Perspectiefnota 2022
Tekst van het document
Vanwege de vele reparaties is deze aan vervanging toe.
25
Grondfrees (€ 7.600 in een keer af te schrijven). De frees bouwjaar 1998 wordt ingezet voor freeswerk in de bermen, plantsoenen en zandwegen. Door het gebruik in de zandwegen met 'Achterhoeks Padvast' moet hij zwaar en sterk zijn; dit laatste komt onze frees tekort.
Bedragen x € 1.000
2022 2022 2022 2023 2023 2023 2024 2024 2024 2025 2025 2025 I S I S I S I S
Vervanging voertuigen en machines buitendienst
0
0
0
-35
-17
-52
0
-17
-17
0
-17
-17
Regionale samenwerking leerplicht
0
-31
-31
0
-31
-31
0
-31
-31
0
-31
-31
Uitvoering plan Garvelinkkamp Ruurlo
0
0
0
0
-15
-15
0
-15
-15
0
-15
-15
Renovatie rioolgemalen
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Renovatie drukrioolunits
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Revitaliseringsplan centrum Borculo
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Vervanging openbare verlichting langs oude N18
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Vervanging drie verkeersregelinstallaties
0
0
0
0
-23
-23
0
-23
-23
0
-23
-23
Aanpassing Klaashofweg/Schoppenstaestraat
0
0
0
0
-4
-4
0
-4
-4
0
-4
-4
Reconstructie kruispunt Geesterseweg Bollertweg
0
0
0
0
-3
-3
0
-3
-3
0
-3
-3
Verkeersplateau Oude Diepenheimseweg Rotmansdiekske
0
0
0
0
-2
-2
0
-2
-2
0
-2
-2
Herinrichting Van Bevervoordestraat
0
0
0
0
-10
-10
0
-10
-10
0
-10
-10
Totaal wensen en investeringen
0
-31
-31
-35
-105
-140
0
-105
-105
0
-105
-105
Afgevallen wensen/investeringen Bedragen x € 1.000
2022 2022 2022 2023 2023 2023 2024 2024 2024 2025 2025 2025 I S I S I S I S
Aanbrengen fietsstrook op bedrijventerrein Neede
0
Totaal doorgeschoven wensen en investeringen
0
0
0
-15
-31 1.991
-50
0
0
0
-120 1.868
0
0
0
0
-120 1.904
0
0
0
-120 1.905
Ombuigingen De ombuigingen zoals vastgesteld bij de PPN2021 zijn verwerkt in de begroting. De verwachting is dat deze ook gerealiseerd zullen worden met uitzondering van de bezuiniging op onderhoud wegen. Voor onderhoud wegen zijn t/m 2023 voldoende middelen beschikbaar door de inzet van incidenteel geld. Vanaf 2024 is het budget aanzienlijk lager. Uit inspecties zal blijken of en hoeveel er extra benodigd is. In de begroting 2021 is de activiteit 020.010 opgegaan in de activiteiten 020.020 voor € 82.000, 020.040 voor € 182.000. Bedragen x €1.000
26
Exploitatie
Bezuinigingen 21-24
Primitieve Begroting 2020
Correctie
Gecorrigeerde begroting
2021
2022
2023
2024
020.020 Openbaar groen en begraafplaatsen Lasten
176
-904
-82
-986
-853
-823
-798
-798
Baten
0
336
0
336
340
340
340
340
176
-568
-82
-650
-513
-483
-458
-458
Lasten
339
-2.890
-182
-3.072
-2.869
-2.844
-2.844
-2.844
Baten
0
205
0
205
205
205
205
205
339
-2.685
-182
-2.867
-2.664
-2.639
-2.639
-2.639
Lasten
12
-835
0
-835
-1.126
-1.126
-1.126
-1.126
Baten
0
143
0
143
343
343
343
343
Totaal 020.080 Onderwijs en huisvesting
12
-692
0
-692
-783
-783
-783
-783
65
-339
0
-339
-351
-351
-351
-351
Totaal 020.020 Openbaar groen en begraafplaatsen 020.040 We onderhouden onze infrastructuur
Totaal 020.040 We onderhouden onze infrastructuur 020.080 Onderwijs en huisvesting
020.090 Onderhoud gemeentelijke gebouwen Lasten Baten
0
146
0
146
146
211
211
211
Totaal 020.090 Onderhoud gemeentelijke gebouwen
65
-193
0
-193
-205
-140
-140
-140
Gerealiseerd resultaat
591
-4.137
-264
-4.401
-4.165
-4.045
-4.020
-4.020
Samen investeren in Berkelland Wijk- en kerngericht werken Totaal budget (€ 2,5 mln) Er zal tot en met 2022 ongeveer € 1,6 mln worden uitgegeven/besteed aan het Naoberfonds, de doorontwikkeling wijk en kerngericht werken en extra ondersteuning aan wijken en kernen, onder andere in de vorm van bijdragen aan concrete projecten. Zo gaat er een bijdrage naar het verkeersonderzoek in Ruurlo, naar de 'Dorpendeal Rekken' en diverse andere projecten. De intentie is om het resterend bedrag te reserveren voor het continueren van het Naoberfonds (voor 4 jaar) omdat na 2022 er opnieuw dekking moet worden gevonden voor financiering van het Berkellands Naoberfonds. Impuls groenonderhoud Totaal budget (€ 1,5 mln) Het college heeft er voor gekozen om het geld voor het verbeteren van de kwaliteit van het openbaar groen als volgt in te zetten: 27
€ 300.000 voor de directe aanpak van groenvoorzieningen met slechte kwaliteit; € 100.000 voor het goed in kaart brengen van de groenkwaliteit en het ontwikkelen van een uitvoerings- en beheerplan en verwerking in een digitaal beheerprogramma; € 1.100.000 voor diverse projecten die voortvloeien uit het uitvoeringsplan en interactie met onze inwoners. Inmiddels zijn de slechtste groenvoorzieningen geïnventariseerd en aangepakt. Het groen is in kaart gebracht en verwerkt in een digitaal beheerprogramma en er zijn projecten samen met de inwoners uitgevoerd. Er staan nog veel werkzaamheden en projecten met inwoners in de planning. Daarbij zal een deel van dit budget verder worden ingezet om omvormingen te realiseren, zoals het inzaaien met bloemen, of het vervangen van onderhoudsintensieve beplanting door extensief te onderhouden groen. Impuls kwaliteit wegen buitengebied Totaal budget (€ 2 mln) We hebben een plan opgesteld om een impuls te geven aan het onderhoud van wegen en paden in het buitengebied. Op basis van een gedegen analyse weten we waar we moeten investeren in het wegenonderhoud om met de extra tijdelijke middelen het grootste rendement te halen. Bij de prioritering welke wegen in aanmerking komen voor extra onderhoud is rekening gehouden met het maatschappelijk effect van een weg zoals hoeveelheid verkeer, schoolroutes, recreatieve routes en cultuurhistorie.
In 2020 en 2021 is zodoende al een groot deel van het budget besteed. In 2022 zullen de resterende middelen worden ingezet voor extra onderhoud uitgevoerd aan wegen in het buitengebied.
28
VITAAL PLATTELAND Wat speelt er? Toekomstgericht ondernemen in het buitengebied Het platteland blijft leefbaar als er gezonde en sterke ondernemers zitten. We ondersteunen daarom de verbreding in de landbouw en faciliteren initiatieven van nieuwe ondernemers in het buitengebied. De masterclasses met de Wageningen Universiteit rondom korte voedselketens waren een succes. We zetten ons daarom in voor een vervolg op deze masterclasses. Hierin zal aandacht zijn voor professionalisering en het ontwikkelen van een systematiek voor verbetering van de rechtstreekse handel tussen boeren en consumenten. Ook werken we samen met onze netwerken (regio, provincie en landelijk) om ondersteuning te bieden aan de ambities van de kringlooplandbouw. We bieden boeren die nog geen keukentafelgesprek hebben gehad en eigenaren van erven met asbestdaken de mogelijkheid voor een keukentafelgesprek om de toekomst van het erf te bespreken. We streven ernaar om in 2022 het bestemmingsplan buitengebied af te ronden. Mooi landschap We willen het Berkellandse landschap aantrekkelijk houden. Onderdeel van het landschap is de vrijkomende agrarische bebouwing (VAB). Het is noodzakelijk ruimte te bieden voor andere verdienmodellen in VAB’s en sloop te stimuleren. We gaan daarom aan de slag met het uitwerken van nieuw instrumentarium om zo de sloop en herontwikkeling van VAB’s te stimuleren.
Ook blijven we inzetten op de stimulering van de sanering van asbestdaken in onze gemeente. Voor een mooi landschap is het ook belangrijk dat we inzetten op versterking van onze natuur en landschap. Dit blijven we de komende jaren doen met de landschapsregeling 2019-2023 in samenwerking met de Provincie Gelderland. Sociaal Vitaal Het platteland is niet vitaal zonder onze inwoners in de kleine kernen en het buitengebied. We ondersteunen daarom initiatieven om de samenwerking tussen verenigingen en kleine kernen onderling te vergroten. Ook het toekomstbestendig maken van kernen krijgt aandacht en ondersteunen wij. Na een periode van bewustwording zien we dat vooral de kleine kernen hier actief mee aan de slag zijn en in de komende periode met een plan richting gemeente komen. Dit biedt kansen om onze kleine kernen vitaal te houden.
Autonome ontwikkelingen Niet van toepassing voor het programma Vitaal Platteland.
Wensen nieuw beleid Leader De huidige Leaderperiode is verlengd met twee jaar, 2021 en 2022. De kosten van 2021 zijn gedekt. De kosten voor 2022 nog niet. Voor 2022 komt er € 400.000 vanuit Europa, € 200.000 vanuit de provincie en € 200.000 vanuit de gemeenten/waterschap. De afgelopen jaren heeft de provincie geen cofinanciering gegeven, maar in 2022 heeft ze zich bereid verklaard 25% te cofinancieren. Voorwaarde is wel dat eind dit jaar 95% van het huidige regionale budget is opgemaakt. Hieraan gaat de Achterhoek voldoen, gelet op de projecten in de pijplijn waar al een cofinanciering van gemeenten is toegezegd. Voor 2022 is vanuit gemeente Berkelland € 25.000 cofinanciering nodig, dit is dan 25% van het totale subsidiebedrag. Omdat de subsidie maar 50% van de kosten dekt (projectaanvragers leggen eenzelfde bedrag bij) is hier dus sprake van een extra multipliereffect en kunnen er weer nieuwe projecten in 2022 voor Berkelland worden aangevraagd.
29
Inhuur expertise ODA in verband met stikstofproblematiek De problematiek rondom de stikstofdepositie in Nederland is de afgelopen jaren steeds groter geworden. In mei 2019 besloot de Raad van State dat het Nederlandse stikstofbeleid niet deugde. Sindsdien zitten we als Nederland met een groot probleem. De uitgifte van vergunningen zit op slot, boeren protesteren, duizenden projecten liggen stil. Zowel het Rijk als Provincie Gelderland (Gelderse Stikstof Maatregelen) zijn op zoek naar oplossingen om de stikstof problematiek aan te pakken. Een van de kerngebieden voor de provincie Gelderland is de Achterhoek. Als gemeente moeten wij actief meedenken in de gebiedsgerichte aanpak in de Achterhoek. Dit kost extra (kwantitatieve en kwalitatieve) ambtelijke capaciteit. Om ons daarbij te ondersteunen, willen we de komende jaren de Omgevingsdienst Achterhoek inschakelen. Verwachte kosten hiervoor zijn € 15.000 per jaar voor de komende drie jaar. In totaal vragen we om een incidentele bijdrage van € 45.000 voor de komende drie jaar. Projecten vrijetijdssector Met jaarlijks een half miljoen toeristische overnachtingen en bijna 850.000 dagrecreatieve bezoeken is de vrijetijdssector erg belangrijk voor Berkelland. Bezoekers geven hier jaarlijks € 31,5 miljoen uit en bovendien is de werkgelegenheid in de vrijetijdssector gestegen naar 6.3%.
Daar waar de werkgelegenheid in Berkelland in zijn totaliteit afneemt, neemt de werkgelegenheid van de vrijetijdssector juist toe (ZKA Leisure Consultants, 2020). De vrijetijdssector zorgt in grote mate ook voor een gevarieerd winkelaanbod in de grote en kleinere kernen. Maar de sector levert meer dan alleen een economische bijdrage. Naast dat de vrijetijdssector bijdraagt aan de instandhouding van verschillende voorzieningen en faciliteiten, levert het ook een belangrijke bijdrage aan de instandhouding van ons bijzondere en unieke coulisselandschap. Ons ‘groene goud’. Bovenal zorgt de sector voor ‘reuring’ en draagt het bij aan de positie van Berkelland als een prettige gemeente om in te wonen, werken en recreëren. Actualisering ‘Beleef het in Berkelland’ Op basis van deze belangrijke rol van de vrijetijdssector en rekening houdend met de ontwikkelingen die er de afgelopen jaren hebben plaatsgevonden is het bestaande toerismebeleidsstuk ‘Beleef het in Berkelland’ geactualiseerd in samenwerking met de vrijetijdssector. Het stuk wordt in 2021 voorgelegd aan de raad ter vaststelling.
Speerpunten uit de visie zijn: het verhogen van de vitaliteit en kwaliteit van dag attracties en verblijfsaccommodaties; verbeteren kwaliteit toeristische infrastructuur (routes); informatievoorziening; verhogen zichtbaarheid van het aanbod; aan de slag met toeristische ontwikkelpotentie van de kernen. Uitvoeringsagenda Aan de actualisatie is een uitvoeringsagenda gekoppeld met concrete uit te voeren projecten voor de periode 2021-2023. De projecten sluiten naadloos aan bij de hierboven genoemde speerpunten en versterken daarmee de vrijetijdssector doordat doorontwikkeling en kwaliteitsverbetering in gang wordt gezet en gestimuleerd. Enkele voorbeelden van projecten uit het uitvoeringsprogramma zijn productontwikkeling rondom de Berkel, het vernieuwen van de beleidskaders verblijfsrecreatie, verbeteren van bestaande en toevoegen van nieuwe toeristische routes en het updaten van de Toeristische OverstapPunten. Bovendien wordt het geld gebruikt voor projecten die cross-overs bewerkstelligen tussen vrijetijdssector en andere sectoren (bijvoorbeeld landschap, cultureel erfgoed en sport). En om meer te doen met het delen van waardevolle kennis en informatie over de vrijetijdssector en haar bezoekers. Alle projecten uit de agenda dragen bij aan het versterken en doorontwikkelen van de vrijetijdssector. Want dat is hard nodig.
Investeringsvraag Om deze projecten uit te kunnen voeren is een éénmalige bijdrage van € 115.000 nodig voor de periode 2021-2023. De sector heeft dit geld nodig om een verdere professionaliseringsslag te kunnen maken en daarmee goed te blijven aansluiten bij de wensen en behoeften van 30
bezoekers. Deze investering komt niet alleen de vrijetijdssector ten goede, maar raakt ook alle andere sectoren die raakvlakken hebben met de vrijetijdssector. Door nu via de lokale uitvoeringsagenda te investeren in de vrijetijdssector kunnen we bovendien niet alleen de negatieve consequenties van Covid-19 op korte termijn beperken, maar ook de positieve effecten van deze pandemie op de (lokale) vrijetijdssector vergroten. Hiervan profiteren niet alleen bezoekers, maar bovenal ook lokale bedrijven en inwoners. Bedragen x € 1.000
2022 I
2022 2022 2023 S I
2023 2023 2024 S I
2024 2024 2025 S I
2025 2025 S
Leader
-25
0
-25
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Inhuur ODA in verband met stikstofproblematiek
-15
0
-15
-15
0
-15
-15
0
-15
0
0
0
Projecten vrijetijdssector
-115
0 -115
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Totaal wensen en investeringen
-155
0 -155
-15
0
-15
-15
0
-15
0
0
0
Ombuigingen De ombuigingen binnen het programma Vitaal Platteland hebben deels plaatsgevonden in 2021. Voor natuur- en landschapsbeheer zal de ombuiging in 2024 plaatsvinden. Bedragen x €1.000 Exploitatie
Bezuinigingen 2124
Primitieve Begroting 2020
2021
2022
2023
2024
030.010 Netwerkbijeenkomsten duurzame landbouw
10
-43
-26
-26
-26
-33
030.020 Stimuleren nieuwe natuur en landschapsbeheer
30
-71
-78
-78
-78
-41
Gerealiseerd resultaat
40
-114
-104
-104
-104
-74
Samen investeren in Berkelland Vullen sloopfonds buitengebied (€ 500.000) In 2018 is het bedrag van € 500.000 gebruikt voor de vulling van het sloopfonds. Het sloopfonds met daaraan gekoppeld de subsidieregeling 'sloop overtollige bebouwing' loopt nog steeds. Asbestfonds (€ 1 miljoen) In de raad van 15 december 2020 is het plan van aanpak voor stimulering van sanering van asbestdaken vastgesteld. Essentie van het plan van aanpak is een subsidieregeling voor de sanering van asbestdaken boven de 30m2, gratis sanering voor kleine daken (onder de 30m2) en vouchers voor asbestinventarisatierapporten en begeleiding bij sanering. In 2021 zijn we begonnen met de uitvoering van het plan van aanpak. De uitgaven zijn ook vanaf 2021 gestart. We zien de eerste subsidieaanvragen binnen komen en er zijn al meerdere pakketten voor de sanering van kleine daken aangevraagd. De eerste keukentafelgesprekken voor erfeigenaren met asbestdaken gaan in de loop van 2021 van start, daarna zullen er mogelijk ook vouchers worden uitgegeven.
31
ZORG VOOR WIE DAT NODIG HEEFT Wat speelt er? Uitvoeringsprogramma 'Samen Denken Samen Doen' Dit uitvoeringsprogramma is in een breed proces met inwoners en professionals opgesteld en begin 2018 vastgesteld. Het programma vormt het kader waarin veel nieuwe initiatieven en projecten zijn opgestart, zoals: de opstart van de dorpskamer; het mantelzorgsteunpunt; de inzet van het Preventie Platform Jeugd. Het uitvoeringsprogramma Samen Denken Samen Doen is in uitvoering vanaf 2018. In 2021 is het plan grotendeels geëvalueerd. Daarbij is ook aan de orde gekomen welke projecten worden gecontinueerd. Dit wordt ter besluitvorming voorgelegd aan de raad. Bij de opstelling van deze perspectiefnota heeft deze besluitvorming nog niet plaatsgevonden. Veranderend zorglandschap Het programma Zorg voor wie dat nodig heeft is erop gericht om te werken vanuit de bedoeling en in te zetten op preventie, normaliseren en de-medicaliseren. Om zo maatschappelijke effecten in het sociaal domein te realiseren. De urgentie voor deze manier van werken komt onder meer naar voren in het onderzoek dat we hebben uit laten voeren om de demografische ontwikkelingen te koppelen aan het verwachte zorggebruik op het gebied van de Wmo. Willen we zorg kunnen blijven bieden aan inwoners die dat nodig hebben, dan moet het dus anders. Daarom bereiden we ons voor op een veranderend zorglandschap.
Sturen in het sociaal domein In 2018 werd ook duidelijk dat er grote tekorten zijn op het sociaal domein in de maatwerkvoorzieningen Wmo en Jeugd. Deze tekorten maken de urgentie om te komen tot een transformatie in het sociaal domein nog groter. Daarom is de inzet binnen het programma ‘Zorg voor wie dat nodig heeft’ vooral gericht op de sturing vanuit de transformatie. Dit doen we op twee manieren: door projecten en acties (voor een groot deel afkomstig uit het uitvoeringsprogramma) en door te sturen als onderdeel van het reguliere werk. Sturen als onderdeel van het reguliere werk is in 2019 gestart in het project doorontwikkeling Voormekaar. Vanuit daar zijn we in 2020 en 2021 verder aan de slag gegaan om te komen tot een robuuste toegang. Met formatie die toereikend is voor de gewenste werkwijze van Voormekaar en met een duidelijk kader waarbinnen de professionals hun werk kunnen uitvoeren. Dit alles is gebundeld in het plan Sturen in het sociaal domein. Ombuigingen in het Sociaal Domein Anders dan bij de andere programma’s zijn de ombuigingen in het sociaal domein niet opgenomen in de perspectiefnota. Omdat de taakstelling in het sociaal domein zo fors is, hebben we gekozen voor een gefundeerde, samenhangende en meerjarige aanpak in de Perspectiefnota 2021. Daarnaast gaat het om oplossingen voor de taakstelling van posten waarvoor een openeinde-regeling geldt.
Samenvattend richten we ons op de volgende besparing: Omschrijving
Besparing 2020
Besparing 2021
Besparing 2022
Besparing 2023
Besparing 2024
Projecten en acties
427.000
835.000
1.054.000
1.054.000
1.054.000
0
750.000
1.500.000
1.500.000
1.500.000
427.000
1.585.000
2.554.000
2.554.000
2.554.000
Actieve casusregie Totaal
32
Andere ontwikkelingen In het programma ‘Zorg voor wie dat nodig heeft’ zijn hiernaast een aantal andere ontwikkelingen. In veel gevallen zijn de financiële effecten hiervan nog niet bekend, maar is onze inschatting dat de impact hiervan groot is. Daarom lichten we deze ontwikkelingen hier toe. 1. Regionale inkoop Op dit moment loopt het proces in de regio Sociaal Domein Achterhoek om te komen tot nieuwe inkoopafspraken met aanbieders vanaf 2022. De historische omvang van de diensten die we voor onze gemeente op deze manier inkopen bedraagt rond de € 12 miljoen voor ruim 2.100 inwoners per jaar voor jeugdzorg en Wmo-begeleiding (inclusief persoonlijke verzorging en kort verblijf). De nieuwe manier van inkoop verandert de samenwerking met zorgaanbieders en de wijze van bekostiging, waardoor we een besparing verwachten. De omvang van deze besparing is in het kader van Doorpakken Sturen in het sociaal domein reeds opgenomen in de meerjarenbegroting. De uitkomst van het inkoopproces is afhankelijk van de inschrijvingen en afspraken die met zorgaanbieders gemaakt worden. Dit zal pas in het najaar bekend zijn. Voorlopig houden wij daarom vast aan de inschatting die we eerder bij Sturen in het sociaal domein hebben gemaakt. 2. Inkoop en decentralisatie Beschermd wonen Op dit moment is gemeente Doetinchem als centrumgemeente verantwoordelijk voor Beschermd wonen in de hele regio.
Zij ontvangt de rijksmiddelen en betaalt ook de kosten. Per 1 januari 2022 wordt gestart met de doordecentralisatie, vanaf dat moment gaan alle gemeenten zich inzetten voor de betreffende inwoners. En vanaf 1 januari 2023 komt er een nieuwe financiële verdeling van de gelden over de gemeenten. Naast deze ontwikkeling vanuit het Rijk, vindt tegelijk met de rest van de regionale inkoop momenteel ook de inkoop plaats van de diensten die vallen onder Beschermd wonen. Het financiële effect van dit hele proces (doordecentralisatie, verandering toegang, aanpassing rijksbekostiging, nieuwe inkoop) is op dit moment nog niet bekend. 3. Wijziging woonplaatsbeginsel jeugdwet Het woonplaatsbeginsel in de Jeugdwet bepaalt welke gemeente verantwoordelijk is voor de jeugdhulp, inclusief de kosten. Op dit moment is het woonplaatsbeginsel gebaseerd op de woonplaats van de gezagsdrager van een jeugdige. Bij verblijfzorg kan dit bijvoorbeeld de instelling zijn waar de jeugdige verblijft. Dit betekent dat de gemeente waar die instelling gevestigd is, verantwoordelijk is. Ook als de jeugdige uit een andere gemeente afkomstig is. Vanaf 2022 wordt dit anders. Dan is de woonplaats waar de jeugdige staat ingeschreven op het moment van de zorgvraag, bepalend. Deze verandering wordt ingevoerd met terugwerkende kracht.
Elke gemeente zal aan de hand van de Basis Registratie Personen nagaan welke jeugdigen die nu onder haar verantwoordelijkheid vallen, moeten worden overgedragen aan een andere gemeente. En welke jeugdigen vanuit andere gemeenten aan haar worden overgedragen. Het is de bedoeling dat gemeenten dit vóór 1 juli 2021 in beeld hebben gebracht. Op basis van een voorlopige simulatie van het CBS over het jaar 2019 gaat het voor Berkelland per saldo om 35 kinderen die nu voor rekening van onze gemeente komen, maar vanaf 2022 niet meer. Het financieel effect hiervan is pas duidelijk als dit hele proces is afgerond, maar omdat het vaak om verblijfzorg gaat, kan het financieel effect aanzienlijk zijn. Dit heeft mede effect op de omvang van de regionale inkoop. Voorts is op dit moment nog niet duidelijk welke consequenties deze aanpassing heeft voor de rijksvergoeding. 4. Abonnementstarief Wmo De invoering van het abonnementstarief in de Wmo (vanaf 1 januari 2019) heeft aantoonbaar geleid tot een aanzuigende werking, vooral bij huishoudelijke hulp. Wij zien dit ook direct terug in onze cijfers. Het aantal inwoners dat gebruik maakt van huishoudelijke hulp/ondersteuning thuis is in 2019 met meer dan 33% gestegen en in 2020 nogmaals met 10%; de kosten stegen in 2019 met 30% (meer dan € 1,1 miljoen) en in 2020 met ruim 4%. De gemeenten zijn hiervoor tot op heden niet voldoende gecompenseerd.
Het vormt een belangrijke oorzaak van ons tekort in het sociaal domein. 33
Enkele partijen hebben in hun verkiezingsprogramma voor de Tweede Kamer gepleit voor het afschaffen van het abonnementstarief. Het hangt af van de kabinetsformatie welke keuzes hierin worden gemaakt. Een wijziging van de huidige systematiek kan aanzienlijke (positieve) financiële gevolgen hebben. 5. Jeugdzorg Eind 2020 concludeerde onderzoeksbureau AEF, in opdracht van het Rijk en de VNG, dat gemeenten tot € 1,8 miljard (structureel) meer uitgeven aan jeugdzorg dan ze aan rijksvergoeding ontvangen. Naar aanleiding van dit onderzoek heeft een stuurgroep met vertegenwoordigers van de VNG en verschillende ministeries maatregelen uitgewerkt met het doel de uitgaven aan de jeugdzorg te beperken en het stelsel beheersbaarder te maken. Voor 2021 heeft het kabinet incidenteel extra middelen beschikbaar gesteld. Maar of en in welke mate dit voor de jaren daarna ook geldt, is op dit moment niet te zeggen. Het is aan het nieuwe kabinet om te besluiten over de fundamentele aanpassingen die nodig zijn, deze door te voeren en te bezien welke middelen gemeenten hiervoor structureel nodig hebben. Het zou ook kunnen dat maatregelen worden getroffen die leiden tot verlaging van de kosten, zoals een beperking van de reikwijdte van de jeugdwet. 6.
Kosten en compensatie voogdij en 18+ Binnen de rijksvergoeding ontvangen gemeenten een specifiek budget voor kinderen met een voogdijmaatregel en 18+’ers. Indien gemeenten voor deze doelgroepen geld tekort komen, kunnen zij -onder voorwaarden- aanspraak maken op een separate compensatieregeling. Deze compensatie wordt volgens de t-2 systematiek toegekend, dus 2 jaar later dan het jaar waarin de kosten zijn gemaakt. Over 2019 hebben wij gebruik gemaakt van deze compensatieregeling, waardoor voor het jaar 2021 circa € 380.000 als extra jeugdzorgbudget aan ons is toegekend. Door de wijziging van het woonplaatsbeginsel per 2022, vervalt deze compensatieregeling. Dit betekent dat wij voor het jaar 2020 hier geen aanspraak meer op kunnen maken. In plaats daarvan is een nieuwe compensatieregeling ingevoerd voor gemeenten die in 2020 en 2021 te maken hebben (gehad) met een aanzienlijke stijging van de kosten voor voogdij en 18+. Het is nu nog niet bekend of wij hiervoor in aanmerking komen. 7. Impact van corona Het jaar 2020 stond grotendeels in het teken van corona. Door diverse compensatieregelingen voor zorgaanbieders is (zeker in financieel opzicht) niet zichtbaar geworden dat gedurende langere tijd bepaalde zorg niet (of op een andere manier) geleverd is.
Hierdoor is het lastig om autonome ontwikkelingen als de zorgvraag in 2020 goed te kunnen duiden en als maatstaf te hanteren voor de toekomst. Dit effect wordt versterkt doordat onduidelijk is welk effect corona en de lockdown(s) hebben (gehad) op de (mentale) gezondheid van onze inwoners en wat dit doet voor de toekomstige zorgvraag. Tot slot hebben diverse maatregelen uit Doorpakken Sturen in het sociaal domein door corona vertraging opgelopen. Het is nog te vroeg om te bezien welke impact dit al dan niet heeft voor 2022 en daarna. Afsluitend De hierboven aangegeven ontwikkelingen kunnen, zeker in samenhang, grote financiële effecten hebben, maar zijn tegelijkertijd omgeven met grote onzekerheden. Het is hierdoor op dit moment niet goed mogelijk de PPN hierop financieel aan te passen. Mocht dit vóór het opstellen van de begroting 2022 wel kunnen, dan zullen wij u hierover uiteraard informeren en de benodigde aanpassingen doorvoeren.
Autonome ontwikkelingen Voor de begroting 2021 zien we een aantal autonome ontwikkelingen, met name in de activiteiten waar de Wmo en Jeugdvoorzieningen onder vallen: GGD
34
Op basis van de ingediende begroting 2022 en de eerste begrotingswijziging stijgt de bijdrage voor de gemeente Berkelland met € 30.242 Tariefsaanpassing Huishoudelijke hulp Voor de begroting 2022 gaan we uit van een indexering van 3% indexering over Huishoudelijke hulp en Ondersteuning Thuis. Dit levert een stijging van de lasten op van € 140.000. Tariefsaanpassing Jeugd Op basis van regionaal voorstel eenmalig uitstel project inkoop (van start per 1 januari 2021 naar start per 1 januari 2022) zien we hier een stijging van de lasten van € 240.000. Tariefsaanpassing Wmo Op basis van regionaal voorstel eenmalig uitstel project inkoop (van start per 1 januari 2021 naar start per 1 januari 2022) zien we hier een stijging van de lasten met € 150.000. Bedragen x € 1.000
2022 I
2022 S
2022
2023 I
2023 S
2023
2024 I
2024 S
2024
2025 I
2025 S
2025
GGD
0
-30
-30
0
-30
-30
0
-30
-30
0
-30
-30
Tariefsaanpassing Huishoudelijk hulp
0
-140
-140
0
-140
-140
0
-140
-140
0
-140
-140
Tariefsaanpassing Jeugd
0
-240
-240
0
-240
-240
0
-240
-240
0
-240
-240
Tariefsaanpassing Wmo
0
-150
-150
0
-150
-150
0
-150
-150
0
-150
-150
Totaal autonome ontwikkelingen
0
-560
-560
0
-560
-560
0
-560
-560
0
-560
-560
Wensen nieuw beleid Functioneel beheer sociaal domein Door de ontvlechting van de systemen bij de sociale dienst ontstaat de noodzaak om zelf het functioneel beheer van het pakket te doen. Implementatiemanager Voormekaar De inzet van de implementatiemanager is vastgesteld voor een jaar. Door het werken op afstand en door de druk bij VMK om in deze tijd hun werk te doen, is zij minder ver dan vooraf was gehoopt. We zien dat meer stabiliteit op deze functie het proces goed zou doen en willen de inzet verlengen met een jaar. Opdrachtgever Welzijn en gezondheid De taken in het sociaal domein zijn gegroeid, evenals de urgentie (zie demografische ontwikkelingen en de taakstelling). Daarom is de beleidsmatige inzet in het sociaal domein al langere tijd onvoldoende. Wat we tot nu toe doen, is inzetten op het temperen van bestuurlijke ambities, hard werken, en vertraging in projecten en planning. Ook nemen we in de regio de positie in dat er niet meer bij kan, terwijl hier wel veel thema’s met urgentie zijn (inkoop, inzet op zorgaanbieders). De beleidsformatie van onze gemeente is ook laag ten opzichte van die van andere gemeenten in onze regio. Veelal is er bij andere gemeenten sprake van specifieke capaciteit op het gebied van (publieke) gezondheid.
Constante factor in het sociaal domein is dat het een beleidsrijke opgave is, waarin structureel inzet nodig is om nieuwe ontwikkelingen te implementeren. De opdrachtgever welzijn en gezondheid zal worden ingezet voor de inzet op de volgende beleidstaken: Preventie (beleidskader preventie en nieuwe sturingsmaatregelen taakstelling sociaal domein). Sociale basis (voorzieningenniveau, toekomstbestendigheid inrichting sociaal domein, mantelzorg en vrijwilligersbeleid). Gezondheid (leefstijl, regionale projecten).
35
Bedragen x € 1.000
2022 I
2022 S
2022
2023 I
2023 S
2023
2024 I
2024 S
2024
2025 I
2025 S
2025
Functinoneel beheer sociaal domein
0
-77
-77
0
-77
-77
0
-77
-77
0
-77
-77
Implementatiemanager Voormekaar
-57
0
-57
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Opdrachtgever Welzijn/Gezondheid
0
-85
-85
0
-85
-85
0
-85
-85
0
-85
-85
Totaal wensen en investeringen
-57
-162
-219
0
-162
-162
0
-162
-162
0
-162
-162
Ombuigingen Zoals in de inleiding omschreven, is de inzet om te komen tot een betaalbaar sociaal domein opgenomen in de begroting. Bedragen x €1.000 Exploitatie
Bezuinigingen 2124
Primitieve Begroting 2020
2021
2022
2023
2024
040.010 Maatschappelijke ondersteuning
0
-11.037
-10.008
-9.903
-9.903
-9.903
040.020 PGB
0
-410
-318
-318
-318
-318
040.025 PGB WMO en Begeleiding
0
0
-467
-467
-467
-467
040.030 Jeugd
0
-9.094
-10.065
-9.192
-9.192
-9.192
040.040 Algemene voorzieningen
0
-2.296
-1.640
-1.630
-1.630
-1.630
040.050 Inburgering
0
-385
-337
-337
-337
-337
040.070 Stimuleren nieuwe vormen van zorg
0
0
-875
-875
0
0
040.500 Loonkosten programma Zorg voor wie dat nodig heeft
0
-3.789
-4.159
-4.159
-4.159
-4.159
040.700 Rente en afschrijving programma Zorg voor wie dat nodig heeft
0
-3
-4
-4
-4
-4
040.710 Reserves
0
0
1.696
939
63
63
040.900 Taakstelling sociaal domein
0
0
0
0
0
0
Gerealiseerd resultaat
0
-27.013
-26.177
-25.946
-25.947
-25.947
Samen investeren in Berkelland In totaal is een bedrag van 3,5 miljoen in het kader van Investeren in Berkelland, toegevoegd aan het programma Zorg voor wie dat nodig heeft. Deze investering heeft plaatsgevonden via: - Het uitvoeringsplan Samen Denken Samen Doen - Doorontwikkeling Voormekaar Het uitvoeringsprogramma Samen Denken Samen Doen is in uitvoering vanaf 2018. In 2021 is het plan grotendeels geëvalueerd. Daarbij is ook aan de orde gekomen welke projecten worden gecontinueerd en dit wordt ter besluitvorming voorgelegd aan de raad. Bij de opstelling van deze perspectiefnota heeft deze besluitvorming nog niet plaatsgevonden. Met het plan Doorpakken Sturen in het sociaal domein is geïnvesteerd in een robuuste toegang naar zorg. De middelen hiervoor worden vooral ingezet in 2020 en 2021. 36
Vooralsnog is de verwachting dat het volledige bedrag uit 'investeren in Berkelland' binnen het Programma Zorg voor wie dat nodig heeft, tot besteding zal komen.
37
WERKEN EN ONDERNEMEN IN EEN STERKE REGIO Wat speelt er? Aandacht voor ondernemers en ondernemen Veel ondernemers hebben te maken met (de naweeën) van corona en zijn of waren afhankelijk van (rijksoverheids)steun om te overleven. We hopen vanaf 2022 dat het voor ondernemers weer 'normaal' ondernemen is. Wij zullen met net zoveel aandacht als tijdens de coronaperiode doen wat we kunnen voor onze ondernemers, onder andere via de Bedrijvenkring Berkelland en ons ‘loket’ team EZ (onze ‘rode loper’ aanpak). We denken voortdurend met ondernemers mee en kijken naar mogelijkheden als bedrijven in de knoop komen of juist willen ontwikkelen of verplaatsen. De afgelopen periode zijn veel stappen gezet in de vitalisering van onze winkelcentra. Zo zijn we in Eibergen, Neede en Borculo aan de slag via zogenaamde task forces waarin ondernemers en inwoners aan zet zijn. Ook in Ruurlo wordt gewerkt aan een nieuw plan om Ruurlo toekomstbestendig te maken. Als gemeente participeren we en faciliteren we zo nodig en zo mogelijk de gewenste ontwikkelingen. We richten niet alleen de openbare ruimte zo aantrekkelijk mogelijk in, maar denken ook mee bij herinrichting of herontwikkeling van ‘onaantrekkelijke’ locaties. We maken daarbij gebruik van de extra middelen die we daarvoor beschikbaar hebben (herstructureringsreserve of in de komende periode de extra impulsgelden).
Iedereen doet mee met werk, betaald of onbetaald Samen aan het Stuur Om te komen tot een breed en samenhangend aanbod voor inwoners met een achterstand op de arbeidsmarkt, is de visie doorgaande ontwikkellijn opgenomen in het project ‘Samen aan het Stuur’. Dit project is gestart in 2020 en kent een doorlooptijd tot tenminste 2022. Het overstijgende doel van Samen aan het stuur is om inwoners meer te laten participeren in de samenleving: Iedereen doet mee! Als dit haalbaar is voor een inwoner, is een plek op de arbeidsmarkt het eerste uitgangspunt. Op basis van het Inrichtingsplan ‘Samen aan het stuur’ kunnen we starten met de nieuwe werkwijze rondom de integrale toegang binnen het sociaal domein (per september 2021) en de samenvoeging van SDOA en Werkbaan Oost tot één uitvoeringsorganisatie (per januari 2022). Dit traject heeft grote gevolgen voor de verdere taakinvulling van de SDOA en de rol die we als gemeente hebben. SDOA en Werkbaan Oost gaan samen het nieuwe Werkleerbedrijf vormen. De gemeente zal de rol van eerstelijns-organisatie op zich nemen, het Werkleerbedrijf wordt een tweedelijns-organisatie. Het nieuwe Werkleerbedrijf start op 1 januari 2022. Armoedebestrijding Op het gebied van armoedebestrijding is een aantal projecten uit het uitvoeringsprogramma gaande.
De online tool ‘Rondkomen in Berkelland’ is gelanceerd op de Berkellandwijzer, er is een breed platform voor schuldhulpverlening en we zijn onlagns gestart met het meedoenarrangement voor volwassenen. Wij gaan actief met inwoners, bedrijven, deurwaarders en bewindvoerders in gesprek om tot betere werkwijzen te komen op het gebied van schuldhulpverlening, armoede en kwijtschelding gemeentelijke belasting. Schuldhulpverlening Het is belangrijk om te voorkomen dat inwoners in de schulden belanden en dat de toegang tot schuldhulpverlening laagdrempelig is voor inwoners met financiële zorgen, zodat grotere problemen voorkomen worden. Vanaf november 2020 zijn wij daarom gestart met het project Vroegsignalering. We ontvangen nu signalen van diverse schuldeisers. Deze signalen komen binnen in het Regie- en Matchingssysteem Inforing bij SDOA. Dit systeem filtert de meest urgente gevallen, aan de hand van een door ons opgesteld afwegingskader. Onze medewerkers Vroegsignalering pakken deze signalen op en zullen, afhankelijk van de urgentie, een huisbezoek afleggen of telefonisch contact opnemen. Vanaf de eerste maand is er sprake van een groot 38
aantal signalen die opgepakt moeten worden. Daarnaast wordt er een groot beroep gedaan op de Voormekaar medewerkers als vraagbaak op het gebied van schuldhulpverlening. Ook het gedegen bieden van nazorg vraagt om extra inzet. Langdurige loonkostensubsidie Met ingang van het jaar 2022 zal naar verwachting in het verdeelmodel van de BUIG-budgetten rekening gehouden gaan worden met de door de gemeenten gerealiseerde arbeidsplaatsen met langdurige loonkostensubsidies. De realisatiecijfers van het voorgaande jaar zullen hierbij als maatstaf worden meegenomen. Gemeenten die zich extra inzetten voor loonkostensubsidie, zullen hier ook extra middelen voor ontvangen. Het is op dit moment nog niet bekend welk effect deze wijziging van het verdeelmodel zal hebben op het BUIG-budget dat aan onze gemeente wordt toegekend.
Autonome ontwikkelingen Binnen de activiteit ‘Iedereen doet mee met werk, betaald of onbetaald’, zien we de volgende ontwikkelingen: Overgang naar Werkleerbedrijf Vanaf 2022 vormen SDOA en Werkbaan Oost samen het nieuwe Werkleerbedrijf. Deze samenwerking zal meteen al merkbaar zijn bij de integrale intake. We gaan de hulpvraag van de inwoner integraal benaderen vanuit heel het sociaal domein, waaronder werk/inkomen, jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning. De overgang van de SDOA en Werkbaan Oost naar het Werkleerbedrijf heeft volgens de conceptbegroting een positief effect van € 295.000 op de begroting van Berkelland. Dit ondanks de grote toename in aantal klanten waar in de begroting van de SDOA rekening mee is gehouden. De stijging van het aantal klanten zorgt voor een stijging van de lasten met € 293.000. Het grotere eigen risico zorgt voor een vermoedelijke afname van de BUIG/vangnetregeling met € 300.000. Het is de verwachting dat vanaf 2022, in de verdeelmodellen van de Gebundelde Uitkering vanuit het Rijk, rekening wordt gehouden met de loonkostensubsidie. De financiële effecten hiervan zijn echter nog onduidelijk. Overgang van SDOA/Werkbaan Oost naar werkleerbedrijf; positief saldo van € 295.000 voor 2022. Veroorzaakt door eenmalige compensatie van € 314.000. Vanaf 2022 is er een negatief saldo van € 19.000 in verband met hogere huisvestingskosten.
Loonkosten SW Wij hebben zelf alle mensen met een ‘oude’ SW-indicatie in dienst. De loonkosten die daarbij horen zijn geraamd in de begroting. We zien echter dat deze groep sneller dan verwacht in omvang afneemt. Dit leidt ook tot een daling van de loonkosten voor deze groep. De nieuwste doorrekening laat zien dat op basis van het aantal medewerkers per 1 januari 2021 de loonkosten naar beneden kan worden bijgesteld. Voor 2022 gaat het om € 520.000. Dit loopt op naar € 906.000 in 2025. Stadsbank Vanaf 2022 maakt de begroting van de Stadsbank geen onderdeel meer uit van de begroting van het Werkleerbedrijf. Volgens de conceptbegroting van de Stadsbank vallen de lasten voor Berkelland in 2022 € 7.000 lager uit. Corona-effecten In 2020 heeft Berenschot een prognose gemaakt van de verwachte bestandsstijging als gevolg van de coronacrisis. SDOA is uitgegaan van de raming die Berenschot heeft gemaakt: een stijging van circa 8%. Voortschrijdend inzicht leert dat deze stijging vooralsnog niet bewaarheid wordt. Daarom is de bestandstoename bijgesteld tot een stijging van 3,5% in 2022; dit op basis van cijfers van het Centraal Planbureau. We verwachten naast deze bestandsstijging ook een groter beroep op ons minimabeleid en/of bijzondere bijstand.
We blijven de economische situatie nauwlettend volgen en dit betekent dat we naar aanleiding daarvan de verwachtingen positief of negatief bijstellen. Dezelfde onzekerheid hebben we ook op het gebied van 39
schuldhulpverlening. Als gevolg van de coronacrisis is de bestaande schuldenproblematiek verergerd en zijn er meer inwoners met (beginnende) schuldenproblematiek bij gekomen. Het gaat hierbij zowel om ondernemers als inwoners in loondienst die hun inkomen hebben zien dalen. Sterke stimuleringsmaatregelen van overheidswege, alsmede een coulance-regeling voor het (in)vorderen van schulden, hebben ertoe geleid dat grote aantallen faillissementen en bedrijfssluitingen zijn uitgebleven. Deze schulden zullen desondanks wel terugbetaald moeten worden, zij het over een langere tijd. De verwachting is dat deze ‘boeggolf’ aan schuldenproblematiek zich in de tweede helft van 2021 of begin 2022 voordoet. Bedragen x € 1.000
2022 2022 2022 2023 2023 2023 2024 2024 2024 2025 2025 2025 I S I S I S I S
Overgang naar werkleerbedrijf
0
295
295
0
-19
-19
0
-19
-19
0
-19
-19
Ontwikkeling uitkeringsgerechtigden
0
-593
-593
0
-593
-593
0
-593
-593
0
-593
-593
Stadsbank
0
7
7
0
7
7
0
7
7
0
7
7
Loonkosten SW
0
520
520
0
623
623
0
770
770
0
906
906
Totaal autonome ontwikkelingen
0
229
229
0
18
18
0
165
165
0
301
301
Wensen nieuw beleid Schuldhulpverlening Gezien het toenemende belang van het voorkomen van schulden en het aanpakken van schuldenproblematiek, willen we het beleid en de uitvoering van schuldhulpverlening intensiveren. Voor het adequaat uitvoeren van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening is besloten dat schuldhulpverlening, inclusief de financiering van de Stadsbank, vanaf 2022 rechtstreeks bij de gemeente is belegd. Vanaf najaar 2020 is ingezet op het project Vroeg Eropaf. Dit project vloeit voort uit een wettelijke taak uit de wet op Gemeentelijke schuldhulpverlening. De eerste ervaringen met het project leren dat de huidige inzet onvoldoende is om onze doelen te bereiken. • We hebben te maken met een groot aantal signalen. • Er is veel organisatorische inzet nodig (systemen, vraagbaak zijn voor andere organisaties, afstemming andere gemeenten, toeleiding van inwoners aan organisaties). • Er is nu geen capaciteit voor nazorg. • Er is te weinig tijd om te coachen waardoor de problematiek niet goed geborgd wordt. • Er is geen capaciteit om aandacht te besteden aan de preventie bij jongeren. We zien echter dat er veel ontwikkelingen zijn op het gebied van schuldhulpverlening, zoals de andere positionering van de Stadsbank, samen aan het stuur.
Ook zorgen externe factoren als corona ervoor dat er op dit moment nog geen goede structurele inschatting te maken is van de benodigde inzet en middelen. Daarom ‘parkeren we’ deze wens voor nieuw beleid voor de perspectiefnota van 2023 zodat dan een zorgvuldige afweging gemaakt kan worden. Voor de tussentijd wordt tijdelijke dekking gezocht. Bedragen x € 1.000
2022 I
2022 S
Schuldhulpverlening Totaal wensen en investeringen
0
0
2022
2023 I
2023 S
2023
2024 I
2024 S
2024
2025 I
2025 S
2025
0
0
-51
-51
0
-51
-51
0
-51
-51
0
0
-51
-51
0
-51
-51
0
-51
-51
Ombuigingen Vroegsignalering en taboedoorbreking Deze ombuigmaatregel bestaat uit 2 delen: vroegsignalering en taboe op schulden doorbreken. Met deze ombuigmaatregel verwachten we een structurele besparing te realiseren op de begroting van SDOA, specifiek het programma ondersteuning. Onder dit programma vallen de onderdelen Bijzondere bijstand, Minimabeleid, Schulddienstverlening en Stadsbank. Taboe op schulden doorbreken Mensen met schulden vragen vaak geen hulp of doen dit erg laat, vanwege schaamte of trots. Mensen lopen gemiddeld 4 jaar rond met schulden voordat zij aan de bel trekken. Een kleine schuld kan dan uitgegroeid zijn tot een groot probleem dat het leven beheerst. Stress, een 40
slechtere gezondheid of verlies van werk kunnen het gevolg zijn. Met een campagne willen we de taboe op schulden doorbreken. De campagne moet ertoe leiden dat geldzorgen en schulden bij onze inwoners bespreekbaar worden. De kosten voor het opzetten van een campagne begroten wij op € 50.000 incidenteel, waarvoor we gebruik willen maken van het incidentele investeringsbudget ombuigingen zoals dat in het hoofdstuk Financiën wordt toegelicht. Vroegsignalering Inwoners met betalingsachterstanden bij zorgverzekeringen, water- en energiebedrijven en woningcorporaties zijn binnen 3 maanden in beeld bij de gemeenten. Hierna volgt een huisbezoek door een medewerker Voormekaar en wordt ondersteuning aangeboden. Als een plan van aanpak wordt opgesteld, dan wordt het incassoproces met één maand opgeschort. De benodigde middelen voor de vroegsignalering zijn reeds gedekt in het Uitvoeringsprogramma Samen denken, Samen doen. Bedragen x €1.000 Exploitatie
Bezuinigingen 2124
Primitieve Begroting 2020
2021
2022
2023
2024
050.020 Samenwerken met Duitsland
12
-12
0
0
0
0
050.026 Stimuleren ontwikkelingen bedrijven
50
-50
0
0
0
0
050.028 Stimuleren maakindustrie
15
-20
-5
-5
-5
-5
050.035 Compact centra (groen/blauwe parels)
6
-6
-6
0
0
0
050.040 Participatie en werkgeversbenadering
100
-1.873
-1.549
-1.499
-1.449
-1.449
050.070 Vrije tijdseconomie
110
-247
-207
-207
-154
-142
050.120 Effectief inzetten promotie
35
-35
-35
-35
0
0
Gerealiseerd resultaat
328
-2.243
-1.802
-1.746
-1.608
-1.596
Samen investeren in Berkelland Vitale winkelcentra/kernen Totaal budget (€ 4 mln) Er is een revitaliseringsplan voor het centrum van Borculo samen met de taskforce Leef! opgesteld. De gemeenteraad heeft hier positief op besloten en onder andere vanuit dit budget hiervoor geld beschikbaar gesteld (vanuit dit budget bijna € 1,6 mln). De uitvoering van het centrumplan Borculo is gestart en loopt door tot en met 2023. Verder is in Ruurlo een initiatief gestart om samen met stakeholders te komen tot een nieuw centrumplan en het realiseren van een aantrekkelijke verbinding (pad) tussen museum More en centrum van Ruurlo om bezoekers van museum te verleiden ook het centrum van Ruurlo te bezoeken. Voor het realiseren van deze verbinding is vanuit deze gelden ongeveer 225.000 euro gereserveerd. De ontwikkeling van het nieuwe centrumplan bevindt zich nog in de beginfase, maar we zijn van plan de resterende middelen uit dit budget in te zetten als financiering voor dit plan. Ook hier zal worden ingezet op co-financiering.
41
ACTIEF MET DUURZAAMHEID EN ENERGIE Wat speelt er? Uitvoering Energie-uitvoeringsprogramma Van alle activiteiten uit dit programma krijgt de grootschalige opwek van energie de meeste aandacht op dit moment. Begrijpelijk, omdat er veel initiatieven zijn op basis van ons RODEbeleid. En dat leidt tot discussie. Het zijn er zoveel, dat de gemeenteraad de voorwaarden voor participatie en landschappelijke inpassing heeft aangescherpt, de initiatieven voor wind ‘on hold’ heeft gezet en inmiddels ook een pas op de plaats heeft gemaakt bij de initiatieven voor zonneparken. Voor ongeveer 128 ha lopen participatieprocessen, vergunningaanvragen of zijn vergunningen verleend voor zonneparken. Besluitvorming over de Regionale Energiestrategie (RES) moet in het najaar van 2021 plaatsvinden. In de RES staat hoe de gemeenten in de Achterhoek bijdragen aan de energietransitie in Nederland. Op basis van de motie van 18 mei 2021 zal de inzet van de gemeente Berkelland gericht zijn op een realistische insteek, aansluitend op het landelijke klimaatakkoord. Meer inzet is nodig om opwek van zonne-energie op bedrijfsdaken mogelijk te maken en er moeten zoekgebieden in de Achterhoek worden aangewezen waar grootschalige opwek kansrijk is. Op basis van deze insteek zal het beleid moeten worden herijkt.
Het klimaatakkoord gaat immers niet alleen over energieneutraliteit in de gebouwde omgeving, maar ook bijvoorbeeld over mobiliteit en CO2. Belangrijk aandachtspunt bij die herijking is de inbreng van onze inwoners. Van het aardgas af Het is de bedoeling dat eind dit jaar de transitievisie Warmte wordt vastgesteld. Deze visie vormt de basis voor de planning van de uitvoering van wijkuitvoeringsplannen. Wij verwachten niet dat we met die uitvoeringsplannen vóór 2030 beginnen. Daarvoor zijn de landelijke proefprojecten nog niet ver genoeg. Wel vindt er in Borculo onderzoek plaats naar de mogelijkheden voor het gebruik maken van de restwarmte van FrieslandCampina. Het is belangrijk dat de visie handelingsperspectief biedt voor woningeigenaren. Welke kant gaat het op? En welke maatregelen kunnen zij in de tussentijd het beste treffen om voorbereid te zijn op die toekomst? Tijdelijk geld Het budget voor de uitvoering van dit programma is beschikbaar gesteld voor de bestuursperiode 2018 tot en met 2022. De energietransitie zal na deze bestuursperiode een speerpunt blijven, waarvoor opnieuw budget zal moeten worden vrijgemaakt.
Autonome ontwikkelingen Geen
Wensen nieuw beleid Geen
Besparingen Het budget voor dit programma is alleen beschikbaar gesteld voor 4 jaar. We konden daar dus geen structurele bezuinigingsideeën voor aandragen. In de PPN21 zijn daarom voorstellen gedaan om versneld te investeren om daarmee structureel kosten te kunnen besparen. De energiekosten zijn verdeeld over diverse producten in de begroting en zijn niet zichtbaar in dit programma. Overigens is het de vraag of we deze bezuiniging op kostenniveau kunnen monitoren. Energielasten zijn immers niet alleen afhankelijk van het verbruik, maar ook van de in rekening gebrachte vaste kosten en de energieprijs.
42
Wél kunnen met behulp van de geïnstalleerde slimme meters per locatie zien wat de maatregelen in Kwh opleveren. We moeten daar nog een dashboard voor maken. Zon op dak gemeentehuis en gemeentewerf Voor zonnepanelen op onze eigen gebouwen is een investering van € 1.600.000 nodig. In het programma (speerpunt gemeente als voorbeeld) is hiervoor al budget beschikbaar. Uitgaande van een opbrengst van € 0,10 per Kwh kunnen we € 75.000 aan energie opwekken. Voor de 8000 m2 dak gemeentehuis moet een alternatieve locatie worden gevonden. Dat dak ligt immers al vol met panelen. Die locatie hadden we gevonden: de aankoop en overkapping van het parkeerterrein in Borculo; dit plan is niet doorgegaan. We proberen nu aan te haken bij de verduurzaming van het bedrijventerrein in Borculo. De plannen voor de zonnepanelen op de gemeentewerf moeten nog worden uitgewerkt met het oog op de draagconstructie van het dak. Besparing op energie gemeentelijk vastgoed (quick wins) De meest eenvoudige maatregelen (LED verlichting) zijn uitgevoerd. Wat de maatregelen structureel opleveren, kunnen we (nog) niet zien. Het jaar 2020 was immers een bijzonder jaar omdat veel gebouwen niet of minder gebruikt zijn. Verder is er in 2020 een start gemaakt met een onderzoek naar de mogelijkheden om de verwarmingsinstallaties van diverse sportaccommodaties op afstand te besturen.
Hierdoor wordt onnodig verwarmen voorkomen. De 1e opdrachten hiervoor zijn inmiddels gegeven. Vergroenen met Scandinavische groencertificaten in plaats van Nederlandse De termijnmarkt van de Garanties van Oorsprong (de officiële naam voor groencertificaten) is ons gunstig gezind. Door een verminderde vraag van grote energieverbruikers is de prijs van Nederlandse groencertificaten gezakt. Daardoor konden we in 2021 weer Nederlandse certificaten aanschaffen voor een veel lagere prijs dan voorheen. Dat betekent ook dat onze ‘footprint’ van de CO2 prestatieladder niet verslechtert. Volgend jaar kan dat weer heel anders liggen. Uiteindelijk doel is om deze besparing te realiseren door bijvoorbeeld Twence en/of Agem te vragen om ons via een zelfleveringsmodel energie te leveren van eigen bodem. We zijn bezig met het verkennen van de mogelijkheden.
Samen investeren in Berkelland Voor het programma Actief met duurzaamheid en energie is in totaal € 7 miljoen gereserveerd, waarvan € 5 miljoen voor het speerpunt ‘gemeente als voorbeeld’. In totaal (inclusief restant EUP 1) is er in deze bestuursperiode tot en met 2022 € 7.760.000 beschikbaar. In het klimaatakkoord van juni 2019 is afgesproken dat het Rijk € 150 miljoen ter beschikking stelt aan gemeenten voor de periode 2019 tot en met 2021. De nadruk bij deze middelen ligt op de ondersteuning van de decentrale overheden bij het realiseren van de Regionale Energie Strategieën (RES) en op de ondersteuning van gemeenten bij de Transitievisies Warmte. Berkelland heeft in 2019 en 2020 de volgende bedragen als cofinanciering ontvangen: Van het Rijk: Transitievisie warmte € 202.101 Transitievisie wijkaanpak € 9.997 Energieloketten € 36.903 Extern advies transitievisie warmte (verwacht) € 20.660 Van de provincie: Achterhoeks energieloket € 11.448 Energietransitie € 22.000 De middelen voor de energietransitie worden besteed aan de maatregelen van het Energieuitvoeringsprogramma 2019-2022 (Eup2) en verantwoord bij het begrotingsprogramma Actief met Duurzaamheid en Energie. Uitgaven zijn gedaan voor de werkzaamheden van het AGEM energieloket, de subsidies
43
Achterhoek Bespaart, Energiescans, subsidieregeling maatschappelijke initiatieven, onderzoek, controles ODA, ROM3D simulaties, informatieavonden, infographic RODE. De middelen voor duurzaamheid (gemeente als voorbeeld) zijn besteed aan onderzoek naar de mogelijkheden voor de verduurzaming van ons eigen vastgoed, het aanbrengen van ledverlichting in onze gebouwen, bijdragen voor de aanschaf van elektrische voertuigen voor de BOA’s, plaatsen van laadpalen bij het gemeentehuis, de aanschaf van afvalcontainers voor het gescheiden inzamelen van het afval in het gemeentekantoor en de gemeentewerf. Ook de begeleiding van de certificering voor de CO2 prestatieladder (niveau 3), het duurzaam aanbestedingstraject (catering) worden uit deze middelen betaald. Er is inmiddels opdracht gegeven voor het maken van een transitievisie warmte. Verder moeten de plannen voor de verduurzaming van ons eigen vastgoed worden uitgewerkt en uitgevoerd met de beschikbare middelen (geraamd op circa € 1.600.000). Ook is budget gereserveerd voor het versneld vervangen van openbare verlichting door LED-verlichting.Een deel van het budget zullen we gebruiken voor de tijdelijke inzet van een duurzaamheidscoördinator om de organisatie te helpen stappen te maken op het gebied van duurzaamheid. Er zijn met de hulp van trainees en met de CO2 prestatieladder als stok achter de deur al veel acties opgepakt.
Om nog meer voortgang te boeken is extra aandacht nodig.
44
SPORT IS MEER! Wat speelt er? De omgeving van (sport) verenigingen in Berkelland is aan het veranderen. Minder leden, minder vrijwilligers en problemen met de organisatie en betaalbaarheid van de sportactiviteiten. Het besef dat het verenigingsleven voor uitdagingen staat, is groot. Sportverenigingen moeten op zoek naar nieuwe samenwerkingen en een innovatief sportaanbod. De gemeente zet diverse tijdelijke middelen in om die zoektocht te stimuleren en te ondersteunen. Dat leidt tot mooie initiatieven. Een leven lang sporten en bewegen voor iedereen In het sociaal domein gaan we voor preventie: liever problemen voorkomen dan genezen. Sport en een gezonde levensstijl leveren daar een stevige bijdrage in. De gemeentelijke (financiële) inspanningen die daaraan bijdragen, laten we ongemoeid. Voorbeelden daarvan zijn kindregelingen, de deelname aan het jeugdfonds Sport en de inzet van de combinatiefunctionarissen. Verder start in 2021 een pilot voor een doelgroepgericht meedoenarrangement. De focus ligt op inwoners die het meeste baat hebben van deze sportieve activiteiten. Ook blijven we onze bijdrage leveren aan de regionale samenwerking ‘Achterhoek in Beweging’.
Achterhoek in Beweging zorgt ervoor dat strategische partners zich verbinden aan langdurige doelstellingen op het gebied van sport en gezondheid, het geeft uitvoering aan regionaal en landelijk beleid en zorgt ervoor dat dit beleid ook daadwerkelijk wordt uitgevoerd. Op gemeentelijk niveau is het gelukt om met 80 partners het Lokaal Sportakkoord ‘Heel Berkelland beweegt’ op te stellen. Hierin zijn drie ambities als speerpunten opgenomen: • Een toekomstbestendig beweeg- en sportlandschap realiseren. • 18+ doelgroepen begeleiden naar een passend sport- en beweegaanbod. • Het realiseren van een gezonde generatie. Per ambitie is er een projectgroep ingericht, bestaande uit verschillende partners van het sportakkoord. De uitvoering van het sportakkoord wordt met flinke bijdragen van het Rijk financieel ondersteund. Toekomstbestendige verenigingen en sportinfrastructuur We vinden het belangrijk dat alle inwoners kunnen sporten of bewegen. Daarvoor is een toekomstbestendig verenigingsleven en een goede sportinfrastructuur nodig. Daarom richten we ons als gemeente vooral op de toekomstbestendigheid van verenigingen en sportaccommodaties. De onderzoeken naar de binnensportaccommodaties in de diverse kernen leiden tot plannen voor investeringen in toekomstbestendigheid. Zoals voor de nieuwe sportaccommodaties in Ruurlo en Borculo).
En de sportorganisaties hebben volop gebruik gemaakt van de mogelijkheden die de subsidieregeling transformatiefonds Sport bood. Voor een totaalbudget van € 300.000 zijn bijdragen verstrekt voor plannen die naar verwachting bijdragen aan toekomstbestendigheid.
Autonome ontwikkelingen Minder huurinkomsten sporthallen De verhuurinkomsten van gemeentelijke sportaccommodaties vertonen al jaren een dalende trend. Voorlopig rekening houden met € 55.000 structureel minder inkomsten is verstandig. Indexering van exploitatiebijdragen en subsidies In de meerjarenramingen van de begroting wordt geen rekening gehouden met de jaarlijkse prijsindexering. Om te voorkomen dat in de bestuursrapportage steeds bijgeraamd moet worden, is het wenselijk om de basisbedragen meerjarig met het afgesproken percentage te verhogen.
45
Schoonmaak sporthallen De kosten voor het schoonmaken van de sporthallen zijn de afgelopen jaren flink gestegen. Dit komt deels doordat er minder sporthalbeheerders zijn. Het gaat om een stijging van de lasten van € 58.000. Bedragen x € 1.000
2022 2022 2022 2023 2023 2023 2024 2024 2024 2025 2025 2025 I S I S I S I S
Minder huurinkomsten sporthallen
0
-55
-55
0
-55
-55
0
-55
-55
0
-55
-55
Indexering van exploitatiesubsidies
0
-20
-20
0
-20
-20
0
-20
-20
0
-20
-20
Schoonmaak sporthallen
0
-58
-58
0
-58
-58
0
-58
-58
0
-58
-58
Totaal autonome ontwikkelingen
0
-133
-133
0
-133
-133
0
-133
-133
0
-133
-133
Wensen nieuw beleid Extra investeringen op sportpark de Wildbaan Op 7 juli 2020 heeft de raad ingestemd met de nieuwbouw van het Staring College (voortgezet onderwijs) op de Wildbaan in Borculo, waarbij de twee vestigingen van het Staringcollege in Borculo (Beukenlaan en Herenlaan) worden samengevoegd in de nieuw te bouwen vestiging op de Wildbaan. Bij de school hoort ook een binnensportaccommodatie voor bewegingsonderwijs (gymzaal). Uit gesprekken met betrokkenen komt naar voren dat het wenselijker is om deze gymzaal niet bij het Staring te situeren maar bij ’t Timpke. Door deze verplaatsing moet de infrastructuur wel worden aangepast/heringericht wat zorgt voor extra kosten. Bovenstaande zorgt echter voor enorme impuls aan het sportpark en een betere toekomstbestendigheid (revitalisering). Om ervoor te zorgen dat een toekomstbestendige investering wordt gedaan heeft een onderzoek plaatsgevonden naar de toekomstbestendigheid van de binnensportaccommodaties in Borculo. Dat onderzoek heeft uitgewezen dat met een opwaardering van de nieuw te bouwen gymzaal deze ook gebruikt kan worden voor de andere behoeften aan binnensportaccommodaties in Borculo. Dit in combinatie met de bestaande voorzieningen van het Timpke en het bewegingsonderwijs primair onderwijs.
De meerkosten voor de aan te passen infrastructuur (als gevolg van de andere situering van de gymzaal) worden geraamd op € 1,5 miljoen. De opwaardering van de gymzaal tot sportzaal wordt geraamd op € 400.000. Samen komt dit op € 1.900.000. Bovenstaande wordt uitgebreid toegelicht in een apart raadsvoorstel waarin de gemeenteraad wordt gevraagd het benodigde krediet beschikbaar te stellen. Dit raadsvoorstel wordt tegelijk met deze perspectiefnota ter besluitvorming aan de gemeenteraad voorgelegd. Investeringen in binnensportaccommodaties De huidige binnensportaccommodaties voldoen niet allemaal meer aan de eisen, worden onvoldoende gebruikt of zijn duur in beheer. Daarom doen we in elke kern een onderzoek naar de toekomstbestendigheid van de binnensportaccommodaties. In Ruurlo (2020) en Borculo (2021) heeft dat al geleid tot concrete investeringswensen. In Eibergen loopt het onderzoek nog en in Neede moet het nog beginnen. Ook deze onderzoeken zullen naar alle waarschijnlijkheid in 2022 en 2023 leiden tot investeringswensen. De omvang daarvan kan nu nog niet ingeschat worden. Compensatie OZB (sport)verenigingen Regelmatig wordt de vraag gesteld of er mogelijkheden zijn om stichtingen, verenigingen en andere rechtspersonen met een maatschappelijk doel te ontzien als het gaat om de heffing van OZB.
Dat is het meest eenvoudig te regelen met een subsidieregeling zoals ook de gemeente Bronckhorst dat heeft gedaan. Als het gaat om alleen de sportverenigingen met een accommodatie (clubhuizen, kantines, sportvelden en dergelijke) dan gaat het om een structurele directe kostenpost van € 70.000 bij een volledige compensatie van de OZB-aanslag. Exclusief de verwerkingskosten voor de aanvragen en beschikkingen. Wij stellen voor om hiervoor structureel budget vrij te maken.
46
Bedragen x € 1.000
2022 I
2022 S
2022
2023 I
2023 S
2023
2024 I
Extra investering Wildbaan
2024 S
2024
-48
-48
2025 I
2025 S
2025
-48
-48
Subsidiëring OZB sportverenigingen
0
-70
-70
0
-70
-70
0
-70
-70
0
-70
-70
Totaal wensen en investeringen
0
-70
-70
0
-70
-70
0
-118
-118
0
-118
-118
Ombuigingen Uitstel bezuinigingen op verenigingen en zwembaden met 1 jaar Met het oog op de samenloop van de corona-effecten en de eerste gesprekken over de geplande bezuinigingen stellen wij voor om de geplande bezuinigingen bij verenigingen en zwembaden met een jaar uit te stellen, dus incidenteel. Het gaat om: • de bezuiniging van € 26.400 vanaf 2023 op de subsidies voor jeugdleden sportverenigingen en • de bezuiniging van € 121.400 vanaf 2024 op de gemeentelijke bijdrage aan zwembaden. Uitstel met 1 jaar betekent dat er in 2023, respectievelijk 2024 niet bezuinigd wordt. De subsidie voor de Sportfederatie Berkelland wordt per 2022 verminderd Het gaat om € 10.000. Wij zijn in gesprek met de SFB welke gevolgen dit heeft en hoe we die zo goed mogelijk kunnen opvangen. Voor de invulling van de overige ombuigingsposten hebben we nog even tijd Het gaat dan vooral om het verbeteren van de exploitatie van sportaccommodaties. Door investeringen in verduurzaming of zelfs nieuwbouw, anders organiseren van schoonmaak. De ombuigingen moeten in 2024 gerealiseerd zijn. Exploitatie-aspecten worden meegenomen in het haalbaarheidsonderzoek naar de toekomstige binnensportaccommodaties per kern. Met Beltrum worden gesprekken gevoerd over de verzelfstandiging van De Sonders. Ook met Gelselaar (Benneker) zijn gesprekken gaande. Bedragen x €1.000 Exploitatie