Rapportage Werkwijze en vergaderwijze gemeenteraad Berkelland
Tekst van het document
“Werkwijze en vergaderwijze gemeenteraad Berkelland”
12 oktober 2020, versie 3.0 Werkgroep Bestuurlijke Vernieuwing Gemeente Berkelland
INHOUDSOPGAVE
1.
Inleiding
3
2.
Conclusies en aanbevelingen
5
3.
4.
Conclusies
5
Aanbevelingen
8
Totaaloverzicht bevindingen: onderdeel “verwerking open vragen”
11
Knelpunten en wensen
11
Top 3 verbeteringen vergadermodel
19
Inspirerende vergadermodellen
22
Totaaloverzicht bevindingen: onderdeel “Waardering werkwijze en vergaderwijze”
23
Toegankelijkheid van de stukken / informatie
23
Raads- en commissievergaderingen
29
Kaderstelling door de raad
37
Controle door de raad
41
Volksvertegenwoordiging door de raad
44
Raadswerk
52
2
1. Inleiding Aanleiding Het Presidium van de gemeente Berkelland heeft de werkgroep Bestuurlijke Vernieuwing (hierna: werkgroep) opdracht gegeven aan de slag te gaan met de werkwijze en vergaderwijze, heel kort samengevat: het vergadermodel, van de gemeenteraad. De aanleiding hiertoe is dat het vergadermodel steeds minder lijkt te passen bij de huidige gemeenteraad. Eén van de meest in het oog springende problemen is de ervaren werkdruk. Deze problematiek is niet nieuw. Ook in de vorige twee raadsperiodes was dit een punt van aandacht. Pogingen om deze problematiek aan te pakken hebben helaas niet opgeleverd wat werd beoogd. Daarom heeft het huidige Presidium opnieuw zich de taak toegerekend om deze en andere problemen aan te pakken. Zogezegd heeft het Presidium aan de werkgroep deze taak overgelaten. Binnen het Presidium is de afspraak gemaakt, dat zij commitment zullen leveren aan het voorstel van de werkgroep. Niet alleen de gemeenteraad van Berkelland overdenkt zijn eigen werk- en vergaderwijze. Er wordt veel geschreven over de vergaderdruk binnen gemeenten. En niet alleen de vergaderdruk is een veelvoorkomend probleem. Ook veranderende omstandigheden spelen een rol. Het raadswerk wordt steeds complexer door bijvoorbeeld decentralisaties maar ook de veranderende rollen van overheid en samenleving.
In dit kader is ervoor gekozen om met een bredere blik de werk- en vergaderwijze te aanschouwen. De werkgroep inventariseert welke problemen er leven en welke eventuele verbetersuggesties er al zijn. Dit om te waarborgen dat de verbetervoorstellen waar zij mee komt, daadwerkelijk een oplossing zullen zijn voor de geïnventariseerde problematiek. Aanpak Als instrument is gekozen voor het uitzetten van een vragenlijst en waar nodig of gevraagd verduidelijkende individuele gesprekken. De werkgroep heeft ervoor gekozen om niet een externe adviseur hiervoor in te huren, maar de inventarisatie met behulp van de griffie zelf uit te voeren. Vanwege het vertrouwelijke karakter nemen de leden van de werkgroep zelf geen kennis van de ingevulde vragenlijsten. Dit is verwerkt door de griffie. De vragenlijst is opgesteld aan de hand van vragen die zijn aangedragen door de leden van de werkgroep en de griffie, maar ook is deze in belangrijke mate gebaseerd op onderzoeken die zijn uitgevoerd voor of door andere gemeenten. 1 Het doel van de uitgezette vragenlijst is het komen tot een inventarisatie van de problematiek rond de werkwijze en vergaderwijze van de gemeenteraad van Berkelland. Aan de hand van deze inventarisatie kan de werkgroep een vervolgstap maken.
Deze vervolgstap bestaat uit het komen tot een raadsvoorstel voor aanpassingen in de werkwijze en vergaderwijze voor de gemeenteraad van Berkelland. Het betreft hier overigens niet uitsluitend de werkwijze van de gemeenteraad zelf. De werkwijze van college, griffie en organisatie zijn communicerende vaten.
1
Expliciete vermelding dienen de behandelde vragen uit verscheidene opdrachten die zijn uitgevoerd door de heer dr. J. Loots (http://jasperloots.nl/opdrachten/) 3
De gemeenteraad is niet alleen gebaat bij het maken van afspraken voor zichzelf (raads- en commissieleden onderling), maar ook bij het maken van afspraken met college (c.q. organisatie) en griffie. Genoemde vragenlijst is daarom uitgezet onder raadsleden, commissieleden, collegeleden, gemeentesecretaris, de griffie en een afvaardiging uit de organisatie. 2 Respondenten kunnen aangeven of er sowieso wel of niet contact met hen opgenomen moet worden of dat dit over wordt gelaten aan de onderzoeker. De contacten naar aanleiding van de vragenlijsten hebben plaatsgevonden in overeenstemming met de keuze van de respondent. Eventuele verduidelijkingen zijn per e-mail en telefonisch gevraagd, (deels) verkregen en verwerkt. Vervolg Het onderzoek wordt door de werkgroep worden aangeboden aan het Presidium met daarbij een raadsvoorstel aan de raad. Het voorstel zal zijn om de aanbevelingen over te nemen met een opdracht aan het Presidium en het college om deze aanbevelingen uit te voeren. Indien de raad dit voorstel overneemt kan de werkgroep in opdracht van het Presidium verder met het uitwerken van de opdracht ‘vergadermodel’.
De collegeleden en de afvaardiging uit de organisatie hebben ervoor gekozen om in afwijking van het verzoek 1 een vragenlijst in te vullen. De reden aangedragen hiervan is dat het gesprek in college en het gesprek onder medewerkers leidde tot betere resultaten voor de vragenlijst.
2
4
2. Conclusies en aanbevelingen In dit hoofdstuk worden de belangrijkste conclusies en aanbevelingen van het onderzoek weergegeven. De belangrijke rode lijnen die door de antwoorden lopen zijn weergegeven. In de volgende fase kan bij de nadere uitwerking, waar nodig, op meer detailniveau gebruik gemaakt worden van de vele opmerkingen en suggesties die worden gedaan.
Conclusies Er is ruimte om het vergaderstelsel te verbeteren • •
• • • • •
De commissievergadering lijkt teveel op de raadsvergadering vinden alle groepen respondenten. Er zijn vooringenomen standpunten. De discussie wordt teveel overgedaan. In het proces moet meer ruimte zijn voor informeren, raadplegen, beeldvorming, oordeelsvorming en besluitvorming. Ook zouden inwoners/instellingen vroegtijdig gesproken kunnen worden bijvoorbeeld ter beeldvorming. Ook het moment van betrekken van de raad en het voorleggen van stukken met scenario’s en alternatieven kan bijdragen aan een betere open discussie (en aan het in positie zijn als gemeenteraad). De opzet zou ook kunnen bijdragen aan een beter gesprek, minder tegenover elkaar staan en meer op zoek naar win-win situaties voor zowel coalitie als oppositie. 3 Door de respondenten is een aantal inspirerende voorbeelden van vergadermodellen uit andere gemeenten genoemd. 4 Het college krijgt ruim de tijd in raads- en commissievergaderingen. Een andere opzet van de vergaderingen zou ervoor kunnen zorgen dat raadsen commissieleden meer met elkaar in gesprek zijn. Het college is nu vaak te lang (raad, commissie en griffie) en teveel (college, organisatie en griffie) aan het woord. Ook zou de voorzitter hier een rol kunnen hebben. De organisatie doet nog de suggestie om het college uit de ring te halen. 5 De vergaderfrequentie zou ervoor moeten zorgen dat de vergaderdruk wordt verlaagd.
Dat betekent minder avonden vergaderen in één week. 6 De kwaliteit van de vergaderingen zou verbeterd kunnen worden door aanpassingen ten aanzien van houding en gedrag in de vergaderingen. Er is ook veel behoefte aan strakkere sturing door de voorzitters. 7 Het vele interrumperen en in herhaling vallen staat ook erg tegen. Verder is er ruimte voor verbetering van het debat. Er wordt ook ruimte gezien voor de voorzitters om het debat meer te stimuleren. 8 Dit dient wel neutraal te blijven. Als de wet het straks toestaat is er behoefte aan externe voorzitters (of volgens organisatie: externe gespreksleiders) voor de commissievergadering. Ten aanzien van de invulling van het externe voorzitterschap zijn er verschillende wensen. 9 Raadsleden ervaren een hoge werkdruk. De meest genoemde redenen zijn teveel bijeenkomsten in één week, de lengte en kwaliteit van stukken en de combinatie van werk- en raadswerk in het algemeen. Raads- en commissieleden doen verschillende suggesties voor het behapbaar maken van de werkdruk. Doordat deze steeds echter 1 à 2 keer wordt genoemd kan er geen algemene lijn worden vertaald aan oplossingen. Een vaste vergaderdag wordt door vrijwel iedereen op prijs gesteld. Ongeveer 50% van de raads- en commissieleden zou op een vaste dag ook overdag willen vergaderen.
O.a. H3: knelpunten en wensen en vragen 7, 8 en 12 H3.: Inspirerende vergadermodellen. 5 H3: knelpunten en wensen en vraag 11. 6 Vraag 13 en 26. 7 H3: knelpunten en wensen en Top 3 verbetervoorstellen raadsleden. 8 Vraag 9. 9 Vraag 10. 3 4
5
•
Er is enige onduidelijkheid over de taken van het presidium. Door die onduidelijkheid heerst er door veel fracties heen een gevoel van ondoorzichtigheid en een gebrek aan transparantie. Ook zijn er wat wensen geuit ten aanzien van de rolneming (m.n. agendering). Of dat raadsbreed gedragen wordt blijkt niet uit het onderzoek. 10
De positie van de raad kan versterkt worden • •
• •
•
De raad moet meer in positie gebracht worden in het voorbereidingsproces (voldoende en tijdig geïnformeerd en betrokken, vaststellen startnotitie/plan van aanpak met kaders raad) en door de voorliggende stukken (relevante alternatieven, scenario’s en argumenten en kanttekeningen) voldoende in staat zijn om zelf het juiste besluit te nemen. 11 Ten aanzien van de inhoud van de dossiers en de stand van zaken met betrekking tot de dossiers en onderwerpen die op (middel)lange termijn geagendeerd worden, wordt de raad onvoldoende geïnformeerd. De raad stuurt ook onvoldoende op het inrichten van het besluitvormingsproces over belangrijke dossiers. 12 Binnen alle doelgroepen is er behoefte aan een strategische agenda van de raad. 13 Ten aanzien van onderwerpen kan de raad o.a. vooraf kaders stellen, zijn eigen betrokkenheid (en die van stakeholders) in het proces bepalen, afspraken over informatievoorziening en startnotities/plannen van aanpak vaststellen. Een strategische agenda zorgt ervoor dat de raad meer in de lead is ten aanzien van de belangrijke dossiers en geeft duidelijkheid aan college en organisatie. Er is een erg grote behoefte dat de raad weet wanneer welke raadsvoorstellen er naar de raad gaan. Dit heeft verschillende voordelen.
De raad kan sturen op spreiding, prioritering, aankaarten informatiebehoefte en het organiseren van thema-avonden om informatie op te kunnen halen in de samenleving. 14 Er wordt veel aandacht gevraagd voor de kwaliteit en tijdigheid van de stukken die naar de raad gaan. Hierin is nog een verbeterslag te maken. Griffie en presidium zouden hierin volgens de raad een controlerende rol op proces en inhoud in moeten hebben. De stukken dienen ook beter verspreid te worden over het kalenderjaar. 15 De raad is nu te volgend aan het college. Er is, naast een strategische raadsagenda (met de belangrijkste onderwerpen en strategische uitgangspunten daaromtrent) ook behoefte aan een lange-termijnagenda met alle onderwerpen (m.n. raadsvoorstellen) die de raad zal ontvangen gedurende het jaar. De informatiemiddelen worden door raadsleden gewaardeerd, maar er is ruimte voor verbetering. Over het ene onderwerp wil de raad mondeling geïnformeerd worden en het andere schriftelijk. Bij het inzetten van de informatiemiddelen moet goed nagedacht worden over het doel. 16
H3: knelpunten en wensen. Vraag 5. 12 Vraag 14. 13 H3: knelpunten en wensen en vraag 14. 14 Vraag 16. 15 O.a. H3: knelpunten en wensen en vraag 4. 16 Vraag 6. 10 11
6
De controlerende rol van de raad kan versterkt worden •
•
De gemiddelde waardering van controle door de raad is voldoende. 17 Er wordt echter wel aandacht gevraagd voor de kwaliteit van de verstrekte informatie. Het kwaliteitsniveau is van invloed op de mate waarin raadsleden in staat worden gesteld hun controlerende rol in te vullen. Raadsleden willen de informatie die zij opvragen spoedig(er) digitaal ontvangen. Ook informatie die geheim is. De afspraak dat gevraagde informatie voor het weekend van de raadsvergadering met de raad wordt gedeeld, wordt niet altijd nagekomen. Verder wordt aandacht gevraagd voor het kritischer bekijken of informatie wel aangemerkt zou moeten worden als geheim. Vanuit de kant van de raad is er grote behoefte om te investeren in onderzoek en controle in opdracht van en voor de gemeenteraad. 18 Soms is onafhankelijke deskundigheid nodig. Ook ontbreekt soms specifieke deskundigheid binnen de raad, maar ook binnen de organisatie. College en organisatie geven aan dat dit bij wijze van uitzondering zou moeten (waar het gaat om controle). Organisatie geeft nog aan dat dit bijvoorbeeld zou kunnen als er onvoldoende expertise in huis is, maar wel op basis van vertrouwen. De griffie geeft aan dat het inschakelen van onafhankelijke deskundigheid dat de gemeenteraad effectiever kan sturen (betere en gedragen kaders, eigen initiatiefvoorstellen, goed onderbouwde amendementen) en ook effectiever kan controleren.
De volksvertegenwoordigende rol van de raad kan versterkt worden • • • • • •
Vrijwel alle respondenten vinden in meerderheid dat er externe experts betrokken zouden moeten worden in de (voorbereiding) op besluitvorming. Bijvoorbeeld als gesprekspartner in de beeldvormende fase. Alleen het college is het hier niet mee eens en geeft aan dat dit in samenspraak met college/organisatie zou moeten. Binnen alle doelgroepen van respondenten heerst de brede opvatting dat inwoners en instellingen meer of anders betrokken zouden moeten worden in de (voorbereiding) op besluitvorming. 19 Het organiseren van thema-avonden op locatie is volgens vrijwel iedereen een goed idee als dit functioneel is. Het gemeentehuis kan in sommige gevallen ook een geschikte neutrale locatie zijn. 20 De meeste raadsleden zijn tevreden over de werkbezoeken. Toch wordt relatief veel opgemerkt dat het aantal laag is. Werkbezoeken kunnen functioneler worden ingezet bijvoorbeeld ter beeldvorming en voorbereiding op stukken die later ter besluitvorming worden voorgelegd aan de raad. 21 Er wordt wisselend gedacht over de wijze en intensiteit waarop de samenleving bij de lokale politiek betrokken wordt. Op dit moment is dat uitsluitend door groep 7 en 8 aan de macht en politiek actief. De meeste raadsleden zijn wel tevreden. Onder commissieleden, griffie, college en organisatie wordt aangegeven dat het wel iets meer mag.
22 Er is weinig tevredenheid ten aanzien van de kwaliteit van de raadscommunicatie. Het is te formeel, afstandelijk en ouderwets. Het kan inspirerender en vernieuwender en ook wel wat actiever. De griffie geeft aan dat er veel mogelijk is op het gebied van raadscommunicatie. 23
Vraag 17. Vraag 18. 19 Vraag 20. 20 Vraag 21. 21 Vraag 22. 22 Vraag 23. 23 Vragen 24 en 25. 17 18
7
Aanbevelingen Op basis van de hiervoor geschetste bevindingen kunnen de volgende aanbevelingen worden gedaan:
Pas het vergaderstelsel zodanig aan, dat het voldoet aan de volgende uitgangspunten: Raad
o
De structuur (maar ook de stukken) dient(/dienen) goed te voorzien in informeren, consulteren/raadplegen, beeldvorming, oordeelsvorming en besluitvorming.
o
Alle avonden voor de raad op initiatief van gemeente (raad of college) als geheel dienen plaats te vinden op zo min mogelijk avonden per week en het liefst op een vaste dag. Streef bijvoorbeeld naar maximaal 1 (á 2 avonden) per week. Hieronder worden niet gerekend het fractieoverleg en de raadswerkgroepen en -commissies (zoals de Auditcommissie).
Raad
o
Inwoners en instellingen dienen betrokken te worden in de beeldvorming. Maak afspraken over in welke gevallen, hoe, wanneer en waar. In de huidige opzet zouden thema-avonden beter kunnen worden benut voor beeldvorming met inwoners en instellingen. Het valt aan te bevelen om dit ook onder te brengen in de strategische raadsagenda.
Raad (als geheel) en college
o
Publiceer ook het B-deel van de agenda van het presidium voor de raads- en commissieleden en communiceer richting de raads- en commissieleden de taken als omschreven in het Reglement van Orde van de raad zodat iedereen daarvan een duidelijk beeld heeft. Inventariseer daarna de behoefte onder raadsleden voor een gesprek over de rolinvulling van het presidium om duidelijk te krijgen wat de wensen en behoeften zijn en bekijk of dat nog aansluit bij de huidige werkwijze (zoals opgenomen in het Reglement van Orde van de raad).
Presidium/ Raad
o
Besteed bij de invoering (bijv. via een pilot) van het aangepaste vergaderstelsel ook aandacht aan de debatvaardigheden. Nieuwe vormen van sessies betekent ook een andere wijze van vragen stellen, debatteren, etc.
Raad
o
Besteed bij de invoering van het aangepaste vergaderstelsel aandacht aan de informatiemiddelen en maak daar eventueel afspraken over.
Raad
o
Besteed bij de invoering van het aangepaste vergaderstelsel ook aandacht aan de rolinvulling van de voorzitters. Maak daar afspraken over en zorg indien nodig voor aanvullende scholing. Wanneer de wet externe voorzitters dat mogelijk maakt voer opnieuw het gesprek over de rolinvulling van de voorzitters en overweeg op basis van de situatie op dat moment of externe voorzitters (of -gespreksleiders) wenselijk zijn in het gewijzigde vergaderstelsel. Bij experiment is het ook mogelijk om naast de huidige voorzitters bij lastige onderwerpen een gesprekleider in te schakelen.
o
Beoordeel welke aangedragen inspirerende voorbeelden van vergadermodellen van andere gemeenten (deels) aansluiten bij deze uitgangspunten, vul dit waar nodig met eigen voorbeelden aan en plan bezoeken in. Vraag naar de goede en minder goede punten.
8
Raad
Werkgroep BV
Verstevig de positie van de raad door: o
Te komen tot een strategische raadsagenda. Op deze agenda benoemd de raad de belangrijke dossiers/onderwerpen, bepaalt het besluitvormingsproces, zijn rol en die van stakeholders, informatiebehoefte, e.d. Maak voor de start van het proces afspraken over ondermeer het doel van de strategische agenda. De strategische raadsagenda is richtinggevend voor college, organisatie en griffie.
Raad
o
Te komen tot een lange-termijnagenda (LTA) die de raad in staat stelt te sturen op spreiding, prioritering, e.d. Maak afspraken over o.a. het detailniveau en over wie (met wiens toestemming) er aanpassingen gepleegd kunnen worden op de LTA.
Raad (eigenaar) en college
o
de raad in staat te stellen om zelf het juiste besluit te nemen door het verbeteren van het voorbereidingsproces. De raad moet voldoende en tijdig geïnformeerd en betrokken worden, en moet bij belangrijke dossiers ook een startnotitie, plan van aanpak of anderszins zijn kaders vaststellen (op voorstel van het college). Zolang er geen strategische agenda is, kan het college hierover in gesprek met bijvoorbeeld het presidium of de griffie. Een mogelijkheid is ook om (zolang er geen strategische agenda is) bijvoorbeeld drie à vier onderwerpen met elkaar af te spreken waarbij het college met een tussenproduct met scenario’s komt, daar door de raad over is gesproken waarna het college dit verder uitwerkt. Daarnaast moeten ook de raadsstukken verbeterd worden door bijvoorbeeld relevante alternatieven, scenario’s, argumenten en kanttekeningen. Zie daarvoor ook het advies Rekenkamercommissie en de geuite wensen in het kader van dit onderzoek.
College
Verstevig de controlerende rol van de raad door: o
o
In de begroting ruimte te maken voor onderzoek en controle in opdracht van en voor de gemeenteraad. Dit kan bijvoorbeeld door het creëren van een projectbudget van bijvoorbeeld € 15.000,-. Dit bedrag blijft staan totdat het gebruikt wordt en wordt na besteding daarvan via een nieuwe begroting (of kredietvoorstel) weer aangevuld. Dit bedrag kan bijvoorbeeld besteed worden aan een externe onderzoeker, aanvullend budget voor de Rekenkamercommissie voor een extra onderzoek (bovenop de onderzoeken die zij zelf initiëren) of als extra opdracht aan de accountant. Overweeg of het nodig is om afspraken te maken over de besteding van dit budget. Draag (nog) meer zorg voor het tijdig aanleveren van gevraagde informatie ook indien dit geheim/vertrouwelijk is. Wees verder kritisch in het opleggen van geheimhouding of het aanmerken van stukken als vertrouwelijk (alleen indien dit mogelijk is o.g.v. wetgeving).
Raad
College
Verstevig de volksvertegenwoordigende rol van de raad door: o
Externe experts en/of inwoners/instellingen te betrekken in de (voorbereiding) op de besluitvorming, bijvoorbeeld als gesprekspartner van de raad in de beeldvormende fase. Bij de inrichting van besluitvormingsprocessen kan dit aan bod komen (op verzoek/initiatief van de raad of op voorstel van het college). Het college zou hier bij belangrijke dossiers (al dan niet opgenomen op de strategische agenda) steeds in overweging moeten nemen. Afstemming hierover is altijd wenselijk. De griffie kan een pool van experts en trainers ontwikkelen die de raad kan bijstaan bij bijvoorbeeld de raadsstukken, het ontwerpen van participatietrajecten of het verkennen van de autonomie van de raad op een onderwerp. 9
Raad en college
o
Faciliteer een gesprek over de wijze en intensiteit waarop de samenleving bij de lokale politiek betrokken wordt en beoordeel of groep 7 en 8 aan de macht en politiek aansluit bij de behoefte van de raad. Dit kan voorafgegaan worden door een presentatie met mogelijkheden uit andere gemeenten. De capaciteit van de griffie dient daarbij in ogenschouw te worden genomen.
Raad
o
Faciliteer een gesprek over raadscommunicatie en beoordeel of het uitsluitend publiceren van de besluitenlijsten aansluit bij de behoefte van de raad. Verken de mogelijke doelen van raadscommunicatie. Dit kan voorafgegaan worden door een presentatie met mogelijkheden uit andere gemeenten. De capaciteit van de griffie dient daarbij in ogenschouw te worden genomen.
Raad
10
3. Totaaloverzicht bevindingen: onderdeel “verwerking open vragen” Knelpunten en wensen Respondenten is open gevraagd wat zij vinden van het besluitvormings-/vergaderproces. Welke knelpunten en wensen leven er ten aanzien van het huidige proces. Er is aangegeven, dat alle aspecten aan bod kunnen komen. Gedacht kan bijvoorbeeld worden aan (inhoudelijke) kwaliteit, tijdigheid, voorstellen, vragen, agendering, etc. Onder punt 4 van deze rapportage zijn de meerkeuzevragen uitgewerkt. Ook hierin zijn knelpunten en wensen te lezen ten aanzien van de werkwijze en vergaderwijze van de raad. Er is echter bewust gestart met het stellen van open vragen, zodat de respondenten vrij en zonder eventuele sturing door de gesloten vragen kunnen aangeven welke knelpunten en wensen er leven. Dit zorgt er echter wel voor dat er enig overlap is in de paragrafen 3 en 4 van deze rapportage.
Organisatie en college De meest voorkomende feedback van de raadsleden richt zich op de raadsvoorstellen. Er wordt vaak verwezen naar het onderzoek van de Rekenkamercommissie Berkelland over de kwaliteit van de raadsvoorstellen. De raadsvoorstellen moeten aan de daar gestelde eisen voldoen. Er moet (meer) aandacht zijn voor de kwaliteit, ze moeten zelfstandig leesbaar zijn en er moet meer eenheid in komen. Ook wordt opgemerkt dat er regelmatig stukken laat worden toegevoegd aan een vergadering. Dit geldt ook voor de actieve informatieplicht. Raadsleden kunnen dit niet meer meenemen in hun voorbereiding of nog bespreken binnen hun fractie. Ook wordt een aantal malen aangegeven dat de inbreng van de samenleving een plek moet krijgen in raadsvoorstellen en dat een raadsvoorstel nog bijgeschaafd zou moeten worden n.a.v. een commissiebehandeling. Meerdere malen komt terug dat er behoefte is aan een jaarplanning. Raadsleden geven aan het niet prettig te vinden dat er sommige maanden meerdere commissieavonden moeten zijn om alle onderwerpen te behandelen en dat er in andere maanden (bijna) niets is. Er worden meerdere malen complimenten gegeven over de bereikbaarheid en de bereidheid van medewerkers om vragen te beantwoorden. Af en toe komt terug dat de beantwoording van het college soms te vaag is en duidelijker kan.
De reacties van de commissieleden komen grotendeels overeen met de reacties van de raadsleden. Aanvullend wordt nog aangegeven dat goede samenvattingen worden gemist (bij vergaderstukken). Verder geeft een commissielid aan dat hij graag een aparte inhoudelijke presentatieavond zou willen van maximaal 30 minuten per geagendeerd onderwerp. De griffie geeft aan dat de kwaliteitscontrole bij raadsvoorstellen aan de kant van college/organisatie soms beter kan. Verder is er te weinig spreiding in de aanlevering van raadsvoorstellen; een productieoverzicht wordt gemist door de griffie. Het college heeft ten aanzien van organisatie en college geen opmerkingen. 11
De organisatie merkt op dat de doorlooptijd van 6 weken juist is als je begint te rekenen vanaf het moment van het aanleveren van het raadsvoorstel voor de collegevergadering. Dat is exclusief de voorbereidingstijd van het voorstel. Het proces loopt volgens de organisatie redelijk soepel. De organisatie geeft aan dat ze bezig is met een digitalisering van het voorbereidingsproces.
Griffie Raadsleden geven vooral aan dat de griffie een kwalitatieve controle (op kwaliteit en volledigheid) moet uitvoeren op de raadsvoorstellen. De raadsleden geven ook aan, dat daar in de huidige cyclus (waarschijnlijk) te weinig tijd voor is. Complimenten worden gemaakt voor de samenwerking, meedenken, organisatie, ondersteuning, bereikbaarheid en concrete beantwoording van de vragen. Een aantal malen wordt opgemerkt dat de griffie raadsbrieven voorlegt aan het Presidium met als voorstel deze te bespreken in een commissie. Daaruit blijkt dat niet bij alle raadsleden de afspraak bekend is, dat de griffie dit standaard doet o.a. bij alle voortgangsrapportages, bij toezeggingen aan de kant van het college en bij onderwerpen die erg actueel zijn (bijv. vanwege vragen door raadsleden). Ook kunnen raadsleden verzoeken om agendering. Het is vervolgens aan het Presidium te beoordelen of het voorliggende stuk besproken zou moeten worden in een commissie. Deze brieven worden dus niet automatisch geagendeerd door het Presidium. De commissieleden maken complimenten richting de griffie over diens functioneren ten aanzien van inhoud (advies) en proces (stukkenstroom). Eén van de commissieleden geeft aan dat inhoudelijk advies bij de klankbordgroep duurzaamheid niet nodig is. Daar is uitsluitend procedurele ondersteuning gewenst.
De griffie geeft aan dat er een te krappe doorlooptijd is om de raadvoorstellen zorgvuldig door te kunnen nemen. Ook ontbreken er goede afspraken in het proces voor een zinvolle kwaliteitscontrole. Door de griffie is aangeboden om feedback te leveren op de raadsvoorstellen in de fase voor besluitvorming door het college (informeel of op hetzelfde moment als het college het voorstel krijgt; dan kan het college een afweging maken ten aanzien van de feedback van de griffie). Fundamentele feedback (anders dan een beslispunt loopt niet) wordt na besluitvorming door college niet meer aangepast. De griffie gaat in het kader van de aanbevelingen van het rekenkameronderzoek naar de kwaliteit van raadsvoorstellen nog in gesprek met het Presidium over hoe invulling te geven aan de kwaliteitscontrole. Het college geeft aan dat er geen bijzonderheden zijn ten aanzien van de griffie. Wel zou de griffie vooral de focus op het proces moeten hebben. In de fase dat een raadsvoorstel de griffie heeft bereikt moet dat voorstel van voldoende kwaliteit zijn. De griffie zou volgens het college dan nog vooral een procesmatige verantwoordelijkheid moeten hebben ten behoeve van de agendering voor behandeling in respectievelijk commissie en raad (via de agendacommissie). De organisatie geeft aan dat er goed en soepel contact is met de griffie.
Rollen en verantwoordelijkheden zijn duidelijk en af en toe helpt men elkaar. 12
Presidium De meeste feedback van raadsleden ten aanzien van het Presidium richt zich op het kritischer zijn in de beoordeling van raadsvoorstellen en stukken. Er worden zelden stukken teruggestuurd. Als een stuk niet helder is of niet volledig is dient het terug gestuurd te worden. Verschillende malen wordt ook opgemerkt dat men het idee heeft dat het Presidium teveel bepaalt (en eenmaal: teveel politiek wordt gestuurd door de fractievoorzitters in het Presidium). Uit de antwoorden blijkt dat sommige raadsleden de opvatting hebben dat het Presidium vooral een agendacommissie zou zijn. In het Reglement van Orde is echter ook geregeld dat het Presidium “bespreekt en besluiten over algemene zaken betreffende de gemeente en het gemeentebestuur”. Er wordt ook een voorstel gedaan om het Presidium te ontvlechten tot een agendacommissie en een fractievoorzittersoverleg. De suggestie wordt gedaan om in het inwerkprogramma van de raad goed aandacht te schenken aan de functies en taken van raad, college, griffie en (raads-)commissies en dergelijke. Een aantal raadsleden merken op, dat als slechts één lid van het Presidium een stuk zou willen agenderen, dit niet geaccepteerd zou moeten worden, tenzij duidelijk wordt gemaakt wat de aanleiding is. Een aantal commissieleden kaart de classificering van de vergaderstukken aan.
Twee commissieleden vinden dat het Presidium niet zou moeten beslissen wat een hamerstuk is of een bespreekstuk. Dat is allereerst aan de commissie en vervolgens aan de raad. Een ander commissielid geeft aan dat er regelmatig vergaderstukken zijn die als hamerstuk aangemerkt hadden kunnen worden. Eén van de commissieleden geeft aan dat het Presidium relatief ondoorzichtig is. Dat is beter geworden nu iedereen Presidium A ziet. Iedereen zou echter ook Presidium B en C moeten kunnen zien (al dan niet onder oplegging geheimhouding). Ook hier wordt opgemerkt dat het Presidium kritischer kan zijn wanneer er teveel vergaderstukken zijn in een bepaalde maand. De griffie merkt op dat er soms een te groot aanbod is van stukken waardoor deze verdeeld moeten worden over meerdere avonden. Doordat er geen zicht is op wat er de volgende maand komt is het lastig voor het Presidium om stukken een maand door te schuiven. Er is immers niet bekend wat de voorraad is van de volgende maand. Ook merkt de griffie op dat het Presidium iets meer aandacht mag hebben voor de kwaliteit van de raadsvoorstellen. Deze aandacht is wel wat verhoogd na het rapport van de Rekenkamercommissie. Eén van de medewerkers merkt nog op, dat er een risico bestaat van politieke sturing. Het college geeft aan dat raadsbrieven te makkelijk worden geagendeerd ter bespreking.
Afweging of geagendeerd moet worden dient scherper/kritischer te worden gemaakt. De processturing zou meer op basis van zuiverheid in rolneming van de raad moeten plaatsvinden en niet op basis van casuïstiek. Abstraheren van de individuele casuïstiek is belangrijk om met het oog op goede invulling van de rolneming een afweging te kunnen maken met betrekking tot een procesvoorstel voor behandeling van een onderwerp.
13
Ook zou volgens het college het Presidium meer oog moeten hebben voor instrumenten die de raad in het kader van informatievoorziening ter beschikking heeft. Het college geeft aan dat er bovengemiddeld veel schriftelijke vragen worden gesteld en het in veel gevallen niet duidelijk is wat er met de gegeven antwoorden wordt gedaan. De organisatie geeft aan dat het schrappen of samenvoegen van commissievergaderingen best vaak gebeurt en dat is niet altijd handig voor de organisatie, laat staan voor insprekers of belangstellende inwoners. Ook de overwegingen om en de communicatie over wat wel of niet op de agenda komt van de commissies zou wat de organisatie betreft beter kunnen. Zodat de organisatie de collegeleden beter kunnen voorbereiden.
Fractievergadering Een aantal raadsleden geeft aan, dat voorbereiding in de fracties lastig is. Dit komt volgens een aantal raadsleden o.a. door de cyclus van vier weken. Bij een langere cyclus kan de termijn tussen fractie en commissie opgerekt worden. Ook wordt aangegeven dat als het BOB-model wordt ingevoerd de voorbereiding beter te realiseren valt (er is meer tijd/er zijn meer fases). De voorbereiding in de fractievergadering wordt positief gewaardeerd door een aantal raadsleden. Eenmaal is aangegeven dat beeldvorming in een commissievergadering mogelijk belemmerd wordt door een daaraan voorafgaande bespreking in de fractievergadering. Ook eenmaal is aangegeven dat fracties een prioriteitenlijst zouden moeten maken; “wat is goed voor Berkelland en zorg ervoor dat dit constructief een plek krijgt in overleg.” Een aantal commissieleden geeft aan dat de fractievergadering vaak plaatsvindt in de week van de commissie- en raadsvergaderingen in plaats van de week ervoor (als de stukken ook al voor handen zijn). Dit is vaak te kort dag. De griffie merkt op dat er een krappe hoeveelheid is aan burgercommissieleden.
Commissievergadering Raadsleden gaven vaak aan dat de commissievergadering en de raadsvergadering teveel op elkaar lijken. De commissievergadering zou veel meer beeldvormend of meningvormend moeten zijn. Nu is het al een politieke discussie wordt gezegd. Er is behoefte aan een meer open discussie. De gedachte is dat als de vergaderingen beter worden opgedeeld in beeldvorming, oordeelsvorming en besluitvorming, dit beter tot zijn recht komt. Men verwacht dat er dan een meer open discussie is en dit de ruimte biedt om echt met elkaar in gesprek te gaan zonder vooringenomen standpunten. Dit geeft ook de mogelijkheid om derden vroegtijdig te spreken. 14
Verwacht wordt ook door een aantal raadsleden dat dit een betere voorbereiding door kleinere fracties zal faciliteren. Ook is de gedachte dat een voorstel met alternatieven of scenario’s een positieve bijdrage levert aan het debat. Als er slechts één voorstel voorligt volledig uitgewerkt in de eindfase nodigt dit eerder uit tot een gepolitiseerde discussie waarin men niet open staat voor elkaar en er minder ruimte is om het besluit tot een win-win situatie voor zoveel mogelijk partijen te krijgen. Een aantal raadsleden stellen voor om deze BOB-sessies (incl. informerend en consulterend) wekelijks te doen vanaf 16.00 uur inclusief maaltijd. Op alle andere dagen zijn dan geen activiteiten voor de raadsleden. Een aantal malen wordt een opmerking gemaakt over de ambtelijke ondersteuning in commissievergaderingen. Die is er volgens een aantal raadsleden wel veel en niet alleen technisch van aard. Anderen vinden dit een goede ontwikkeling omdat technische vragen dan tijdens de vergadering direct afgehandeld kunnen worden. De meeste raadsleden waarderen de spreektijden. Ook één raadslid vindt dat deze afgeschaft zou moeten worden. De discussies zijn soms te lang en te herhalend wordt aangegeven. Ook worden opmerkingen gemaakt over het soms grote aantal interrupties.
Twee raadsleden geven aan dat als er te moeilijke inhoudelijke of opiniërende vragen worden gesteld, deze worden afgedaan als technisch en daarvoor een format na de vergadering nog moet worden ingevuld. Drie raadsleden geven aan dat er vaste afspraken moeten worden gemaakt over de volgorde van de termijnen van partijen. Dat wordt nu verschillend ingevuld door de voorzitters. Ook opening aanvragen door een fractie wordt nog geopperd. Verschillende raadsleden geven aan dat het niet zinvol is om insprekers vooraf te ontmoeten. Daar is even een pilot van geweest en dat moet niet terugkomen. In de huidige vorm zouden insprekers aan het eind een laatste woord moeten hebben waar ook nog ruimte is voor raadsleden om vragen te stellen. Het meest ideaal is echter een nieuwe invulling van bijvoorbeeld een beeldvormende commissie waar deskundigen ook gesprekspartner kunnen zijn (dus niet slechts een rondje waar iedere fractie 1 vraag mag stellen). De invulling van de rollen en van de opzet van de betreffende sessie verschilt per onderwerp en per type “gesprekspartner”. Een aantal raadsleden geven aan dat het goed zou zijn als insprekers kunnen kiezen of ze aan een tafel willen zitten of achter het spreekgestoelte wil plaatsnemen. Insprekers kunnen zich daardoor veiliger voelen.
Twee raadsleden geven aan dat in de ideale setting er oordeelsvrij in een oriënterende/beeldvormende vergadering de portefeuillehouder daaraan kan deelnemen. Zo kan de portefeuillehouder bijvoorbeeld een toelichting geven op de voorliggende scenario’s en een eventueel voorgestelde of al gemaakte keuzes.
15
Zo kan de raad tot een goed beeld komen. In de raadsvergadering is het beeld al goed gevormd en is de raad al goed geïnformeerd. Daar kan dan de raad met elkaar in debat omdat daar het besluitvormingsproces nodig is. De rol van het college is daar dan zeer bescheiden. Een aantal raadsleden stellen voor dat het college ook spreektijden krijgt en dat een aangeschoven ambtenaar niet het woord zou moeten voeren. Dit is aan de wethouder. Als het te technisch is waardoor de ambtenaar veel moet zeggen kan het ook op schrift teruggekoppeld worden. Twee raadsleden geven aan dat als blijkt dat een stuk te onduidelijk is de behandeling ervan on hold gezet zou moeten worden. Zo kan het college de ruimte krijgen om het stuk te verbeteren en in de volgende vergadering te laten behandelen. Verder doet een aantal raadsleden de suggestie om het tijdspad tussen commissie- en raadsvergadering in te korten, echter is een ander aantal raadsleden blij met het huidige tijdspad omdat hierdoor nog aanvullende informatie door het college aangeboden kan worden aan de raad. De reacties van de commissieleden komen grotendeels overeen met de reacties van de raadsleden; de commissievergadering lijkt teveel op de raadsvergadering. Aanvullend geeft één commissielid nog aan dat de kwaliteit van de (voorbereiding) van de deelnemers aan de commissievergadering wel eens te wensen overlaat.
Ook doet een commissielid de suggestie om te late aanlevering van vergaderstukken “te bestraffen” door het betreffende agendapunt dan door te schuiven naar de eerstvolgende vergadering. Een ander commissielid geeft aan dat de cyclus wellicht ingekort kan worden. Tot slot geeft een commissielid aan, dat in een commissievergadering ook initiatieven op de agenda gezet zouden moeten kunnen worden op verzoek van een raads- of commissielid ter opinievorming zonder dat er al een concreet voorgesteld besluit voorligt. Eén commissielid geeft aan dat er veel herhaling is, teveel bespreekstukken worden geagendeerd en er teveel vragen worden gesteld. De griffie geeft aan dat de commissievergadering teveel lijkt op de raadsvergadering. Een andere inrichting gericht op sessies ter consultatie/raadpleging, beeldvorming, oordeelsvorming en besluitvorming zou een oplossing of mogelijke pilot kunnen zijn. Een voorbeeld zou Lochem kunnen zijn. De griffie merkt ook op dat vragen nog beter vooraf gesteld kunnen worden via het format technische vraag. Ook zou vroegtijdige betrokkenheid bij bepaalde dossiers (dus niet een volledig uitgewerkt raadsvoorstel waarvoor slechts nog een handtekening nodig is) mogelijk ook de kwaliteit van de vergaderingen en het democratische proces verhogen.
Het college geeft aan dat commissievergaderingen regelmatig op raadsvergaderingen lijken, terwijl ze vooral moeten zijn gericht op een goede voorbereiding daarvan. Technische en te gedetailleerde vragen zouden beperkter aan de orde moeten zijn. Insprekers zouden meer aandacht moeten krijgen en gelegenheid om te reageren op de eerste termijn van bespreking. Volgens het college zou meer evenwicht moeten komen in inbreng van commissieleden brengen door de spreektijd te beperken c.q. de maximale spreektijd per fractie te bepalen en te verdelen over de onderwerpen voor de gehele vergadering. De organisatie geeft aan dat het de bedoeling van de commissievergadering is om de besluitvorming in de gemeenteraad goed voor te bereiden. De huidige vergadersetting is formeel, met spreektermijnen, reactie van de wethouder. Die formele setting maakt dat er eigenlijk geen goed gesprek of debat plaatsvindt. Zelden vindt een gesprek plaats met insprekers of adviseurs. Het lijkt teveel op een raadsvergadering. Ook vraagt de organisatie aandacht voor het eerder stellen van technische vragen, zodat de commissievergadering daar niet mee wordt belast. 16
Raadsvergadering Raadsleden maken verschillende opmerkingen over het debat: strakker sturen op het blijven bij het voorliggende voorstel, de spreektijd en het aantal interrupties, voorlezen en niet luisteren naar elkaar, geen debat op argumenten, veel herhaling van de commissie en te lang doorgaan op een bepaald onderwerp. Enkele raadsleden geven aan dat de kwaliteit van de beantwoording van het college beter kan. De antwoorden zijn volgens sommigen te uitgebreid, vaag of onjuist. Ook geven enkele raadsleden aan dat daardoor soms herhaaldelijk doorvragen nodig is wat dan vervolgens wordt afgekapt. Weer een ander raadslid geeft aan het prettig te vinden als de voorzitter een raadslid afkapt als er teveel wordt doorgegaan op een bepaald onderwerp. Ook merken enkele raadsleden op dat door de lange doorlooptijd van het gehele proces bijlagen soms verouderd zijn wanneer het eindelijk in een commissie- of raadsvergadering wordt behandeld. Er wordt wisselend door raadsleden gedacht over het strak hanteren van de eindtijd van commissie-en raadsvergaderingen. Drie raadsleden geven aan, dat iets alleen een bespreekstuk voor de raad zou moeten zijn als er moties of amendementen ingediend worden. Dat is mogelijk, licht een raadslid toe, als het vergadermodel dit ook faciliteert. Zo is het vergadermodel in Lochem zodanig ingericht dat alle informatie in de voorfase (vgl.
commissiebehandeling) al is opgehaald en de standpunten daar al zijn uitgewisseld. Dan is het in de raadsvergadering niet meer nodig om deze standpunten opnieuw uit te wisselen. Een ander raadslid motiveert dit punt door aan te geven, dat als er geen moties of amendementen zijn er blijkbaar ook geen politieke verschillen zijn t.a.v. het voorliggende voorstel en het dus ook niet besproken hoeft te worden. Uit de ingevulde vragenlijsten blijkt overigens niet of iets een bespreekpunt zou kunnen worden omdat er partijen willen tegen een voorstel zijn en hierover in de raad in debat willen. Twee raadsleden vragen zich af waarom de gemeentesecretaris aanwezig is. Een aantal commissieleden geven aan, dat er weinig ruimte is voor een echte discussie of debat. Ook merken verschillende commissieleden op dat de huidige structuur dit vrijwel onmogelijk maakt. Er zou gezamenlijk verantwoordelijkheid moeten worden genomen om met elkaar zoveel mogelijk te streven naar consensus. Ook wordt gedacht, dat het huidige systeem van meerderheid van stemmen en coalitie/oppositie polarisatie in de hand werkt. Ook wordt aangegeven, dat er in de vergaderingen veel raadsleden zijn die geen inbreng hebben. Het vergaderen zou ook meerdere werkvormen kunnen hebben; fractiedoorbrekend in kleine groepjes standpunten uitwisselen, speeddaten, wandelgangenoverleg, etc.
Ook wordt opgemerkt dat de raad zich proactiever kan opstellen en minder reactief de agenda van het college volgend. De griffie geeft aan dat in de raadsvergadering een goed debat en goede besluitvorming mogelijk zou zijn als het voorbereidingsproces beter ingericht zou zijn. Suggesties daartoe zijn al op andere plaatsen aangegeven door de griffie. 17
Het college geeft aan dat het recht van interruptie selectiever ingezet zou moeten worden en niet toegestaan moet worden voor herhalen van dezelfde vraag. De raadsvergadering lijkt regelmatig meer op een verantwoordingsronde in plaats van een inhoudelijk politiek debat. Om de (politieke) dialoog te bevorderen zou het verplaatsen van de wethouders naar de “tweede ring” een helpende aanpassing kunnen zijn volgens het college. De organisatie geeft aan dat het niet de bedoeling is dat de commissieberaadslaging over wordt gedaan. Als de voorbereiding goed is gegaan, inclusief het gesprek met eventuele belanghebbenden, kan men zich in de raadsvergadering beperken tot een politiek debat over echt belangrijke onderwerpen; dus geen dialoog tussen raad(sleden) en college(leden). En vervolgens besluitvorming over voorstel, amendementen en eventuele moties. Een en ander maakt de rol van de gemeenteraad duidelijker en komt wellicht ook de sfeer ten goede.
Vormgeving voorzitterschap (commissie en raad) Een (groot) aantal raadsleden merkt op dat de commissie voorgezeten zou kunnen worden door een externe voorzitter. Dit kan een bijdrage leveren aan de kwaliteit van de discussie en een goede besluitvorming. Er worden verschillende suggesties gedaan hoe deze externe voorzitter diens rol zou kunnen vervullen: stimuleren tot discussie op inhoud, zelf open vragen stellen om proces te versnellen en verduidelijken en sturen op goede beantwoording van vragen. Enkele raadsleden merken op dat echte technische vragen niet gesteld mogen worden tijdens de vergadering en afgekapt moeten worden door de voorzitter. De wensen van de raadsleden ten aanzien van de huidige voorzitters zijn een strakkere sturing en het afkappen van teveel interrupties en herhalingen. De commissieleden hebben allen verschillende wensen: de voorzitters zouden wat meer ontspannen mogen voorzitten, het voorzitten is heel strak, zakelijk ordelijk en technisch, de voorzitter in een commissievergadering laat onvoldoende ruimte voor gedachtewisseling en zou meer roulatie mogen zijn in het voorzitterschap zoals bij de Tweede Kamer. De griffie merkt op dat het te overwegen valt om met externe voorzitters te werken bij de commissievergaderingen zodra de wet dit toestaat.
Ook merkt de griffie op dat het belangrijk is dat zowel in commissie- als raadsvergadering de voorzitter de toezeggingen goed moet markeren en afkaderen.
18
Top 3 verbeteringen vergadermodel Alle respondenten is gevraagd welke top 3 aan verbeteringen zij zouden doorvoeren in het vergadermodel. Let wel: onderstaand zijn de reacties in kaart gebracht naar aanleiding van een open vraag. De antwoorden met toelichtende reacties op de gesloten vragen zijn hierin niet verwerkt. De raadsleden hebben de volgende verbeterpunten aangedragen:
Verbeterpunten raadsleden VERGADERDISCIPLINE: HOUDING/GEDRAG, RESPECT EN STRAKKER VOORZITTEN
11
VERBETERING RAADSTUKKEN (KWALITEIT, DUIDELIJKHEID, SCENARIO'S, ALTERNATIEVEN, JUISTE CIJFERS)
9
BETERE AGENDERING RAADSVOORSTELLEN (M.N. SPREIDING)
5
FORMULEREN REGELS VOOR AGENDERING ALS BESPREEKSTUK IN RAAD (I.G.V. MOTIE/AMENDEMENT, I.G.V. MEERDERHEID OF ROL PRESIDIUM)
5
VERGADERINGEN, PROCEDURES EN STUKKEN MOETEN BIJDRAGEN AAN EEN BETER PROCES VAN BEELDVORMING, OORDEELSVORMING EN BESLUITVORMING
5
VERGADERFREQUENTIE AANPASSEN
3
SAMENLEVING MEER BIJ DE VERGADERINGEN BETREKKEN
3
KORTER VERGADEREN
2
ANDERE VORMGEVING "VERGADERINGEN" (INSPIREREND, BRAINSTORMEND, ETC.)
2 0
2
4
6
8
10
Daarnaast is nog een aantal individuele verbeterpunten aangedragen door de raadsleden die niet ondergebracht konden worden in één van de bovenstaande categorieën. Het betreft de volgende: Geen informatieavonden op hetzelfde moment, externe raadsvoorzitter, daadwerkelijk iets doen met de inbreng van raadsleden bij consultatie, heldere communicatie collegeleden, terughoudende ondersteuning ambtenaren bij commissievergaderingen, telefoonlijst met ambtenaren met foto, werkdagen en -tijden, afschaffen coalitieprogramma en visies politieke partijen worden gemist. 19
12
De commissieleden hebben de volgende verbeterpunten aangedragen:
Verbeterpunten commissieleden KWALITEIT, TIJDIGHEID EN SPREIDING RAADSSTUKKEN
6
BETERE INVULLING INFORMATIE-/THEMA-AVONDEN (VORM, INHOUD, VISUALISATIE EN SPREIDING) EEN SNELLER PROCES (DE CYCLUS MAAR OOK DE AVOND ZELF)
5 5
VRAGEN NIET TE SNEL AFDOEN ALS TECHNISCH (ZE ZIJN SOMS GEWOON INHOUDELIJK)
2
INWONERS BETREKKEN BIJ VERGADERINGEN
2
VASTE VERGADERDAG
1
CONSENSUSPOLITIEK
1
ONAFHANKELIJKE VOORZITTER (HANDHAVEN OP INHOUD IPV TIJD)
1 0
1
2
3
4
5
6
7
De griffie heeft de volgende verbeterpunten aangedragen:
Verbeterpunten griffie AANGEPASTE VERGADERFREQUENTIE (EENS PER 1, 2 OF 3 WEKEN)
3
BOB-MODEL (BETER) INVOEREN ( INFORMEREN, CONSULTEREN, BEELD-, OORDEEL- EN BESLUITVORMING) INVOEREN STRATEGISCHE AGENDA EN LANGETERMIJNAGENDA
2 1
MEER CONTROLE OP KWALITEIT INBOUWEN
1
MAXIMEREN AANTAL INTERRUPTIES (3)
1
WERKEN AAN DEBATVAARDIGHEDEN GEEN TECHNISCHE VRAGEN IN EEN COMMISSIEVERGADERING
1 1
20
0
0.5
1
1.5
2
2.5
3
3.5
Het college heeft de volgende verbeterpunten aangedragen:
Verbeterpunten college VERBETEREN BETREKKEN INWONERS
1
VERBETEREN CULTUUR
1 0
0.2
0.4
0.6
0.8
1
1.2
De organisatie heeft de volgende verbeterpunten aangedragen:
Verbeterpunten organisatie VASTSTELLEN STRATEGISCHE RAADSAGENDA
1
TECHNISCHE/INHOUDELIJKE VRAGEN VOORAF STELLEN
1
BETERE VOORBEREIDING VAN BESLUITVORMING (OOK IN GESPREK MET ANDEREN DAN COMMISSIELEDEN)
1 0
0.2
0.4
0.6
21
0.8
1
1.2
Inspirerende vergadermodellen Alle respondenten is gevraagd aan te geven of zij uit andere gemeenten goede voorbeelden kennen van vergadermodellen en zo ja, welke aspecten hen daarin aanspreken. De raadsleden hebben een aantal malen Lochem aangehaald als goed voorbeeld. Interessant vindt men: de structuur van infomeren/beeldvorming, oordeelsvorming en besluitvorming, de betrokkenheid van inwoners en organisaties en korte doorlooptijd. Als voorbeeld wordt nog aangehaald Maastricht omdat onderwerpen daar parallel worden uitgediept en maximaal 1 uur duren. Ook Apeldoorn wordt aangehaald als goed voorbeeld omdat men daar werkt met een carrousel met parallelle BOB-sessies. Het gaat daar niet alleen om raadsvoorstellen, maar ook consulterende en informerende sessies. Dit is op één dag per week. Men start omstreeks 16.00 à 16.30 uur en men eet ook gezamenlijk een maaltijd. Dit bevordert de onderlinge sfeer. Ook worden de gemeenten Winterswijk en Oost Gelre aangehaald omdat het daar efficiënter is en de raadsleden minder tijd kwijt zijn. Tot slot wordt de suggestie gedaan om bij een eventueel werkbezoek bij een andere gemeente vooral te vragen naar de voordelen maar ook de nadelen.
De commissieleden dragen het vergadermodel van Boxtel aan vanwege de BOB-systematiek en meer burgerparticipatie, Den Haag vanwege de vaste vergaderdagen (de ene week raad, de week erop commissie en de week daarop weer raad) en Winterswijk vanwege burgerforums waarbij burgers onderwerpen kunnen aandragen en bespreken. De griffie draagt de vergadermodellen van Lochem, Apeldoorn en Lelystad aan vanwege de BOB-sessies, consultatie en betrokkenheid derden. Het college draagt vergadermodellen van de gemeenten Lochem en Rotterdam aan als inspirerend vooral vanwege de verbeterde kwaliteit van de interactie met inwoners.
22
4. Totaaloverzicht bevindingen: onderdeel “Waardering werkwijze en vergaderwijze” In dit hoofdstuk zijn de antwoorden op de gesloten vragen in beeld gebracht via staafdiagrammen met direct daaronder in vetgedrukte tekst een korte analyse daarvan. Een aantal van de respondenten heeft een toelichting gegeven op de gesloten vragen. Deze toelichtingen zijn uitgewerkt onder de analyse van de staafdiagrammen. Deze toelichtingen geven dus niet een algehele visie weer van alle respondenten, maar bieden een inzicht in wat een aantal van de respondenten aanvullend hebben meegegeven. Dit geeft enige kleuring ten aanzien van waarom sommige respondenten iets goed of niet goed vinden of het ergens mee eens of oneens zijn. Ook worden er suggesties gedaan die in een vervolgproces als inspiratie kunnen dienen.
Toegankelijkheid van de stukken / informatie 4. Hoe beoordeelt u de mate waarin de raadsleden over alle relevante informatie beschikken bij aanvang van de raadsvergadering.
RAADSLEDEN
CIE.LEDEN
GRIFFIE
20
8
4
15
6
3
10
4
2
5
2
1
0
0
0
COLLEGE 1.2 1 0.8 0.6 0.4 0.2 0
ORGANISATIE 1.2 1 0.8 0.6 0.4 0.2 0
Een grote meerderheid van de respondenten waardeert de mate waarin de raad beschikt over alle informatie bij aanvang van de raadsvergadering als voldoende. 24 Raadsleden maken verschillende opmerkingen over de kwaliteit van raadsvoorstellen. Er wordt aandacht gevraagd voor een cijfermatige onderbouwing, inzicht in kanttekeningen en risico’s en meerdere keuzemogelijkheden. Ook wordt een stukje historie gemist. Bepaalde kennis van reeds genomen besluiten, verstrekte informatie op bijeenkomsten en toekomstige stappen, maar ook een stukje basiskennis van het onderwerp/uitleg vakjargon zien raadsleden graag terug in (de toelichting / bijlage) van het raadsvoorstel. Raadsleden houden zich vaak bezig met een groot aantal uiteenlopende onderwerpen waardoor het lastig is om overal zicht op te houden. Opgemerkt dient te worden, dat voor de leesbaarheid van het onderzoek overal de optie slecht is samengevoegd met onvoldoende en uitstekend met goed. Hetzelfde geldt voor de opties helemaal eens en helemaal oneens. Deze zijn samengevoegd met de opties eens resp. oneens.
24
23
Opgemerkt wordt dat dit ook lastig is voor nieuwe raadsleden. Met andere woorden: een raadsvoorstel moet zelfstandig leesbaar zijn (wordt ook een aantal malen opgemerkt). Ook bestaat de wens dat bijlagen beter verwerkt worden in (de toelichting op/een oplegger bij) het raadsvoorstel. Soms zitten er bij een raadsvoorstel bijlagen met een groot aantal pagina’s. Het zou prettig zijn als ergens te lezen was waarom deze bijlage erbij zit en wat met name relevant daarin is. Eén van de raadsleden merkt op dat de kwaliteit van een raadsvoorstel ook afhangt van wie het voorstel heeft geschreven. Een ander raadslid merkt op dat vaagheden twijfel oproepen over de juistheid, wat voorkomen kan worden met duidelijkheid. Ook wordt aangegeven door een aantal raadsleden dat portefeuillehouders en medewerkers altijd bereid zijn toelichting te geven en vragen te beantwoorden. Enkele raadsleden vinden het een goed idee om vooral veel te spreken met medewerkers en belanghebbenden en niet op informatie te wachten. Enkele raadsleden heeft soms de indruk dat de coalitie meer informatie heeft. Ook hier wordt opnieuw verschillende malen benoemd dat stukken soms kort voor een vergadering nog worden toegevoegd. “Dit belemmert een goede voorbereiding.” Een aantal commissieleden geeft aan dat het verschilt per geval. Soms is er heel erg veel informatie en een andere keer is de informatie nihil.
Ook geeft een aantal commissieleden aan dat achtergrondinformatie wordt gemist in een voorstel. De suggestie wordt gedaan door linkjes op te nemen naar eerdere besluitvorming. Eén commissielid geeft aan dat het meer to the point kan. Ten aanzien van de raadsvoorstellen ziet de griffie ruimte voor verbetering. Dit verschilt overigens per steller. Het ene raadsvoorstel is erg goed en het andere biedt (soms veel) ruimte voor verbetering. De griffie ziet kansen ten aanzien van argumentatie, kanttekeningen en risico’s, financiële gevolgen en historie. Maar ook de duiding van bepaalde voorstellen kan beter: hoe verhoudt het voorliggende voorstel zich tot vorige voorstellen en toekomstige voorstellen. Complexe zaken moeten toegankelijk worden geformuleerd. Het need to know in het raadsvoorstel en het nice to know in de bijlagen of toelichting. Eén medewerker merkt nog op dat het een dunne scheidslijn is tussen teveel en te weinig informatie. Het college verwijst hier naar het rapport van de Rekenkamercommissie Berkelland over de kwaliteit van de raadsvoorstellen van Berkelland. De organisatie geeft aan dat deze vraag voor hen wat lastig te beantwoorden is. Dat is afhankelijk van de voorbereiding van de individuele raadsleden. De raadsvoorstellen bevatten volgens hen voldoende informatie om te kunnen besluiten.
En er zijn in het voorbereidingstraject voldoende mogelijkheden om eventueel ontbrekende informatie te vragen.
24
5. De raad wordt door het voorbereidingsproces (voldoende en tijdig geïnformeerd en betrokken, vaststellen startnotitie/plan van aanpak met kaders raad) en door de voorliggende stukken (relevante alternatieven, scenario’s en argumenten en kanttekeningen) voldoende in positie gebracht om zelf het juiste besluit te nemen.
RAADSLEDEN 20 15 10 5 0
Oneens Weet niet
Eens
CIE.LEDEN 6 5 4 3 2 1 0
Oneens Weet niet
Eens
GRIFFIE 1.2 1 0.8 0.6 0.4 0.2 0
Oneens Weet niet
COLLEGE
Eens
1.2 1 0.8 0.6 0.4 0.2 0
Oneens Weet niet
Eens
ORGANISATIE 1.2 1 0.8 0.6 0.4 0.2 0
Oneens Weet niet
Eens
Een duidelijke meerderheid van de raadsleden is van mening dat de raad door het voorbereidingsproces en de voorliggende stukken onvoldoende in positie wordt gebracht om zelf het juiste besluit te kunnen nemen. Het college en de organisatie geven in tegenstelling tot de raad aan, dat zij vinden dat de raad wel voldoende in positie wordt gebracht. Een groot aantal raadsleden merkt op dat de raad voor bepaalde onderwerpen eerder in het proces meegenomen zou moeten worden. Een aantal raadsleden geeft aan dat dat bijvoorbeeld bepaald kan worden aan de hand van een agenda van de raad. Als de raad weet wat er gaat komen dan kan bepaald worden door de raad of en welke rol hij in het proces wil hebben. Enkele raadsleden geven aan dat vaker dan nu fractiespecialisten betrokken zouden kunnen worden. Ook hier wordt de kwaliteit van stukken aangehaald. Heel vaak wordt aangehaald dat relevante alternatieven/scenario’s worden gemist. “Ik vind dat ik daardoor onvoldoende een goed afgewogen besluit kan nemen over het algemeen” en “Hoewel ik meedoe met het besluit, bekruipt me vaak het idee dat het niet uitmaakt dat ik zelf het besluit neem: dat besluit lijkt al gevallen te zijn.” En “Kanttekeningen, argumentatie, alternatieven/scenario’s moeten helder zijn.
Er moet iets te kiezen zijn.” Ook geven verschillende raadsleden aan dat er (afhankelijk van het onderwerp) meer behoefte is aan beeldvorming en raadpleging aan het begin van een proces nog voordat er een concreet raadsvoorstel is. Hier wordt overigens ook door een aantal raadsleden een link gelegd naar een vergadermodel met BOB-sessies. Raadsleden lijken ook te worstelen met het aantal stukken. In de vorige vraag was ook al aangegeven dat alle relevante informatie er wel moet zijn, maar dat het goed is om bijvoorbeeld in een notitie de bijlagen te duiden zodat niet tientallen of honderden pagina’s doorgenomen hoeven te worden. Zo kan een raadslid dat wel nog wat meer informatie wil hebben naar aanleiding van het raadsvoorstel of de notitie dat opzoeken in de betreffende bijlage. 25
Een raadslid merkt op dat door middel van een technische avond er veel informatie verkregen wordt. Een ander raadslid merkt op dat soms informatie op schrift nuttiger is vanwege het grote aantal avonden. Welke informatiemethode ingezet dient te worden verschilt per geval. Tot slot maken enkele raadsleden opmerkingen over transparantie van proces, informatie en de kwaliteit van beantwoording van technische en schriftelijke vragen. De toelichtingen van de commissieleden zijn onderling verschillend. Er wordt gezegd dat: het afhangt van het onderwerp. Dat er veel informatie is, maar het is lastig te vinden. Als je er niet uitkomt met een voorstel zijn medewerkers bereid een persoonlijke toelichting te geven. Alternatieven en goede argumenten ontbreken nogal eens. Thema’s lijken achter de schermen al in een richting en/of voorkeur te zijn geplaatst ter besluitvorming. Een duidelijke lange-termijn-agenda wordt gemist. De griffie geeft aan dat de raad vaak voorstellen krijgt die al volledig uitgewerkt zijn. Er zijn weinig voorstellen met scenario’s of alternatieven. Ook gebeurt het vrij weinig dat de raad aan de start van het proces kaders meegeeft, een startnotitie vaststelt, of iets vergelijkbaars. De raad heeft wel een plan van aanpak vastgesteld voor vrijkomende agrarische bebouwing en ook vindt er een raadplegende sessie plaats waarin de raad inbreng kan leveren.
Ook bij de implementatie van de Omgevingswet heeft de raad onder begeleiding van de raadswerkgroep Omgevingswet (met ambtelijke goede inhoudelijke en procedurele ondersteuning) kaders meegegeven in de vorm van een ambitiedocument. Dit proces loopt tot op heden heel goed ook dwars door de partijen heen. Ook het contact met de portefeuillehouder daarin is goed. In een experiment in het kader van bestuurlijke vernieuwing heeft de raad ook kaders gesteld voor de Cultuur- en Erfgoedvisie. Gebleken is, dat dit lastig is, maar oefening baart kunst. De (werk)vorm van deze kaderstelling is maatwerk en is o.a. afhankelijk van de mate van deskundigheid die nodig is voor het stellen van kaders. In sommige gevallen is het goed om scenario’s of een ruime keuze voor te leggen en in andere gevallen is het geschikt om met een aantal vragen of een “blanco vel” aan de slag te gaan. De griffie geeft voorzichtig aan dat er licht een positieve trend waarneembaar is dat de raad meer in positie komt. Zowel op eigen verzoek als op initiatief van organisatie/college. De griffie denkt dat een strategische agenda helpt om bij dit soort omvangrijke/belangrijke onderwerpen de raad meer in positie te krijgen. Ook kan de griffie als sparringspartner dienen voor college en organisatie. Een medewerker van de griffie merkt op, dat de raad op achterstand dreigt te komen in de regionale samenwerkingsverbanden.