CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Onderzoek effectiviteit subsidiebeleid gemeente Berkelland januari 2024

Raadsvergadering 16 april 2024, gemeente BerkellandBij agendapunt: Rekenkameronderzoek effectiviteit subsidiebeleid Berkelland21.034 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Norm De Algemene Subsidieverordening sluit aan op de kaders van de gemeente Berkelland voor de verschillende subsidies.

Toetsing Voldoet beperkt. De gemeente kent geen specifiek beleidskader dat de basis vormt voor de juridische instrumenten ASV en subsidieregelingen. De meerderheid van de regelingen is gebaseerd op de AVS van de gemeente.. Voldoet beperkt. In bijna iedere regeling zijn beleidsdoelen geformuleerd. Deze worden echter bij bijna geen enkele regeling geoperationaliseerd in toetsingscriteria. Voldoet niet. Er is geen centraal en uniform vastgelegd register waarin alle subsidies zijn vastgelegd. Gewerkt wordt met verschillende lijsten per subsidieregeling. Voldoet beperkt. Binnen een aantal regelingen zijn subdoelen geformuleerd. Binnen geen enkele regeling worden indicatoren beschreven. De doelgroep wordt bij enkele regelingen geformuleerd. Voldoet beperkt. Bij het merendeel van de regelingen wordt beperkte informatie gegeven over de activiteit maar niet aan welk doel het moet bijdragen. Binnen geen enkele regeling worden de beoogde effecten beschreven. De manier van evalueren wordt bij geen enkele regeling benoemd.

De regelingen bevatten vertalingen van beleidsdoelen in toetsingscriteria zodat gezorgd wordt dat subsidies bijdragen aan de doelen. Er is een éénduidig openbaar register of ander overzicht waarin alle verleende subsidies staan vermeld. In de subsidieregeling zijn programmadoelen op adequate wijze geoperationaliseerd in subdoelen, indicatoren en beoogde effecten. Beschreven is op welke doelgroepen moet worden ingezet. De subsidieaanvraag bevat concrete doelstellingen over het bereik van de doelgroepen en effecten die met de aanpak worden beoogd. Tevens is beschreven hoe dit zal worden geëvalueerd.

In de subsidieaanvraag is een plan van aanpak opgenomen waarin wordt beschreven welke activiteiten op welke wijze worden uitgevoerd. Er wordt onderbouwd hoe de aanpak aansluit bij de subdoelen, indicatoren en beoogde effecten zoals opgesteld in de subsidieregeling.

Voldoet merendeels. Bij de meerderheid van de regelingen wordt het plan van aanpak meegestuurd.

24

6. Toetsing Subsidiebeleid In dit hoofdstuk zijn de bevindingen betreffende de toetsing van het subsidiebeleid in de gemeente Berkelland opgenomen. Eerst zijn in de blauwe kaders de bevindingen per antwoord op hoofdlijnen weergegeven, gevolgd door een onderbouwing van dat antwoord. De snelle lezer kan volstaan met het lezen van de beantwoording op hoofdlijnen in de blauwe kaders. In deze paragraaf worden de volgende vragen beantwoord: 6. Sluit de methodiek van subsidiëren aan op de te bereiken effecten? 7. Welke waarborgen zijn er in het proces van subsidieverstrekking voor het bereiken van de doelen/gewenste maatschappelijke effecten? 8. Wordt er verantwoording van de besteding van de subsidies afgelegd conform de eisen door de gemeente Berkelland gestelde kaders? En wat is de kwaliteit van deze verantwoording? 9. Wordt er gecontroleerd of het geld besteed is aan de doelen waarvoor de subsidie is verleend? Hoe ziet deze controle er bij zowel incidentele- en/of structurele subsidies uit? 10. Is er sprake van evaluatie, terugkoppeling en (eventuele) bijstelling van het subsidiebeleid en/of de uitvoering daarvan? 11. Hoe ervaren de aanvragers het subsidieproces: zijn de beleidsdoelen duidelijk, is de beoordeling duidelijk, is het proces van aanvragen transparant en zijn de beleidsdoelen en effecten bereikt?

6.1 Toetsing subsidiebeleid De toetsing van het subsidiebeleid heeft op de volgende 4 niveaus plaatsgevonden: 1) Documentenonderzoek op basis van de door de gemeente aangeleverde document betreffende subsidies en regelingen; 2) Een gesprek met raadsleden over de kaderstellende, de controlerende en de volksvertegenwoordigende rollen van de raad; 3) Gesprekken met ambtenaren en wethouders over de effectiviteit subsidieverlening van de rekenkamercommissie; 4) Gesprekken met subsidieontvangers over de doelmatigheid van subsidies en regelingen in de praktijk Casusonderzoek Voor de uitvoering van het casusonderzoek zijn alle relevante onderdelen van de subsidieaanvragen opgevraagd voor de 2020, 2021 en 2022: ▪ De aanvraag ▪ De onderbouwing en motivatie van de beoordeling op aanvraag ▪ De beschikking ▪ Tussentijdse communicatie met de aanvrager ▪ Ontvangen verantwoording en de vaststelling van de subsidie In de analyse is gebruik gemaakt van de volgende subsidielijnen: 1. Kunst, cultuur, sport en welzijn 2. Evenementen en activiteiten 3. Naoberfonds 4. Monumentensubsidies 5. Sanering asbestzaken 6. Gevelfonds 7. Structurele subsidies 8.

Incidentele subsidies Binnen de geselecteerde aanvragen is geen statistische variëteit nagestreefd, maar rekening gehouden met een variëteit aan aanvragen door te selecteren op basis van de verschillende subsidielijnen, grootte van de aanvraag en toekenning dan wel afwijzing.

25

In bijlage 2 vindt u een overzicht van de door in het onderzoek geraadpleegde documenten en regelingen. In bijlage 3 vindt u een samenvatting van het casusonderzoek.

Analyse Tot slot zijn de bevindingen geanalyseerd en getoetst aan het normenkader. Dit is gebruikt in de onderbouwing en de beantwoording op hoofdlijnen van de deelvragen. 6. 7.

Sluit de methodiek van subsidiëren aan op de te bereiken effecten? Welke waarborgen zijn er in het proces van subsidieverstrekking voor het bereiken van de doelen/gewenste maatschappelijke effecten?

Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ De methodiek van subsidiëren sluit op papier in de meeste gevallen niet aan op de te bereiken effecten. Uit interviews blijkt dat er wel veel informeel contact is tussen subsidieontvangers en de gemeente en dat hierin wel degelijk wordt gestuurd op doelbereik, echter dit is veelal niet vastgelegd. ▪ Hoewel informeel veel contact is tussen gemeente en subsidieaanvragers is in het proces van subsidieverstrekking onvoldoende vastgelegd om het bereiken van de doelen en gewenste maatschappelijke effecten te waarborgen. Daarmee is het subsidieproces heel persoonsafhankelijk en vrijwel niet overdraagbaar mochten personen wisselen. ▪ Er zijn weinig waarborgen voor sturing op de doelbereik in het subsidieproces opgenomen. In de aanvraagformulieren wordt, op enkele regelingen na, niet expliciet gevraagd aan welke doelstellingen de activiteiten moeten bijdragen. Dat betekent niet dat daar niet op beoordeeld wordt. Dat gebeurt vaak in het overleg tussen de subsidieaanvrager en de gemeente bij het proces van beoordelen. In de beschikkingen is in het casusonderzoek in enkele gevallen een verwijzing naar beleidskaders opgenomen, zij het vaak in algemene zin (“het sluit aan bij het beleid van de gemeente”).

De verantwoording biedt daardoor in de meeste gevallen geen expliciet inzicht in de mate waarin de activiteiten hebben bijgedragen aan de gemeentelijke doelen. Onderbouwing De vragen of de methodiek aansluit op de te bereiken effecten en of er waarborgen zijn in het proces voor het bereiken van effecten en beleidsdoelen is beantwoord in eerste instantie vanuit de dossier analyse van de geselecteerde casussen. Verder hebben we dit in interviews met gemeente en subsidieontvangers gecheckt. In hoofdstuk 3 is reeds opgenomen in hoeverre in regelingen doelen en effecten zijn opgenomen en in hoeverre dit in de aanvragen en de verantwoordingen terug is te zien. Voor de methodiek van subsidiëren verwijzen we naar de uitvoeringscyclus of wel de onderste cyclus van de big-8. Daarin kijken we per stap of deze aansluit op de te bereiken effecten: ▪ Vanuit aanvraag sturen op doelbereik. De gemeente bij de aanvraag al kan sturen op eisen en criteria, bijvoorbeeld door in het aanvraagformulier vragen op te nemen over hoe de activiteit gaat bijdragen aan een bepaald doel (1) ▪ Beoordeling verloopt volgens ASV. De beoordeling van de subsidieaanvragen (al dan niet met de hulp van een externe beoordelingscommissie) verloopt volgens de processtappen van de regeling en de ASV (2) ▪ Beschikking bevat bijdrage aan beleid en doelen.

Het beschikken plaatsvindt op basis van de criteria uit de regeling en in de beschikking wordt benoemd vanuit welk beleidsplan en -doel de subsidie wordt toegekend (3) ▪ Verantwoording op besteding, activiteiten en doelen. De verantwoording zicht biedt op de uitvoering van de activiteiten, het doelbereik en de besteding van de middelen (4) In de casusanalyse is van een selectie van 24 casussen verdeeld over de verschillende regelingen (selectie zie paragraaf 1.4) een eerste stap in de analyse gemaakt van de dossiers die voor deze 24 casussen naar de onderzoekers zijn opgestuurd. Tabel 6 is daarvan de uitkomst. De tabel toont aan dat hoewel in de meeste gevallen wel een aanvraag aanwezig is voor de verschillende regelingen maar dat veelal niet daadwerkelijk in het aanvraagformulier aan wordt gegeven hoe de activiteiten bijdragen aan beleid of doelen in het algemeen of aan het bepaalde doel voor de betreffende regeling. Verder verloopt de beoordeling van de subsidieaanvragen volgens de stappen van de regeling en de ASV, vinden de beschikkingen plaats op basis hiervan maar wordt er niet benoemd vanuit welk beleidsplan en specifieke doelen de subsidie wordt toegekend. Verder zijn verantwoordingen nauwelijks voorhanden en zijn vaststellingen sporadisch 26

aangetroffen. Hierbij dient opgemerkt te worden dat voor kleine aanvragen er geen verantwoordingen worden opgevraagd en beschikkingen daar ook gelijk de vaststelling zijn.

27

Tabel 6. Analyse casusonderzoek: Uitgevoerd volgens veronderstelling in uitvoeringscyclus Big 8 per Regeling Vanuit aanvraag Beoordeling Beschikking Verantwoording sturen op doelbe- verloopt volbevat bijdrage op besteding, acreik (1) gens ASV (2) aan beleid en tiviteiten en doedoelen (3) len (4) Kunst, cultuur, sport & welzijn Evenementen en kleinschalige activiteiten Berkelland Naoberfonds

Monumenten (Financiële) ondersteuning bij asbestsanering

Gevelfonds Structurele subsidies Incidentele subsidies

Groen = verloopt volgens veronderstellingen in gepresenteerde beleidscyclus, Oranje = verloopt deels wel en deels niet volgens veronderstelling big 8, Rood = verloopt niet of beperkt volgens veronderstelling big 8 De bevindingen per kolom van de tabel zijn onderstaand toegelicht. Ad 1: De aanvraag: Vanuit de ASV is de methodiek van subsidiëren dat een subsidieaanvrager via een algemeen aanvraag formulier een subsidieaanvraag indient, waarna een beoordeling en beschikking door de gemeente plaats vindt. Het aanvraag formulier is algemeen en in de casusanalyse komt naar voren dat behalve voor het Berkelland Naoberfonds en het Gevelfonds er geen specifieke doelen dienen te worden ingevuld in het aanvraagformulier. Verder is in interviews aangegeven dat voor energie en duurzaamheid de regelingen zeer specifiek zijn en daarmee de beoordelingen ook goed kunnen worden uitgevoerd. In een aantal gevallen wordt er door de subsidieontvangers wel een bijlage meegestuurd met gedetailleerde doelstellingen die hoewel niet vermeld in aanvraag of beschikking volgens respondenten van gemeente en subsidieontvangers over het algemeen wel aansluiten bij de doelstellingen van het betreffende beleid van de gemeente. Ad 2: De beoordeling Over het algemeen verloopt de beoordeling van de subsidieaanvragen volgens de processtappen van de regelingen en de ASV.

De gemeente gebruikt veelal het achterliggende beleid voor het wel of niet inzetten van subsidies als beleidsinstrument. Daar waar de regeling zeer specifiek is (zoals de regelingen voor energie en duurzaamheid ) zien we dat er aan de voorkant met zeer specifieke aspecten wordt getoetst. In het Naoberfonds is een speciale commissie in het leven geroepen die de toetsing doet aan de hand van een ingediende aanvraag en een presentatie daarop aan de commissie. Ad 3: Beschikking Veel beschikkingen vinden plaats op basis van de criteria in de regelingen en volgens de ASV. Er is een enkele keer een verwijzing naar doelstellingen uit het beleid zoals bij het Naoberfonds, maar dit is veelal een uitzondering. Voor de structurele subsidies, de incidentele subsidies en de Welzijn, sport, kunst en cultuur subsidies zien we geen duidelijke verwijzing naar doelstellingen. Er wordt niet aangegeven dat het bij 28

bepaalde beleidsdoelen aansluit. Slechts algemeen wordt het volgende in de beschikkingen aangegeven: "De activiteiten, zoals omschreven in uw aanvraag passen binnen het beleid van de gemeente Berkelland."

Ad 4: Verantwoording en vaststelling: Zoals in de ASV opgenomen is voor aanvragen tot en met € 5.000,- geen verantwoording nodig. Aangegeven wordt dat daarmee de beschikking ook gelijk de vaststelling van de subsidie is. De beschikking/vaststelling van bijvoorbeeld de energieregeling wordt op basis van een aanvraag, een factuur en bankafschrift gemaakt. De gemeente werkt hier vanuit vertrouwen en controleert steekproefsgewijs de uitgaven. Voor aanvragen van 5.000 tot en met 50.000 stelt de ASV dat de subsidieontvanger een aanvraag tot vaststelling in moet dienen. Dit is niet in de documentanalyse van het casusonderzoek aangetroffen. Voor de aanvragen boven de € 50.000,- moet de subsidieontvanger volgens de ASV een ook aanvraag tot vaststelling indienen. Voor de subsidies van de casusanalyse is geen aanvraag tot vaststelling aangetroffen in de aangeleverde documenten. Daarnaast is slechts sporadisch een verantwoording aangetroffen in de betreffende dossiers tijdens de casusanalyse. En deze was in sommige gevallen van een voorgaand jaar en niet van de betreffende subsidie. Uit interviews met subsidieontvangers komt naar voren dat vaststellingen niet altijd en niet tijdig worden gegeven, maar dat verantwoordingen veelal wel worden ingestuurd. De aanvraag tot vaststelling vindt dan via de mail plaats naar een medewerker van de gemeente.

Dit wordt bevestigd in ons casusonderzoek waaruit blijkt dat vaak een vaststelling ontbreekt. Uit interviews met gemeente komt naar voren dat de AO/IC ( Administratieve Organisatie/Interne Controle) nog niet geheel op orde is en daarom de dossiers niet altijd bij elkaar gearchiveerd zijn. Dit komt ook uit ons casusonderzoek naar voren. Hierop is recent een verbeterslag in de gang gezet en worden momenteel doorgevoerd. Samenvattend kan daarmee gezegd worden dat formeel op papier in het proces van aanvraag tot en met vaststelling weinig tot geen waarborgen zitten voor het bereiken van de doelen en gewenste maatschappelijke effecten. Wel hebben respondenten vanuit de gemeente als wel de subsidieontvangers aangegeven dat er regelmatig tussentijds overleg is tussen subsidieontvangers en beleidsmedewerkers van de gemeente en dat daarin wel degelijk over doelbereik wordt gesproken. Dit is echter niet op papier aanwezig in het dossier van de betreffende subsidie. Een meer geüniformeerde wijze van subsidieverstrekking met een centrale registratie (via het subsidiebureau) wordt als oplossingsrichting benoemd door respondenten van de gemeente. 8. 9.

Wordt er verantwoording van de besteding van de subsidies afgelegd conform de eisen door de gemeente Berkelland gestelde kaders? En wat is de kwaliteit van deze verantwoording? Wordt er gecontroleerd of het geld besteed is aan de doelen waarvoor de subsidie is verleend? Hoe ziet deze controle er bij zowel incidentele- en/of structurele subsidies uit? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ Tot € 5.000,- is de vaststelling veelal de beschikking en is geen verdere verantwoording nodig. De gemeente werkt hier volgens het principe van vertrouwen. Tot € 5.000,- vindt er alleen sturing aan de voorkant plaats en wordt er behalve een steekproef van de accountant geen controle gevoerd op de besteding. ▪ Voor incidentele en structurele subsidies (categorieën >€ 5.000,-) zijn geen aanvragen tot vaststelling aangetroffen en worden verantwoordingen direct naar betreffende gemeentemedewerkers gestuurd. Verantwoordingen zitten sporadisch op de juiste plek in het dossier. Controle of de besteding van geld ia aan de doelen waarvoor de subsidie is verleend gebeurt volgens respondenten wel informeel. ▪ Vanaf € 5.000,- moet volgens ASV een aanvraag tot vaststelling worden ingediend, maar dit is niet aangetroffen in de dossiers. Verantwoordingen worden over het algemeen wel opgestuurd door subsidieontvangers. Respondenten geven aan dat vaststellingen vaak laat en soms helemaal niet gebeuren.

Daarmee is de kwaliteit van de verantwoording aanwezig in de dossiers laag. De verantwoording die informeel plaats vindt is volgens respondenten van een goede kwaliteit.

29

Onderbouwing Tot € 5.000,- is volgens het ASV geen verantwoording nodig en is de beschikking ook gelijk de vaststelling van de subsidie. Daarmee faciliteert de gemeente subsidieontvangers in deze categorie in de verantwoordingslast en wordt er meer in vertrouwen gewerkt. Wel zijn er voor sommige regelingen facturen en bankafschriften nodig alvorens de beschikking/vaststelling van de subsidie wordt opgemaakt. Sturing vindt veelal aan de voorkant plaats. Zo wordt er bij de regeling energiebesparing de aanvraag gecontroleerd op een aantal technische aspecten en dubbelingen en wordt de beschikking cum vaststelling pas gemaakt als er een factuur en bankoverschrijving zijn aangeleverd. Bij het Naoberfonds worden als verantwoording ook de financiële documenten (de bonnetjes) ingediend. Hierop vindt door de medewerkers van de gemeente de controle op de activiteit plaats. Ook wordt aan bij het Naoberfonds aan subsidieontvangers gevraagd om een inhoudelijke verantwoording in te leveren. Verder zorgen instrumenten als YouTube-video’s en krantenartikelen ervoor dat te controleren is of activiteiten in lijn waren met de afspraken. Door middel van tekst, financiële documenten en langsgaan bij de activiteiten wordt gecontroleerd of de subsidie aan het Naoberfonds wordt besteed aan de afgesproken doelen.

Bij het langsgaan bij de activiteiten worden borden vanuit de medewerkers meegenomen met ‘mogelijk gemaakt door Naoberfonds erop. Wanneer een activiteit voldoet aan de doelen krijgt deze dit bord. In deze categorie werkt de gemeente in de regel op basis van vertrouwen en wordt aangegeven dat bijvoorbeeld bij evenementen medewerkers van gemeente aanwezig zijn. Vanaf € 5.000,- (in de categorieën € 5.000,- tot € 50.000,- en >€ 50.000,-) moet de subsidieontvanger een aanvraag tot vaststelling indienen. Dit is in de dossiers niet aangetroffen. Verder is er slechts sporadisch een verantwoording aangetroffen in de ontvangen documentatie per casus. Respondenten (subsidieontvangers en gemeente) geven aan dat verantwoordingen naar betreffende gemeenteambtenaren worden gestuurd en dat hier vaak ook wel persoonlijk contact over is of een gesprek over plaats vindt. Verslagen van deze gesprekken zijn in de dossiers niet aangetroffen. Respondenten geven aan dat tijdens gesprekken wel wordt ingegaan of het geld is besteed aan de doelen waarvoor de subsidie is verleend. Uit interviews blijkt dat subsidieontvangers wel hun verantwoording opsturen en dat dit in sommige gevallen in een mail als aanvraag tot vaststelling wordt aangegeven.

Uit interviews met subsidieontvangers komt naar voren dat vaststellingen niet altijd en niet tijdig worden gegeven, maar dat verantwoordingen veelal wel worden ingestuurd. Deze mails van subsidieontvangers hebben we niet aangetroffen in de documenten die zijn aangeleverd voor het casusonderzoek. Bij een subsidie boven € 150.000,- geeft de ASV aan dat de betreffende subsidieontvanger een financieel verslag en een controleverklaring van een onafhankelijk accountant dient te overleggen. Dit is tijdens de document casus analyse sporadisch aangetroffen (zoals bijvoorbeeld bij GGNet) en soms alleen van een voorgaand jaar. Respondenten vanuit subsidieontvangers geven aan dat zij dit wel in goede orde en tijdig aanleveren bij de gemeente. Mogelijk zijn die niet samen in één met het subsidiedossier opgeslagen. Daar waar verantwoording is aangetroffen is voornamelijk gerapporteerd op input, throughput en output. Slechts enkele keren is ook gerapporteerd op het beoogde effect. Respondenten vanuit de gemeente geven aan dat er geen eenduidig overzicht bestaat van alle subsidies, maar dat dit overzicht er meer is vanuit de verschillende beleidsterreinen. Verder wordt aangegeven dat de accountant door middel van steekproeven controle uitvoert over de verstrekte subsidies.

Respondenten van de gemeente geven aan dat de begroting leidend is voor het verstrekken van de subsidie en dat hier strak op wordt gestuurd. De gemeente geeft aan dat een strakke sturing en controle wordt toegepast op de begroting van de gemeente. 10. Is er sprake van evaluatie, terugkoppeling en (eventuele) bijstelling van het subsidiebeleid en/of de uitvoering daarvan? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ De ASV wordt regelmatig intern geëvalueerd en bijgesteld. De laatste keer dat de ASV is bijgesteld is in 2021. ▪ Voor energie en duurzaamheid en het Naoberfonds hebben evaluaties plaatsgevonden en is de beleidscirkel doorlopen. Voor andere beleidsterreinen en -programma’s hebben deze evaluaties niet plaatsgevonden. De gemeente heeft de intentie op deze werkwijze voor alle beleidsterreinen in te zetten. 30

Onderbouwing Regelmatig houdt de gemeente Berkelland de algemeen geldende regelgeving (ASV) tegen het licht en wordt deze geactualiseerd. Dat gebeurt op natuurlijke momenten, bijvoorbeeld als er nieuwe hogere regelgeving is of als er nieuwe inzichten zijn ontstaan. In 2021 is een intern subsidiebureau opgericht dat stappen heeft gezet in de professionalisering van beleid en procedures. Dit moment was de aanleiding voor een evaluatie. In de uitvoeringspraktijk bleek dat er van diverse kanten behoefte is aan kleine, vooral technische aanpassingen. De ASV 2022 is daarmee een procedureverordening om een uniforme procedure te creëren voor de verstrekking van subsidies op grond van een subsidieregeling, begrotingspost of in incidentele gevallen. Het college stelt regelingen op basis van de ASV vast en is verantwoordelijk voor de uitvoering (vervolgens vaak uitgevoerd door behandelend ambtenaar onder mandaat). De gemeenteraad heeft besluiten op aanvragen conform de ASV gemandateerd aan het college. Daarmee wordt het college expliciet bevoegd om subsidies te verstrekken en andere subsidiebesluiten te nemen op grond van de Algemene wet bestuursrecht. Hiermee is de bevoegdheidstoekenning geregeld.

Voor de beantwoording van de vraag is er sprake van evaluatie en eventuele bijstelling van het subsidiebeleid en of de uitvoering daarvan hebben we gekeken of een evaluatie plaatsvindt en dit leidt tot mogelijke aanpassingen van beleid en de daaruit volgende regelingen. Wij kijken we hierbij naar het bovenste deel van de big-8 . Dit vertegenwoordigt de beleidscyclus rondom een specifiek beleidsthema met daarbij behorende regeling. Het veronderstelt dat: ▪ Beleid en bijbehorende doelstellingen. Beleidsdoelen en maatschappelijke effecten worden vastgesteld (6). ▪ Doelstellingen weergeven in een Regeling. Daarmee heeft de gemeente een sturingsinstrument in handen waarmee wordt geborgd dat de subsidie bijdraagt tot de beleidsdoelen van de gemeente (7). ▪ Beschikking. Vervolgens worden subsidies beschikt (onderste deel van de 8) en vindt een verantwoording plaats over het bereikte doelen (4). ▪ Evaluatie totaal subsidies op behalen doelstellingen en subsidieproces. Om vervolgens vast stellen op het niveau van het beleidsthema en regeling of de doelen met het subsidie instrument worden bereikt (5). ▪ Aanpassingen. En tot slot te bepalen of dit leidt tot aanpassing of aanscherping van het beleid. Uit de dossieranalyse van de geselecteerde casussen blijkt dat voor een beperkt aantal beleidsterreinen de beleidscyclus wordt doorlopen: Tabel 7.

Analyse casusonderzoek: Uitgevoerd volgens veronderstelling in beleidscyclus Big 8 per Regeling Beleid en bijbehoDoelstellingen weerge- Evaluatie totaal subsirende doelstellingen geven in een regeling dies op behalen doel(5) (6) stellingen en subsidieproces (7) Kunst, cultuur, sport & welzijn Evenementen en kleinschalige activiteiten Monumenten Berkelland Naoberfonds (Financiële) ondersteuning bij asbestsanering Gevelfonds Structurele subsidies Incidentele subsidies

Groen = verloopt volgens veronderstellingen in big 8, Oranje = verloopt deels wel en deels niet volgens veronderstelling big 8, Rood = verloopt niet of beperkt volgens veronderstelling big 8. 31

In de dossieranalyse van de aangeleverde documenten met betrekking tot het subsidieproces zijn weinig tot geen verwijzingen naar beleid of beleidsdoelstellingen. Anders gezegd: in de papertrail treffen we de verwijzingen naar beleid en doelen weinig tot beperkt aan. Per regeling en soort subsidie zijn onderstaand de bevindingen weergegeven in welke mate sprake is van evaluatie van de subsidieverstrekking en of dat leidt tot bijstelling van het subsidiebeleid. ▪

De subsidieregeling Het Naoberfonds is recent geëvalueerd. De uitkomst is dat het bijdraagt dan de doelstellingen en dat er vooral moet worden doorgegaan met deze regeling. Kleine aanpassingen waar nodig worden doorgevoerd.

▪

Op het beleidsterrein Energie en duurzaamheid vindt een evaluatie plaats op niveau van het brede uitvoeringsprogramma. De eerste periode is al geëvalueerd en de tweede gaat ook binnenkort geëvalueerd worden. Hier worden alle aspecten van de subsidievertrekking besproken (financiën, proces en inhoud). Dit kan ook leiden tot het aanpassen van bijvoorbeeld een regeling.

▪

Voor de financiële ondersteuning bij asbestsanering is de doelstelling om zoveel mogelijk asbest daken te saneren. Daarvoor wordt gemeten hoeveel m2 dak gesaneerd is. En dit kan worden afgezet tegen het aantal m2 dak dat er nog aanwezig is in de gemeente. De gemeente houdt hiervoor een asbestdashboard bij waarin het aantal beschikkingen, het aantal m2 en de financiën te zien zijn.

▪

In de overige regelingen en incidentele en structurele subsidies wordt er meer impliciet en al werkende weg naar het doelbereik gekeken en niet op een gestructureerde en geregistreerde manier. In het sociaal domein bijvoorbeeld wordt het doelbereik wel bepaald en gemeten maar in het totaal van de subsidies is dan geen overzicht van het totale doelbereik en wordt dit ook niet geregistreerd. Bij incidentele subsidies wordt ingezet op specifieke evaluaties van de nieuwe subsidies. Bij structurele subsidies wordt minder structureel geëvalueerd en vind op basis van persoonlijk contact en overleg een inschatting plaats van het doelbereik.

Respondenten van de gemeente geven aan dat ze (conform energie en duurzaamheid en het Naoberfonds) willen toewerken om voor alle beleidsterreinen de beleidscyclus door te maken. Dit begint met het opstellen van beleidsdoelen, daarna omzetten in een regeling(en), vervolgens in de uitvoering en tot slot eens in de zoveel jaar de evaluatie op het behalen van de beleidsdoelen en terugkijken op het proces van subsidiëren. Deze gestructureerde beleidscyclus kan leiden tot het aanpassen van beleid en mogelijk van betreffende regelingen. 11. Hoe ervaren de aanvragers het subsidieproces: zijn de beleidsdoelen duidelijk, is de beoordeling duidelijk, is het proces van aanvragen transparant en zijn de beleidsdoelen en effecten bereikt? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ De subsidieontvangers zijn vaak al jaren bekend met het proces van aanvragen en beoordelen. Ze vinden dit proces in grote meerderheid ook transparant. Soms laten vaststellingen lang op zich wachten. Ook is sinds de invoering van het digitaal aanvragen van subsidies het proces beter gaan lopen. ▪ De subsidieontvangers zijn bekend met de gemeentelijke beleidsdoelen en het is voor hen duidelijk in het proces van aanvragen en verantwoorden aan welke beleidsdoelen zij op hoofdlijnen moeten bijdragen. ▪ De subsidieontvangers geven aan dat zij bijdragen aan de beleidsdoelen en effecten.

In welke mate hun activiteiten hebben bijgedragen aan de doelen en effecten is voor hen lastig te bepalen. Een aantal subsidieontvangers ervaart dat de financiële grenzen (beschikbare middelen) bepalender zijn dan de mate waarin doelen en effecten bereikt worden.

Onderbouwing Met in totaal acht aanvragers van subsidie is gesproken verdeeld over de verschillende soorten subsidies en subsidieregelingen. Aan de aanvragers is gevraagd of zij weten aan welke beleidsdoelen hun activiteiten

32

bijdragen, of de beoordeling van hun aanvraag duidelijk is, of het proces van aanvragen transparant is en welke bijdrage hun activiteiten hebben gehad aan gemeentelijke doelen en effecten. Wat betreft het proces van aanvragen blijkt dat zes aanvragers dit al langer doen en bekend zijn met de subsidiemogelijkheden. Vaak wordt de kennis over de subsidiemogelijkheid en de manier waarop dat moet worden aangevraagd bij personele wisselingen overgedragen binnen de eigen organisatie of vereniging. Twee aanvragers gaven aan via internet en de krant op de hoogte te zijn gekomen van de subsidiemogelijkheid. Voor de aanvragers die al vaker subsidie aangevraagd hebben, is het proces van subsidieverstrekking duidelijk. Duidelijk is wat moet worden ingediend en verantwoord. Het is zoals een van de aanvragers het noemde een ‘routineklus’ geworden. Voor de aanvragers die voor het eerst subsidie aan hebben gevraagd, was ook duidelijk wat werd verwacht. Dat staat duidelijk in het aanvraagformulier en op de website. Als er vragen zijn, dan wordt contact opgenomen met de gemeente. Het persoonlijk contact met de gemeente is goed. Een aantal aanvragers ervaart een verbetering sinds de aanvragen digitaal kunnen worden ingediend. De reactie van de gemeente verloopt daardoor sneller.

Voor alle aanvragers is zeker op hoofdlijnen duidelijk aan welke gemeentelijke doelen hun activiteit moet bijdragen, bijvoorbeeld versterken sociale samenhang (Evenementen), actief houden van bewoners (Noaberfonds), het in standhouden van monumenten (Monumenten), bijdragen aan een inclusieve samenleving en preventie, sportontwikkeling. Meerdere respondenten geven aan dat de beleidsdoelen ook in de regeling zijn benoemd of dat zij betrokken zijn geweest bij het opstellen van de beleidsdoelen. De beoordeling van de aanvraag door de gemeente is voor de meeste respondenten duidelijk. Als de gemeente afwijkt van de aanvraag, dan is daar persoonlijk contact over. Bij het Noaberfonds krijgt de aanvrager ook tips bij de toelichting op de aanvraag. Daarna is de beoordeling meer een formaliteit. Enkele aanvragers ervaren weinig flexibiliteit als er een noodzaak is tot een groter doelbereik. De beschikbare financiële middelen zijn dan leidend en niet of doelen en effecten behaald moeten worden. Bij een enkele aanvrager duurde het lang voordat de vaststelling van de subsidie werd ontvangen. De aanvragers die structureel grotere subsidiebedragen aanvragen en ontvangen, vragen zich wel af waarom de gemeente niet komt tot meerjarige afspraken. Dat lijkt logischer omdat het effect van hun activiteiten ook te verwachten is over meerdere jaren.

De gemeente geeft aan dat voor sport en cultuur voor de meeste subsidies meerjarige afspraken zijn gemaakt. Voor alle aanvragers geldt dat voor hen de verantwoordingslast in verhouding staat tot de opbrengst van de subsidie. Er wordt niet onnodig veel verantwoording gevraagd. Een beperkt aantal aanvragers heeft na toekenning van de subsidie geen vraag van de gemeente gehad om een verantwoording aan te leveren. Bij grotere subsidieaanvragen kan sprake zijn van tussentijdse sturing door de gemeente. Met name als zich signalen voordoen over problemen in de uitvoering. Andere van deze aanvragers hebben juist behoefte aan meer structureel tussentijds contact met de gemeente, daarover zijn ze ook in gesprek met de gemeente. De aanvragers van kleinere subsidies hebben geen tussentijdse sturing door de gemeente ervaren. Op de vraag of de activiteiten bijdragen aan de gemeentelijke doelen, geven alle aanvragers aan op welke wijze dat is gebeurd. Bijvoorbeeld dat de activiteit leidt tot ontmoeting of de mogelijkheid om te kunnen sporten. Of het in standhouden van monumenten. In welke mate hun activiteiten hebben bijgedragen aan de gemeentelijke doelen is hen niet bekend. Verreweg de meeste subsidieaanvragers hebben geen contact met de gemeenteraad als het over hun activiteiten gaat.

Enkele aanvragers, met name grotere organisaties, zouden wel willen toelichten aan de gemeenteraad wat zij doen en ook kunnen doen.

6.2 Toetsing normenkader Voor de toetsing aan de norm werken we met de volgende termen in volgorde van niet voldoen tot voldoen: ▪ Voldoet niet: dit betekent dat op geen enkele wijze (0%) wordt voldaan aan de norm. ▪ Voldoet beperkt: dit betekent dat voor een klein deel (<=50%) wordt voldaan aan de norm ▪ Voldoet merendeels: dit betekent dat voor een groter deel (>50%, <75%) wel dan niet wordt voldaan aan de norm. ▪ Voldoet grotendeels: dit betekent dat voor een zeer groot gedeelte (>75%) wordt voldaan aan de norm. ▪ Voldoet: dit betekent dat volledig (100%) wordt voldaan aan de norm.

33

Norm De gemeente heeft een afwegingskader voor het wel of niet inzetten van subsidie als beleidsinstrument.

Het subsidieproces van aanvraag, beoordelen, beschikken en vaststellen kent een duidelijke koppeling in alle stappen met de gemeentelijke beleidsdoelen

De aanvraag voor subsidieverlening geeft inzicht in De activiteiten die zullen worden uitgevoerd.

De gemeente kiest voor specifieke regelingen waarin beleidsdoelen van de gemeente zijn uitgewerkt in subsidiecriteria om het doelbereik te vergroten. De stappen van subsidieaanvraag, de beoordeling, beschikking en verantwoording en vaststelling worden gemonitord op een goede uitvoering.

De subsidieverantwoording bevat een procesevaluatie waarin wordt beschreven in welke mate activiteiten zijn uitgevoerd zoals beschreven in de aanvraag. Beschreven is op welke doelgroepen de activiteiten zijn ingezet, welke activiteiten in de praktijk zijn uitgevoerd en of deze activiteiten volgens plan zijn uitgevoerd. De verantwoording bevat informatie over effectiviteit die aansluit bij de van te voren opgestelde indicatoren hiervoor. In de subsidieverantwoording is beschreven wat de gevolgen zijn van een afwijking van de aanpak zoals beoogd. In de subsidieverantwoording worden cijfers gepresenteerd over het bereik van de doelgroep (in relatie tot de totale omvang van de doelgroep) en over de mate van uitval. De toetsingscriteria in de subsidieregelingen zijn specifiek, concreet en toetsbaar.

De verantwoording van de besteding van subsidies wordt afgelegd conform de eisen en kaders van de gemeente Berkelland. De verantwoording is op de niveaus van input, throughput, output en outcome/effect.

34

Toetsing Voldoet beperkt. De gemeente gebruikt de achterliggende beleidsterreinen als afwegingskader voor het wel of niet inzetten van subsidies als beleidsinstrument. Voldoet beperkt. Voor Naoberfonds, energie en duurzaamheidsregelingen, gevelfonds en monumentenregeling is er wel een duidelijke koppeling met de gemeentelijke beleidsdoelen voor de andere regelingen, incidentele en structurele subsidies meer niet dan wel. Voldoet merendeels. Op het algemene aanvraag formulier worden geen activiteiten aangegeven. Wel sturen aanvragers in meeste gevallen plannen van aanpak mee. Voldoet merendeels. Voor Naoberfonds, energie en duurzaamheidsregelingen, gevelfonds en monumentenregeling zijn subsidiecriteria duidelijk uitgewerkt. Voor de andere regelingen niet. Voldoet beperkt. Er is geen eenduidig overzicht van alle subsidieaanvragen aangetroffen en er is ook geen duidelijke monitoring aangetroffen van alle processstappen. Subsidieontvangers geven bijvoorbeeld aan dat zij soms heel laat of soms geen vaststelling ontvangen. Voldoet beperkt. voor het Naoberfonds en regelingen Energie en duurzaamheid is dit uitgevoerd, voor de rest is dit niet aanwezig maar heeft de gemeente wel de intentie dit op ieder beleidsterrein te gaan invoeren.

Voldoet beperkt.verantwoordingen zijn in casusonderzoek sporadisch aangetroffen. Informeel wordt meer in detail hierover gesproken. Voldoet beperkt. Hoewel verantwoordingen sporadisch zijn aangetroffen geven respondenten aan dat deze wel worden toegestuurd en dat daarin ook afwijkingen in aanpak worden beschreven. Voldoet beperkt. Verantwoordingen zijn sporadisch aangetroffen. Enkele grote aanbieders geven aan veel cijfermateriaal aan te leveren aan de gemeente met omvang doelgroep en mate van uitval. Voldoet beperkt. De toetsingscriteria van regelingen in energie en duurzaamheid zijn zeer specifiek concreet en toetsbaar. De toetsingscriteria voor andere regelingen zijn meer op doelstellingen niveau en minder specifiek. Voldoet beperkt. Verantwoordingen zijn sporadisch aanwezig in de dossiers. Subsidieontvangers geven aan verantwoordingen conform eisen en kaders aan te leveren. Voldoet beperkt. Verantwoordingen zijn sporadisch aangetroffen in de analyse van de dossiers. Sommige subsidie ontvangers geven aan de op de verschillende niveaus van input,

Bij de beschikking en de vaststelling van de subsidie wordt nagegaan waaraan het geld wordt en is besteed.

De uitgaven, gemoeid met subsidieverstrekking, blijven binnen de daarvoor gestelde kaders. De gemeente hanteert de verantwoordingsregimes zoals opgenomen in de ASV.

Er is sprake van een overzichtelijke en complete gemeentelijke subsidieadministratie. Het subsidiebeleid en subsidieregelingen worden periodiek geëvalueerd conform artikel 4:24 Awb

Het is voor de uitvoerende ambtenaren, de raad en de subsidieontvangers duidelijk welke uitkomsten uit de evaluatie komen en wat daarmee wordt en is gedaan. De beschikkingen worden jaarlijks geëvalueerd op basis van doeltreffendheid en doelmatigheid. Aanvragers ervaren duidelijke voorwaarden (uitvoering en verantwoording) bij subsidietoekenning. Het is voor aanvragers duidelijk aan welke doelen hun activiteiten moeten bijdragen.

Aanvragers ervaren duidelijke argumenten bij (gedeeltelijke) afwijzing dan wel toewijzing van een aangevraagde subsidie.

Het is voor de aanvragers duidelijk en inzichtelijk in hoeverre de uitgevoerde activiteiten hebben bijgedragen aan de beleidsdoelen.

35

throughput, output, outcome/effect wordt aangeleverd. Daar waar verantwoording is aangetroffen is voornamelijk gerapporteerd op input, throughput en output. Slecht enkele keren is eer ook gerapporteerd op beoogd effect of outcome. Voldoet merendeels. Bij beschikkingen wordt nagegaan waaraan het geld wordt besteed. Voor het merendeel van de subsidies tot € 5.000,- is de beschikking ook de vaststelling; bij sommige aanvragen wordt op basis van bonnetjes (facturen) en soms bankafschriften nagegaan waaraan het geld wordt besteed. Voor > € 5.000,- wordt op basis van verantwoording nagegaan op de besteding. Boven anderhalve ton is een accountantsverklaring nodig. Voldoet. Er is intern bij de gemeente Berkelland een strakke sturing en controle op de begroting van de gemeente. Voldoet beperkt. Aanvragen tot vaststelling zijn op basis van de onderzochte dossiers niet aangetroffen, verantwoordingen zijn sporadisch aangetroffen. Voldoet niet. Er is geen sprake van een overzichtelijk en complete gemeente subsidieadministratie. Voldoet merendeels. Voor het Naoberfonds en voor de regelingen Energie en duurzaamheid hebben evaluaties plaats gevonden. De gemeente heeft de intentie om conform bovenstaande regelingen voor alle beleidsterreinen de beleidscyclus te doorlopen. Voldoet beperkt. Voor de regeling Naoberfonds is een commissie betrokken en is evaluatie gedeeld.

Voor energie en duurzaamheid is de raad betrokken in evaluatie en de vorming van nieuw beleid. Voldoet niet. Beschikkingen worden niet jaarlijks geëvalueerd. Voldoet. Het is voor aanvragers duidelijk wat de voorwaarden zijn bij de aanvragen en de verantwoording (mits daarom wordt gevraagd). Voldoet grotendeels. De aanvragers kunnen de gemeentelijke doelen op hoofdlijnen benoemen en ze geven ook aan dat die doelen in het proces van aanvragen bij regelingen ook benoemd zijn. Voldoet grotendeels. De meeste aanvragers krijgen wat ze gevraagd hebben. Bij afwijkingen is er persoonlijk contact vanuit de gemeente, waarin duidelijk wordt gemaakt wat wel en wat niet wordt toegekend. Wel ervaren sommige aanvragers dat niet het doelbereik, maar de beschikbare financiële middelen leidend zijn in het toekennen van subsidie. Voldoet grotendeels. De aanvragers kunnen aangeven richting de gemeente aangeven dat hun activiteiten bijdragen aan de beleidsdoelen. In

welke mate dat gebeurt, kunnen zij niet exact benoemen.

36

7. Rol van de raad en leerpunten In dit hoofdstuk zijn de bevindingen betreffende de rol van de raad en de leerpunten van het subsidiebeleid in de gemeente Berkelland opgenomen. Eerst zijn in de blauwe kaders de bevindingen per antwoord op hoofdlijnen weergegeven, gevolgd door een onderbouwing van dat antwoord. De snelle lezer kan volstaan met het lezen van de beantwoording op hoofdlijnen in de blauwe kaders.

7.1 Rol van de raad In deze paragraaf worden de volgende vragen beantwoord: Rol van de raad 12. Wat heeft de gemeenteraad nodig om de effectiviteit van de subsidieverlening te kunnen bepalen? 13. Kan de raad op basis van de verkregen informatie zijn kaderstellende en controlerende rol uit te oefenen inzake subsidies? 14. Op welke wijze geeft de gemeenteraad invulling aan zijn kaderstellende en controlerende rol in relatie tot subsidies? 15. Welke rol vervult de gemeenteraad bij de totstandkoming van het subsidiebeleid, monitoring van doelen en effecten en eventueel bijstellen van subsidieverstrekkingen? 12. Wat heeft de gemeenteraad nodig om de effectiviteit van de subsidieverlening te kunnen bepalen? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ Niet alleen inzicht in de kosten van de subsidieverstrekking, maar ook op welke manier het bijdraagt aan het doelbereik. Dit in de vorm van een raadsbrief. ▪ Discussie in de raad over voor welke doelen subsidie als instrument wordt ingezet en of dat moet leiden tot subsidieregelingen. Onderbouwing Uit het groepsgesprek met de raadsleden blijkt dat zij vooral op het doelbereik sturen. Welke effecten worden bereikt met de subsidieverstrekking en hoe verhouden deze zich tot de doelen die de gemeente wil bereiken? Raadsleden geven aan dat er wel discussie is over hoe het doelbereik te bepalen.

Het effect van bepaalde gesubsidieerde activiteiten kunnen niet of moeilijk gemeten worden waardoor het lastig is op doelbereik te sturen. Het beeld bij raadsleden bestaat dat bepaalde subsidies worden verstrekt op basis van gewoonte. Verschillende raadsleden zouden graag een discussie hebben om te bezien of deze subsidies moeten worden voortgezet. Wellicht kunnen de middelen elders effectiever worden ingezet. Gemeenteraadsleden vinden dat het de vraag is of een subsidie altijd structureel moet worden ingezet. Een subsidie zou in de ogen van de raadsleden namelijk een aanjager van een activiteit moeten zijn met een duidelijk doel. Dit betekent niet dat geen structurele subsidies mogen worden ingezet. Een structurele subsidie kan ervoor zorgen dat individuen incidenteel worden aangejaagd. Bijvoorbeeld ieder jaar een nieuwe groep van jongeren die begint met zwemmen. Voor iedere categorie is een andere aanpak nodig. Raadsleden is gevraagd welke rol ze willen vervullen en welke informatie ze daarvoor nodig hebben. Raadsleden hebben behoefte aan overzichtelijke informatie die inzicht biedt in de effectiviteit van subsidies op het gemeentelijk doelbereik. Diverse raadsleden hebben behoefte aan strategische sessies waarin besproken wordt welk doel er wordt beoogd met de subsidies en hoe eventuele regelingen ingevuld dienen te worden.

Dit leidt naar verwachting tot een beter gevoel van sturing. De gewenste rapportagevorm daarbij is een raadsbrief. Hierdoor wordt overzichtelijk aan de raad duidelijk gemaakt wat het resultaat en bereikte effect is van bepaalde subsidies. De raad wil voor alle subsidies weten wat het doel/effect is en wat ermee bereikt is.

37

13. Kan de raad op basis van de verkregen informatie zijn kaderstellende en controlerende rol uit te oefenen inzake subsidies? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ Op dit moment heeft de raad (indien gevraagd) de mogelijkheid om inzicht te krijgen in de verstrekte subsidies. Daarmee kan de raad sturen op de kosten van verstrekte subsidies. ▪ De raad kan op dit moment, uitzonderingen (Naoberfonds en de regelingen energie en duurzaamheid) daargelaten, niet sturen op het doelbereik als het gevolg van de inzet van subsidies. ▪ De raad krijgt voor de meeste subsidies geen structurele evaluaties van subsidieregelingen en de subsidieverstrekking. Onderbouwing De raad geeft aan dat weinig beleidsinhoudelijke kaders voor subsidieverstrekking zijn gesteld. Daartegenover staat dat het kaderstellen niet te strak moet gebeuren vooral voor de kleinere bijdragen, omdat dit kan leiden tot een ongewenste afname van subsidieaanvragen. Enige vorm van flexibiliteit is wenselijk omdat hierdoor makkelijker per aanvraag gekeken kan worden hoe deze ingevuld wordt. De raad controleert tot nu toe subsidies alleen op basis van wat daarover in de bijlage bij de begroting is opgenomen (een overzicht van de verstrekte subsidies). Dit overzicht is echter niet volledig, het bevat niet alle verstrekte subsidies. De sturing is vooral op kosten, subsidies worden niet inhoudelijk geëvalueerd.

Een uitzondering daarop is het Naoberfonds, dat wordt wel regelmatig geëvalueerd. Per subsidie/regeling is de sturing anders. Op subsidieregelingen waarvoor duidelijke doelen geformuleerd zijn en waarvan de effecten concreet zijn te meten (bij voorbeeld in geval van asbestsanering) wordt sturing ervaren. Bij minder helder geformuleerde subsidies is meer ruimte voor discussie en ervaart de raad minder sturing. De raad zou meer op een hoger niveau (op doelbereik van subsidies) het gesprek willen voeren. Dat gebeurt tot nu toe niet. De sturing is vooral op kosten. 14. Op welke wijze geeft de gemeenteraad invulling aan zijn kaderstellende en controlerende rol in relatie tot subsidies? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ De raad stelt de Algemene Subsidieverordening vast, het vaststellen van subsidieregelingen is gemandateerd aan het college. De raad wordt daar wel over geïnformeerd. ▪ De raad krijgt niet structureel een apart geagendeerd overzicht van de verstrekte subsidies en de effecten daarvan op het doelbereik. ▪ De raad stuurt via de planning- en controlcyclus en via afzonderlijke beleidskaders op beleidsinhoudelijke doelen. Een expliciete koppeling met het subsidie-instrument wordt daarbij niet gemaakt. Onderbouwing De discussie over nut en noodzaak van specifieke subsidieregelingen vindt plaats binnen het college, dit doet de raad niet. Zij krijgen wel de regelingen te zien.

De kaderstelling op het niveau van het instrument subsidieverstrekking vindt alleen plaats door het vaststellen van de Algemene Subsidieverordening. De raad stelt daarnaast beleidsinhoudelijke kaders vast via afzonderlijke beleidsnota’s en de reguliere planning- en controlecyclus (begroting). Een expliciete koppeling met het subsidieproces wordt daarin vaak niet gemaakt. De raad krijgt niet structureel een apart geagendeerd overzicht van de verstrekte subsidies. Raadsleden ervaren dat als zij naar een overzicht of andere informatie vragen, zij deze ook krijgen. De raadsleden gaan ervan uit dat het college het subsidiegeld goed besteedt. 15. Welke rol vervult de gemeenteraad bij de totstandkoming van het subsidiebeleid, monitoring van doelen en effecten en eventueel bijstellen van subsidieverstrekkingen? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ Totstandkoming subsidiebeleid: vaststellen van de Algemene subsidieverordening, het vaststellen van subsidieregelingen is gemandateerd aan het college.

38

▪

▪

Monitoring van doelen en effecten: de raad wordt niet structureel en afzonderlijk geïnformeerd over de bereikte doelen en effecten als gevolg van subsidieverstrekking. De raad wordt op programmaniveau geïnformeerd over de inhoudelijke voortgang van de programma’s. Bijstellen subsidieverstrekkingen: de raad heeft hier geen rol in.

Onderbouwing De raad vervult hierin een aantal rollen. Ten eerste stelt de raad de Algemene Subsidieverordening vast. Het vaststellen van de afzonderlijke subsidieregelingen is gemandateerd aan het college. De raad wordt door het college geïnformeerd over het instellen van de subsidieregelingen. Bij enkele regelingen (zoals het Naoberfonds) wordt de raad ook geïnformeerd over de evaluatie van de toepassing van de regeling. Voor de andere regelingen en subsidieverstrekkingen wordt de raad (op verzoek) geïnformeerd. Een kostenoverzicht van de subsidies die rechtstreeks vanuit de begroting zijn verstrekt is opgenomen in de programmabegroting. In dit overzicht van de verstrekte subsidies zijn de subsidies vanuit de verschillende regelingen niet opgenomen. Over de monitoring van bereikte doelen en effecten van subsidieverstrekking wordt de raad niet afzonderlijk geïnformeerd. De raad wordt op programmaniveau (van de begroting) geïnformeerd over de inhoudelijke voortgang op de programma’s. Soms is daarin een koppeling met verstrekte subsidies gemaakt. Daarnaast zijn er momenten waarop de raad in aparte bijeenkomsten over thema’s wordt geïnformeerd. Deze zijn echter niet specifiek gericht op het verantwoording afleggen over verstrekte subsidies. De raad vervult geen rol bij het bijstellen van individuele subsidieverstrekkingen.

Het college wordt daarover wel gevraagd een besluit te nemen.

7.2 Leerpunten In deze paragraaf wordt de volgende vragen beantwoord: 16. Wat kan de gemeente Berkelland leren van hoe andere gemeenten zorgen dat de door hen versterkte subsidies zoveel mogelijk bijdragen aan de realisatie van de achterliggende beleidsdoelen? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ De gemeente Berkelland kan op drie onderdelen leren van andere gemeenten om het doelbereik als gevolg van subsidiëring te vergroten. ▪ De gemeente Berkelland kan van andere gemeenten leren om de ‘voorkantsturing’ te verbeteren. Bijvoorbeeld door subsidies zoveel als mogelijk alleen vanuit subsidieregelingen te verstrekken. Maar ook door in de aanvraagformulieren te benoemen aan welke doelen de aanvraag moet bijdragen. Bij grotere subsidieontvangers kan gewerkt worden met een meer gestuurde ‘opdracht’, waarin de gemeente een aantal inhoudelijke uitgangspunten en doelen neerlegt. ▪ De gemeente Berkelland kan in de toekenning van grotere subsidies meer sturen door de specifieke doelen op te nemen waaraan de subsidie moet bijdragen en op welke punten verantwoording moet worden afgelegd. Een voorwaarde hiervoor is dat de gemeente wel een monitoringsinstrumentarium en meetpunten moet hebben. ▪ De gemeente Berkelland kan van andere gemeenten leren door structureel regelingen en het instrumentarium te evalueren. Bijvoorbeeld door in de ASV en in de regelingen een termijn voor evaluatie op te nemen.

Zo kan op een hoger strategisch niveau het effect van de subsidieverstrekking over een meerjarige periode worden bepaald. Onderbouwing Gekeken is hoe andere gemeenten het subsidiebeleid als instrument hebben ingericht om de realisatie van beleidsdoelen als gevolg van de inzet van subsidies te vergroten. Daartoe hanteren verschillende gemeenten verschillende aanpakken. De eerste serie van aanpakken richt zich op ‘voorkantsturing’. Dit betekent dat gemeenten een keuze maken om subsidies zo veel als mogelijk alleen vanuit subsidieregelingen te verstrekken. Dit doet de gemeente Berkelland nu niet en daarmee is voorkantsturing voor de gemeente Berkelland een aandachtspunt. Subsidies worden dan alleen vanuit een regeling en niet rechtstreeks vanuit de Algemene Subsidieverordening verstrekt. De reden waarom hiervoor wordt gekozen is de mogelijkheid om beleidsinhoudelijke toetsingscriteria op te nemen in de subsidieregeling. De toetsingscriteria zijn in de subsidieregeling afgeleid van de beleidsdoelen en de in de regeling verwezen beleidsinhoudelijke kaders. Een vervolgstap hierop is dat het aanvraagformulier voor de subsidie ook ingericht is op de beleidsinhoudelijke toetsingscriteria. Daarmee vraagt de gemeente niet aan welke doelen de aangevraagde activiteiten bijdragen, maar worden de doelen waaraan de activiteiten moeten voldoen expliciet genoemd.

Daarmee wordt in de aanvraag expliciet gestuurd op de specifieke doelen 39

die de gemeente wil bereiken. Voor grotere subsidieontvangende organisaties wordt daarbij gewerkt met vormen van beleidsgestuurde contractfinanciering. Hierbij wordt niet met een gespecificeerd aanvraagformulier gewerkt, maar met een opdrachtformulering. Deze vorm van sturing is in het casusonderzoek in Berkelland niet aangetroffen. Uitgangspunt is dat de gemeente, als opdrachtgever/subsidieverstrekker, een opdracht formuleert aan de maatschappelijke organisatie (de opdrachtnemer/subsidieontvanger). De gemeente doet dit op basis van haar beleidsdoelstellingen (wat wil de gemeente dat de organisatie uitvoert. Een tweede serie van aanpakken richt zich op de ‘toekenning van subsidies’. Hier zien we in Berkelland ook voorbeelden van. Een positief voorbeeld hiervan in Berkelland is het Naoberfonds waar inwoners of organisaties na hun aanvraag deze moeten presenteren aan een commissie. De commissie geeft vervolgens een advies aan de gemeentemedewerkers voor toekenning. Vervolgens neemt de gemeente hierop een besluit tot toekenning en maakt daarop de beschikking. In de toekenning (na de aanvraag) wordt genoemd aan welke beleidsdoelen de toegekende activiteiten moeten bijdragen en op welke manier daarover verantwoord moet worden. Dit geldt met name voor de grote subsidieverstrekkingen. Voor kleinere subsidieverstrekkingen (o.a.

waarderingssubsidies) geldt dat een adequate voorkantsturing, en dus het benoemen van beleidsdoelen bij de toegekende activiteiten, een gedetailleerde verantwoording grotendeels overbodig kan maken. Als de activiteit is uitgevoerd, dan mag worden aangenomen dat het beoogde doel is bereikt. De subsidieontvanger hoeft dan niet te verantwoorden over de mate waarin doelen zijn behaald. Bij grotere subsidieontvangende organisaties geldt dat zij over het doelbereik beter kunnen rapporteren. Bij beleidsgestuurde contractfinanciering geldt dat vanuit een gedeelde visie tussen deze de gemeente en de subsidieontvanger en met respect voor hun verschillende verantwoordelijkheden er een interactief proces tot stand komt waarin de stappen worden gezet om te komen tot een afgestemde beleidscyclus. In deze cyclus toont de organisatie aan welke resultaten er zijn bereikt. Een voorwaarde daarbij is dat de gemeente als opdrachtgever ook scherp heeft op welke meetpunten en effecten zij wil sturen en of hiervoor ook de gewenste informatie beschikbaar is. Het beschikken over een instrument om de gerealiseerde effecten en doelbereik te kunnen monitoren is daarbij noodzakelijk. Zo hanteren sommige gemeenten een monitor op specifieke beleidsterreinen en leggen ze de koppeling tussen wat daarin gemeten wordt en de subsidieverstrekking.

Bijvoorbeeld door de subsidieontvangende organisatie te vragen welke output en soms welke outcome zij hebben gerealiseerd op deze meetpunten. Dergelijke meetpunten en meetinstrumenten zijn bij de grotere subsidieontvangende organisaties in het casusonderzoek niet aangetroffen. Een derde serie van aanpakken richt zich op ‘structurele evaluatie van de subsidieverstrekking’. De Algemene Wet Bestuursrecht schrijft een dergelijke evaluatie ook voor. Gemeenten nemen bijvoorbeeld in de ASV en in de regelingen een termijn op waarop de regeling wordt geëvalueerd. Niet alleen op uitvoeringsniveau, maar ook op doelbereik. Meerdere (voornamelijk grotere) gemeenten evalueren periodiek de subsidieregelingen. Daarbij evalueren ze de regelingen ook op het doelbereik. Dergelijke structurele evaluaties zijn in Berkelland, uitzonderingen daargelaten, niet aangetroffen.

7.3 Toetsing normenkader Voor de toetsing aan de norm werken we met de volgende termen in volgorde van niet voldoen tot voldoen: ▪ Voldoet niet: dit betekent dat op geen enkele wijze (0%) wordt voldaan aan de norm. ▪ Voldoet beperkt: dit betekent dat voor een klein deel (<=50%) wordt voldaan aan de norm. ▪ Voldoet merendeels: dit betekent dat voor een groter deel (>50%, <75%) wel dan niet wordt voldaan aan de norm. ▪ Voldoet grotendeels: dit betekent dat voor een zeer groot gedeelte (>75%) wordt voldaan aan de norm. ▪ Voldoet: dit betekent dat volledig (100%) wordt voldaan aan de norm. Norm De wensen van de gemeenteraad bij het opstellen van het subsidiebeleid zijn geïnventariseerd en afgewogen bij het opstellen van het beleid.

Toetsing Voldoet merendeels. De raad stelt de Algemene Subsidieverordening vast. Het vaststellen van subsidieregelingen is gemandateerd aan het college, de raad wordt echter wel geïnformeerd als een nieuwe regeling wordt voorgesteld en vastgesteld. De raad geeft de wens aan om op een meer strategisch niveau te willen kunnen bepalen of de subsidies (nog) bijdragen aan de doelen van de gemeente. Aan deze wens wordt nu nog geen invulling gegeven. 40

De raad stelt inhoudelijk, financieel en procedurele kaders voor de subsidieverstrekking.

Voldoet merendeels. De raad stelt de beleidsinhoudelijke kaders vast. De financiële kaders worden vastgesteld in de programmabegroting. De raad stelt ook de Algemene Subsidieverordening vast en daarmee ook de procedurele kaders. Echter de raad stuurt weinig op de verbinding en samenhang tussen inhoudelijke, financiële en procedurele kaders. Voldoet beperkt. De raad heeft geen opdracht gegeven om het subsidiebeleid en alle subsidieregelingen met regelmaat te evalueren. De raad heeft wel gevraagd om een evaluatie van de subsidieregeling Naoberfonds en energie en duurzaamheid. Voldoet beperkt. Op enkele regelingen (o.a. Naoborfonds en energie en duurzaamheid?) na, krijgt de raad geen rapportages over de mate waarin effecten van de subsidieverstrekking meerjarig en structureel zijn. Voldoet beperkt. De raad wordt in algemene zin over de voortgang van de programma’s in de programmabegroting geïnformeerd en themagewijs in specifieke bijeenkomsten. Een expliciete koppeling tussen de doelrealisatie en de bijdrage van gesubsidieerde instellingen wordt niet gemaakt. Voldoet beperkt. De raad krijgt in de programmabegroting een overzicht van de subsidies die rechtstreeks vanuit de begroting worden bekostigd. In dit overzicht zijn niet de subsidies verstrekt vanuit de regelingen opgenomen.

De raad heeft de wens om over het doelbereik als gevolg van de inzet van subsidies te worden geïnformeerd. Voldoet merendeels. De raad vindt de informatie die wordt verstrekt begrijpelijk en toegankelijk. Echter de informatie is niet afdoende om te kunnen sturen op doelbereik. Voldoet beperkt. De raad kan op basis van de ontvangen informatie beperkt sturen op het vergroten van het doelbereik van het subsidie instrument. De informatie die de raad krijgt over de subsidieverstrekking biedt weinig tot geen inzicht in het doelbereik.

De raad geeft opdracht om het subsidiebeleid en regelingen met regelmaat te evalueren.

Onderzoek is indien van toepassing uitgevoerd naar de mate waarin de effecten meerjarig/ structureel zijn. Hierover wordt gerapporteerd in de verantwoording. De gemeenteraad wordt periodiek op de hoogte gebracht van doelrealisatie en de bijdrage van gesubsidieerde instellingen.

De informatie aan de raad is relevant (bevat geen overbodige informatie).

De informatie aan de raad is toegankelijk en begrijpelijk.

De raad stuurt op basis van de ontvangen informatie om het doelbereik van het subsidie instrument te vergroten.

41

Bijlage 1: Respondenten Met de gemeente zijn 8 (groeps)interviews gehouden met 21 personen. Daarnaast heeft een sessie met de raad plaats gevonden waaraan 10 (steun)raadsleden hebben deelgenomen. Met subsidieontvangers zijn 8 interviews gehouden. Dit was een selectie van de onderzochte casussen tijdens het casusonderzoek.

Geraadpleegde respondenten

Organisatie

Wethouders Sociale Basis, Sociaal Domein, Financiën, Duurzaamheid en Energie Ambtelijk medewerkers Sociale Basis

Gemeente Berkelland

Ambtelijk medewerkers Ondersteuning en uitvoering

Gemeente Berkelland

Ambtelijk medewerkers Duurzaamheid en Energie Ambtelijk medewerkers Sociaal Domein

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=2152d0d3-c1a2-4e28-b0ea-2f7b0c693f4e