CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Perspectiefnota 2022

Raadsvergadering 13 juli 2021, gemeente BerkellandBij agendapunt: Perspectiefnota 2022 - Eerste termijn raad, indienen moties en amendementen25.037 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Perspectiefnota 2022

2

3

INHOUDSOPGAVE Perspectiefnota 2022.......................................................................................................................1 Inhoudsopgave ................................................................................................................................4 Voorwoord .......................................................................................................................................5 Leeswijzer........................................................................................................................................8 Ontwikkelingen 2022-2025 ..............................................................................................................9 Uitgangspunten..............................................................................................................................15 Plezierig Wonen.............................................................................................................................18 Fijn Leven ......................................................................................................................................22 Vitaal Platteland.............................................................................................................................29 Zorg voor wie dat nodig heeft

........................................................................................................32 Werken en ondernemen in een sterke regio .................................................................................38 Actief met duurzaamheid en energie .............................................................................................42 Sport is meer! ................................................................................................................................45 Cultuur is van iedereen..................................................................................................................48 Samen Veilig..................................................................................................................................51 Aan de slag met de Omgevingswet ...............................................................................................54 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering ............................................................................................55 Algemene dekkingsmiddelen.........................................................................................................58 Bijlage 1: Stand van bezuinigingen ...............................................................................................59 Bijlage 2: Stand van reserves

........................................................................................................61

4

VOORWOORD Inleiding De perspectiefnota die voor u ligt is opgesteld in tijden van grote onzekerheid. Vanwege deze onzekerheid hebben wij er voor gekozen een perspectiefnota op te stellen die uitgaat van de situatie tot de meicirculaire. Er zijn grote onzekerheden rond het meerjaren financieel perspectief. Enerzijds is er nog geen kabinet dat hier meer inzicht in gaat verschaffen. Anderzijds is er ook nog geen zekerheid rond de extra middelen Jeugdhulp die nu vrijwel zeker beschikbaar komen. Ook het kabinet erkent het probleem, maar wil ook niet over de toekomstige beschikbaarheid van extra middelen besluiten. We volgen daarom de lijn dat de voorliggende Perspectiefnota basis is voor de op te stellen begroting. De komende maanden gaan we op basis van het totaal beeld van meicirculaire, septembercirculaire en mogelijke besluitvorming rond het toekennen van extra middelen Jeugdhulp werken aan een aanvullend dekkingsvoorstel voor de meerjarenbegroting. Over dit voorstel wordt gelijktijdig met de begroting besloten . Hierna informeren we u over de grote ontwikkelingen die van invloed zijn op de bestuurlijke keuzes die op ons afkomen. De samenleving voorop We leven in een samenleving die verandert. De zelfredzaamheid en betrokkenheid van inwoners neemt toe. Dat heeft de coronacrisis ook laten zien.

Er is daarin veel diversiteit, bijvoorbeeld in de standpunten in de samenleving over de aanpak van de coronacrisis. Hierbij vergroten ongelijkheid en tegenstellingen de spanning tussen (groepen) mensen af en toe behoorlijk. Tegenwoordig is informatie altijd beschikbaar en maakt het een belangrijk deel uit van het dagelijks leven. Dit heeft de kijk op maatschappelijke opgaven veranderd en ook de wijze, waarop inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden participeren in de samenleving, beïnvloedt. We hebben als gemeente te maken met veel ontwikkelingen van het Rijk. De Omgevingswet is daar een voorbeeld van. Het zorgt er onder andere voor dat gemeenten verantwoordelijkheden met meer (overheids)partners delen, zoals de provincie, het waterschap en de omgevingsdiensten. Ook is de publieke taak niet langer exclusief voor de overheid. Verantwoordelijkheden worden met de samenleving gedeeld. Het wordt steeds meer een publieke zaak, waarbij de samenleving met nieuwe initiatieven komt en maatschappelijk meerwaarde toevoegt. In Berkelland hechten we daar veel waarde aan en hebben we wijk- en kerngericht werken hoog op de agenda staan. De toegang tot enorme hoeveelheden aan data betekent dat we meer informatie hebben. Big data en datagedreven werken nemen de laatste jaren een enorme vlucht.

Door datagedreven te werken zijn we in staat om maatschappelijke vraagstukken onderbouwd met data en informatie te analyseren en te voorspellen. Berkelland participeert onder andere in het Datalab Gelderland Oost, waarin de krachten van verschillende gemeenten worden gebundeld om datagedreven werken vorm te geven. De Berkellandse bevolking en leefbaarheid De gemeente Berkelland telt momenteel 43.846 inwoners. De bevolkingsopbouw verandert. Het aantal inwoners neemt sinds 2005 af en deze daling zet de komende jaren door. De samenstelling van de bevolking verandert ook. 25% van onze inwoners is 65 jaar of ouder, gemiddeld is dat in Nederland iets minder dan 20%. De bevolkingsgroep ouderen stijgt jaarlijks in omvang. Het aantal huishoudens in Berkelland stijgt licht, mede door de toename van eenpersoonshuishoudens. De verwachting is dat het aantal huishoudens nog iets groeit, waarna het aantal wat gaat afnemen. Deze demografische veranderingen zijn van invloed op de toekomst van onze economie, leefbaarheid en leefomgeving. Berkelland is een gemeente met leefbare, vitale kernen en een 5

aantrekkelijk buitengebied. We anticiperen op deze demografische veranderingen door ervoor te zorgen dat inwoners in Berkelland nu en in de toekomst prettig kunnen blijven wonen, werken en recreëren. Deze collegeperiode was een belangrijke opgave de leefbaarheid op peil te houden door onder andere nieuwbouwwoningen te bouwen, gezien de grote vraag naar woningen voor jongeren en ouderen. Waarbij het uitgangspunt is en blijft, de juiste woningen op de juiste plek. Daarnaast hebben we volop ingezet op een kwalitatief sterke voorzieningenstructuur, een actief verenigingsleven en goede ruimtelijke kwaliteit in de centra van de kernen. Een belangrijke opgave voor Berkelland is het optimaliseren van het vestigingsklimaat van bedrijven en te zorgen voor goede afstemming tussen arbeidsmarkt en het onderwijs in de regio. Daar zijn de afgelopen tijd veel stappen in gezet. Op deze wijze is er voldoende personeel voor ons onderwijs, de zorg en het bedrijfsleven. Sociaal maatschappelijke ontwikkelingen Er is in de wereld sprake van een groeiende ongelijkheid en vraag om zelfredzaamheid. Dat zien we ook in Nederland, bijvoorbeeld door de langzaam stijgende inkomensongelijkheid of de veranderingen rondom het sociale vangnet. Dit vergroot de kloof tussen wel en niet kwetsbare groepen, met risico op sociale uitsluiting en eenzaamheid.

In Berkelland hebben we aandacht voor ondersteuning en begeleiding, en vinden we het belangrijk om sociale contacten te bevorderen, bijvoorbeeld met Naobercontact. Want door de individualisering en groeiende ongelijkheid ontstaat er ook een tegenreactie, een verlangen naar meer samenhang. Naar omkijken naar elkaar, naar naoberschap. Zo is er in Berkelland de wens voor woningbouwprojecten met gelijkgestemden, waar men elkaar kan helpen. We zien dat de eigen verantwoordelijkheid van onze inwoners groeit. Ze nemen preventie serieus, waardoor het aantal misdrijven al jaren afneemt. Daarnaast neemt ondermijning toe, de onderwereld vermengt zich meer met de bovenwereld, wat grote risico’s met zich meebrengt. Ook zien we een verdergaande vermenging van veiligheidsvraagstukken en vraagstukken op het sociaal domein, zoals armoede en eenzaamheid. Tegelijkertijd zien we onder andere op social media toenemende polarisatie en een verharding van het debat. Digitale veiligheid en informatieveiligheid zijn belangrijke thema’s en brengen nieuwe veiligheidsvraagstukken met zich mee. De invloed van de coronacrisis Corona heeft veel invloed op onze economie. Ondanks de landelijke en lokale steunmaatregelen worden ondernemers, werknemers en huishoudens geraakt door de effecten van corona. Het Centraal Plan Bureau voorspelt een beperkt herstel van het bruto binnenlands product in 2021.

De economische voorzichten zijn afhankelijk van het verloop van corona. Als de voorgenomen vaccinatiestrategie werkt en de vaccinatiegraad groeit, kan de bedrijvigheid in 2021 aantrekken. Dit leidt naar verwachting tot een licht economisch herstel. De coronacrisis vraagt veel flexibiliteit en creativiteit van ons. Nederlanders zijn massaal gaan thuiswerken, waardoor het digitaal werken en de digitale dienstverlening een grote impuls hebben gehad. Het heeft ons denken over werken, winkelen en bereikbaarheid veranderd. We zijn trots op onze ondernemers en willen samen met hen de coronacrisis zo goed mogelijk doorkomen. De contacten met ondernemers, het onderwijs en andere organisaties zijn de afgelopen periode intensief geweest. Het huidige beeld is dan ook dat veel ondernemers gebruik maken van de steunmaatregelen van gemeente, provincie en het Rijk. Onlangs heeft Berkelland een eenmalige subsidie van 750 of 1500 euro ingesteld. Hier is veel gebruik van gemaakt. Het geldt voor bedrijven die door de coronacrisis geraakt worden, zoals horecabedrijven, niet-essentiële winkels, evenementenbedrijven, musea, contactberoepen, sportscholen, verenigingen en stichtingen op het gebied van sport, cultuur, welzijn en gezondheid. 6

Ook zien we een duurzaamheidstrend ontstaan waarbij veel aandacht is voor lokale producten en circulaire economie. Het gaat dan om duurzaam, verantwoord en circulair (met aandacht voor hergebruik) ondernemen. Ook als gemeente Berkelland vinden we het belangrijk dat we bewuste keuzes maken in onze aanbestedingen en zo een bijdrage leveren aan een betere toekomst. Klimaatverandering Klimaatverandering opvangen en erger voorkomen is een grote opgave in de wereld. In Nederland is in 2019 het Klimaatakkoord gepresenteerd, met daarin het doel om de uitstoot van broeikasgassen in 2030 met 49% terug te dringen ten opzichte van 1990. En in 2050 met 95%. We zijn nog lang niet op dit punt. Er moet er dus nog veel gebeuren. In het Klimaatakkoord zijn afspraken gemaakt om te komen tot een haalbare, betaalbare en uitvoerbare overgang voor gemeenten en inwoners. Zo is afgesproken dat gemeenten voor eind 2021 een transitievisie warmte opstellen, energieneutraliteit bevorderen en aan de slag gaan met maatregelen die ervoor zorgen dat we de gevolgen van klimaatverandering kunnen opvangen (klimaatadaptatie). Als Berkelland zijn we volop aan de slag met deze grote uitdagingen. De verwachting is dat het platteland van Nederland, dus ook Berkelland, een belangrijke bijdrage gaat leveren in het oplossen van het klimaatprobleem.

Verduurzaming van de landbouw, afname van bio-industrie en het anders gebruiken van landschap voor bijvoorbeeld zonneparken en windenergie bieden mogelijke oplossingen. Tegelijkertijd zien we ook polarisatie in deze discussie. Er is enerzijds steeds meer bewustzijn dat er iets moet veranderen in de manier waarop wij met de aarde omgaan. Anderzijds ontstaan er maatschappelijke discussies over de maatregelen die hiervoor nodig zijn. Vervolg We hebben een aantal grote ontwikkelingen geschetst die gevolgen hebben voor onze gemeente en ons beleid voor de komende jaren. Er zijn veel stappen gezet deze collegeperiode door uitvoering van het collegeprogramma ‘Samen investeren in Berkelland’. Het blijft een uitdaging adequaat om te gaan met alle ontwikkelingen binnen de middelen en mogelijkheden die we hebben.

7

LEESWIJZER In de indeling en lay-out van de perspectiefnota lichten we de belangrijkste zaken zo goed mogelijk uit. Door alle onderdelen apart te benoemen maken we duidelijk aan welke knoppen de raad kan draaien.  De kopjes Autonome ontwikkelingen zijn gebaseerd op ontwikkelingen waar we geen invloed op uit kunnen oefenen.  De kopjes Wensen nieuw beleid geven aan welke nieuwe keuzes er zijn gemaakt.  De kopjes Ombuigingen geven een toelichting op de bij de begroting 2021 gemaakte bezuinigingskeuzes. Wij beginnen deze perspectiefnota met het weergeven van de situatie. Hierin geven we aan welke ontwikkelingen en besluiten tot de huidige situatie hebben geleid. Vervolgens geven we per onderdeel een korte toelichting. In de programma's komen de verschillende onderdelen (indien van toepassing) terug en wordt er dieper op ingegaan. De programma's beginnen met een stuk Wat speelt er? Hierin wordt geschetst waar we staan en wat er op ons afkomt. De perspectiefnota is de kadernota voor de begroting 2022 en de meerjarenbegrotingen 2023 tot en met 2025. In de perspectiefnota zeggen we niets over het lopende begrotingsjaar 2021. Dit doen we in de bestuursrapportage 2021. We hebben wel gekeken naar de ontwikkelingen die we in 2021 zien en die naar onze mening een structureel effect hebben. Deze zijn verwerkt in de perspectiefnota. Het gaat hierbij om ‘autonome ontwikkelingen’.

Bij de programma's worden deze ontwikkelingen toegelicht. In de tabellen staan de negatieve getallen aan de lastenkant voor extra lasten, aan de batenkant staan negatieve getallen voor minder inkomsten. Positieve getallen staan aan de lastenkant voor een afname in de lasten, aan de batenkant staan positieve getallen voor extra inkomsten. In de titels van de kolommen staat I voor incidenteel en S voor structureel.

8

ONTWIKKELINGEN 2022-2025 Bij de begroting 2021 hebben we een ingrijpend bezuinigingsprogramma vastgesteld. Dit programma is volop in uitvoering en moet ons meerjarig een stabiele financiële positie geven. We zien ook dat de meerjarenbegroting onder druk blijft staan. Deels door externe ontwikkelingen, deels door onze eigen ambities en deels door het feit dat tegenover de taken die we van het Rijk krijgen onvoldoende middelen staan.

Overzicht In onderstaande tabel hebben we de meerjarenbegroting geactualiseerd. Het beeld dat in de tabel zichtbaar is gemaakt bouwt op van de begroting 2021 naar de stand van zaken zoals we die nu kennen. Onder de tabel wordt per onderdeel een korte toelichting gegeven. Tabel 1 Bedragen x € 1.000

2022 I

Begroting 2021

48

Septembercirculaire

2022 S

2022

2023 I

2023 S

791

839

-250 1.464 1.214

-340

-340

-192

-250 1.272 1.022

Startpunt perspectiefnota

48

451

499

Autonome ontwikkelingen

0

-756

-756

0

-967

Overige ontwikkelingen

0

816

816

0

200

Nieuwe wensen/investeringen

-362

-526

-888

-50

Afwijkingen Berkelland in Balans

-25

15

-10

-281

Voorlopige herijking gemeentefonds Totaal

0 -339

2023

0

-339

-581

2024 I

2024 S

2024

2025 I

2.045 2.045

-192

-60

2025 S

2025

2.045 2.045

-60

-60

-60

0 1.985 1.985

0 1.985 1.985

-967

0

-820

-820

0

-684

200

0

0

0

0

0

0

-671

-721

-15

-719

-734

0

-719

-719

-121

-115

-236

0

-115

-115

-44

-44

287

151

15

-266

-44

-44

-195

-776

-136

0

-684

-44

-44

423

423

Septembercirculaire In de septembercirculaire 2020 zijn enkele aanpassingen doorgevoerd waardoor de algemene uitkering voor Berkelland lager uitvalt.

Autonome ontwikkelingen Autonome ontwikkelingen zijn ontwikkelingen die onontkoombaar zijn. Als gemeente hebben we geen directe invloed op de ontwikkeling. De autonome ontwikkelingen zijn op te splitsten in drie categoriëen. 1. Loon- en prijsontwikkelingen Deze ontwikkelingen doen zich voor doordat producenten hun prijzen verhogen en door afspraken in de CAO. Als basis gaan we uit van de cijfers van het CPB zoals deze gepubliceerd worden in de meicirculaire. Deze ontwikkelingen leiden tot een stijging van de lasten van in totaal € 950.000 Hiertegenover staat een compensatie uit de algemene uitkering van € 850.000. 2. Begrotingen gemeenschappelijke regelingen De begrotingen van gemeenschappelijke regelingen zijn voor ons een autonome ontwikkeling. Het algemeen bestuur van de gemeenschappelijk regeling stelt de begroting vast. Vervolgens is de bijdrage die daarin voor ons staat genoemd een feit. We kunnen in de algemeen bestuursvergadering wel invloed uitoefenen, maar deze is zeer beperkt. 3. Ontwikkelingen uit de jaarrekening en het lopende jaar die leiden tot aanpassingen. Zowel uit de jaarrekening als uit het lopende jaar kunnen ontwikkelingen duidelijk worden die leiden tot aanpassingen. Daarbij gaat het om ontwikkelingen die we niet meer kunnen omdraaien. Het totaal aan autonome ontwikkelingen is € 756.000. In de programma's worden de autonome ontwikkelingen toegelicht.

9

Bedragen x € 1.000

2022 2022 2022 2023 2023 2023 2024 2024 2024 2025 2025 2025 I S I S I S I S

Loon- en prijsontwikkeling

-705

-705

-705

-705

-705

-705

-705

-705

Gemeenschappelijke reglingen

-409

-409

-723

-723

-723

-723

-723

-723

Ontwikkelingen jaarrkening lopen jaar

358

358

461

461

608

608

744

744

-756

-756

-967

-967

-820

-820

-684

-684

Totaal

0

0

0

0

Overige ontwikkelingen De overige ontwikkelingen bestaan uit twee onderdelen. 1. Investeringen die later tot uitvoer komen. In de begroting 2021 is een aantal investeringen opgevoerd die in 2022 tot afschrijvingslasten zouden leiden. Het gaat om enkele investeringen in infrastructuur en de sporthal in Ruurlo. Deze investeringen worden niet in 2021 gerealiseerd. Daardoor komen de afschrijvingslasten ook een jaar later. Dit levert lagere lasten op van € 266.000. 2. Rente inkomst hybride lening. In de begroting 2022 is geen rekening meer gehouden met rente-inkomsten vanuit de hybride lening. Dit vanuit de gedachte dat BNG aan alle voorwaarden voldoet en zeer waarschijnlijk de lening zou gaan aflossen. Inmiddels zijn die signalen veranderd. BNG voldoet nog steeds aan de voorwaarden, maar heeft de eerste tranche van de lening nog niet afgelost. Vanuit dat gegeven nemen we voor 2022 en een gedeelte van 2023 nog een rente-inkomst op.

Nieuwe wensen investeringen Nieuw wensen en investeringen zijn een keuze. Er is wel een onderscheid te maken tussen wensen en investeringen die voortvloeien uit wettelijke taken en wensen en investeringen die voortvloeien uit beleid. Het totaal aan nieuwe wensen en investeringen bedraagt € 1.044.000. Bij de afweging van de lijst met wensen en investeringen zijn enkele wensen en investeringen afgevallen. Deze wensen en investeringen zijn in onderstaande lijst apart benoemd. In de programma's worden de wensen en investeringen toegelicht. De keuze is mede bepaald naar aanleiding van de beschikbare middelen. Als dekking wordt gevonden voor de afgevallen wensen investeringen kunnen deze alsnog worden opgenomen op de lijst. Als mogelijke dekking geven we u mee dat de verhoging van de OZB versneld kan worden doorgevoerd. Daarmee kan in 2022 € 526.000 aan extra inkomsten worden gerealiseerd.

10

Wensen en investeringen opgenomen in perspectiefnota Bedragen x € 1.000

2022 2022 2022 2023 2023 2023 2024 2024 2024 2025 2025 2025 I S I S I S I S

Plezierig wonen Tiny houses Zwilbroekseweg Eibergen

0

0

0

0

Fijn Leven Vervanging voertuigen en machines buitendienst

0

Regionale samenwerking leerplicht

-31

-35

-17

-52

-17

-17

-17

-17

-31

-31

-31

-31

-31

-31

-31

Uitvoering plan Garvelinkkamp Ruurlo

0

-15

-15

-15

-15

-15

-15

Renovatie rioolgemalen

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Renovatie drukrioolunits Revitaliseringsplan centrum Borculo

0 0

0

0

0

Vervanging openbare verlichting langs oude N18

0

0

0

0

0

0

0

Vervanging drie verkeersregelinstallaties

0

-23

-23

-23

-23

-23

-23

Aanpassing Klaashofweg/Schoppenstaestraat

0

-4

-4

-4

-4

-4

-4

-3

-3

-3

-3

-3

-3

Reconstructie kruispunt Geesterseweg Bollertweg Verkeersplateau Oude Diepenheimseweg Rotmansdiekske

0

-2

-2

-2

-2

-2

-2

Herinrichting Van Bevervoordestraat

0

-10

-10

-10

-10

-10

-10

Vitaal Platteland Leader

-25

-25

0

0

0

0

0

0

0

0

Inhuur ODA in verband met stikstofproblematiek

-15

-15

-15

0

-15

-15

0

-15

0

0

Projecten vrijetijdssector

-115

-115

0

0

0

0

0

0

0

0

-77

-77

-77

-77

-77

-77

Zorg voor wie dat nodig heeft Functinoneel beheer sociaal domein Implementatiemanager Voormekaar

-77 -57

Opdrachtgever Welzijn/Gezondheid

-77 -57

-85

0

0

0

0

0

0

-85

0

-85

-85

0

-85

-85

-85

-85

0

-51

-51

-51

-51

-51

-51

Werken en ondernemen in een actieve regio Schuldhulpverlening Sport is meer Extra investering Campus de Wildbaan Subsidiëring OZB sportverenigingen

0

0

0

-48

-48

-48

-48

-70

-70

-70

-70

-70

-70

-70

-70

-1

-1

-1

-1

-1

-1

-1

-1

-15

-15

Samen Veilig Deelname Meld Misdaad Anoniem Regionaal Programmamanager ondermijning

-15

-15

-15

-15

-15

-15

Uitvoeren controles/signalen ondermijning

-5

-5

0

0

0

0

0

0

0

0

Inzet handhaving illegale kap buitengebied

-75

-75

0

0

0

0

0

0

0

0

-20

-20

-20

-20

-20

-20

Algemeen bestuur en bedrijfsvoering Melding Openbare Ruimte (MOR)

-70

-70

Beveiligingsontwikkelingen

-100 -100

-100 -100

-100 -100

-100 -100

Coordinator AO/IC

-85

-85

-85

-85

-85

-85

-85

-85

ICT Functioneel beheer office

-62

-62

-62

-62

-62

-62

-62

-62

Totaal wensen en investeringen

-362

-526 -888

-50

-671 -721

-15

-719 -734

0

-719 -719

11

Afgevallen wensen/investeringen Bedragen x € 1.000

2022 2022 2022 2023 2023 2023 2024 2024 2024 2025 2025 2025 I S I S I S I S

Fijn Leven Aanbrengen fietsstrook op bedrijventerrein Neede

-15

Algemeen bestuur en bedrijfsvoering Junior raadsadviseur

-85

Totaal doorgeschoven wensen en investeringen

-85

-85 0

-85

-15

0

0

0

0

0

0

0

0

Ombuigingen In onderstaand overzicht zijn de ombuigingen per programma opgenomen zoals vastgesteld bij de begroting 2021. De ombuigingen zijn ook verwerkt in het meerjarenperspectief. Daarbij is het uitgangspunt dat de ombuigingen gerealiseerd worden. In de verschillende programma's wordt hier verder op in gegaan. Bedragen x €1.000 Exploitatie

Bezuinigingen 2124

Begroting 2020

010 Plezierig wonen

50

-1.824

-1.222

-1.200

-1.177

-1.155

020 Fijn leven

591

-10.409

-9.707

-9.643

-9.884

-9.884

030 Vitaal platteland

40

-849

-227

-227

-227

-197

040 Zorg voor wie dat nodig heeft

0

-26.546

-26.177

-25.946

-25.947

-25.947

050 Werken en ondernemen in een sterke regio

328

-16.691

-13.805

-13.791

-13.653

-13.641

060 Actief met duurzaamheid en energie

125

-2.321

-296

-247

-197

-197

070 Sport is meer!

326

-2.150

-2.252

-2.543

-2.517

-2.227

080 Cultuur is van iedereen

326

-1.743

-1.729

-1.729

-1.473

-1.473

090 Samen veilig

15

-2.796

-2.892

-2.892

-2.877

-2.877

110 Financiën

3.284

65.630

58.308

58.218

57.952

57.598

120 Aan de slag met de Omgevingswet

0

-300

0

0

0

0

5.086

0

0

0

0

0

Gerealiseerd resultaat

2021

2022

2023

2024

Zoals aangegeven zijn alle ombuigingen verwerkt in de meerjarenbegroting. Afwijkingen ten opzichte het plan leiden tot een aanpassing van het meerjarenperspectief. Dit hebben we dan ook verwerkt. Er is op dit moment vooral sprake van incidentele afwijkingen van het plan. Als we het grafisch weergeven ziet de voortgang er als volgt uit:

12

2022

Vertraging

Op schema

2023

Vertraging

Niet gerealiseerd

Op schema

2024

Vertraging

Op schema

Niet gerealiseerd

2025

Niet gerealiseerd

Vertraging

Op schema

Niet gerealiseerd

Hierbij staat Groen voor bezuinigingen die op schema liggen, Oranje voor bezuinigingen die vertraging oplopen en Rood voor bezuinigingen die niet gerealiseerd worden. In bijlage 1 is een overzicht van alle bezuinigingen opgenomen met een eenzelfde kleurcode. Afwijkingen Berkelland in Balans Bedragen x € 1.000

2022 I

2022 2022 2023 S I

2023 2023 2024 S I

2024 2024 2025 S I

2025 2025 S

-130 -130

-130 -130

Fijn Leven Verlagen onderhoudsbudget wegen en paden

0

0

Sport is meer Uitstel bezuinigingen Sport

0

-26

-26

0

-255

-121

-121

0

0

-255

0

0

0

0

0

Cultuur is van iedereen Uitstel bezuinigingen Cultuur Algemeen bestuur en bedrijfsvoering Niet realiseren bezuiniging GR'en

-25

-25

0

Algemene dekkingsmiddelen Herziening lening Totaal

-25

15

15

15

-10

15 -281

15

15 -266

15 -121

15

-115 -236

15 0

15

-115 -115

Financiële ontwikkelingen na de Perspectiefnota De bestendige gedragslijn die wij volgen bij het opstellen van de Perspectiefnota is, dat we uitgaan van de situatie zoals deze bekend is tot de meicirculaire. Er zijn grote onzekerheden rond het financiële meerjarenperspectief. Enerzijds is er nog geen kabinet dat hier meer inzicht in gaat verschaffen. Anderzijds is er ook nog geen zekerheid rond de extra middelen Jeugdhulp die nu vrijwel zeker beschikbaar komen. Ook het kabinet erkent het probleem, maar wil ook niet over de toekomstige beschikbaarheid van extra middelen besluiten. De komende maanden gaan we op basis van het totaal beeld van meicirculaire, septembercirculaire en mogelijke besluitvorming 13

rond het toekennen van extra middelen Jeugdhulp werken aan een definitief dekkingsvoorstel voor de meerjarenbegroting. Dit voorstel wordt gelijktijdig met de begroting aangeboden. Wijze van berekenen Algemene uitkering Wij berekenen de Algemene uitkering door variabelen die van invloed zijn in te vullen. Iedere gemeente hanteert hiervoor haar eigen manier van omgaan met variabelen. Dit kan zijn op basis van CBS-gegevens, maar ook op basis van eigen inschattingen. Het ministerie van BZK rekent bijvoorbeeld in zijn modellen met een groei van inwoners. Wij houden rekening met een daling van het aantal inwoners. 2022 Hoewel het gemeentefonds (de te verdelen zak geld) in 2022 daalt, stijgt de algemene uitkering (het gedeelte van het gemeentefonds dat Berkelland krijgt). Dit komt doordat de verdeling gedeeltelijk afhankelijk is van aantallen uitkeringsgerechtigden, inwoners en jongeren. Doordat op landelijk niveau deze aantallen lager uitvallen voor 2022 wordt een kleiner gedeelte van het gemeentefonds op deze manier specifiek naar bepaalde gemeentes verdeeld. Een groter gedeelte wordt vervolgens over alle gemeentes verdeeld. Dit heeft voor 2022 voor Berkelland een positief effect. Los van de ontwikkeling die nu voor 2022 zichtbaar is, is ook een extra bijdrage toegezegd voor de jeugdzorg in 2022. Het gaat om een bedrag van € 1,3 miljard.

De verdeling over de gemeenten zal bij de septembercirculaire zichtbaar worden. 2023 - 2025 Voor 2023 en verder zien we dat de omvang van het gemeentefonds afneemt. Dit komt doordat de voorspellingen van loon- en prijsstijgingen lager uitvallen dan vorig jaar. Lagere loon- en prijsstijgingen leiden tot lagere rijksuitgaven en daarmee een lager gemeentefonds. Vanaf 2023 komen daar ook lagere verwachte rente-uitgaven en lagere afdrachten aan Europa bij. Al deze ontwikkelingen leiden tot een kleiner gemeentefonds en daarmee ook tot een lagere algemene uitkering. De extra bijdrage die voor 2022 voor de jeugdzorg is toegezegd is voor 2023 en verder nog niet toegezegd. Een beslissing hierover is doorgeschoven naar het nieuwe kabinet. De verwachting is dat er zeker extra geld voor de jeugdzorg beschikbaar zal komen. Onduidelijk is nog hoeveel. Ook is nog onduidelijk hoe de extra bijdrage gefinancierd zal worden. Meerjarenbeeld na verwerking meicirculaire Bedragen x € 1.000

2022 I

Meerjarenbeeld voor meicirculaire

-339

Ontwikkeling meicirculaire Indicatief meerjarenperspectief

-339

2022 S

2022

2023 I

2023 S

2023

2024 I

-581

-136

2024 S

2024

2025 I

287

151

0

0

-339

-195

-776

455

455

-984

-984

-1.535 -1535

455

116

-581 -1.179 -1.760

-136 -1.248 -1.384

2025 S

2025

423

423

-1.371 -1371 0

-948

-948

14

UITGANGSPUNTEN Inleiding Begrotingsuitgangspunten zijn nodig om de begroting 2022 - 2025 op een consistente manier op te bouwen. Door de begrotingsuitgangspunten vast te leggen is ook voor iedereen terug te vinden waar bij het opstellen van de begroting rekening mee is gehouden. De uitgangspunten passen we toe op de begroting 2022. Voor de jaren erna hanteren we het principe van constante prijzen. Dit betekent dat we voor de jaren na 2022 uitgaan van een situatie waarin de kosten niet stijgen door loon, prijs of rente aanpassingen. Datzelfde geldt ook voor de inkomsten.

Uitgangspunten in het kort Omschrijving uitgangspunt Lasten (algemeen) Prijsstijging

1,6%

Subsidies

Berekening op basis van Meicirculaire

Gemeenschappelijke regelingen

Begroting gemeenschappelijke regeling

Salarissen Kapitaallasten

2% 1e afschrijving in het jaar na gereedkoming

Baten (algemeen) Belastingen onroerende zaken (OZB) Overige belastingen

6% 1,6%

Rioolrecht

Kostendekkend

Afvalstoffenheffing

Kostendekkend

Leges

Kostendekkend

Overige opbrengsten

1,6%

Overige uitgangspunten Onvoorzien Prijspeil meerjarenperspectief

€ 200.000 Constante prijzen

15

Algemene uitkering gemeentefonds

Eenheden algemene uitkering

2022

2023

2024

2025

2026

Inwoners

43.500

43.275

43.025

42.840

42.600

Huishoudens

19.450

19.455

19.460

19.465

19.465

Woningen

20.250

20.250

20.250

20.250

20.250

Bedrijven

4.800

4.800

4.800

4.800

4.800

Toelichting uitgangspunten Prijsstijging Het inflatiepercentage halen we ieder jaar uit de gemeentefondscirculaire. Dit is het door het Centraal Planbureau (CPB) bepaalde percentage voor het komende begrotingsjaar (2022) voor overheidsbestedingen. Salarissen De salarissen rekenen we door naar de formatie zoals die op 1 juni 2021 (begroting) bekend is. We gaan uit van een percentage van 2%. Gemeenschappelijke regelingen Een groot deel van onze taken wordt uitgevoerd door gemeenschappelijke regelingen. Voor het uitvoeren van deze taken zijn wij een bijdrage verschuldigd. De bijdrage wordt jaarlijks door het Algemeen Bestuur van de gemeenschappelijke regeling vastgesteld door de vaststelling van de begroting van de gemeenschappelijke regeling. Voor de perspectiefnota volgen wij de conceptbegrotingen van de verschillende gemeenschappelijke regelingen. Kapitaallasten De kapitaallasten van de gerealiseerde en lopende investeringen rekenen we voor de programmabegroting door na vaststelling van de jaarstukken. In de perspectiefnota staat het investeringsplan 2022 en verder. Belastingen (OZB en overige belastingen) Voor de OZB en overige belastingen hanteren we de volgende uitgangspunten:   

Vanaf 2022 wordt de autonome groei van het aantal woningen en bedrijven verwerkt in de begroting om hiermee extra lasten die vanuit deze groei ontstaan op te vangen; De totale opbrengst na autonome groei wordt verhoogd met 6% conform eerdere besluitvorming uit Berkelland in Balans De tarieven worden gecorrigeerd voor de stijging van de waarde van woningen en bedrijven.

16

Riolering De tarieven zijn kostendekkend. Afval De tarieven voor afval zijn kostendekkend. Leges Het beleid is om kostendekkende tarieven te hanteren voor leges, overige diensten en overige opbrengsten. In de praktijk hanteren we een prijsindexering omdat er geen regels zijn op basis waarvan we de kostendekkendheid kunnen berekenen. Bij leges die ook een rijksdeel kennen (burgerzaken), volgen we de landelijk vastgestelde tarieven. Overige opbrengsten Onder overige opbrengsten valt bijvoorbeeld de verhuur van gebouwen en gronden. Stelpost onvoorzien In de financiële verordening van de gemeente Berkelland is opgenomen dat we € 200.000 ramen voor onvoorzien. Onvoorzien is niet bedoeld om alle wijzigingen in de begroting op te vangen. Het gaat hier alleen om de onvoorziene, onvermijdbare en onuitstelbare uitgaven (de drie O’s). Prijspeil meerjarenperspectief Voor het meerjarenperspectief hanteren we constante prijzen en lonen. Het prijspeil in de begroting is dat van 2022. Dit betekent dat we prijsstijgingen niet doorrekenen aan de lastenkant in de volgende drie jaren, maar ook niet aan de batenkant. Ook het meerjarenperspectief van de Algemene uitkering benaderen we op die manier. Algemene uitkering gemeentefonds De Algemene uitkering krijgen we van het Rijk.

Deze Algemene uitkering hangt aan de ene kant samen met de omvang van de overheidsuitgaven en aan de andere kant met de taken die ermee gemoeid zijn. De ontwikkelingen hierin meldt het Rijk via (gemeentefonds)circulaires. Voor de perspectiefnota gebruiken we de meicirculaire 2021. Voor de begroting baseren we ons ook op de informatie uit de meicirculaire 2021. Ontwikkelingen die vervolgens in de septembercirculaire 2021 worden genoemd, benoemen we bij de behandeling van de begroting in november 2021 (in een eerste wijzigingsvoorstel van de begroting 2022). Eenheden Algemene uitkering De berekende eenheden in de Algemene uitkering zijn van belang bij het onderbouwen van begrotingsbudgetten. Naast eigen prognoses, maken we ook gebruik van schattingen van het Rijk en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Uitgangspunten beschikbaarstelling reserves en kredieten Beschikking over reserves Het instellen van, het beschikken over en het toevoegen aan reserves is de bevoegdheid van de raad. Dit gebeurt via een afzonderlijk raadsvoorstel. Het kan ook onderdeel vormen van de begroting, een tussenrapportage of de jaarrekening. Investeringskredieten Bij de vaststelling van de begroting stelt de raad de investeringskredieten voor de betreffende jaarschijf beschikbaar. Na een collegebesluit over het feitelijke uitvoeringsplan worden kredieten definitief beschikbaar gesteld en kan de daadwerkelijke uitvoering starten.

17

PLEZIERIG WONEN Wat speelt er? Toekomstgerichte bestaande woningen en wijken In de komende periode blijven we ons inzetten op stimulering van kwaliteitsverbetering en transformatie in de bestaande woningvoorraad. Dit blijven we onder meer doen met Heerlijk Thuis in Huis, samen met onze partners Prowonen, Kruiswerk en Agem. Ook starten we samen met Prowonen met een integrale wijkaanpak voor zowel de transformatie van de bestaande woningvoorraad (verduurzaming, levensloopbestendige maken) als het toekomstbestendig maken van een wijk. Aantrekkelijke nieuwe woningen In november 2019 heeft de gemeenteraad de kwalitatieve toetsingscriteria woningbouw in Berkelland vastgesteld. Dit biedt ruimte voor goede, innovatieve woningbouwplannen die passen bij de behoefte van onze inwoners in de kernen en het buitengebied. Centraal staat de aangetoonde behoefte, voorrang voor transformatie van leegstaand vastgoed en inbreiding gaat voor uitbreiding. We werken op dit moment hard aan meer dan 70 projecten (in verschillende fasen) voor nieuwe woningbouw in al onze kernen in Berkelland. Jaarlijks monitoren we de kwantitatieve en kwalitatieve woningbouwopgave per kern, en zo nodig herijken wij deze.

Ouderen en mensen met een zorgvraag voelen zich thuis in een geschikte woning en een fijne leefomgeving We willen onze oudere inwoners de mogelijkheid bieden te blijven wonen in de vertrouwde woonomgeving, ook wanneer er een (veranderende) zorgvraag ontstaat. Om dit te bereiken is er afgelopen periode ingezet op het ruimte bieden voor nieuwe (innovatieve) woonzorginitiatieven. We werken aan het realiseren van nieuwe initiatieven samen met vertrouwde partijen, maar ook nieuwe partijen. Ook hebben we extra aandacht voor de huisvesting van bijzondere doelgroepen, zoals statushouders, arbeidsmigranten en beschermd wonen.

Autonome ontwikkelingen We verpachten de laatste jaren minder gronden. Hierdoor dalen de pachtinkomsten met € 18.000. Deze ontwikkeling volgt uit de jaarrekening 2020 en de eerste maanden van 2021. Bedragen x € 1.000

2022 I

2022 S

2022 2023 I

2023 S

2023 2024 I

2024 S

2024 2025 I

Geen pachtinkomsten

0

-18

-18

0

-18

-18

0

-18

-18

Totaal autonome ontwikkelingen

0

-18

-18

0

-18

-18

0

-18

-18

2025 S

2025

0

-18

-18

0

-18

-18

Wensen nieuw beleid Tiny houses Zwilbroekseweg Eibergen Het project tiny houses betreft de uitvoering van bestaand beleid. Er is behoefte aan een nieuwe manier van wonen en met deze pilot kan de gemeente ervaring op doen. Er was echter nog geen krediet beschikbaar. De gemeente berekent ingevolge de Wet markt en overheid de integrale kosten van dit project door. Het is budgetneutraal te maken door deze te verrekenen in 10 jaar tijd. Dat kan via een erfpachtconstructie met de Coöperatie Tiny House Berkelland. Er is een primitieve raming gemaakt van €350.000. De voorbereidingskosten van €30.000 die naar verwachting in 2021 al worden uitgegeven, worden voorlopig geparkeerd op het budget voorfinanciering nieuwbouwactiviteiten, van het programma Plezierig Wonen. Dit wordt gecombineerd met een subsidieaanvraag bij de provincie Gelderland. Vanaf 2022 zullen de overige geraamde kosten (€320.000) worden besteed aan de realisatie van het project. De totale projectkosten zullen te zijner tijd worden overgeheveld / verantwoord als investeringskrediet.

18

Bedragen x € 1.000

2022 I 2022 S 2022 2023 I 2023 S 2023 2024 I 2024 S 2024 2025 I 2025 S 2025

Tiny houses

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Totaal wensen en investeringen

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Ombuigingen De ombuigingen voor beide budgetten (demografisch onderzoek en wonen onderzoek) binnen het programma Plezierig Wonen hebben in 2021 plaatsgevonden. Bedragen x €1.000 Exploitatie

Bezuinigingen 21-24

Primitieve Begroting 2020

Correctie

Gecorrigeerde begroting

2021

2022

2023

2024

010.045 We monitoren landelijke en regionale ontwikkelingen woningmarkt

50

0

-100

-100

-50

-50

-50

-50

Gerealiseerd resultaat

50

0

-100

-100

-50

-50

-50

-50

Samen investeren in Berkelland 1. Transitie van de woningmarkt (5 miljoen euro) a. Integrale wijkaanpak In het collegeprogramma van gemeente Berkelland 2018-2022 is de volgende opgave benoemd: ‘De komende jaren gaan we actief aan de slag met een integrale wijkaanpak voor zowel de transformatie van de bestaande woningvoorraad (verduurzaming, levensloopbestendig) als het toekomstbestendig (klimaat) maken van de wijken’. De Lokale Woonvisie Berkelland geeft aan dat we streven naar woningen die aantrekkelijk zijn, zowel voor de huidige als toekomstige bewoners. Meer variatie in woonvormen, kwaliteit en prijsklassen is nodig om voor alle inwoners passende en fijne woonruimte beschikbaar te hebben. De meeste woningen die in 2050 in Berkelland zullen staan, zijn er nu al. Een toekomstgerichte wijk houdt niet op bij de woningen. Een toekomstbestendige wijk is goed bereikbaar, vitaal, veilig, op weg naar aardgasvrij, geschikt voor jong en oud, met en zonder beperkingen, zonder wateroverlast of hittestress en mét duurzaam vervoer. Dit vraagt om een integrale aanpak, waarin alle belanghebbenden samenwerken. Participatie is een belangrijke pijler voor het planproces. Wijk Neede Noordoost In de jaarlijkse prestatieafspraken tussen ProWonen en gemeente is vastgelegd, dat op korte termijn een wijk aan de beurt is voor een integrale wijkaanpak.

Na een gezamenlijke analyse van de kernen is naar voren gekomen dat de wijk Neede Noordoost hiervoor in aanmerking komt:  In deze wijk ligt er voor ProWonen de opgave om voor 2030 187 huurwoningen te verduurzamen en te renoveren.  In deze wijk is onderhoud aan het riool en de wegen door de gemeente de komende jaren noodzakelijk.  De wijk kent een mix van huurwoningen/particuliere woningen en rijtjeswoningen/vrijstaande woningen uit diverse bouwjaren. Door met de integrale wijkaanpak te starten in deze wijk doen wij in de breedte leerzame ervaringen op voor de toekomstige wijkaanpakken in andere wijken in Berkelland.  In de wijk is op dit moment weinig groen en ruimte voor spelen en ontmoeten aanwezig.

19

 

 

In de wijk staan veelal wat oudere woningen en er wonen relatief veel ouderen. Een wijkaanpak is nodig om ook voor de toekomst een aantrekkelijke wijk te blijven voor diverse doelgroepen en leeftijden. In deze wijk liggen veel verbeterkansen voor een meer toekomstbestendige inrichting. Bijvoorbeeld een meer klimaatrobuuste inrichting (wateroverlast, droogte, hitte), verbeteren van verkeerssituatie en parkeren, het verhogen van de aantrekkelijkheid van de openbare ruimte en het algemene straatbeeld. Vanuit de huurders is behoefte aan investeringen in de verschillende woningcomplexen. Vanuit de wijkanalyse door bureau Companen en diverse data blijkt dat enkele sociale en economische kenmerken van deze wijk om aandacht vragen (o.a. de vergrijzing en zelfredzaamheid van inwoners).

Verbeteropgaven en doelen van de integrale wijkaanpak: In de wijk Neede Noordoost zien we verbeteropgaven op drie terreinen: A. Stedenbouwkundig/openbare ruimte (boven- en ondergronds), waaronder:  verbetering van de stedenbouwkundige structuur en het straatbeeld;  onderhoud van wegen, riolering, openbaar groen;  het creëren van ruimte in de wijk voor groen/spelen/parkeren;  voorsorteren op klimaatverandering door een klimaat robuuste inrichting. B. Verduurzamen en toekomstbestendig maken van woningen, waaronder:  het stimuleren van particuliere eigenaren om hun woning gereed te maken voor de toekomst. De schil van de woning is goed geïsoleerd (minimaal energielabel B);  verduurzamen van de sociale woningvoorraad naar energielabel A of B. C. Sociale wijkontwikkeling. De aandachtspunten op het gebied van sociale wijkontwikkelingen zullen in de periode tot eind 2021/begin 2022 verder in beeld worden gebracht, door in gesprek te gaan met inwoners uit de wijk. Gedacht wordt onder andere aan prettig blijven wonen in de wijk, ook als je ouder wordt. Voor alle drie de verbeteropgaven vinden het komende half jaar tot een jaar verdiepende onderzoeken plaats. Op basis van de resultaten van deze verkennende onderzoeken wordt een concreet uitgewerkt plan van aanpak opgesteld. Fasering/planning De integrale aanpak van de wijk Neede Noordoost is een proces van circa 10 jaar.

We starten met een aantal verdiepende onderzoeken die in de eerste fase van de wijkaanpak worden opgepakt. Dat moet er in resulteren dat er eind 2021/begin 2022 meer duidelijkheid is over de precieze opgave, hoe we dat goed kunnen organiseren en welk budget nodig is. Financiering De realisatie van de integrale wijk zal een periode van ca. 10 jaar in beslag nemen (incl. planvorming en voorbereiding). Voor de financiering maken we een meerjarenbegroting en een jaarplanning/jaarbegroting, die steeds wordt geactualiseerd. Cofinanciering Eventuele mogelijkheden voor cofinanciering worden in het (nog op te stellen) plan van aanpak van deze wijkaanpak verder uitgewerkt. We zijn op zoek naar subsidiemogelijkheden voor de verduurzaming en het levensloopgeschikter maken van de particuliere woningen. Daarnaast zoeken we naar cofinanciering voor verbetering van de openbare ruimte en klimaatadaptatie. Prowonen heeft bestuurlijk vastgesteld om fors in de wijk te willen investeren. Voorstel gemeentelijke financiering In het collegeprogramma is een budget van € 4.675.000 voor de integrale wijkaanpak opgenomen. Het voorstel is om dit bedrag in de perspectiefnota 2022 te reserveren voor de 20

wijkaanpak in Neede Noordoost. Dit in afwachting van de resultaten van de verdiepende onderzoeken en de verkenning naar subsidiemogelijkheden. Het komende jaar zal duidelijkheid geven over het totaalbudget dat noodzakelijk is voor de integrale wijkaanpak. Het budget zal gebruikt worden voor alle drie de verbeteropgaven die we zien in de wijk. Het voorstel is om volgend jaar (perspectiefnota 2023) terug te komen met een aanvraag voor het definitieve bedrag om dit meerjarige project te kunnen realiseren. De kosten voor de inrichting van de openbare ruimte inclusief groen, riolering, parkeren en het afkoppelen van het regenwater in dit deel van de wijk Neede Noordoost bedragen circa 6 - 6,5 miljoen euro (gefaseerd tussen 2024 en 2029). Circa 60% van deze kosten kunnen worden gedekt vanuit het rioleringsfonds. Voor 40% van de kosten is er op dit moment nog geen dekking. Dit zal ook meegenomen worden in het voorstel in de perspectiefnota 2023. b. Woonbehoefteonderzoek inwoners grote kernen In augustus is een grote enquête uitgevoerd. Hieraan hebben 1.460 inwoners deelgenomen. Het plan was om de individuele- en groepsgesprekken te houden in oktober in alle vier grote kernen. In verband met Covid-19 hebben de individuele- en groepsgesprekken online en telefonisch plaatsgevonden. Het project is in januari 2021 afgerond.

De enquête, individuele- en groepsgesprekken hebben ons inzicht gegeven in de woonwensen van de verschillende doelgroepen in de grote kernen. Dit levert input voor het woningbouwprogramma en de aanpak voor de bestaande woningvoorraad. Kosten hiervoor waren een stuk lager dan geraamd. Er was € 125.000 geraamd. Er was uiteindelijk ongeveer € 14.000 noodzakelijk. Dit omdat we als organisatie veel zelf hebben gedaan en doordat er uit noodzaak alleen online en telefonische gesprekken zijn gevoerd. c. Ondersteuning voor versnelling nieuwe woningbouwplannen Voor de ondersteuning van de versnelling van de nieuwe woningbouwplannen is er € 200.000 gereserveerd. In 2020 ging het nog zonder dit budget. Maar met de nog grote uitdaging die gesteld is eind 2020, zal dit in 2021 wel gebeuren. Er zijn een groot aantal woningbouwinitiatieven met kleine aantal woningen per project. Dit kost veel capaciteit. We zetten hiervoor extra ondersteuning in om te zorgen dat ze ook gerealiseerd worden. 2. Sloopfonds woningen (€ 1 miljoen) In 2019 en 2020 hebben wij een onderzoek gedaan naar het sloopfonds voor woningen. In de perspectiefnota 2021 is besloten geen transformatiefonds op te stellen om sloop van woningen in de toekomst te bekostigen.

21

FIJN LEVEN Wat speelt er? Investeren in de samenleving Onverminderd zetten we in op het benutten van de kracht van onze samenleving en het wijk- en kerngericht werken. Daarbij spelen we in op de wijk - en kern specifieke behoeften van de bewoners, zowel qua fysieke als sociale leefomgeving. Om het wijk- en kerngericht werken steeds beter vorm te geven, verbeteren we voortdurend onze werkprocessen en onze onderlinge afstemming. We gebruiken onze reguliere budgetten en middelen om het wijk- en kerngericht werken om te zetten in concrete resultaten en projecten. Bovendien beschikken we over de (nog niet uitgeputte) extra beschikbaar gestelde (eenmalige) middelen in het kader van Samen investeren in Berkelland, waardoor we extra stappen kunnen zetten. Net als vorig jaar moeten we ook de komende periode de tering naar de nering zetten en kunnen we het extra (tijdelijke) geld voor het wijk- en kerngericht werken goed gebruiken voor (het verder op weg helpen van) concrete projecten en wensen uit de samenleving. We merken dat onze inwoners ons weten te vinden en wij hen. Een uitnodigende leefomgeving Met de beschikbare middelen proberen we in te spelen op de wensen van onze inwoners en een zo groot mogelijk maatschappelijk resultaat te halen. Dat betekent veel afstemmen met onze inwoners, bedrijven en instellingen. Dat is een grote uitdaging gezien de corona beperkingen.

We blijven op alle mogelijke en gewenste manieren contact zoeken en geven via het 'ambitie gericht beheer' wijken en buurten een centrale rol. Op basis van verschillende thema’s (zoals schoon en veilig, biodiversiteit, klimaatadaptatie en bewegen, recreatie en ontmoeten) inventariseren we wat inwoners het belangrijkst vinden in hun wijk of buurt en bepalen samen hoe we onze leefomgeving inrichten. We moeten bezuinigen op het groenonderhoud en gebruiken de beschikbaar gestelde extra middelen voor het verbeteren van het groenonderhoud ook om het groen zo vorm te geven dat het onderhoud structureel goedkoper wordt. Binnen de huidige werkwijze is ook veel aandacht voor ecologie. Daar waar mogelijk richten we de openbare ruimte ecologisch in en passen we ecologisch beheer toe. Veilige en makkelijk berijdbare wegen en paden Er is een uitvoeringsplan opgesteld voor een impuls van het onderhoud van onze wegen in het buitengebied. Op basis van een gedegen analyse weten we waar we de komende jaren moeten investeren in het wegenonderhoud met de extra tijdelijke middelen die we daarvoor beschikbaar hebben. Deze extra investeringen stellen ons in staat om de komende jaren op onderhoudskosten wat te kunnen besparen zonder dat we daarmee het afgesproken onderhoudsniveau (overwegend laag) geweld aan doen.

Dit biedt echter structureel geen soelaas en we zullen op termijn keuzes moeten maken over het gewenste kwaliteitsniveau en de daarbij benodigde structurele middelen. Leefomgeving aangepast aan het veranderende klimaat We hebben een watervisie en watertakenplan opgesteld met het Waterschap Rijn en IJssel. De afgelopen periode is klip en klaar geworden dat klimaat adaptief inrichten van onze buitenruimte noodzaak is. We werken samen met het waterschap aan waterberging en waterinfiltratie (afkoppeling), opgenomen in een aantrekkelijke leefomgeving (blauw/groene parels zoals in Ruurlo en andere plekken in voorbereiding). We maken onze leefomgeving (beter) bestand tegen droogte en hitte, maar tegelijkertijd ook tegen wateroverlast. Uiteraard blijft een robuuste afvoer van vuilwater (riool) onze kerntaak waarbij we zo efficiënt en effectief mogelijk te werk gaan. Onderwijshuisvesting De gemeenteraad heeft in ingestemd met het Integraal Huisvestingsplan onderwijs 2020-2036. Daarvoor is voor de uitvoering van fase 1 budget (€ 3.500.000) vrijgemaakt. Fase 1 loopt tot 2024. Voor uitvoering van de volgende fasen van het IHP zal in de toekomst

22

(meerjarenbegroting) budget vrijgemaakt moeten worden. Als investeringen (uit fase 2) naar voren worden gehaald zal daarvoor (eerder) extra budget voor moeten worden vrijgemaakt. Rioolheffing De rioolheffing zoals die in het Watertakenplan 2019-2023 opgenomen is, stijgt, naast de prijsinflatie, jaarlijks met 2% om zo naar een kostendekkend tarief. De komende jaren is het tarief niet kostendekkend en gebruiken we ook de rioolvoorziening (reserve) om de noodzakelijke investeringen en onderhoud aan het riool te kunnen financieren. We hebben berekend dat we op deze manier in 2030 op een kostendekkend tarief zitten. We hebben toegezegd dat als er omstandigheden zijn die maken dat de rioolheffing (eenmalig) minder of niet hoeft te stijgen, we de tariefstijging zullen heroverwegen. Deze omstandigheden doen zich nu voor. In 2019 was er namelijk een positief saldo op riolering en ook 2020 sluit af met een positief saldo. Dit komt o.a. doordat investeringen wat later worden gerealiseerd dan waarmee in het watertakenplan gerekend is. Het positieve saldo wordt toegevoegd aan de voorziening riolering. De voorziening is daardoor op dit moment ruim hoger dan waarmee in het watertakenplan gerekend is.

Dat maakt dat we het, hoewel we nog niet op het berekende kostendekkende tarief voor de planperiode zitten, toch redelijk vinden om voor 2022 eenmalig af te zien van de trendmatige verhoging van 2%. Buiten kijf blijft uiteraard staan dat gelden vanuit de rioolheffing alleen voor rioleringsinvesteringen gebruikt worden en strikt doelmatig ingezet worden. We zullen vóór 2023 het Watertakenplan herijken. Ook zullen we dan op basis van deze actualisatie een (her)berekening maken van benodigde rioolheffing op de (middel) lange termijn om de doelstellingen in het Watertakenplan te kunnen realiseren. Afvalstoffenheffing De tarieven van onze afvalverwerker Twence zijn niet kostendekkend en worden verhoogd. Wat dit precies voor uitwerking heeft voor onze afvalstoffenbegroting vanaf 2022 kunnen wij op dit moment nog niet exact aangeven. Dat is niet alleen afhankelijk van het verwerkingstarief, maar ook van de hoeveelheid ingezamelde grondstoffen. Deze hoeveelheden zijn onder andere afhankelijk van de afvalscheidingsbereidheid van huishoudens en de ongebruikelijke omstandigheden door corona. Door corona zijn veel meer mensen thuisgebleven en is er veel meer huishoudelijk afval ingezameld. Het is de vraag hoe de stroom huishoudelijk afval zich precies gaat ontwikkelen als corona weer (naar de achtergrond) verdwijnt.

Op dit moment stellen wij voor om het afvalstoffentarief voor 2022 te bepalen op het tarief van 2020 inclusief twee jaar prijsindexering. (Het tarief van 2021 is immers bij amendement A-20-11 van de raad eenmalig teruggebracht naar het tarief van 2019). Wij denken vooralsnog dat de egalisatiereserve voldoende is om de tariefsverhoging van Twence en eventuele tegenvallers in de afvalstoffenbegroting in de nabije toekomst (o.a. als gevolg van Corona) op te vangen. In de gemeenteraadsvergadering van december komen wij met de uitgewerkte afvalstoffenheffing.

Autonome ontwikkelingen Groen onderhoud Door woningbouw en de aanleg van bedrijventerreinen is het areaal aan te onderhouden groen de afgelopen jaren uitgebreid. Er is ongeveer 10 hectare aan te onderhouden groen bijgekomen. Dit bestaat voornamelijk uit gazon, extensief gras, hagen en heesters. Deze areaaluitbreiding leidt tot een noodzakelijke verhoging van de onderhoudsbudgetten. De geraamde extra kosten bedragen structureel per jaar € 44.000. Bedragen x € 1.000

2022 I

2022 S

2022

2023 I

2023 S

2023

2024 I

2024 S

2024

2025 I

2025 S

2025

Areaaluitbreiding

0

-44

-44

0

-44

-44

0

-44

-44

0

-44

-44

Totaal autonome ontwikkelingen

0

-44

-44

0

-44

-44

0

-44

-44

0

-44

-44

Wensen nieuw beleid Investeringen Riolering Uitvoering plan Garvelinkkamp Ruurlo, Fase 1. Vanwege de hoge investeringskosten en de omvang van de werkzaamheden stellen wij voor om 23

de Garvelinkkamp in Ruurlo in verschillende fases te revitaliseren. Het project Garvelinkkamp bestaat uit 5 fasen en zal rond 2030 afgerond zijn. De 1e fase wordt voorbereid in 2021 en de uitvoering zal plaatsvinden in 2022 en 2023. De riolering in deze wijk dateert uit 1970 en voldoet niet meer aan de eisen van deze tijd en is daarom aan vervanging toe. Er wordt een gescheiden rioolsysteem aangelegd voor regen- en vuilwater. Dat betekent minder riooloverstorten op open water en minder water op straat. Regenwaterafvoerleidingen van woningen worden apart aangesloten. Met de vervanging van de riolering kan ook de bovenliggende openbare ruimte heringericht worden. Voor uitvoering van fase 1 van dit plan is een investering benodigd van € 1.500.000 onderverdeeld in € 900.000 voor riolering en € 600.000 voor wegen. Voor het rioleringsgedeelte is dekking in het Watertakenplan. Voor de bovenliggende openbare ruimte is nog geen dekking; zie onder 'wegen'. Renovatie rioolgemalen De gemeente heeft circa 80 rioolgemalen. De technische installatie van deze rioolgemalen gaat circa 12 jaar mee. De rioolgemalen worden tweemaal per jaar geïnspecteerd. Uit de inspectieresultaten blijkt dat in 2022 meerdere gemalen aan renovatie toe zijn. Dit was ook voorzien in het Watertakenplan. In de hele planperiode (2019-2023) is hiervoor een bedrag van € 2.900.000 geraamd.

Uit oogpunt van bedrijfszekerheid is deze vervangingsinvestering dringend noodzakelijk en kan niet worden uitgesteld. Binnen het Watertakenplan is hiermee rekening gehouden. Investering € 581.000. Renovatie drukrioolunits Alle 1800 drukrioolunits worden jaarlijks geïnspecteerd. Op basis van deze inspecties worden renovaties uitgevoerd. In 2005 zijn in de voormalige gemeenten Eibergen en Neede circa 1.000 drukrioolunits aangelegd. Uit de inspectieresultaten blijkt dat de meeste van deze 1.000 units aan renovatie toe zijn. Dit was ook voorzien in het watertakenplan. In de hele planperiode (20192023) is hiervoor een bedrag van € 4.600.000 geraamd. Uit oogpunt van bedrijfszekerheid is deze vervangingsinvestering dringend noodzakelijk en kan niet worden uitgesteld. Binnen het Watertakenplan is hiermee rekening gehouden. Investering € 1.000.000. Revitaliseringsplan centrum Borculo In december 2020 is het krediet beschikbaar gesteld voor het revitaliseringsplan centrum Borculo. Omdat ook gelijktijdig rioleringswerkzaamheden uitgevoerd kunnen worden die voorzien zijn in het watertakenplan, wordt een extra krediet gevraagd van € 500.000. In het kader van integraal werken, werk met werk maken en het beperken van overlast wordt ook de vuilwater riolering vervangen omdat deze in slechte staat verkeerd.

Verder wordt een nieuwe riolering voor hemelwaterafvoer aangelegd om het verharde oppervlak te kunnen afkoppelen. Investeringen Wegen Uitvoering plan Garvelinkkamp Ruurlo, Fase 1. Benodigd budget € 600.000; deze leidt tot structurele extra lasten van € 15.000. Zie toelichting onder 'riolering'. Vervanging drie verkeersregelinstallaties Eibergen Met de aanleg van de nieuwe N18 is de oude N18 door de kern Eibergen per 1 oktober 2019 overgedragen aan de gemeente Berkelland. In dit weggedeelte bevinden zich 3 verkeersregelinstallaties (VRI's) die aan vervanging toe zijn. Op basis van de in 2014 getekende realisatieovereenkomst neemt Rijkswaterstaat 50% van de totale vervangingskosten (€ 907.000) voor zijn rekening. Rijkswaterstaat heeft dit bedrag van € 453.500) reeds aan de gemeente Berkelland overgemaakt. Benodigde investering € 453.000; deze leidt tot een jaarlijkse afschrijvingslast van € 22.675. Vervanging openbare verlichting langs oude N18 De verlichting langs de oude N18 (Burgemeester Wilhelmweg, Groenloseweg en Haaksbergseweg) in Eibergen is verouderd en veroorzaakt veel storingen. Ook wordt het gewenste verlichtingsniveau niet meer gehaald. Er staan hier 123 stuks verlichtingsobjecten, variërend van 4 tot 10 meter masten, en armaturen met SOX lampen. SOX lampen worden nagenoeg niet meer geproduceerd, omdat ze veel energie verbruiken en kwik bevatten. Hierdoor 24

zijn de lampen moeilijk verkrijgbaar en worden steeds duurder. Door deze masten en armaturen te vervangen voor LED masten/armaturen zal niet alleen het aantal storingen afnemen, maar zal er ook minder energie nodig zijn. Bovendien kan weer worden voldaan aan het gewenste verlichtingsniveau. Door de ingebouwde dimfunctie kan het verlichtingsniveau worden aangepast aan de verkeersintensiteit. De investering is € 237.000. Deze lasten dekken we uit het speerpunt 'gemeente als voorbeeld' van het programma 'Actief met duurzaamheid en energie'. Aanpassing Klaashofweg/Schoppensteastraat in Eibergen Voor de herinrichting van de Klaashofweg en de Schoppensteastraat is samen met de bewoners een plan opgesteld. Na de aanpassing van wijkontsluitingsweg naar woonstraat van de Klaashofweg tussen Groenloseweg en Huenderstraat is het noodzakelijk het resterende deel van de Klaashofweg en de in het verlengde liggende Schoppensteaestraat ook aan te passen van wijkontsluitingsweg naar woonstraat. Naast de problemen die er zijn met de trottoirs en de aanwezige bomen aan de Klaashofweg dient de Schoppensteastraat ook afgewaardeerd te worden naar een woonstraat zodat de doorgaande functie overgenomen wordt door de Vogelenzangstraat. Naast het weghalen van overbodige verhardingen wordt er meer openbaar groen in het kader van klimaatadaptatie toegevoegd.

Naast minder hittestress worden er mogelijkheden gecreëerd voor infiltratie wat de verdroging tegen gaat. Hiervoor is een investering benodigd van € 137.500. De jaarlijkse afschrijvingslasten zijn € 3.438. Verkeersplateau Oude Diepenheimseweg – Rotmansdiekske Op dit kruispunt, waar een aantal verkeerstromen samenkomen, vormt de huidige vormgeving een potentieel verkeersonveilige situatie voor het langzaam verkeer; met name voor scholieren en toeristen. De aanleg van een verkeersplateau remt de snelheid van het gemotoriseerd verkeer en verbetert tegelijkertijd het zicht van verkeersdeelnemers op elkaar. De kosten voor de aanleg bedragen ca € 60.000 exclusief mogelijke grondverwerving, kabels en leidingen niet inbegrepen. De jaarlijkse afschrijvingslasten zijn € 1.500. Herinrichting Van Bevervoordestraat Gelselaar Voor de herinrichting van de Van Bevervoordestraat wordt samen met de bewoners een plan opgesteld. Gelselaar, drager van de titel beschermd dorpsgezicht, is een kern met een bijzonder cultuurhistorisch karakter. Om, in navolging van de gedane investering in 2019, ook de overige (2) straten in deze kern van een bestrating met authentieke uitstraling te voorzien passend binnen dit beschermde dorpsgezicht moeten de van Bevervoordestraat (2022) en de Diepheimseweg noord (2023) nog heringericht worden. Investering € 355.000 jaarlijkse last € 8.875.

In de meerjarenbegroting 2021 was voor deze herinrichting al een bedrag van € 255.000 opgenomen voor het jaar 2022. Reconstructie kruispunt Geesterseweg – Bollertweg In de afgelopen jaren zijn diverse bijna verkeersongevallen voorgekomen op dit kruispunt. Ter verbetering van de verkeersveiligheid en het zicht voor het verkeer vanaf de Bollertweg op het verkeer van de Geesterseweg wordt een zogenaamde bajonetaansluiting aangelegd. De kosten zijn voorzien op ca € 100.000. De jaarlijkse afschrijvingslasten zijn € 2.500. Voertuigen en machines Buitendienst Bij de buitendienst zijn een aantal voertuigen en machines aan vervanging toe. Het gaat om:  4 zoutstrooiers. Deze zoutstrooiers zijn uit het jaar 2010 en uit oogpunt van bedrijfszekerheid aan vervanging toe. Geraamde investering € 166.000, jaarlast € 16.000.  Hydraulische bomenknipper voor kraan (€ 10.800 in een keer af te schrijven). Dit hulpwerktuig voor een mobiele kraan heeft zodanig veel slijtage dat deze vervangen moet worden.  Maaikorf voor hydraulische kraan (€ 8.750 in een keer af te schrijven). Dit hulpwerktuig voor het uitmaaien van watergangen dateert uit 2014 en is vanwege slijtage aan vervanging toe.  Klepelmaaier voor Kubota tractor (€ 8.200 in een keer af te schrijven). Deze klepelmaaier is 5 jaar oud en wordt ingezet voor het onderhoud van de wandel- en fietspaden.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=5c3f5d01-c172-4b26-a586-f5440641594b