden gemaakt dat er politiek gestuurd wordt in de huidige situatie qua voorzitters. Eén medewerker heeft “weet ik niet” ingevuld omdat hij/zij niet weet hoe de voorzitter dat zou moeten doen en of het past in onze cultuur. Het college geeft aan dat de rolneming van de voorzitter afgeleid is van de afgesproken spelregels. De organisatie verwijst naar hun antwoord bij 1. De rol van de voorzitter (raadsvergadering) en de rol van gespreksleider (commissievergadering) vloeien voort uit wat je met elkaar afspreekt. En – net als een scheidsrechter bij een voetbalwedstrijd- de voorzitter kan de vergadering wel in goede banen leiden, maar het spel wordt gespeeld door de raads- en commissieleden zelf. 32
10. Er is al enige tijd een wetswijziging in voorbereiding dat het mogelijk moet maken dat een externe voorzitter raadscommissies kan voorzitten. Zou u er een voorstander van zijn om de commissievergaderingen voor te laten zitten door een externe voorzitter indien dat in de toekomst mogelijk wordt?
RAADSLEDEN 15 10 5 0
Ja
Nee
Geen mening
CIE.LEDEN 10 8 6 4 2 0
GRIFFIE 4 3 2 1
Ja
Nee
Geen mening
0
Ja
Nee
Geen mening
COLLEGE
ORGANISATIE
1.5
1.5
1
1
0.5
0.5
0
Ja
Nee
Geen mening
0
Ja
Nee
Geen mening
Als de wet het in de toekomst mogelijk maakt om raadscommissies voor te laten zitten door een externe voorzitter, dan staat een duidelijke meerderheid onder raadsleden, commissieleden, griffie en organisatie er positief tegenover dat gebruik gemaakt gaat worden van die mogelijkheid. Het college heeft aangegeven dat hij daar geen voorstander van is. Als argumenten voor een externe voorzitter worden door de raadsleden verschillende redenen aangedragen. Onafhankelijkheid/neutraliteit wordt vaak genoemd. Soms wordt toegevoegd dat als je een andere manier van dialoog of discussie wilt, dus een andere manier dan de huidige sturing, een onafhankelijke voorzitter beter zou zijn. Ook wordt benoemd dat de betreffende voorzitters nu zelf nooit inhoudelijk kunnen deelnemen aan de vergaderingen en dat het zorgt voor een lagere werkdruk bij de fracties. Tweemaal is aangegeven dat het wel zorgt voor extra kosten. Ook wordt een aantal malen opgemerkt (door zowel voor als tegenstanders van de stelling) dat de huidige voorzitters goed hun werk doen. Er zijn ook twee raadsleden die graag zouden willen dat de raad een onafhankelijke voorzitter zou krijgen. De commissieleden geven verschillende redenen aan om te werken met een externe voorzitter: onafhankelijkheid, objectiviteit, professionaliteit, onpartijdigheid.
Ook geeft een commissielid aan geen voorstander te zijn van een structurele externe voorzitter, maar wel van roulatie van voorzitters. De griffie geeft aan dat het de huidige voorzitters de ruimte geeft om hun raadslidmaatschap uit te oefenen bij de commissievergaderingen. Ook verhogen ervaren voorzitters de kwaliteit en de sfeer in de vergadering en is er waarschijnlijk minder ruimte voor een eventueel verwijt op politieke sturing. Het college geeft aan dat de voorzitter in principe uit de eigen raad gerekruteerd moet worden. Een gemeenteraad met de omvang van die van Berkelland moet in staat zijn de voorzitter van een raadscommissie uit eigen gelederen te rekruteren.
33
De organisatie geeft aan het ermee eens te zijn, maar dan niet als voorzitter, maar als gespreksleider. Ze verwijzen daarbij naar hun antwoord bij vraag 1. Er zijn al diverse voorbeelden uit de eigen praktijk die hebben laten zien dat dat kan helpen. Zij geeft ook een gewetensvraag mee: “Hebben we daar echt een wetswijziging voor nodig of is het een kwestie van het beestje een andere naam geven?”. 11. Hoe beoordeelt u de mate waarin het college de ruimte krijgt in de raads- en commissievergaderingen een inbreng te hebben?
RAADSLEDEN 15 10 5 0
CIE.LEDEN 10 8 6 4 2 0
GRIFFIE
COLLEGE 1.5
2.5 2 1.5 1 0.5 0
ORGANISATIE 1.5
1
1
0.5
0.5
0
0
Een ruime meerderheid bij alle respondenten waardeert de mate waarin het college de ruimte krijgt in de raads- en commissievergaderingen voldoende tot goed. Vier raadsleden waarderen dit onvoldoende. Een aantal raadsleden merkt op, dat het college ruim de tijd krijgt in de vergaderingen. Dit wordt volgens een aantal raadsleden niet goed besteed of moet korter kunnen. Verschillende opmerkingen daarover: “veel herhaling”, “kan onbeperkt zijn of haar gang gaan”, “men moet beknopter reageren en antwoord geven op de vragen”, “inbreng is qua niveau verschillend en men komt niet to the point, men moet gewoon antwoord geven”, “vragen worden slecht beantwoord”, “krijgen meer dan voldoende ruimte, maar gebruiken deze niet altijd goed”. Verschillende raadsleden maken ook opmerkingen over het interrumperen van collegeleden. Opgemerkt wordt dat het goed zou zijn om een collegelid eerst te laten uitpraten. “Vaak gebeurt het dat zonder dat een collegelid iets heeft gezegd, er al drie mensen willen interrumperen”. Enkele raadsleden geven aan dat het vele vragen en interrumperen mogelijk ook veroorzaakt kan worden door de huidige invulling van de commissies en raad die minder een goed debat faciliteren. Opnieuw wordt hier opgemerkt door een aantal raadsleden dat het prettig is dat ambtenaren bij commissies aanschuiven.
En ook wordt opnieuw opgemerkt dat het wel met beleid toegepast zou moeten worden. Een raadslid geeft aan dat bij een bepaald onderwerp een ambtenaar het hele agendapunt behandeld heeft. Verschillende raadsleden merken op dat het goed zou zijn als een collegelid ook zou kunnen interrumperen, zodat discussies tussendoor al opgehelderd kunnen worden. 34
De commissieleden vinden de ruimte voldoende. Eén lid geeft aan dat raads- en commissieleden ook meer ruimte zouden moeten krijgen. Een ander lid geeft aan dat beter op toegezien moet worden op vragen die onbeantwoord blijven; “soms is het een politieke tactiek om een vraag niet goed te begrijpen, maar zo nu en dan wordt er oprecht geen duidelijkheid verschaft of moet er te vaak om worden gevraagd”. De griffie merkt op dat het college alle ruimte krijgt in de commissievergadering. Soms is dat ook nodig, maar soms is het ook wel iets te breedsprakig. Het college geeft aan dat hij in de raadsvergadering een te grote rol krijgt en verwijst daarbij naar zijn antwoord bij vraag 1. De organisatie geeft aan dat de collegeleden in de raadsvergadering misschien wel teveel inbreng hebben en verwijzen daarbij naar vraag 1. In het raadsdebat tijdens de raadsvergadering zou het college een ondergeschikte rol moeten hebben. 12. Wat vindt u van de duur van de raads- en commissievergaderingen?
RAADSLEDEN 20 15 10 5 0
GRIFFIE
CIE.LEDEN 8 6 4 2 0
2.5 2 1.5 1 0.5 0
COLLEGE 1.5 1 0.5 0
ORGANISATIE 1.5 1 0.5 0
De duur van raads- en commissievergaderingen worden wisselend beoordeeld door de respondenten. De meerderheid van de raadsleden waardeert dit onvoldoende. Commissieleden in meerderheid voldoende (en goed), griffie wisselend en college en organisatie waarderen dit onvoldoende. Een groot aantal raadsleden vindt de vergaderingen te lang duren. Daarvoor worden verschillende oorzaken aangedragen: raadsleden vallen in herhaling, er zijn (voor sommigen te)veel interrupties, hoeveelheid agendapunten, herhaling van commissie in raad, verstarren van standpunten, uitdiepen van detailkwesties (“raadsleden moeten leren hoogover te beschouwen”). Twee raadsleden geven aan dat fracties zouden moeten inzien wanneer een debat verloren is en op basis daarvan dan moeten afwegen hoeveel tijd nog te investeren in een discussie. Eén raadslid doet een suggestie om interrupties te reguleren (in aantal of tijd) en (opnieuw) de suggestie om alleen iets te agenderen als bespreekstuk voor de raad als er een motie of amendement volgt. Een ander raadslid verwijst naar het model van Maastricht, waar er per onderwerp 1 uur wordt gesproken en in de volgende vergadering wordt erover gestemd. 35
Een groot aantal commissieleden vindt de vergaderingen te lang duren. Een commissielid geeft daarbij aan dat het ook te laat op de avond is. Betere spreiding van stukken zou helpen zegt een commissielid. Een commissielid waardeert de eindtijd van de vergaderingen. Eén commissielid merkt op geen voorstander te zijn van limieten in spreektijden. ‘Er kan een bijdrage zijn van 10 minuten die heel waardevol is, maar er kan ook een bijdrage zijn van 1 minuut waarin alleen een stuk geschiedenis wordt opgesomd”. Dit lid geeft aan dat de voorzitter hierin een rol heeft door te sturen op inhoud. Twee medewerkers van de griffie geven aan dat de commissievergaderingen vaak te lang duren. Het college geeft aan dat commissievergaderingen te lang duren. De organisatie geeft aan dat het de kwaliteit van de beraadslaging niet ten goede komt als een vergadering langer dan 2 uur duurt. Zeker niet in een formele vergadersetting. Toeschouwers/luisteraars zijn dan ook al lang afgehaakt. Suggestie zou kunnen zijn om echt verschil te maken tussen commissie- en raadsvergaderingen. Als iedereen mee kan doen in een commissievergadering (of iets wat daarop lijkt) wordt het ook interessanter om mee te doen. En dat komt dan weer ten goede aan de kwaliteit van besluitvorming daarna. 13. Wat vindt u van één raadsvergadering per maand? En wat zou u eventueel graag anders zien?
CIE.LEDEN
RAADSLEDEN 12 10 8 6 4 2 0
8 6 4 2 0
COLLEGE
GRIFFIE 1.5
2.5 2 1.5 1 0.5 0
ORGANISATIE 1.5
1
1
0.5
0.5
0
0
De meerderheid van de respondenten vindt één raadsvergadering per maand voldoende (of goed). Een aantal respondenten onder raads- en commissieleden en de griffie waardeert dit onvoldoende. De meeste raadsleden geven in hun toelichting aan dat eens per maand prima is. Eén raadslid wil eens per acht weken en twee raadsleden geven aan eens per zes weken. Daarbij met toelichting dat dit meer ruimte geeft voor het beter verkennen en beoordelen. Echter wordt door het betreffende raadslid ook opgemerkt dat met een ander model dit ook ingepast zou kunnen worden. Verwezen wordt naar Lochem waar men gemiddeld om de week vergadert (eerst beeldvorming/oordeelsvorming/informatie/consultatie) en daarna besluitvorming. Eén raadslid zou alles (zoals bijvoorbeeld in Lochem en Apeldoorn) eens per week willen. 36
Enkele raadsleden merkt op dat niet de frequentie van belang is, maar wel de kwaliteit. Verschillende raadsleden geven aan dat als je minder dan 1 keer per maand zou vergaderen de vergaderdruk (qua lengte) toe zou nemen. Een aantal commissieleden vindt eenmaal per maand vergaderen prima. Twee commissieleden geven aan dat de frequentie verhoogd kan worden (eenmaal: met minder agendapunten per vergadering). Zoals eerder al opgemerkt (bij vraag 7) geeft één van de medewerkers van de griffie aan, dat het te overwegen zou zijn om te gaan naar een driewekelijkse cyclus of als het commissiemodel wordt gehandhaafd teruggaan naar drie commissies. Een andere medewerker van de griffie geeft aan dat het goed zou zijn als er wekelijks (of om de week) wordt vergaderd met op die avond een invulling met BOB-sessies zoals bij Lochem of Apeldoorn.
Kaderstelling door de raad 14. Wordt de gemeenteraad volgens u goed geïnformeerd over de inhoud van de dossiers en de stand van zaken met betrekking tot de dossiers en onderwerpen die op middellange en langere termijn geagendeerd worden?
RAADSLEDEN
CIE.LEDEN
GRIFFIE
COLLEGE
ORGANISATIE
15
8
3
1.5
1.5
10
6
2
1
1
1
0.5
0.5
4
5 0
2 0 Oneens Weet niet
Eens
Oneens Weet niet
Eens
0
Oneens Weet niet
Eens
0
Oneens Weet niet
Eens
0
Oneens Weet niet
Eens
Een ruime meerderheid van raadsleden vindt, dat zij niet goed wordt geïnformeerd over de inhoud van de dossiers en de stand van zaken met betrekking tot dossiers die op middellange en langere termijn worden geagendeerd. De meerderheid van commissieleden geven aan dat niet te weten of zijn dezelfde mening toegedaan als de raadsleden. Ook de griffie sluit zich (in meerderheid) aan bij de raadsleden. College en organisatie geven aan, dat de gemeenteraad wel goed wordt geïnformeerd. De meeste toelichtingen van raadsleden gaan over de afwezigheid van zicht op wat er speelt op (middel)lange termijn. Er ontbreekt zicht op wat er wanneer komt. Daar is wel behoefte aan. Verschillende raadsleden geven aan dat er ook behoefte is aan informatie over de dossiers die op (middel)lange termijn gaan spelen. Verschillende malen wordt opgemerkt dat het informeren beter kan met name bij lastige dossiers. Ook wordt regelmatig opgemerkt dat de ene wethouder hierin beter is dan de ander. 37
Een groot aantal raadsleden geven aan dat argumentatie vaak ontbreekt, dat een leeswijzer prettig is en dan achtergrondinformatie in (de toelichting van) een raadsvoorstel belangrijk is. Ook is het van belang risico’s te vermelden. Eén raadslid geeft aan de voorkeur te hebben aan mondelinge informatie boven schriftelijke rapportages. Twee raadsleden merken op de voorkeur te geven aan schriftelijke informatie (dit hangt af van het onderwerp). Twee raadsleden geven aan tevreden te zijn met de informatie die ze krijgen. Eén commissielid geeft aan dat het afhankelijk is van wethouder en ambtenaren, soms prima en soms mager en een ander commissielid geeft aan dat met name de planning van dossiers op termijn beter en duidelijker kan. De griffie geeft aan dat dit verschilt per onderwerp. Bij sommige onderwerpen is er veel informatie voorhanden en bij andere onderwerpen wordt (belangrijke) informatie door de griffie gemist. De griffie ziet wel dat de organisatie op bepaalde dossiers het aanbod van informatie wil laten aansluiten op de informatiebehoefte van de raad. Een voorbeeld daarvan is de nieuwe rapportage voor het sociaal domein. Daarbij is een werkgroep van raadsleden betrokken om aan te geven welke informatie er nodig is. Ook bij de ruimtelijke ontwikkelagenda wordt de raad opgehaald welke informatiebehoefte hij heeft.
Er zijn echter ook voorbeelden waarbij het aanbod niet aansluit op de behoefte (teveel, te weinig of te laat). De raad heeft volgens de griffie geen zicht op welke dossiers op middellange of lange termijn worden geagendeerd. Een lange-termijn-agenda zou hierbij kunnen helpen. Ook zouden dan eventueel afspraken gemaakt kunnen worden over de informatiebehoefte, maar ook stelt dit de raad in de gelegenheid om zelf vragen te stellen of zich voor te bereiden. Het college geeft aan dat het vanuit praktische overwegingen niet mogelijk is maar ook niet wenselijk is om de raad over alle onderwerpen uitgebreid te informeren. Het is wenselijk dat de raad ook zelf keuzes maakt over onderwerpen en de vorm waarin die besproken moeten worden; een strategische raadsagenda kan hierbij een hulpmiddel zijn. De organisatie geeft aan dat er een collegeprogramma is waarin belangrijke onderwerpen staan waar de gemeente zich deze bestuursperiode voor inzet. Deze onderwerpen zijn uitgewerkt in de programmabegroting. De gemeenteraad stelt met de begroting ieder jaar vast welke activiteiten dat jaar uitgevoerd worden en in dat jaar op de agenda komen. Verantwoording daarvan vindt plaats in de documenten van de P&C cyclus en vaak ook nog tussentijds. Bijvoorbeeld voor het sociaal Domein. Er gebeurt veel in een gemeente.
Het is ondoenlijk om de gemeenteraad over alle dossiers op inhoud of voortgang te informeren. Het is belangrijk dat de gemeenteraad zelf keuzes maakt over welke onderwerpen en op welk niveau dat moet gebeuren.
38
15. Zou de gemeenteraad volgens u een strategische agenda moeten maken met daarop een (behapbaar) aantal onderwerpen? (en dat ten aanzien van deze onderwerpen de raad o.a. vooraf kaders stelt, zijn eigen betrokkenheid in het proces bepaalt of een startnotitie vaststelt)
CIE.LEDEN
RAADSLEDEN 20 15 10 5 0
Oneens Weet niet
Eens
GRIFFIE
COLLEGE
ORGANISATIE
15
3
1.5
1.5
10
2
1
1
5
1
0.5
0.5
0
Oneens Weet niet
Eens
0
Oneens Weet niet
Eens
0
Oneens Weet niet
Eens
0
Oneens Weet niet
Eens
Alle respondenten zijn het er met elkaar (in meerderheid) over eens, dat de gemeenteraad een strategische agenda zou moeten hebben, met daarop een (behapbaar) aantal onderwerpen. De gemeenteraad kan ten aanzien van deze onderwerpen o.a. vooraf kaders stellen, zijn eigen betrokkenheid in het proces bepalen of bijvoorbeeld een startnotitie vast te stellen. Raadsleden geven in hun toelichtingen aan dat een strategische agenda goed zou zijn. De raad is dan zelf in de lead, het college krijgt duidelijkheid en kan daardoor ook efficiënter werken, er is meer zicht op wat er wanneer speelt en er kunnen kaders gesteld worden. Er zijn echter ook wat bedenkingen. Een enkel raadslid vraagt zich af of het wel mogelijk is om tot een strategische agenda te komen: steeds eenmaal “gelet op huidige verhoudingen”, “of een strategische agenda alleen aan het begin van een raadsperiode gemaakt zou kunnen worden”, “mate van invloed op wat er komt” en de “mate van transparantie”. Een aantal commissieleden geeft nog een aanvullende reactie op de gesloten vraag: “richting is altijd effectief”, “baseer dit op het coalitieakkoord”, “doe dit raadsbreed en niet met een werkgroep of Presidium” en “het is mogelijk lastig in het huidige partijenbestel”. De griffie geeft aan dat een strategische agenda de positie van de raad versterkt. Ook zorgt dit voor veel duidelijkheid voor college en organisatie.
Eén medewerker van de griffie geeft aan dat dit alleen kan aan het begin van een raadsperiode, een andere medewerker van de griffie geeft aan dat dit op elk moment kan. Dat kan dan bijvoorbeeld aan de hand van de programmabegroting of een eventuele lange-termijn-agenda (als die wordt ingevoerd). De strategische agenda hoeft niet een statisch document te zijn. De raad zou eventueel later ook nog een onderwerp kunnen toevoegen geeft een medewerker van de griffie aan.
39
16. Het college zou inzichtelijk moeten maken welke raadsvoorstellen de raad wanneer bereiken zodat het Presidium daarin indien nodig tijdig kan bijsturen.
RAADSLEDEN
CIE.LEDEN
30
15
20
10
10
5
0
Oneens Weet niet
Eens
0
Oneens Weet niet
Eens
GRIFFIE 4 3 2 1 0
Oneens Weet niet
COLLEGE
Eens
ORGANISATIE
1.5
1.5
1
1
0.5
0.5
0
Oneens Weet niet
Eens
0
Oneens Weet niet
Eens
Raads- en commissieleden en de griffie geven in ruime meerderheid aan, dat het college inzichtelijk zou moeten maken welke raadsvoorstellen de raad wanneer bereiken, zodat het Presidium daarin indien nodig tijdig kan bijsturen. Het college en de organisatie zijn het daar niet mee eens. De organisatie merkt echter op dat als er een strategische agenda zou zijn, de raad dat wel voor de daarop benoemde punten zou moeten weten en kunnen bijsturen. Een aantal raadsleden licht toe dat het belangrijk is om te weten wat er in een bepaald jaar verwacht wordt. Enkele commissieleden lichten hun gesloten antwoord toe: “ik mag hopen dat er gewerkt wordt met een termijn agenda, zodat inzichtelijk is wat er in de pijplijn zit voor directie/college/commissie/raad”, “er moet betere spreiding plaatsvinden”, “de raad is te volgend aan college”, “draagt bij aan voorbereiding door partijen” en “oneens: het college moet de aanlevering van voorstellen zelf reguleren op basis van de beschikbare capaciteit”. De griffie geeft aan dat het goed zou zijn als de raad weet wat het komende jaar op de planning staat (vanwege verschillende redenen). Dat hoeft niet tot in de puntjes een jaar van te voren al volledig zijn uitgewerkt. Ook nieuwe onderwerpen kunnen worden aangemeld bij de griffie zodra het college ermee van start gaat. Er zijn verschillende voorbeelden in het land bekend waarbij dit al goed werkt.
Het college geeft aan dat het plannen van de te behandelen onderwerpen in een groot aantal gevallen een complexe aangelegenheid is waarbij veel variabelen aan de orde zijn. Het college heeft de ambitie om ten tijde van het vaststellen van de begroting een indicatie te geven van het moment waarop / de periode waarin de in het volgend jaar te realiseren (strategische) bestuursproductie kan worden geagendeerd. De organisatie geeft aan dat zij het ermee eens is als het gaat over de onderwerpen op de strategische agenda van de gemeenteraad en oneens als het gaat om andere onderwerpen. Als besluitvorming daarover uitgesteld kan worden, kan het Presidium nu ook besluiten om zo’n onderwerp uit te stellen als de agenda te vol wordt. De organisatie merkt op dat in het algemeen de gemeenteraad zich meer zou kunnen richten op de kaderstelling en controle daarop, in plaats van veel aandacht te besteden aan casuïstiek, (belangenbehartiging) individuele gevallen, detailniveau. 40
Controle door de raad 17. De wijze waarop de gemeenteraad invulling geeft aan zijn controlerende taak waardeer ik met het cijfer:
GEM. WAARDERING CONTROLE RAAD 8 6 4 2 0
Raadsleden
Commissieleden
College
Griffie
Organisatie
Alle respondenten is gevraagd de wijze waarop de raad invulling geeft aan zijn controlerende taak. Raads- en commissieleden zijn iets kritischer daarover, dan het college, de griffie en de organisatie. Maar dit ligt allemaal toch wel redelijk dicht bij elkaar. Variërend van een 5,5 (commissieleden) tot een 7 (organisatie). Dit betreffen uiteraard gemiddelden. Met name bij de raads- en commissieleden is er een enkele uitschieter boven of onder het gemiddelde. Een aantal raadsleden merkt op dat voor het kunnen invullen van de controlerende taak het van belang is dat de raad(sleden) daartoe in de gelegenheid gesteld wordt(/worden). Zij geven bijvoorbeeld aan, dat in (de toelichting van) een raadsvoorstel een stuk historie moet staan; wat is of wordt er wanneer besloten? Ook wordt aangehaald dat het nodig is dat stukken compleet en tijdig aangeleverd worden en dingen cijfermatig beter zouden moeten kloppen. Ook geven verschillende raadsleden aan dat zij niet altijd (tijdig) de informatie krijgen waarom zij vragen. Soms wordt door het college aangegeven dat dit vertrouwelijk is, terwijl raadsleden recht hebben op alle (ook geheime) informatie. Het is voorgekomen dat het middel van een Wob-verzoek ingezet moest worden om informatie te krijgen. Aangegeven wordt dat de raadsleden alle informatie correct en snel digitaal zouden moeten ontvangen.
Verder wordt nog opgemerkt dat gevraagde informatie in een commissievergadering regelmatig pas 1 dag voor (of zelfs op de dag van) de raadsvergadering wordt ontvangen. De afspraak dat deze informatie voor het weekend wordt gegeven wordt onvoldoende consequent nageleefd. Tot slot wordt nog opgemerkt, dat er regelmatig stukken worden aangemerkt als vertrouwelijk. Afgevraagd wordt of dit altijd terecht is. Tweemaal wordt er aangegeven dat raadsleden uit de coalitie minder controleren. Enkele malen wordt aangegeven dat ambtenaren meer oren hebben naar wat het college wil en minder proberen te onderzoeken naar wat de raad (die uit oppositie en coalitie bestaat) wil; dus het zoeken naar win-win situaties. Nog enkele individuele opmerkingen: “minder partijpolitiek en meer naar de bedoeling”, “we zitten teveel op details en moeten naar de hoofdlijnen”, “bij het ene onderwerp gaat het beter dan bij het andere”. 41
Commissieleden geven verschillende toelichtingen op hun cijfers. Een commissielid geeft aan dat alleen een Rekenkamercommissie ontoereikend is. De suggestie wordt gedaan dat de griffie misschien uitgebreid zou kunnen worden met een controller-achtige medewerker. Een ander commissielid geeft aan de indruk te hebben dat raadsleden zich niet realiseren dat ze een controlerende taak hebben. Twee commissieleden maken opmerkingen in de richting van de coalitie: “mijn partij steunt de coalitie dus ik vind goed wat de wethouder doet” en “dualisme is in Berkelland ver te zoeken”. Eén commissielid geeft aan dat zowel oppositie als coalitie vaak onvoldoende beoordelen of het college zijn taken goed uitvoert: er wordt te weinig kritisch gekeken of er wordt teveel gekeken naar een bepaalde portefeuillehouder. Eén commissielid geeft aan dat collectief controleren wenselijk is zonder politieke kleuring. De griffie geeft aan dat de controle door de Rekenkamercommissie goed is. Er is een actieve Rekenkamercommissie. Ook geeft de griffie aan dat de Auditcommissie een belangrijke rol heeft door het actief rapporteren aan en adviseren van de raad. Het college geeft aan dat de raadsleden zich zeer betrokken tonen maar soms doorschieten in het detailniveau. De raad heeft meerdere instrumenten tot zijn beschikking waaronder het benutten van de onderzoekscapaciteit van de Rekenkamercommissie.
Deze onderzoekscapaciteit zou volgens het college gerichter moeten worden ingezet op bijvoorbeeld het doen van onderzoek naar maatschappelijk effect (outcome) van het gevoerde beleid. De organisatie geeft aan dat het nog beter kan als de gemeenteraad van te voren meer zou aangeven wat hij belangrijk vindt/ waarop wordt gecontroleerd. De organisatie kan daar dan beter rekening mee houden. In de kaderstelling/opdracht zou dat duidelijk moeten zijn. Is ook een ontwikkelpunt voor college/organisatie geeft de organisatie aan. We (raad, college, organisatie) sturen en controleren via de P&C cyclus vooral op activiteitenniveau. De wens van de organisatie is om te groeien naar controle en sturing op ‘outcome’/maatschappelijk effect (wat willen we bereiken). 18. Gezien de steeds complexere taken en financierings- en geldstromen is het nodig te investeren in onderzoek en controle (second opinions, benchmarks) in opdracht van en voor de gemeenteraad
RAADSLEDEN 25 20 15 10 5 0
CIE.LEDEN 8 6 4 2
Oneens Weet niet
Eens
0
Oneens Weet niet
Eens
GRIFFIE 2.5 2 1.5 1 0.5 0
Oneens Weet niet
COLLEGE
Eens
ORGANISATIE
1.5
1.5
1
1
0.5
0.5
0
Oneens Weet niet
Eens
0
Oneens Weet niet
Eens
Raads- en commissieleden en de griffie vinden met een ruime meerderheid dat het gezien de steeds complexere taken en financierings- en geldstromen nodig is, te investeren in onderzoek en controle (second opinions, benchmarks) in opdracht van en voor de gemeenteraad. Het college is het daar niet mee eens en de organisatie heeft aangegeven niet te weten of dat noodzakelijk is. 42
Een aantal raadsleden geeft aan dat onderzoek en controle (ook) in opdracht van de raad uitgevoerd zou moeten kunnen worden. Soms is onafhankelijke deskundigheid nodig. Als voorbeeld wordt de Rekenkamercommissie aangehaald. De deskundigheid ontbreekt soms binnen de raad. Dan kan een opdracht voor onderzoek of controle door de raad zinvol zijn. Een groot aantal raadsleden geeft aan dat het ook van belang is om in te zetten op deskundigheidsbevordering van de raad. Afgevraagd wordt wel of het deeltijd-raadslidmaatschap daar goed op toegerust is. Ook wordt opgemerkt dat de raad vaker het initiatief moet nemen tot het laten doen van onderzoek of controle. Tweemaal wordt afgevraagd of dit onafhankelijk moet of dat de organisatie dat ook niet zelf zou kunnen. Enkele commissieleden hebben een toelichting gegeven op hun gesloten antwoord. Oneens “omdat de stukken veel eenvoudiger moeten worden” en oneens “omdat raadsleden van de coalitie toch niet kritisch zijn op de voorstellen, dan is het weggegooid geld.” En eens omdat raadsleden geen experts zijn, stukken meestal niet transparant genoeg zijn en het gebeurt te weinig. Ook doet een commissielid de suggestie dat er meer ‘verplichte’ trainingen moeten zijn. De griffie merkt op dat de één van de rollen van de raad is het controleren van het college en van de burgemeester.
De raad stelt de kaders, het college voert uit en de raad controleert of dat goed gebeurt. Deze controle behoort tot de wettelijke taken van de raad en kan niet uitsluitend gefundeerd zijn op ‘vertrouwen’. In dit kader vindt de griffie het zinvol als de raad soms investeert in onderzoek en controle. Dat kan bijvoorbeeld via de Auditcommissie of Rekenkamercommissie, maar dat kan de raad ook zelfstandig doen onder begeleiding door de griffie of een raadscommissie. Twee medewerkers van de griffie geven aan dat het opdrachtgeverschap van de raad van belang is. In de situatie waar mogelijk een advies nodig zou kunnen zijn is het vaak erg politiek. Een portefeuillehouder kan bijvoorbeeld ondersteuning wensen van een medewerker die aansluit bij de door het college ingeslagen weg. De raad kan echter behoefte hebben aan het verkennen van andere wegen of een bredere onafhankelijke blik. Dit wordt ook wel de ambtelijke spagaat genoemd. In dit soort situaties kan het helpen als een externe onafhankelijke partij de raad adviseert. Daarnaast zijn er uiteraard ook situaties denkbaar waar de ambtelijke organisatie niet beschikt over bepaalde specialistische kennis.
Tot slot geeft de griffie nog mee, dat in het onderzoek “Om de controle door de raad” 25 is aangegeven dat: goede inhoudelijke en strategische advisering en ondersteuning, door griffies, rekenkamers of andere onderzoekers, betekent dat de gemeenteraad effectiever kan sturen (betere en gedragen kaders, eigen initiatiefvoorstellen, goed onderbouwde amendementen) en ook effectiever kan controleren. Dat is van belang om tegenwicht te kunnen bieden aan het stevig en professioneel ondersteunde college, en om namens de lokale samenleving het bestuur ter verantwoording te houden. Het college geeft aan dat het slechts bij wijze van uitzondering zou moeten worden ingezet; de basis moet zijn dat het college in vertrouwen stukken produceert van voldoende kwaliteit en waarbij ook in voorkomende gevallen externe expertise wordt betrokken. De organisatie geeft aan dat de vraag wat hen betreft iets te algemeen is gesteld. We (raad-college-organisatie) zouden het beschikbare onderzoeksgeld effectiever kunnen inzetten door van tevoren na te denken over de vragen die er zijn, waar we onvoldoende expertise voor in huis hebben. Maar wel vanuit vertrouwen. Als middel voor de controle slechts bij hoge uitzondering in te zetten. 25
https://kennisopenbaarbestuur.nl/media/256219/om-de-controle-door-de-raad.pdf 43
Volksvertegenwoordiging door de raad 19. Vindt u dat de raad meer externe experts zou moeten betrekken in de (voorbereiding) op besluitvorming (bijv. als gesprekspartner in de beeldvormende fase)?
CIE.LEDEN
RAADSLEDEN 20 15 10 5 0
10 5
Oneens Weet niet
Eens
0
Oneens Weet niet
Eens
GRIFFIE
COLLEGE
ORGANISATIE
3
1.5
1.5
2
1
1
1
0.5
0.5
0
0 Oneens Weet niet
Eens
Oneens Weet niet
Eens
0
Oneens Weet niet
Eens
Vrijwel alle respondenten vinden in meerderheid dat er externe experts betrokken zouden moeten worden in de (voorbereiding) op besluitvorming. Bijvoorbeeld als gesprekspartner in de beeldvormende fase. Alleen het college heeft aangegeven het daar niet mee eens te zijn. Door raadsleden wordt toegelicht, dat externe en onafhankelijke experts kunnen helpen bij beeldvorming en kan helpen bij het maken van een goede afweging. Enkele raadsleden geven aan, dat het misschien ook kan helpen om raadsfracties dichter bij elkaar te brengen. Het is wel van belang dat het behapbaar blijft voor raadsleden. Dat kan als het in te passen valt in de huidige instrumenten (bijvoorbeeld thema-avond) of in een aangepast model (zoals Lochem) maar ook door te kijken welke onderwerpen zich daarvoor lenen. Twee raadsleden vragen zich af of dit leidt tot extra kosten. Verschillende raadsleden geven aan dat het kan gaan om onafhankelijke experts, maar ook om experts vanuit een bepaalde belangenorganisatie. Twee raadsleden geven aan dat raadsleden ook ieder voor zich, zich zouden kunnen laten bijpraten door externen in hun netwerk. Door de commissieleden wordt aangegeven dat dit wenselijk kan zijn bij bepaalde onderwerpen, bijvoorbeeld om je in te kunnen leven en te verdiepen of als speciale kennis is vereist. Eén commissielid geeft net zoals bij vraag 18 aan (en met vergelijkbare motivering t.a.v.
raadsleden uit de coalitie) dat dit weggegooid geld is. De griffie vindt het van belang, dat de raad als geheel beschikt over alle relevante informatie die nodig is om tot een goed besluit te kunnen komen. Daar is de gehele samenleving, alsook het democratische proces, het meeste bij gebaat. Sessies met experts (onafhankelijk of met vertegenwoordigers van belangenorganisaties) kunnen daaraan een bijdrage leveren. Het college geeft aan dat dit in samenspraak met college/organisatie zou moeten. 44
De organisatie geeft aan dat dat het resultaat zeker ten goede kan komen omdat het speelveld dan beter in beeld is. Maar dan niet zonder betrokkenheid van de interne experts. 20. Vindt u dat inwoners en/of instellingen meer of anders betrokken zouden moeten worden in de (voorbereiding) op besluitvorming?
RAADSLEDEN 20 15 10 5 0
Oneens Weet niet
Eens
GRIFFIE
CIE.LEDEN 8 6 4 2 0
Oneens Weet niet
Eens
COLLEGE
ORGANISATIE
3
1.5
1.5
2
1
1
1
0.5
0.5
0
Oneens Weet niet
Eens
0
Oneens Weet niet
Eens
0
Oneens Weet niet
Eens
Alle respondenten vinden in ruime meerderheid dat inwoners en/of instellingen meer of anders betrokken zouden moeten worden in de (voorbereiding) op besluitvorming. De meerderheid van de raadsleden vindt dat inwoners en/of instellingen meer of anders betrokken zou moeten worden bij de (voorbereiding) op besluitvorming. Dit hangt wel af van het onderwerp. Ook enkele raadsleden geven aan dat het in de voorbereiding al wel gebeurt, maar dat de raad daar meer betrokken zou kunnen worden of dat er meer geluisterd zou kunnen worden naar inwoners. Tegenstanders van de betrokkenheid bij de besluitvorming geven aan dat zij de gekozen volksvertegenwoordiger zijn, dat het vertragend werkt, dat slechts enkelen komen waardoor het meer kost dan het oplevert. Een aantal raadsleden geven aan dat het beter is als inwoners in gesprek zijn met de raad. Dat is ook handiger voor inwoners die slechts eenmaal hun verhaal hoeven te doen in plaats van zeven keer. Opgemerkt wordt dat het soms een wedstrijd lijkt te zijn wie de meeste betrokkenen spreekt. Het spreken van inwoners/instellingen kan ook plaatsvinden via thema-avonden. Eén raadslid geeft aan dat inwoners al voldoende betrokken worden. Meerdere commissieleden vinden dat inwoners en/of instellingen meer of anders betrokken zouden moeten worden in de (voorbereiding) op besluitvorming.
Daarbij wordt nog een aantal suggesties gedaan: geef in ieder raadsvoorstel aan of en hoe anderen zijn betrokken en zo nee waarom niet, een goede voorbereiding is noodzakelijk, voor sommige onderwerpen is dat nodig, maar wel met een evenredige vertegenwoordiging. Een commissielid geeft aan dat dit nodig is voor de transparantie en als dit nog niet gebeurt, dit heel snel moet gebeuren. Enkele commissieleden zijn het er niet mee eens omdat de raad volksvertegenwoordiger is, er zelf voor is gekozen om commissielid te zijn en om dat er al mogelijkheden genoeg zijn (eenmaal: “er moet wel meer echt geluisterd worden”).
45
De griffie geeft aan, dat ook hiervoor geldt dat het goed is als de raad als geheel een goed beeld heeft van wat er leeft onder de inwoners/belanghebbenden. Als iedereen diezelfde informatie heeft kan er een goed afgewogen besluit worden genomen. Dat is waar de samenleving als geheel, alsook het democratische proces, het meeste bij gebaat is. Eén medewerker van de griffie denkt echter dat dat al in voldoende mate gebeurt. De organisatie geeft aan dat in zijn algemeenheid er meer/anders gebruik gemaakt kan worden van de expertise van inwoners ter voorbereiding van besluitvorming. Als het ware zou zoveel mogelijk voorkomen moeten worden dat inspraakreacties tijdens een vergadering nodig zijn. 21. Vindt u dat thema-avonden of informatieavonden meer op locatie zouden moeten plaatsvinden?
RAADSLEDEN
GRIFFIE
CIE.LEDEN
20
8
4
15
6
3
10
4
2
5
2
1
0
Oneens Weet niet
Eens
0
Oneens Weet niet
Eens
0
Oneens Weet niet
COLLEGE
Eens
ORGANISATIE
1.5
1.5
1
1
0.5
0.5
0
Oneens Weet niet
Eens
0
Oneens Weet niet
Eens
Raads- en commissieleden en de griffie vindt in meerderheid dat thema-avonden en informatieavonden meer op locatie zouden moeten plaatsvinden. College en organisatie geven aan niet te weten of dat zou moeten. Raadsleden die vinden dat avonden meer op locatie zouden moeten plaatsvinden geven daarvoor aan dat dit zinvol is als het functioneel is/meerwaarde heeft (bijvoorbeeld als het over een bepaalde locatie gaat), het is toegankelijker voor inwoners en ook hopen raadsleden dat er daardoor meer inwoners naar de avonden komen. Verschillende raadsleden geven aan dat het goed is als raadsleden zich meer buiten het gemeentehuis begeven. “je proeft het een en ander dan VEEL beter”. Enkele raadsleden die het er niet mee eens zijn vinden het gemeentehuis centraal liggen en ook eenmaal wordt (door een voorstander) benoemd dat het kostenplaatje niet uit het oog verloren mag worden. Ook de commissieleden geven aan dat het zinvol moet zijn om op een bepaalde locatie een bijeenkomst te houden. Eén commissielid geeft aan dat het niet om de locatie gaat maar om de geloofwaardigheid. Een ander commissielid geeft aan dat er een risico kleeft aan het informeel met de raad van gedachten wisselen.
Enerzijds is het goed dat er informele sessies bestaan omdat dit bijdraagt aan de sfeer zonder vooringenomen standpunten anderzijds bestaat het risico dat er in een commissie- of raadsvergadering geen openbaar debat meer plaatsvindt. Een informatieavond moet gebruikt worden om een duidelijk beeld te geven en niet voor een gedachtewisseling omdat die in de raad moet plaatsvinden. 46
De opmerkingen van de griffie komen overeen met die van de raadsleden: het is goed als de gemeenteraad meer buiten het huis is en zich (als geheel) onder de samenleving begeeft. Dit brengt de raad en de inwoners dichterbij elkaar, bevordert de zichtbaarheid van de raad en werkt hopelijk drempelverlagend voor inwoners. De locatiekeuze moet echter wel iets toevoegen. Het college geeft aan dat niet in zijn algemeenheid is te beantwoorden; dit is mede afhankelijk van het onderwerp en de context. De organisatie geeft aan dat op deze vraag geen algemeen antwoord is te geven. Het is maatwerk. Soms is op locatie een goed idee. Soms is het gemeentehuis, als neutrale plek, de beste locatie. 22. Ik ben tevreden over de invulling van de werkbezoeken en het aantal werkbezoeken
CIE.LEDEN
RAADSLEDEN 20 15 10 5 0
3
8 6
2
4
1
2 Oneens Weet niet
Eens
0
GRIFFIE
Oneens Weet niet
Eens
0
Oneens Weet niet
Eens
Aan raads- en commissieleden en de griffie is gevraagd of zij tevreden zijn met de invulling van de werkbezoeken en ook het aantal werkbezoeken. Raadsleden zijn overwegend tevreden, college leden zijn overwegend ontevreden of weten het niet en de griffie is overwegend ontevreden. De meeste raadsleden geven aan dat het aantal werkbezoeken te laag is. Het aantal deelnemers aan de werkbezoeken is overigens ook laag merkt één raadslid op. Een ander raadslid geeft aan dat het animo voor werkbezoeken mogelijk wat wegzakt vanwege agendadrukte. Ook wordt opgemerkt dat werkbezoeken vaak starten om 16.00 uur, wat soms lastig combineert met een werkagenda. Werkbezoeken geven een goede inkijk in bepaalde onderwerpen wordt aangegeven. Enkele raadsleden merken op dat het goed zou zijn als de werkbezoeken worden gekoppeld aan actuele onderwerpen. Dat kan bijvoorbeeld goed zijn in de beeldvormende fase. Dan worden werkbezoeken ook echt functioneel ingezet. Meerdere commissieleden geven aan weinig tot geen ervaring te hebben met werkbezoeken. Eenmaal wordt toegelicht dat het vaker kan. Tweemaal dat ze goed voorbereid moeten worden; er moet aandacht besteed worden aan het doel van het werkbezoek.
Is het relevant voor de raad? Eén commissielid geeft aan dat het tijdstip overdag ongunstig is en een ander commissielid geeft aan dat de werkbezoeken afgeschaft mogen worden (“raadslid kan zelf bepalen waar hij heen gaat”). 47
De griffie geeft aan dat het aantal werkbezoeken laag is en dat ze ook niet goed bezocht worden. Het zou kunnen helpen als werkbezoeken functioneler worden ingezet ter beeldvorming bij raadsleden. Als inzichtelijk is wat eraan komt aan onderwerpen in een bepaald jaar, kan de raad zelf aangeven waarvoor een werkbezoek gepland moet worden. Dat is nu vrijwel niet mogelijk. In de huidige opzet zou het goed zijn, als de organisatie kennisneemt van de behoefte van de raad om werkbezoeken te koppelen aan actuele onderwerpen en zelf met voorstellen voor werkbezoeken komt. Voorstellen voor mogelijke werkbezoeken kunnen wellicht ook besproken worden in het kwartaaloverleg programmamanagers-griffie. 23. Ik ben tevreden over de wijze en intensiteit waarop de samenleving bij de lokale politiek betrokken wordt (om het jaar groep 7 en 8 aan de macht en politiek actief)
RAADSLEDEN 20 15 10 5 0
Oneens Weet niet
Eens
CIE.LEDEN 6 5 4 3 2 1 0
GRIFFIE 2.5 2 1.5 1 0.5 0
Oneens Weet niet
Eens
Oneens Weet niet
COLLEGE
Eens
ORGANISATIE
1.5
1.5
1
1
0.5
0.5
0
Oneens Weet niet
Eens
0
Oneens Weet niet
Eens
Een meerderheid van de raadsleden is tevreden over de wijze en intensiteit waarop de samenleving bij de lokale politiek wordt betrokken. De commissieleden zijn daar onderling verdeeld over. De griffie en het college zijn daar niet tevreden over en de organisatie geeft aan dit niet te weten. Een aantal raadsleden merkt op dat de betrokkenheid van de samenleving een algemeen maatschappelijk/landelijk probleem is en dat men niet weet hoe dit op te lossen. Ook wordt opgemerkt dat een hogere intensiteit wenselijk is, maar dat men niet weet hoe. Groep 7 en 8 aan de macht wordt gewaardeerd. Eén raadslid geeft aan dat dit echter een te kleine groep is in de samenleving en een ander geeft aan dat het nog veel verder zou moeten gaan. Een ander raadslid geeft aan dat we de interesse van de samenleving in de politiek niet moeten overschatten. Ook geeft een raadslid aan dat er veel mogelijk is als je geïnteresseerd bent in de politiek “er wordt ruim aandacht besteed in krant/website”. Een ander raadslid geeft aan dat politiek synoniem zou moeten staan aan samenleving of democratie. Tot slot geeft een raadslid aan dat door raadsoptreden en de weergave in de Tubantia het imago van de politiek niet verbetert. De commissieleden geven wisselende reacties. Een aantal commissieleden vindt dat er meer inzet gepleegd kan worden om de samenleving bij de politiek te betrekken.
Expliciet wordt aandacht gevraagd voor leerlingen in het voortgezet onderwijs en belangengroepen (ouderen, verenigingen als vrouwen van nu, etc.). Een commissielid geeft aan dat het goed is dat er steeds meer aandacht voor is.
48
Ook wordt opgemerkt dat het arbeidsintensief is en dat er keuzes gemaakt moeten worden. Iemand geeft aan dat het overgrote deel van de samenleving mogelijk geen interesse heeft in wat de politiek doet, maar dat het wel leuk is om politiek-geïnteresseerden die mogelijkheid te bieden. Een commissielid geeft aan niet te weten waar de samenleving hier van verwacht. De griffie geeft aan dat met alleen “Politiek Actief” en “Groep 7 en 8 aan de macht” er nog niet genoeg gebeurt om de samenleving bij de lokale politiek te betrekken. Er is ruimte om dit te verbeteren, al zal dat (afhankelijk van de invulling) mogelijk knellen met wat de griffie nog allemaal kan behappen binnen de huidige formatie. Het college geeft aan dat er nog te beperkt invulling wordt gegeven aan de betrokkenheid van de samenleving. De organisatie geeft aan dat zij niet weten welke activiteiten de ‘lokale politiek’ hiervoor inzet. Alleen groep 7 en 8 aan de macht en politiek actief lijkt ons wat mager. Wat de organisatie betreft gaat betrokkenheid van de samenleving over het betrekken van (groepen) inwoners bij de voorbereiding van besluitvorming. Dat zal elke fractie op een eigen manier doen. 24. Ik ben tevreden over de huidige kwaliteit van de raadscommunicatie (over raadsbesluiten en over het werk van de raad in brede zin)?
RAADSLEDEN
CIE.LEDEN
15
6
10
4
5
2
0
0
Oneens Weet niet
Eens
Oneens Weet niet
Eens
GRIFFIE 4 3 2 1 0
Oneens Weet niet
COLLEGE
Eens
ORGANISATIE
1.5
1.5
1
1
0.5
0.5
0
0 Oneens
Weet niet
Eens
Oneens Weet niet
Eens
Er is gevraagd aan de respondenten wat zij vinden van de raadscommunicatie. Raadscommunicatie is o.a. het communiceren over raadbesluiten, maar ook het communiceren in bredere zin over de raad. Het doel daarvan is de inwoner meer te betrekken bij het werk van de raad, het communiceren over waar de raad mee bezig is, informeren wat er speelt, hoe de verschillende partijen denken over bepaalde thema’s, etc. De raadsleden geven in meerderheid aan ontevreden te zijn over de huidige kwaliteit van de raadscommunicatie. De commissieleden is daar wat verdeeld over. De griffie vindt dat er meer zou kunnen worden gedaan aan raadscommunicatie en college en organiseren geven aan dit niet te weten. Over raadscommunicatie worden verschillende zaken benoemd door raadsleden. Enerzijds dat er te weinig over de raad wordt gecommuniceerd. Er zijn veelal persuitingen over en van het college en er is een opsomming van de raadsbesluiten in “Als de hamer valt”. Een groot aantal raadsleden vindt de communicatie nu te formeel, afstandelijk en ouderwets. Het kan inspirerender en vernieuwender. Ook wordt opgemerkt dat inwoners hun mening vormen op basis van wat men leest in de krant. En dat is niet altijd een volledig beeld. 49