Programmabegroting 2022
Tekst van het document
communicatiemiddelen in om eigenaren te informeren en instrueren en ze te motiveren en overtuigen om de sanering aan te pakken. Portefeuillehouder: Maikel van der Neut We zetten samen met het Waterschap en de Euregio in op concrete plannen voor de beleefbaarheid van het stroomgebied van de Berkel tussen Borculo en Lochem. Portefeuillehouder: Gerda ter Denge
Speerpunt Sociaal vitaal. Wat willen we bereiken? • Jong en oud ontmoeten elkaar. • Oog voor financiële nood. • Zo lang mogelijk thuis blijven wonen op het platteland.
Wat gaan we daarvoor doen? De Voormekaar teams hebben extra oog voor de situatie bij agrariërs en stoppers. De Voormekaar teams zijn aangehaakt bij het traject van de keukentafelgesprekken en er zijn directe lijnen tussen de aanspreekpersonen van Voormekaar en de erfadviseurs die de keukentafelgesprekken voeren. Portefeuillehouder: Gerda ter Denge Voor meer informatie over maatregelen om onze inwoners zo lang mogelijk thuis te laten wonen zie programma Plezierig Wonen. Portefeuillehouder: Maikel van der Neut We ondersteunen initiatieven en projecten in het kader van Leader. (030.090) Het leaderprogramma heeft goed gedraaid in Berkelland de afgelopen jaren, met veel mooie initiatieven die geholpen zijn. Het leaderprogramma loopt nog tot en met 2022. Portefeuillehouder: Maikel van der Neut We ondersteunen initiatieven van inwoners uit de kleine kernen om de samenwerking tussen verenigingen te vergroten. (030.030) Portefeuillehouder: Anjo Bosman
Wat mag het kosten Bij netwerkbijeenkomsten (030.010) is ook het project subsidieregeling breedband buitengebied opgenomen. Dat verklaart het bedrag in de gewijzigde begroting. Bij stimuleren nieuwe natuur en landschap (030.020) is in 2021 ook het project, dat vloeit uit de motie, bomen en bosjes toegevoegd. Bij het plan van aanpak VAB (Vrijkomende Agragrische Bebouwing) is ook de sloopbonusregeling verwerkt. Dit verklaart het hoge bedrag zowel bij de baten als de lasten. Er spelen meerdere projecten binnen vitaal platteland waaronder integrale kavelruil, erfcoaches en leader, vaak ook met cofinanciering van derden.
26
Exploitatie
Realisatie 2020
2021
Gewijzigde begroting
2022
2023
2024
2025
Lasten 030.010 Netwerkbijeenkomsten duurzame landbouw
-39
-26
-243
-26
-26
-33
-33
030.020 Stimuleren nieuwe natuur en landschapsbeheer
-128
-618
-931
-93
-93
-56
-41
030.030 Ondersteunen initiatieven samenwerking verenigingen
-89
-123
-123
-123
-123
-123
-123
030.050 plan van aanpak VAB
-29
0
-589
0
0
0
0
030.060 Plan van aanpak asbestverwijdering
0
-250
-1.023
0
0
0
0
030.070 We maken een nieuw bestemmingsplan buitengebied
-72
0
-140
0
0
0
0
030.080 Integrale kavelruil
-124
0
-212
0
0
0
0
030.090 Leader project
-17
0
-310
-25
0
0
0
030.100 we voeren het project korte ketens in de Achterhoek uit
-19
0
-79
0
0
0
0
030.500 Loonkosten programma Vitaal platteland
0
0
0
-118
-118
-118
-118
030.700 Rente en afschrijving programma Vitaal platteland
0
0
0
0
0
0
0
-518
-1.017
-3.651
-385
-360
-330
-315
030.010 Netwerkbijeenkomsten duurzame landbouw
8
0
0
0
0
0
0
030.020 Stimuleren nieuwe natuur en landschapsbeheer
31
0
227
18
18
18
18
030.030 Ondersteunen initiatieven samenwerking verenigingen
0
0
0
0
0
0
0
030.050 plan van aanpak VAB
103
0
495
0
0
0
0
030.080 Integrale kavelruil
124
0
212
0
0
0
0
030.100 we voeren het project korte ketens in de Achterhoek uit
19
0
79
0
0
0
0
Totaal Baten
285
0
1.013
18
18
18
18
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-233
-1.017
-2.638
-368
-343
-313
-298
Totaal Lasten Baten
27
Onttrekkingen 030.710 Reserves
165
790
2.386
40
15
15
0
Totaal Onttrekkingen
165
790
2.386
40
15
15
0
030.710 Reserves
-131
0
0
0
0
0
0
Totaal Stortingen
-131
0
0
0
0
0
0
Mutaties reserves
33
790
2.386
40
15
15
0
-199
-227
-252
-328
-328
-298
-298
Stortingen
Gerealiseerd resultaat
Projecten In het programma Vitaal Platteland zitten veel (langjarige) projecten. Leader is een Europees project dat in de Achterhoek loopt van 2016 tot en met 2022. Het project breedband buitengebied loopt van 2016 tot en met 2020 en is in 2021 afgerond. Het plan van aanpak asbestsanering is in uitvoering voor de komende jaren. Het geld van het project vrijkomende agrarische bebouwing is afgelopen jaren gebruikt voor het project ondernemersbegeleiding. Hier is nu door cofinanciering geld weer teruggevloeid en het geld wordt nu ingezet voor het vervolg project van Regiodeal waar opnieuw erfcoaches worden ingezet. Het project ondernemersbegeleiding, ook wel de keukentafelgesprekken, is gestart in 2018 en hiervoor was gedeeltelijk cofinanciering van de provincie Gelderland. Het project is in 2021 afgerond. De landschapsregeling is gestart in 2020 en loopt door tot eind 2023, hiervoor is ook provinciale cofinanciering. De sloopbonusregeling loopt nog steeds. We zien dat er geld uit wordt gehaald, maar er wordt ook gestort in het fonds. Er wordt hard gewerkt aan het bestemmingsplan buitengebied om in 2021 een ontwerp bestemmingsplan buitengebied ter inzage te hebben liggen. Het project integrale kavelruil wordt volledig gefinancierd door POP3 gelden en loopt van 2020 tot en met 2022. Exploitatie
Oorspronkelijk begroot Uitgaven/Inkomsten tot begrotingsjaar
Realisatie 2021
Restant
60310900 PRJCT Leader subsidie: plattelandsontwikkeling Lasten
-340
-30
-244
-67
Totaal 60310900 PRJCT Leader subsidie: plattelandsontwikkeling
-340
-30
-244
-67
Lasten
-242
-24
-2
-216
Totaal 60330900 PRJCT Subs.reg. breedbnd buitengb Brklnd 20162020
-242
-24
-2
-216
Lasten
-1.000
0
0
-1.000
Totaal 60330901 PRJCT Beleid asbestsanering
-1.000
0
0
-1.000
60330900 PRJCT Subs.reg. breedbnd buitengb Brklnd 20162020
60330901 PRJCT Beleid asbestsanering
28
60330902 PRJCT Vrijkomende agrarische bebouwing Lasten
-100
-32
-4
-64
Totaal 60330902 PRJCT Vrijkomende agrarische bebouwing
-100
-32
-4
-64
Lasten
-333
-375
-4
46
Baten
250
87
49
114
Totaal 60330903 PRJCT Ondernemersbegeleiding Berkelland
-84
-288
45
160
Lasten
-351
-351
0
0
Baten
176
0
0
176
Totaal 60570900 PRJCT Regeling landschap gemeente Berkelland
-176
-351
0
176
Lasten
-426
-443
-58
75
Baten
239
31
0
208
Totaal 60570901 PRJCT Landschapsregeling 2019-2023
-187
-412
-58
283
Lasten
-540
0
-14
-526
Totaal 60570902 PRJCT motie bomen & kleine bossen
-540
0
-14
-526
Lasten
-600
-114
-32
-454
Baten
600
125
42
433
0
11
10
-21
Lasten
-212
-72
0
-140
Totaal 60810902 PRJCT Bestemmingsplan buitengebied 2016
-212
-72
0
-140
Lasten
-348
-149
-53
-146
Baten
348
149
0
199
0
0
-53
53
-2.881
-1.198
-320
-1.362
60330903 PRJCT Ondernemersbegeleiding Berkelland
60570900 PRJCT Regeling landschap gemeente Berkelland
60570901 PRJCT Landschapsregeling 2019-2023
60570902 PRJCT motie bomen & kleine bossen
60810901 PRJCT Sloopbonusregeling
Totaal 60810901 PRJCT Sloopbonusregeling 60810902 PRJCT Bestemmingsplan buitengebied 2016
60830905 PRJCT Integrale Kavelruil
Totaal 60830905 PRJCT Integrale Kavelruil Gerealiseerd resultaat
29
Kaders die de raad heeft vastgesteld • • • • • • • • • • • •
Structuurvisie Berkelland 2025. Bestemmingsplan buitengebied 2016. Plan van Aanpak bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2016. Uitgangspuntennotitie bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2016. Beleidsregel kleinschalige horeca in het buitengebied. Regeling Landschap 2015. Uitvoeringsagenda 2.0 Achterhoek 2020. Structuurvisie bovenplanse sloop-bonus regeling. Beleidsregels Ruimtelijke Ordening en duurzame energie. Structuurvisie plussenbeleid. Structuurvisie woningsplitsing. Aanvulling uitgangspuntennotitie bestemmingsplan "Buitengebied Berkelland 2016".
30
ZORG VOOR WIE DAT NODIG HEEFT Samen denken, samen doen Wat speelt er? •
•
•
•
•
Het uitvoeringsprogramma ‘Samen denken, Samen doen’ is in 2018 gestart. Samen met maatschappelijke partners en inwoners werken wij aan ontwikkeling en vernieuwing van vraagstukken binnen het sociaal domein. Daarbij ligt het accent op preventie, vroegsignalering en transformatie. Het is van groot belang dat wij het eigen initiatief en de eigen verantwoordelijkheid van inwoners stimuleren binnen het beschikbare budget. We ondersteunen inwoners zelfredzaam en samenredzaam te zijn en te blijven, ook als zij zichzelf en samen met hun netwerk niet weten te redden. Wij stimuleren verbindingen met aanpalende beleidsterreinen zoals sport, gezondheid, cultuur en onderwijs, om zoveel mogelijk te voorkomen dat inwoners een beroep moeten doen op specialistische zorg. Wij richten ons op preventieve activiteiten die werken. Daar waar de vraag naar professionele zorg groter wordt, groeit veelal ook het aantal mantelzorgers dat zorgdraagt voor een naaste. Hoewel de zorg vaak met liefde wordt gedaan, kan mantelzorg ook ervaren worden als een last. Erkenning en ondersteuning zijn nodig om deze last draaglijk te houden. Het aantal nieuwkomers is afgelopen jaren fors toegenomen. Integratievraagstukken spelen onder andere op het gebied van taal – en in het verlengde daarvan – onderwijs en werk.
Om hier zorgvuldig en daadkrachtig mee om te gaan, wordt nauw met betrokken netwerkpartners (zoals Voormekaar teams, zorgaanbieders, vrijwilligersorganisaties, scholen, Werkgevers ServicePunt, vluchtelingenwerk, Interbeek Support en de Sociale Dienst Oost Achterhoek) samengewerkt. In 2022 is de nieuwe Wet op inburgering van kracht. In Berkelland neemt de vraag naar individuele maatwerkvoorzieningen toe. Inwoners worden ouder, leven langer en maken daardoor een langere periode gebruik van voorzieningen. Het tekort aan zorgprofessionals wordt groter. Daarnaast is er sprake van ontgroening; het aantal jeugdigen wordt kleiner. Naast het aantal vragen, neemt ook de complexiteit van de vraag toe. We zien dat het een uitdaging is om meer gebruik te maken van algemene voorzieningen om te voorkomen dat er snel naar een (duurdere) maatwerkvoorziening wordt verwezen. Grip op de financiën is een rode draad voor dit programma. De kosten voor de uitvoering van de Wmo en Jeugdwet zijn de afgelopen jaren fors gestegen. Deze kostenstijging is er vooral in de individuele maatwerkvoorziening. Elke bestaande maatwerkvoorziening kost na verloop van tijd steeds meer, zowel op volume als tarief. Deze stijgende lijn wordt, waar mogelijk, afgebogen met behoud van ondersteuning. Met inwoners en netwerkpartners onderzoeken we alternatieven en starten we experimenten.
Sturen op de financiën in het sociaal domein is een noodzakelijke voorwaarde om de nodige zorg te kunnen blijven leveren. In 2022 gaan we verder met de uitvoering van het plan Doorpakken in het Sociaal Domein, dat in 2020 is opgesteld.
Speerpunt Zorg zoveel mogelijk voorkomen. Wat willen we bereiken? • Zorg moet in de toekomst beschikbaar blijven voor wie dat nodig heeft. We stimuleren gezondheid en willen eenzaamheid voorkomen. • Een lagere en lichtere zorgvraag doordat preventieprogramma’s tijdig en effectief worden gestart. • Een omslag in het denken en handelen.
31
Wat gaan we daarvoor doen? Wanneer een inwoner een wens heeft voor ondersteuning of begeleiding kijken we eerst wat deze inwoner zelf kan. Daarnaast organiseren we meer algemene voorzieningen als steunpunt in de kern/wijk. Met de Voormekaar teams continueren we een doorontwikkeling met als doel kwalitatief hogere en effectievere dienstverlening. We werken binnen de Voormekaarteams sinds 2021 methodisch op basis van de omgekeerde toets en het effect dat de inwoner wil bereiken. Dat is een continu leerproces, waarbij we in casusregiegroepen actief casuïstiek bespreken om te komen tot de meest passende oplossing. We onderzoeken daarbij altijd eerst de voorliggende mogelijkheden. Ook zetten we in 2022 verder in op het bieden van kortdurende ondersteuning door de Voormekaar teams, zodat snel en gericht lichte ondersteuning wordt geboden. Doelstelling hiervan is dat maatwerkvoorzieningen alleen worden ingezet als dit noodzakelijk is. Portefeuillehouder: Gerda ter Denge We stimuleren nieuwe vormen van ondersteuning, hulp en zorg. Vernieuwingen proberen wij kleinschalig uit en we stellen deze bij in nauwe samenwerking met direct betrokkenen. Dit doen we in een experimentele aanpak met minder regels. Met het uitvoeringsprogramma geven we een impuls aan nieuwe initiatieven.
In 2021 hebben we het uitvoeringsprogramma grotendeels geëvalueerd en is bepaald welke plannen we ook in 2022 en verder willen continueren. Het gaat dan onder andere om de inzet van de POH-jeugd, de Berkellandwijzer en het preventieplatform jeugd. In 2022 evalueren we de inzet van het platform vrijwilligers, het mantelzorgsteunpunt, de dorpskamer en het meedoenarrangement voor volwassenen. We richten ons op preventie, waarbij we zoveel mogelijk samenwerken met voorliggende voorzieningen en de zorgverzekeraar. Portefeuillehouder: Gerda ter Denge Wij bieden onze inwoners de mogelijkheid tot een persoonsgebonden budget om maatschappelijke ondersteuning zelf in te kopen (Wmo - pgb). (040.025) Het persoonsgebonden budget blijft een mogelijkheid voor inwoners. Portefeuillehouder: Gerda ter Denge Wij bieden onze inwoners maatschappelijke ondersteuning indien zij niet op eigen kracht en/of met hulp van hun omgeving voldoende zelfredzaam zijn of kunnen participeren (Wmo - zorg in natura). (040.010) Voorbeelden hiervan zijn: Hulp bij huishouding, begeleiding, woonvoorzieningen en vervoersvoorzieningen. Inwoners worden gestimuleerd om de eigen regie en verantwoordelijkheid voor het leven te blijven organiseren. In de Verordening 2021 heeft dit ook een prominente rol gekregen. Bij het indiceren van Hulp bij huishouding wordt gebruik gemaakt van het HHM normenkader.
In dit kader worden de eigen mogelijkheden meegenomen in het toekennen van de indicatie. Voormekaar zorgt met actieve casusregie voor passende ondersteuning aan inwoners (zo licht, zo kort en zo dichtbij mogelijk). Dit is onder andere mogelijk doordat Voormekaar in elke kern onderdeel uitmaakt van een sterk netwerk van inwoners en professionals. En door het effect van ingezette zorg te evalueren met inwoner en zorgverlener. In 2022 start de nieuwe inkoop voor de Wmo en Jeugd. Met de vernieuwde inkoopstrategie wordt de benodigde transformatie van de zorg voor het deel inkoop vormgegeven. Meerjarige contracten worden afgesloten met een beperkt aantal aanbieders, aangevuld met mogelijkheden voor specifieke kortdurende afspraken en lokale ruimte voor verdere innovatie. Daarbij wordt de contractering ingericht op resultaten uitgaande van wat de inwoners in de verschillende gemeenten nodig hebben om mee te doen in de samenleving. Met de inkoop wordt daarnaast beoogd meer grip op financiën te realiseren. In het gehele proces van inkoop hebben we oog voor zorgcontinuïteit, lokale en kleine aanbieders en een dekkend zorglandschap. Portefeuillehouder: Gerda ter Denge
32
Speerpunt De jeugd ontwikkelt zich positief. Wat willen we bereiken? • Jongeren ontwikkelen zich op positieve wijze. Zo nodig ontvangen zij passende ondersteuning.
Wat gaan we daarvoor doen? We organiseren algemene voorzieningen en preventieve activiteiten voor jeugd en/of hun ouders/verzorgers. We zetten de samenwerking met huisartsen voort met een Praktijkondersteuner Huisarts jeugd (POH jeugd). Zorgverzekeraar Menzis deelt vanaf 2021 in de kosten. We gaan door met Jimmy’s als talentenbroedplaats voor alle Berkellandse jongeren (11 tot en met 26 jaar). We willen het bereik van Jimmy’s vergroten en meer jongeren motiveren Jimmy’s te bezoeken. We versterken de verbinding met Voormekaar, zodat Voormekaar jongeren in contact brengt met Jimmy’s en andersom. Jimmy’s en de POH jeugd zijn stuurmaatregelen die bijdragen aan ombuiging van de oplopende kosten van jeugdzorg. We gaan door met In Huis Steungezinnen en de activiteiten van het Preventie Platform Jeugd Oost Achterhoek, zoals het Scheidingsloket en de weerbaarheidstrainingen. Net zoals bij Jimmy’s geldt voor deze activiteiten dat we extra investeren in de verbinding met Voormekaar, zodat Voormekaar ouders en kinderen hiervoor aanmeldt. Daarmee stimuleren we de beweging van zorg naar algemene voorzieningen en preventie. Portefeuillehouder: Gerda ter Denge Wij bieden de ouders/verzorgers de mogelijkheid tot een persoonsgebonden budget om jeugdhulp en ondersteuning zelf in te kopen (Jeugdwet - pgb).
(040.020) Portefeuillehouder: Gerda ter Denge Wij bieden onze jonge inwoners en/of hun ouders/verzorgers jeugdhulp en ondersteuning (Jeugdwet - zorg in natura). (040.030) Voormekaar zorgt met actieve casusregie voor passende ondersteuning aan kinderen en ouders (zo licht, zo kort en zo dichtbij mogelijk). Dit is onder andere mogelijk doordat Voormekaar in elke kern onderdeel uitmaakt van een sterk netwerk van inwoners en professionals en door het effect van ingezette zorg te evalueren met inwoner en zorgverlener. We geven in regionaal verband de inkoop jeugdzorg vanaf 2022 anders vorm. Daarmee beogen we dat kinderen zo thuis mogelijk opgroeien, een dekkend zorgaanbod, passende ondersteuning (zo licht als mogelijk en zo intensief als nodig) en kostenbeheersing. Nu maken we gebruik van het Open House Model: iedere aanbieder die aan de eisen voldoet, kan gecontracteerd worden. We willen een aantal aanbieders meer ruimte geven om te doen wat nodig is binnen een financieel kader ('lump sum financiering'). Van afstemming tussen aanbieder en gemeente over product en looptijd naar afstemming over doel en resultaat. Als gemeente vinden wij het belangrijk daarbij goed de balans te bewaken tussen wat grote en kleine aanbieders onze inwoners kunnen bieden. Daarnaast bereiden we ons voor op het nieuwe woonplaatsbeginsel dat vanaf 1 januari 2022 ingaat.
Dit zorgt ervoor dat de gemeente niet meer financieel verantwoordelijk is voor voogdijkinderen die niet afkomstig zijn uit Berkelland. Dit komt ten goede aan de sturingsmaatregel waarbij we investeren in korte lijnen met de jeugdbescherming, de zogenaamde Gecertificeerde Instellingen (GI’s). Samen met de GI’s voorkomen we maatregelen in het gedwongen kader en bouwen we eerder af naar het vrijwillig kader. Portefeuillehouder: Gerda ter Denge
33
Speerpunt Iedereen doet mee in Berkelland. Wat willen we bereiken? • Iedereen kan (zo veel en zo lang mogelijk) meedoen in Berkelland. • Inwoners zijn zo zelfredzaam als mogelijk en nemen deel en dragen zo mogelijk bij aan de samenleving.
Wat gaan we daarvoor doen? We bieden ruimte aan inwoners en professionals om in te zetten op innovatieve oplossingen voor een gezonde leefstijl. Voorbeeldinitiatieven van buurten, scholen en verenigingen krijgen extra aandacht. Portefeuillehouder: Gerda ter Denge We geven samen invulling aan de Lokaal Inclusie Agenda. In een inclusieve samenleving kunnen mensen met een beperking precies dezelfde dingen doen als mensen zonder een beperking. In 2020 is een nieuwe Lokale Inclusie Agenda opgesteld. Deze gaan we in 2022 verder uitvoeren, evalueren en vernieuwen. In de nieuwe Lokale Inclusie Agenda hebben we specifiek aandacht voor het feit dat we inclusief willen zijn op alle vlakken van diversiteit, bijvoorbeeld LHBT+-emancipatie, laaggeletterden en mensen met een niet-zichtbare beperking. Portefeuillehouder: Gerda ter Denge Wij verbeteren de toegang tot onze regelingen die zich richten op meedoen aan de samenleving, vroegsignalering van schulden en schuldhulpverlening. Wij vinden het belangrijk dat onze minimaregelingen goed vindbaar en gemakkelijk aan te vragen zijn. Dit realiseren wij met een online tool waarin de inwoner snel kan nagaan voor welke regelingen hij in aanmerking komt. In de campagne ‘Rondkomen in Berkelland’ geven we een impuls aan de bekendheid van onze minimaregelingen.
Op deze manier brengen we onze minimaregelingen voor zowel digitaal vaardige als niet-digitaal vaardige inwoners onder de aandacht. Het tijdig signaleren van betalingsachterstanden via vroegsignalering kan problematische schulden voorkomen. Wij geven uitvoering aan de methodiek van 'Vroeg Eropaf’. Wij gaan hierin verder dan de regelingen toegankelijk maken en benaderen de inwoners met geldproblemen proactief. Ook willen wij dat de inwoner sneller de stap maakt zich te melden. Door een bewustwordingscampagne rondom het hebben van geldproblemen en schulden, doorbreken we het taboe hierop. Tenslotte leidt een overzichtelijke ketenaanpak tot een betere dienstverlening voor onze inwoners. Wij optimaliseren de samenwerking met onze partners in de schuldhulpverlening. Daartoe wordt de formatie op het gebied van schuldhulpverlening tijdelijk opgehoogd en onderzoeken we welke inzet structureel noodzakelijk is. Meedoen komt het best tot zijn recht door deelname aan de samenleving. Bij voorkeur door betaald werk. Wij optimaliseren de dienstverlening die door de gemeenschappelijke regeling SDOA wordt uitgevoerd en moet leiden tot (on)betaald werk van onze inwoners. Meer informatie gericht op het thema participatie en meedoen staan in het programma 'Werken en ondernemen in een sterke regio'. Portefeuillehouder: Gerda ter Denge, Gerjan Teselink
Speerpunt Nieuwkomers burgeren in. Wat willen we bereiken? • Nieuwkomers hebben uitzicht op een zinvol bestaan en kunnen meedoen in Berkelland. • Eén doorgaande lijn met perspectief op wonen, onderwijs en werk. 34
Wat gaan we daarvoor doen? Er is een integraal programma dat richting geeft aan de koers voor inburgering. (040.050) Op 1 januari 2022 treedt de nieuwe Wet Inburgering in werking. Gemeenten krijgen de regie bij de invoering van het nieuwe inburgeringsstelsel. We richten ons op een goede implementatie van nieuwe taken en inbedding in de lokale structuur. Er zijn negen processen te onderscheiden die gemeenten moeten uitvoeren: 1. Brede intake en PIP: Omvat de eerste stappen in het inburgeringstraject onder regie van de gemeente, waaronder het persoonlijk Participatie- en Inburgering Plan (PIP). 2. Voortgang en handhaving: Omvat het monitoren en samen met de inburgeraar bespreken van de uitvoering van het PIP en eventuele handhaving hiervan. 3. Aanbieden leerroutes: Omvat de activiteiten die een gemeente onderneemt om taaltrajecten aan te bieden, doorgaans door die bij externe partijen in te kopen. 4. Ontzorgen: Omvat trajecten om bijstandsgerechtigde inburgeringsplichtigen zelfredzaam te maken op het gebied van financiën. 5. Participatieverklaringen: Omvat een cursus over de kernwaarden van de Nederlandse samenleving, een excursie en ondertekening van de verklaring. 6. Module arbeid en participatie: Omvat een cursus en één of meerdere praktische activiteiten gericht op de arbeidskansen van de inburgeraar. 7.
Maatschappelijke begeleiding: Omvat in het nieuwe stelsel begeleiding bij praktische zaken en voorlichting over leefgebieden en maatschappelijke instituties. 8. Beleid en sturing: Omvat de processen die nodig zijn om de bovenstaande primaire processen richting te geven, bijvoorbeeld het klantvolgsysteem. 9. Ondersteunende processen: Omvat de zogeheten ‘PIOFACH’ (Personeel, ICT, Organisatie, Financiën, Administratie, Communicatie en Huisvesting) processen, activiteiten die nodig zijn om de primaire processen bedrijfsmatig mogelijk te maken. We kijken samen met onze vrijwilligers (maatjes), sleutelpersonen en cultuurverbinders hoe zij een bijdrage kunnen leveren aan de nieuwe integrale aanpak van inburgering, integratie en participatie van vluchtelingen. We betrekken hierbij hoe de Weggeefwinkel een bredere functie kan vervullen voor geheel Berkelland. Het project Samen Berkelland is in juni 2021 van start gegaan in Borculo en Eibergen. Dit is een regionaal initiatief van het Graafschap College met als doel vrijwilligersactiviteiten meer te coördineren en aan te laten sluiten op de behoefte van inburgeraars. We hebben meegewerkt aan het landelijk pilotprogramma door uitvoering van onze pilot Powervrouwen, samen met de gemeente Bronckhorst. Deze is in maart 2021 afgerond met de hoogste participatiecijfers ten opzichte van de andere deelnemende pilots voor dit thema.
In de meicirculaire 2021 is aangegeven hoeveel Berkelland ontvangt voor de invoering van de Wet inburgering, Voor 2020 was dat € 87.000 voor 2021 € 59.000 voor 2022 en verder € 149.000. De middelen die Berkelland ontvangt voor de uitvoering van de inburgering worden bekendgemaakt in de septembercirculaire 2021. Volgens het onderzoek van AEF is voor gemeenten in de grootte van Berkelland een uitbreiding van de formatie met totaal 2,5 fte te voorzien. Op basis van het projectplan wordt berekend hoeveel formatie en budget exact nodig is om de nieuwe taak uit de Wet Inburgering 2021 uit te voeren. Portefeuillehouder: Joost van Oostrum
Speerpunt Voldoende en krachtige vrijwilligers en mantelzorgers die worden gesteund waar het nodig is. Wat willen we bereiken? • We benutten, ondersteunen en coördineren de inzet van mensen die in Berkelland maatschappelijk betrokken en actief zijn.
35
Wat gaan we daarvoor doen? Wij realiseren een steunpunt voor mantelzorgers waar informatie, advies en ondersteuning samenkomen. Het gedachtegoed van een Knooppunt Mantelzorg draagt bij aan bewustwording en bekendheid van mantelzorg, ontlast de mantelzorger en versterkt het (bestaande) netwerk van formele en informele zorg. De noodzaak en urgentie om mantelzorgers te ondersteunen staat buiten discussie. De wijze waarop we hier als gemeente invulling aan geven evalueren we in 2022. Portefeuillehouder: Gerda ter Denge Wij realiseren een vrijwilligerspunt Berkelland waar vraag en aanbod elkaar bereiken. Met het realiseren van een platform Vrijwilligers geeft de gemeente Berkelland een stimulans aan het vrijwilligerswerk en het oplossen van vrijwilligersvraagstukken. Wij willen daarmee bereiken dat iedereen die met vrijwilligerswerk te maken heeft, straks het platform weet te vinden. Het platform zorgt ervoor dat vrijwilligers leuker, makkelijker en beter hun werk kunnen doen. Het platform is een online vacaturebank waar vraag en aanbod samen komen en heeft de functie van een lokale makelaar voor het vinden, binden en verbinden van organisaties, stichtingen en verenigingen. In 2022 wordt het platform vrijwilligers geëvalueerd om te besluiten op welke manier we de ondersteuning aan vrijwilligers structureel vorm willen geven. Portefeuillehouder: Gerda ter Denge
Wat mag het kosten? Binnen dit programma heeft een verschuiving tussen activiteiten plaatsgevonden. Dit komt doordat we een aantal van de budgetten beter vinden passen bij deze activiteiten. Onder de activiteit 'We stimuleren nieuwe vormen...' is het budget uit 'Samen investeren in Berkelland' opgenomen. Exploitatie
Realisatie 2020
2021
Gewijzigde begroting
2022
2023
2024
2025
Lasten 040.010 Maatschappelijke ondersteuning
-10.839
-10.453
-10.645
-10.021
-10.021
-10.021
-10.021
040.020 PGB
-309
-318
-318
-318
-318
-318
-318
040.025 PGB WMO en Begeleiding
-493
-467
-467
-467
-467
-467
-467
040.030 Jeugd
-11.015
-10.065
-10.357
-9.761
-9.761
-9.761
-9.761
040.040 Algemene voorzieningen
-1.852
-1.642
-2.318
-2.040
-2.040
-2.040
-2.040
040.050 Inburgering
-395
-337
-673
-983
-983
-938
-938
040.070 Stimuleren nieuwe vormen van zorg
-717
-875
-1.163
0
0
0
0
040.090 regelingen Covid-19
-55
0
0
0
0
0
0
-4.120
-4.159
-5.033
-4.641
-4.584
-4.584
-4.584
040.500 Loonkosten programma Zorg voor wie dat nodig heeft
36
040.700 Rente en afschrijving programma Zorg voor wie dat nodig heeft
-4
-4
-4
-4
-4
-4
-4
040.900 Taakstelling sociaal domein
0
0
0
0
0
0
0
-29.799
-28.320
-30.978
-28.234
-28.178
-28.133
-28.133
1.078
445
458
465
465
465
465
040.030 Jeugd
0
0
0
0
0
0
0
040.040 Algemene voorzieningen
97
2
10
10
10
10
10
040.050 Inburgering
2
0
0
601
601
601
601
040.070 Stimuleren nieuwe vormen van zorg
7
0
201
0
0
0
0
1.184
447
668
1.075
1.075
1.075
1.075
-28.615
-27.873
-30.310
-27.159
-27.103
-27.058
-27.058
040.710 Reserves
2.778
1.696
2.919
166
108
63
63
Totaal Onttrekkingen
2.778
1.696
2.919
166
108
63
63
-267
0
0
0
0
0
0
Totaal Lasten Baten 040.010 Maatschappelijke ondersteuning
Totaal Baten Gerealiseerd saldo van baten en lasten Onttrekkingen
Stortingen 040.710 Reserves Totaal Stortingen
-267
0
0
0
0
0
0
Mutaties reserves
2.511
1.696
2.919
166
108
63
63
-26.104
-26.177
-27.391
-26.993
-26.995
-26.995
-26.995
Gerealiseerd resultaat
Kaders die de raad heeft vastgesteld • • • • • • • • •
Visienota 'Meedoen naar vermogen' Beleidskader Participatiewet Koersdocument Doorontwikkeling Voormekaar Beleidskader volksgezondheid 2017-2020 'Positieve gezondheid en preventie' Regiovisie Opvang en Bescherming in de Achterhoek Beleidskader Samen Denken Samen Doen Uitvoeringsprogramma Sociaal Domein 2018-2020 Beleidskader preventie 2021-2025 Lokale inclusie agenda 2020-2022
37
WERKEN EN ONDERNEMEN IN EEN STERKE REGIO Een warm welkom voor werk Wat speelt er? •
•
•
•
•
•
Onze voortdurende aandacht gaat uit naar ondernemers met vragen, ideeën, plannen en wensen. Via de Bedrijvenkring Berkelland en ons team EZ werken we met onze ondernemers samen aan mogelijkheden voor bedrijven om zich te ontwikkelen. Veel ondernemers hebben te maken met (de naweeën van) corona en zijn of waren afhankelijk van (Rijksoverheids-) steun om te overleven. Inmiddels zijn de vooruitzichten beter, groeit de economie weer en doen we het in de Achterhoek/Berkelland op dat gebied zelfs nog beter dan het landelijk gemiddelde. Dat betekent echter niet dat we rustig achterover kunnen leunen. Er zijn nog steeds groepen ondernemers die het moeilijk hebben. We hopen vanaf 2022 echter dat het voor alle ondernemers weer 'normaal' ondernemen is en we zullen vooruit moeten kijken om de goede vooruitzichten ook in de toekomst te kunnen bestendigen. Onze winkelcentra verdienen speciale aandacht om deze ook voor de toekomst levendig te houden. Daarom zijn de afgelopen periode veel stappen gezet in de vitalisering van onze winkelcentra. We zijn in Eibergen, Neede en Borculo aan de slag via zogenaamde taskforces waarin we samenwerken met ondernemers en inwoners. Ook in Ruurlo wordt gewerkt aan een nieuw plan om Ruurlo toekomstbestendig te maken. Als gemeente faciliteren we zo nodig en zo mogelijk de gewenste ontwikkelingen. Daarbij gaat het zeker niet alleen om de openbare ruimte.
We doen actief mee bij herinrichting of herontwikkeling van ‘onaantrekkelijke’ locaties/panden. We maken daarbij gebruik van de extra middelen die we daarvoor beschikbaar hebben, zoals de herstructureringsreserve of extra impulsgelden voor vitale kernen. Regionaal blijven we als Achterhoek de handen ineen slaan om onze gemeenschappelijke aantrekkelijkheid voor ondernemers en potentiële werknemers te vergroten. De Achterhoek profileert zich als smarthub Achterhoek (www.smarthub.nl) met kansen voor de Achterhoekse smart industry. Dit biedt niet alleen kansen voor de (hightech) maakindustrie, maar ook voor sectoren als agro/food, zorg en vrijetijdseconomie. De economische vooruitzichten zijn door de coronapandemie flink verslechterd. Daardoor komen er meer mensen aan de zijlijn te staan. Toch is in verschillende sectoren de vraag naar goedgeschoolde medewerkers zo groot dat het niet lukt om vacatures te vervullen. Dat maakt extra inzet en creatief samenwerken van alle betrokken partijen noodzakelijk. De juiste mensen op de juiste plek en werk voor iedereen! Ook voor mensen die hierbij een extra steuntje nodig hebben. Om te komen tot een breed en samenhangend aanbod voor inwoners met een achterstand op de arbeidsmarkt, stelden we in 2019 de visie doorgaande ontwikkellijn vast. Hierin is met nadruk plaats voor lokale initiatieven (in 2019 geëvalueerd).
In 2019 werden door een bestuursopdracht aan SDOA de contouren geschetst voor het traject ‘Samen aan het stuur’. Dit traject heeft grote gevolgen voor de verdere taakinvulling van de SDOA en de rol die we als gemeente hebben. Meldingen van inwoners komen binnen bij de gemeente en wanneer het nodig is, vindt een doorverwijzing plaats naar de tweedelijns uitvoeringsorganisatie werk en inkomen. De ondersteuning aan inwoners wordt integraal en zo veel mogelijk lokaal georganiseerd. Op het gebied van armoedebestrijding is een aantal projecten uit het uitvoeringsprogramma gaande. Er is een digitale financiële wegwijzer gelanceerd, er is een breed platform voor schuldhulpverlening en we starten in 2020 met een traject rondom de vroegsignalering van schulden. In het kader van Berkelland in Balans (BiB) gaan wij actief met inwoners, bedrijven, deurwaarders en bewindvoerders in gesprek om tot betere werkwijzen te komen op het gebied van schuldhulpverlening, armoede en kwijtschelding gemeentelijke belasting. 38
•
We werken aan een goed vrijetijdsaanbod het hele jaar door op basis van het beleid ‘Beleef het in Berkelland’. We blijven aangesloten bij de regionale vrijetijdsagenda en zijn ervan overtuigd dan onze lokale ondernemers meeprofiteren van het sterke merk Achterhoek.
Speerpunt Promotie van Berkelland (en de Achterhoek). Wat willen we bereiken? • Promotie van Berkelland: waar je je snel thuis voelt, met fijne, gastvrije mensen, waar het prettig wonen, recreëren en werken is.
Wat gaan we daarvoor doen? Plan maken en uitvoeren waarbij duidelijk is wat de strategie is, hoe promotie effectief kan worden ingezet en welke doelgroepen we daarmee bereiken. We hebben een projectplan gemaakt met een marsroute. Via het inwonerpanel hebben we onderzoek gedaan naar de identiteit en het profiel van Berkelland en een concept ‘Merkpaspoort’ gemaakt. Deze is getoetst in workshops voor B&W, Raad en Jongerenraad en interviews met ondernemers. We zijn halverwege de marsroute van het projectplan en werken nu aan een strategisch actieplan voor de profilering van Berkelland (promotie, marketing, branding). Er is tot en met 2021 budget voor deze activiteit begroot. Daarna niet meer. Portefeuillehouder: Gerda ter Denge
Speerpunt Goed vestigingsklimaat voor ondernemers. Wat willen we bereiken? • Een aantrekkelijk, toekomstbestendig vestigingsklimaat in Berkelland en de regio.
Wat gaan we daarvoor doen? We denken snel en actief mee met ondernemers. (We leggen de rode loper uit.) We proberen actief in te spelen op wensen, ideeën, plannen en vragen van nieuwe en bestaande ondernemers binnen én buiten onze gemeente (nieuwvestiging). We scheppen randvoorwaarden zodat ondernemers ‘direct’ weten wat de mogelijkheden zijn (bedrijvenatlas) en tot vestiging of uitbreiding kunnen overgaan. We zorgen voor een warm welkom. Ook kijken we naar de toekomst. Wat is er nodig om in de toekomst aantrekkelijk te zijn en te blijven? Zo oriënteren we ons op de toekomstige behoefte aan bedrijventerreinen. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink We voeren de economische agenda 2020-2024 uit. De economische agenda is recent opgesteld en we voeren samen met de Bedrijvenkring Berkelland de agenda uit. We doen dit met zeer beperkt budget vanuit de gemeente, dus als er financiering nodig is zoeken we daar financierders bij. Vanuit het team Economische Zaken zoeken we nadrukkelijk de verbinding op tussen onze organisatie en het bedrijfsleven, om zo bestaande en nieuwe bedrijven zo goed mogelijk te faciliteren. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink We willen een goede en veilige wegverbinding tussen bedrijventerrein ‘De Laarberg’ en de snelweg A1. Een rechtstreekse snelle en geschikte verbinding vanuit bedrijventerrein Laarberg via het tracé Deventer Kunstweg is niet opportuun.
Daarom blijven we ons inzetten voor verdere verbeteringen
39
op de tracés via de N315/N825 (via Neede) en de N319/N825 (via Ruurlo), zodat de A1 vanuit de Laarberg snel bereikt kan worden (en vice versa), zowel per auto als per vrachtauto. Portefeuillehouder: Anjo Bosman We zetten in op meer samenwerking met Duitsland, om kansen voor ondernemers en inwoners te benutten. (050.020) Hoewel we geen specifiek budget meer hebben voor deze activiteit blijven we echter betrokken bij onze oosterburen en zoeken ook het overleg op. We blijven ook actief deelnemen aan de Euregio. Voor concrete grensoverschrijdende activiteiten of evenementen (zoals een grensoverschrijdende bijeenkomst voor ondernemers) zullen we specifiek op zoek moeten naar financiering, mochten we dit willen. We vertrouwen erop dat gewenste projecten in dit kader alternatieve financieringsbronnen, bijvoorbeeld via Euregio, weten te vinden. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink
Speerpunt Vitale winkelcentra. Wat willen we bereiken? • Concentratie van winkels in het kernwinkelgebied. • Toekomstbestendige centra met aantrekkingskracht.
Wat gaan we daarvoor doen? Faciliteren van het ondernemersfonds. (050.030) Het ondernemersfonds is door de ondernemers zelf in het leven geroepen. Ondernemers willen met gezamenlijke middelen hun gezamenlijke slagkracht vergroten. Het fonds wordt gefaciliteerd door de gemeente Berkelland, doordat wij de middelen waarmee het fonds gevuld wordt, innen bij ondernemers als ‘reclamebelasting’. De geïnde middelen komen (na aftrek van onze inningskosten) volledig terecht in het ondernemersfonds. De besteding van de middelen uit het Ondernemersfonds is aan de ondernemers zelf. Op deze manier wordt voorkomen dat zogenaamde ‘freeriders’ meeliften op de inspanningen en investeringen van andere ondernemers zonder zelf bij te dragen in de kosten. Op deze manier dragen alle ondernemers met reclame op hun gevel bij aan het ondernemersfonds en activiteiten die vanuit het Ondernemersfonds worden gefinancierd. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink Samen met inwoners, ondernemers en organisaties via zogenaamde task forces voor elke kern (en centrum), gaan we aan de slag met de revitalisering van de centra (050.130). Er is een impulsbudget beschikbaar van € 4.000.000 voor vitalisering van kernen. Voor Borculo is samen met de taskforce Leef! een revitaliseringsplan voor het centrum opgesteld. De gemeenteraad heeft besloten hiervoor geld toe te wijzen (vanuit dit budget bijna € 1.600.000).
De uitvoering van het centrumplan Borculo is gestart en loopt door tot en met 2023. Verder is in Ruurlo een initiatief gestart om samen met stakeholders te komen tot een nieuw centrumplan en het realiseren van een aantrekkelijke verbinding (pad) tussen museum More en het centrum van Ruurlo om bezoekers van het museum te verleiden ook het centrum van Ruurlo te bezoeken. Voor het realiseren van deze verbinding is vanuit deze gelden ongeveer € 225.000 gereserveerd. De ontwikkeling van het nieuwe centrumplan bevindt zich nog in de beginfase, het resterende deel van dit budget zal hiervoor gereserveerd worden. Er wordt expliciet gekeken naar mogelijkheden van cofinanciering op basis van inzet van deze middelen. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink We blijven inzetten op compacte centra waarin het fijn verblijven is, onder andere door het creëren van groen/blauwe parels (zie ook programma ‘Fijn leven’). (050.035) Er is blijvende aandacht voor de aantrekkelijkheid van de centra in de vier grote kernen. De revitalisering van het centrum van Eibergen is in 2017 gestart. Voor Borculo bereiden we de 40
tweede fase voor. In Neede zijn we aan de slag met de pilot Oudestraat. In Ruurlo is een plan in voorbereiding. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink
Speerpunt Iedereen doet mee met werk, betaald of onbetaald. Wat willen we bereiken? • Iedereen kan aan het werk, betaald of onbetaald.
Wat gaan we daarvoor doen? Samen met SDOA en onderwijs laten we het aanbod van werkzoekenden beter aansluiten op de vraag. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink Voor de doelgroep met een afstand tot de arbeidsmarkt zorgen we voor een doorgaande ontwikkellijn, waarin zij integraal ondersteund worden. Ontschotten van regelingen stimuleert de ontwikkeling van de doelgroep met een afstand tot de arbeidsmarkt maximaal. Onze ideeën hebben wij neergelegd in de visie doorgaande ontwikkellijn. Deze visie realiseert het traploos op- en afschalen tussen (arbeidsmatige) dagbesteding, beschut werk en betaald werk van de doelgroep. In 2022 wordt ‘Samen aan het stuur, één uitvoeringsorganisatie werk en inkomen voor het sociaal domein’ in volle omgang geïmplementeerd. We positioneren het nieuwe Werkleerbedrijf als tweedelijns organisatie, waarbij de gemeente verantwoordelijk is voor de integrale toegang en regie op de dienstverlening aan onze inwoners. Meer informatie over activiteiten op het gebied van schulden en armoede zijn te vinden in het programma 'Zorg voor wie dat nodig heeft'. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink Voortdurend koppelen van werkgevers aan werkzoekenden (werkgeversbenadering). (050.040) De gemeente maakt hierbij gebruik van het Werkgevers ServicePunt Achterhoek (Oost) bij de Sociale Dienst Oost Achterhoek (SDOA).
Voor de brede doelgroep van werkzoekenden benaderen we rechtstreeks de ondernemers en maatschappelijke organisaties om werkplekken te vinden voor (kwetsbare) mensen. Kijkend naar de verwachte ontvangsten vanuit de BUIG-uitkering vanuit het Rijk in 2022 zien we een groot verschil tussen de verwachte uitgaven à € 9 miljoen, en de nadere voorlopige BUIG à € 7,6 miljoen. Bij de berekening van de BUIG wordt rekening gehouden met de feitelijke uitgifte in 2021. We zien dat de bestandstoename minder pessimistisch is dan oorspronkelijk begroot, hoe dit zich verder gaat ontwikkelen is niet te zeggen. We houden rekening met een lagere bestandstoename en dus lagere ontvangsten vanuit de BUIG. Aan de andere kant wordt de BUIG per 2022 verhoogd in verband met de extra compensatie voor loonkostensubsidie. Voor onze gemeente zal dit dus positief uitvallen. De definitieve omvang van de BUIG-uitkering is en blijft een onzekere factor. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink We gaan meer inzetten op ‘social return’: beter gebruikmaken van de mogelijkheden om bij aanbestedingen bedrijven en organisaties een sociale bijdrage te laten leveren. Social Return On Investment (SROI) is het stellen van sociale voorwaarden bij aanbestedingen met als doel werkgelegenheid te bevorderen en/of doelgroepen met afstand tot de arbeidsmarkt aan een werkplek te helpen. Hierbij trekken we ook regionaal op.
We werken daarom aan een uniform beleid en uitvoeringsproces. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink
41
We maken duurzame verbindingen met ondernemers en organisaties gericht op de inzet van kwetsbare medewerkers onder de Participatiewet. (050.050) We zoeken samen met partijen zoals Werkgeversservicepunt Achterhoek naar passende werk(ervarings)plekken, liefst in de eigen woonomgeving. Daarbij streven we naar een doorgaande ontwikkellijn voor deze groep inwoners. Met de start van het nieuwe Werkleerbedrijf vanaf 2022, zal de pilot arbeidsmatige dagbesteding van start gaan. In deze pilot worden inwoners die de indicatie dagbesteding vanuit de Wmo hebben, in een veilige arbeidsmatige werkomgeving geplaatst. Dit kan bij het nieuwe Werkleerbedrijf of bij lokale bedrijven. Tenslotte blijven we de beschut werkplekken zoveel mogelijk bij lokale initiatieven onderbrengen. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink
Speerpunt Goed onderwijs dat aansluit op de lokale en regionale arbeidsmarkt. Wat willen we bereiken? • Betere doorstroming naar werk zowel vanuit onderwijs als vanuit een (jeugd) werkloosheidssituatie.
Wat gaan we daarvoor doen? Bewaken dat er goed onderwijs is dat aansluit op lokale en regionale arbeidsmarkt. Dit doen we onder andere via onze deelname aan de Bedrijvenkring Berkelland, Smarthub Achterhoek en werkgroep werkgelegenheid, bedrijf en school (PO, VO, MBO, HBO, WO). We zetten in op onderwijs voor en promotie van kansrijke sectoren zoals techniek en zorg en proberen samen met alle betrokkenen ons arbeidspotentieel (jong en oud) zo goed mogelijk te laten aansluiten op de (toekomstige) vraag vanuit de markt (bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties). Portefeuillehouder: Gerjan Teselink
Speerpunt Vrijetijdsaanbod het hele jaar door. Wat willen we bereiken? • Het kwaliteitsniveau van het vrijetijdsaanbod in Berkelland is verbeterd.
Wat gaan we daarvoor doen? We ondersteunen (lokale en regionale) projecten onder andere voor productontwikkeling op het gebied van verblijfs- en dagrecreatie. (050.070) We hebben het budget voor recreatie en toerisme met een derde verlaagd (bijna € 20.000). We blijven meedoen in de regionale vrijetijdsagenda en geloven in een sterke regionale toeristische sector, waar onze lokale ondernemers baat bij hebben. Er is nu geen ruimte meer voor bijdragen aan (lokale) initiatieven die buiten deze regionale agenda vallen. Ook stoppen we met de regiocoördinator Toerisme en besparen daarmee € 53.000. Deze coördinator had tot nu toe een belangrijke rol in het aanjagen van productverbetering en ontwikkeling bij onze lokale toeristische ondernemers en instellingen en was een sparringpartner voor onze lokale ondernemers. We gaan ervan uit dat onze toeristische ondernemers zelf nu de handschoen oppakken en verder werken aan productontwikkeling en kwaliteitsverbetering. Ook onze medewerker toerisme en recreatie speelt hierin een belangrijke rol. We gaan op zoek naar nieuwe mogelijkheden om verbinding en ontwikkeling te realiseren, wellicht via een (nieuw of bestaand) platform.
We blijven inzetten op het sterke (toeristische) merk Achterhoek, regionale samenwerking en de Stichting Achterhoek Toerisme via de Vrijetijdsagenda, want we zien dat de Achterhoek een sterk merk is en onze lokale ondernemers daar ook de vruchten van plukken. Portefeuillehouder: Gerda ter Denge
42
Wat mag het kosten?
Exploitatie
Realisatie 2020
2021
Gewijzigde begroting
2022
2023
2024
2025
Lasten 050.010 Onderzoek en ontwikkeling duurz. en innovatieve bedr.terr.
-263
-390
-391
-397
-397
-397
-397
050.020 Samenwerken met Duitsland
-11
0
0
0
0
0
0
050.026 Stimuleren ontwikkelingen bedrijven
-17
0
0
0
0
0
0
050.028 Stimuleren maakindustrie
-2
-5
-5
-5
-5
-5
-5
050.029 stimuleren onderzoek/ontwikkeling duurzame bedrijven
0
0
0
0
0
0
0
050.030 Ondernemersfonds
-210
-185
-185
-185
-185
-185
-185
050.035 Compact centra (groen/blauwe parels)
-41
-21
-26
-21
-21
-21
-21
050.040 Participatie en werkgeversbenadering
-22.348
-16.537
-18.756
-17.800
-18.115
-18.115
-18.115
050.050 Verbindingen ondernemers voor participatiewet
-1.543
-1.612
-1.749
-289
-289
-289
-289
050.060 Onderwijs en arbeidsmarkt
-8
-11
-11
-11
-11
-11
-11
-348
-209
-422
-324
-156
-144
-144
050.120 Effectief inzetten promotie
-6
-35
-64
-35
0
0
0
050.130 Revitalisering Centra
0
-1.000
-1.000
-1.000
0
0
0
050.500 Loonkosten programma Werken en ondernemen in de regio
-7.419
-6.942
-6.587
-6.613
-6.510
-6.363
-6.227
050.700 Rente en afschrijving programma Werken en ondernemen in de regio
-1.289
-218
-1
-29
-1
-1
-1
Totaal Lasten
-33.504
-27.165
-29.196
-26.708
-25.689
-25.530
-25.394
050.070 Vrije tijdseconomie
43
Baten 050.010 Onderzoek en ontwikkeling duurz. en innovatieve bedr.terr.
513
501
501
501
501
501
501
050.030 Ondernemersfonds
195
170
170
170
170
170
170
050.035 Compact centra (groen/blauwe parels)
57
54
59
59
59
59
59
050.040 Participatie en werkgeversbenadering
16.514
9.460
10.777
10.624
10.624
10.624
10.624
050.050 Verbindingen ondernemers voor participatiewet
1.318
1.505
1.369
0
0
0
0
050.060 Onderwijs en arbeidsmarkt
0
0
0
0
0
0
0
050.070 Vrije tijdseconomie
199
2
147
2
2
2
2
050.500 Loonkosten programma Werken en ondernemen in de regio
840
0
0
0
0
0
0
050.700 Rente en afschrijving programma Werken en ondernemen in de regio
0
0
0
0
0
0
0
Totaal Baten
19.638
11.692
13.023
11.356
11.356
11.356
11.356
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-13.866
-15.473
-16.173
-15.352
-14.333
-14.174
-14.038
050.710 Reserves
186
1.668
1.385
1.174
0
0
0
Totaal Onttrekkingen
186
1.668
1.385
1.174
0
0
0
Mutaties reserves
186
1.668
1.385
1.174
0
0
0
-13.680
-13.805
-14.788
-14.177
-14.333
-14.174
-14.038
Onttrekkingen
Gerealiseerd resultaat
Kaders die de raad heeft vastgesteld • •
Economische Agenda 2020 - 2024 Inrichtingsplan Samen aan het Stuur
44
ACTIEF MET DUURZAAMHEID EN ENERGIE Alle hens aan dek! Wat speelt er? •
• •
•
•
•
• •
Het is belangrijk dat we met zijn allen zo min mogelijk energie verbruiken. De energie die we niet nodig hebben, hoeven we immers ook niet op te wekken. Daarom stimuleren we woningeigenaren en ondernemers om energie te besparen. Dat doen we met campagnes, energieadvies, gunstige leningen en subsidies. Voor mensen met een smallere beurs is er sinds 2020 de ‘maatwerklening’.Om de doelstelling te halen, is het belangrijk dat we met zijn allen zo min mogelijk energie verbruiken. De energie die we niet nodig hebben, hoeven we immers ook niet op te wekken. Behalve energie besparen, moeten we ook meer duurzame energie opwekken. Bijvoorbeeld door zoveel mogelijk zonnepanelen op daken die daarvoor geschikt (te maken) zijn te leggen. Maar dat is niet genoeg. Er moet ook grootschalig duurzame energie worden opgewekt. Op dit moment zijn wind en zon daarvoor de belangrijkste bronnen. Het RODE-beleid (Ruimtelijke ordening en Duurzame energieopwekking) biedt een ruimtelijk afwegingskader voor het grootschalig opwekken van duurzame energie (zonneparken, windmolens, biovergisting). Er staan ook randvoorwaarden in voor het participatieproces en het bieden van mogelijkheden voor het (financieel) meeprofiteren van de omgeving (niet alleen de lasten, ook de lusten). De grootschalige opwek van energie krijgt de laatste tijd veel aandacht.
Begrijpelijk, omdat er veel initiatieven zijn op basis van ons RODE-beleid, maar ook omdat de Regionale Energie Strategie Achterhoek 1.0 medio 2021 in concept is vastgesteld. Dat leidt tot discussie. Om een goede discussie te kunnen voeren, heeft de gemeenteraad initiatieven voor wind ‘on hold’ gezet en een pas op de plaats gemaakt bij de initiatieven voor zonneparken. Met het aannemen van de motie M21-04 van 18 mei 2021 'regie in de energietransitie' heeft de gemeenteraad ook afstand genomen van de oorspronkelijke doelstelling 'Berkelland energieneutraal in 2030'. De nieuwe insteek van de gemeente Berkelland is een realistische en sluit aan op het landelijke klimaatakkoord. Er is meer inzet nodig om opwek van zonne-energie op bedrijfsdaken mogelijk te maken en er moet worden samengewerkt in de Achterhoek als het gaat om het aanwijzen van zoekgebieden waar grootschalige opwek kansrijk is. Op basis van deze insteek zal het ruimtelijke RODE beleid moeten worden herijkt. Maar ook moet er een nieuw Energie uitvoeringsprogramma komen (EUP3). Het klimaatakkoord gaat immers niet alleen over energieneutraliteit in de gebouwde omgeving, maar ook bijvoorbeeld over mobiliteit en CO2. Belangrijk aandachtspunt bij de herijking van het beleid is de inbreng van onze inwoners. De transitievisie Warmte vormt de basis voor de planning van de uitvoering van wijkuitvoeringsplannen.
Wij verwachten niet dat we met die uitvoeringsplannen vóór 2030 beginnen. Daarvoor zijn de landelijke proefprojecten nog niet ver genoeg. Omdat het nog even duurt voordat we concreet in wijken aan de slag gaan, biedt de visie handelingsperspectief voor woningeigenaren. Welke kant gaat het op? En welke maatregelen kunnen zij in de tussentijd het beste treffen om voorbereid te zijn op die toekomst? We monitoren de voortgang van onze energiedoelstelling aan het eind van het jaar in het jaarverslag. In de maand november van een jaar krijgen we de cijfers over het jaar daarvoor. Het budget voor de uitvoering van dit programma is beschikbaar gesteld voor de bestuursperiode 2018 tot en met 2022. De energietransitie zal na deze bestuursperiode een speerpunt blijven, waarvoor opnieuw budget zal moeten worden vrijgemaakt.
45
Speerpunt Uitvoeren Energie-uitvoeringsprogramma 2019-2022 Ambitie Wonen. (060.011) Wat willen we bereiken? • Er wordt energie bespaard. • Op zoveel mogelijk daken liggen zonnepanelen.
Wat gaan we daarvoor doen? We doen mee aan pilots voor de verduurzaming van woningen. Doel van dit soort pilots of onderzoeken is het stimuleren van verduurzaming van woningen en het zoeken naar mogelijkheden om te voorkomen dat mensen met een smalle beurs niet mee kunnen doen (energie-armoede). Voorbeelden zijn de regiodealprojecten 'De sleutel tot...' en 'De Makelaar als woningmarktregisseur'. De Pilot Energie van de SDOA voor inwoners met een inkomen tot 130% van de bijstandsnorm heeft tot doel om de energiekosten bij deze inwoners te verlagen waardoor het vrij besteedbaar inkomen toeneemt en de kans op betalingsachterstanden en/of schulden afneemt. Verder nemen we met de Agem en 3 Achterhoekse gemeenten deel aan het klimaatverbondproject dat mogelijkheden onderzoekt naar een Energiedienstenbedrijf Achterhoek met propositie voor bewoners als pilot. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink We gaan door met 'Achterhoek Bespaart' en het aanbieden van gunstige leningen. Eigenaren van woningen zijn pas bereid om te investeren in verduurzaming als dit op een redelijke termijn wordt terugverdiend. Financiële prikkels zijn dus zeer effectief. ‘Achterhoek Bespaart’ is een subsidieregeling voor isolatiemaatregelen. De ‘toekomstbestendig wonen-lening’ is in de plaats gekomen van de duurzaamheidslening.
Hierdoor wordt het toekomstbestendig(er) maken van de woning ook mogelijk voor inwoners met een smallere beurs. ‘Stapelen’ met de landelijke subsidieregeling voor isolatie is mogelijk. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink We informeren en adviseren via het Achterhoekse energieloket. Het Agem Energieloket (www.agem.nl) is dé frontoffice voor de gehele Achterhoek waar inwoners informatie en advies kunnen krijgen. Het heeft de opdracht om te adviseren, interesse te wekken bij inwoners voor energiebesparing of opwekmogelijkheden en buurtinitiatieven te stimuleren. Het Agem Energieloket verzorgt ook de afhandeling van de aanvragen voor de toekomstbestendig wonen-leningen. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink We laten onderzoek doen naar een subsidieregeling asbestdakbeschot en dakisolatie. Woningcorporatie ProWonen is trekker. Doel is om het verwijderen van asbestdakbeschot te combineren met dakisolatie, zodanig dat huiseigenaren (zogenaamd gespikkeld woningbezit) ook mee kunnen doen. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink We voeren steekproeven uit ter controle van de getroffen maatregelen. De verduurzamingsmaatregelen waarvoor een lening of een subsidie is verstrekt worden vooral administratief gecontroleerd. Er is namelijk geen aanleiding om misbruik te veronderstellen.
Met een kleine steekproef (3%) checken we met een feitelijke controle of de maatregelen ook echt zijn getroffen en hoe die zijn uitgevoerd (kwaliteit). Portefeuillehouder: Gerjan Teselink
46
Speerpunt Uitvoeren Energie-uitvoeringsprogramma 2019-2022 Ambitie Bedrijven. (060.012) Wat willen we bereiken? • Er wordt energie bespaard. • Op zoveel mogelijk daken liggen zonnepanelen. • Bedrijven investeren in duurzaamheidsmaatregelen die zich binnen 5 jaar terugverdienen.
Wat gaan we daarvoor doen? We bieden DOE scans aan voor het MKB. (060.012) Met een DOE-scan krijgt een bedrijf zicht op de maatregelen die getroffen kunnen worden om het bedrijf te verduurzamen en te investeren in energiebesparing en/of opwekking. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink We stimuleren het gezamenlijk optrekken van bedrijven bij de energietransitie. (060.012) Hierbij sluiten we aan bij het programma Werken en ondernemen in een sterke regio en het provinciale beleid voor de Toekomstbestendige bedrijventerreinen. Ook doen wij mee in het regiodealproject 'Circulaire bedrijvenparken' met het bedrijvenpark Borculo. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink We stimuleren zon op bedrijvendaken (motie M20-03). Agem heeft de opdracht gekregen om een vervolg te geven aan 'Zonnige bedrijven' speciaal voor Berkelland. Dat betekent dat Agem: • in gesprek gaat met bedrijven die al een SDE-beschikking hebben, maar deze om allerlei redenen niet kunnen 'verzilveren'; • samen met Liander een gebiedsscan maakt, waarin de mogelijkheden voor teruglevering op een grootverbruikersaansluiting zijn weergegeven; • een wervingscampagne voert op kleine bedrijven (met een kleinverbruikersaansluiting); • samen met ons promotie en webinars organiseert. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink We zorgen ervoor dat de Omgevingsdienst bedrijven controleert (EML controles).
(060.012) Bedrijven zijn verplicht energiemaatregelen te nemen die binnen 5 jaar terug te verdienen zijn. De Omgevingsdienst Achterhoek controleert bedrijven hierop. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink
Speerpunt Uitvoeren Energie-uitvoeringsprogramma 2019-2022 Ambitie Maatschappelijke Organisaties en verenigingen. (060.013) Wat willen we bereiken? • Inwoners, verenigingen, scholen en instellingen werken samen om energie te besparen. • Op zoveel mogelijk daken liggen zonnepanelen.
Wat gaan we daarvoor doen? We gaan door met de subsidieregeling maatschappelijke initiatieven. Er is een SVn stimuleringslening en een subsidieregeling beschikbaar voor maatschappelijke initiatieven. 47
Portefeuillehouder: Gerjan Teselink We promoten energiebesparing bij maatschappelijke organisaties. Dit zijn organisaties zoals scholen en sport- en cultuurverenigingen. Daarmee krijgen zij inzicht in energiebesparingsmogelijkheden. Wij verwachten dat daarmee investeringen worden gestimuleerd. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink
Speerpunt Uitvoeren Energie-uitvoeringsprogramma 2019-2022 Ambitie Grootschalige opwek. (060.014) Wat willen we bereiken? • Er wordt geïnvesteerd in grootschalige opwek van duurzame energie. • Opwekinstallaties zijn ingepast in het landschap. • Inwoners en ondernemers zijn betrokken en profiteren mee. • Een helder en soepel begeleidingsproces.
Wat gaan we daarvoor doen? We begeleiden initiatiefnemers voor energieopwek op basis van de beleidsuitgangspunten RODE (Ruimtelijke Ordening en Duurzame energie). Het RODE-beleid draagt bij aan het realiseren van grootschalige opwekinitiatieven, landschappelijk ingepast en met (financiële) participatie van omwonenden. De gemeente stelt hoge eisen aan dat participatieproces voordat er een aanvraag voor een vergunning kan worden ingediend. In de voorbereidingsfase van het plan moet de initiatiefnemer ervoor zorgen dat omwonenden worden betrokken. Daarbij gaat het erom dat omwonenden worden geïnformeerd en worden betrokken bij de uitwerking van de plannen. En ook dat zij in de gelegenheid worden gesteld om (financieel) mee te profiteren van het zonnepark of de windmolen. Daarom vragen wij aan iemand die plannen heeft voor een zonnepark of een windmolen om vooraf een participatieplan te maken. Totdat het RODE-beleid is aangepast, werken we niet mee aan initiatieven voor zonneparken of windturbines. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink
Speerpunt Uitvoeren Energie-uitvoeringsprogramma 2019-2022 Ambitie Regionale samenwerking. (060.015) Wat willen we bereiken? • Achterhoek Energieneutraal in 2030. • Een vastgestelde Regionale Energiestrategie in 2021.
Wat gaan we daarvoor doen? We werken met andere overheden aan de regionale energiestrategie (RES/Akkoord van Groenlo). (060.015) In de RES Achterhoek 1.0 staat hoeveel de regio Achterhoek denkt bij te kunnen dragen aan het nationale klimaatakkoord en hoe dat gerealiseerd zou kunnen worden (strategie). Het gaat om opwek van energie met zon en wind. In de energieregio Achterhoek werken acht gemeenten, de provincie en het Waterschap samen. Alle informatie hierover is te lezen op www.res-achterhoek.nl. Alle Achterhoekse gemeenten leveren een bijdrage aan de RES. Berkelland doet dat met: - de aanleg van maximaal 139 hectare aan zonneparken, waarvan 128 hectare op landbouwgrond 48
- zoveel mogelijk zonnepanelen op de (bedrijfs)daken en - de opwek van 0,071 TWh energie met windmolens. Verder werken de Achterhoekse gemeenten aan een geactualiseerd 'Akkoord van Groenlo' met een aangepaste regionale uitvoeringsagenda. Het is de bedoeling dat dit akkoord in 2022 klaar is. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink
Speerpunt Uitvoeren Energie-uitvoeringsprogramma 2019-2022 Ambitie Communicatie en bewustwording. (060.016) Wat willen we bereiken? • Gemakkelijk vindbare en herkenbare informatie op onze website. • Bewustwording dat iedereen zijn bijdrage moet en kan leveren aan de energietransitie.
Wat gaan we daarvoor doen? We zorgen voor communicatie en bewustwording. (060.016) Het blijft belangrijk om mensen bewust(er) te maken van de noodzaak om te verduurzamen. Achter een speciale ‘knop’ op de gemeentelijke website (Berkelland energieneutraal 2030) staat informatie over vraagstukken die met de energietransitie te maken hebben. En waar mensen terecht kunnen met vragen. In BerkelBericht verschijnen regelmatig artikelen. In opdracht van de gemeente voert Agem de campagne 'Heerlijk thuis in huis' uit. In die campagne komen ook energie(kosten)besparing en wooncomfort aan de orde. We ontwikkelen in 2022 een dashboard waarop inwoners kunnen zien welke vorderingen (besparingen/opwek) we in Berkelland met zijn allen maken. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink
Speerpunt Van het aardgas af. (060.050) Wat willen we bereiken? • Perspectief voor woningeigenaren. • Een basis voor de planning van de uitvoering van wijkuitvoeringsplannen.
Wat gaan we daarvoor doen? Aan de slag met de transitievisie warmte. In het Klimaatakkoord Nederland is afgesproken dat we onze gebouwen en woningen anders moeten gaan verwarmen. De fossiele brandstoffen (meestal aardgas) die we gebruiken moeten worden vervangen door volledig duurzame energie uit bijvoorbeeld zon, wind en water. Deze zogenaamde 'Warmtetransitie' moet in 2050 zijn voltooid. De transitievisie Warmte is eind 2021 vastgesteld. Daarin staat hoe we in Berkelland de overgang naar een aardgasvrije woonomgeving (2050) denken te realiseren. De visie biedt perspectief: wanneer zijn welke wijken aan de beurt en wat kunnen inwoners alvast zelf doen (of juist niet) ter voorbereiding. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink We benutten de kansen die voorbij komen om haalbaarheid van warmteplannen te onderzoeken. Een actueel voorbeeld is onze bestuurlijke steun aan het consortium FrieslandCampina Nederland B.V., Twence B.V., Ennatuurlijk B.V. en Stichting Kiemt. Dit consortium verkent met een haalbaarheidsonderzoek de (on)mogelijkheden van een warmtenet-voorziening in Borculo. Wij zetten, waar nodig, kennis en expertise vanuit de gemeente in als ondersteuning. Portefeuillehouder: Gerjan Teselink 49