Jaarstukken 2022
Tekst van het document
Jaarstukken 2022
2
INHOUDSOPGAVE Inleiding ...........................................................................................................................................4 Analyse resultaat .............................................................................................................................5 Leeswijzer........................................................................................................................................8 Overzicht van baten en lasten per programma .............................................................................10 Plezierig Wonen.............................................................................................................................12 Fijn Leven ......................................................................................................................................20 Vitaal Platteland.............................................................................................................................33 Zorg voor wie dat nodig heeft ........................................................................................................41 Werken en ondernemen in een sterke regio .................................................................................53 Actief met duurzaamheid en energie
.............................................................................................64 Sport is meer! ................................................................................................................................74 Cultuur is van iedereen..................................................................................................................79 Samen veilig ..................................................................................................................................85 Aan de slag met de Omgevingswet ...............................................................................................92 Algemeen Bestuur en Bedrijfsvoering ...........................................................................................96 Overzicht van algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien ..........................................................98 Paragrafen ...................................................................................................................................102 Bedrijfsvoering .........................................................................................................................103 Wet open overheid...................................................................................................................108 Grondbeleid
.............................................................................................................................109 Lokale heffingen.......................................................................................................................118 Weerstandsvermogen..............................................................................................................123 Verbonden partijen...................................................................................................................127 Financiering .............................................................................................................................136 Onderhoud kapitaalgoederen ..................................................................................................140 Reserves..................................................................................................................................145 Ombuigingen/Bezuinigingen ....................................................................................................150 Samen investeren in Berkelland ..............................................................................................152 Jaarrekening ................................................................................................................................154 Balans per
31-12......................................................................................................................155 Overzicht van Baten en Lasten................................................................................................158 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ................................................................160 Toelichting op de balans ..........................................................................................................162 Niet uit de balans blijkende verplichtingen...............................................................................174 Toelichting overzicht van baten en lasten................................................................................175 Begrotingsrechtmatigheid ........................................................................................................177 Incidentele baten en lasten ......................................................................................................178 Gebeurtenissen na balansdatum .............................................................................................181 Overzicht taakvelden ...............................................................................................................182
WNT.........................................................................................................................................184 Overzicht kredieten ..................................................................................................................185 Sisa ..........................................................................................................................................188 Controleverklaring....................................................................................................................211 Bijlagen ........................................................................................................................................212 Bijlage 1: Verplichte beleidsindicatoren ...................................................................................213
3
INLEIDING Hierbij bieden wij u het jaarverslag en de jaarrekening 2022 aan. Een financiële en beleidsverantwoording van alle activiteiten die we ons met de programmabegroting hadden voorgenomen. In 2022 werden we opnieuw geconfronteerd met enkele uitdagingen. De eerste maanden van het jaar hadden we nog te maken met de coronacrisis. Eind februari viel Rusland Oekraïne binnen. Dit leidde tot een toestroom van Oekraïnse ontheemden, waarvoor opvang gerealiseerd moest worden. Door de inzet van onze medewerkers is dit gelukt. Daarnaast zorgde de inval in Oekraïne voor extra onrust op de energiemarkt, met stijgende prijzen tot gevolg. Dit werkte uiteindelijk door in alle prijzen. Een andere uitdaging is de krapte op de arbeidsmarkt. Deze krapte bleek in 2022 nog steeds groot. We merkten dat zelf bij het vervuld krijgen van ontstane vacatures en zelfs bij de inhuur van personeel. Ondanks deze beperkingen is veel van het werk verzet en is veel bereikt. We merken wel dat door de krappe bezetting in onze organisatie de druk op de capaciteit projecten vertraging oplopen. We kunnen te weinig geschikt personeel vinden voor al het werk dat we hebben liggen.. Financieel laat de jaarrekening een positief resultaat zien van € 7.740.000. Dit voordeel is grotendeels incidenteel.
Dit komt vooral door extra ontvangen extra rijksbijdragen van ongeveer € 4,2 miljoen, waarvan € 2,2 miljoen voor de opvang van ontheemde Oekraïners, ruim meer dan de kosten die we gemaakt hebben voor de werkelijke opvang. Een groot deel van deze inkomsten zijn bij de decembercirculaire bekend gemaakt. Daarnaast heeft het niet of moeilijk vervult krijgen van vacatures, ook via de inhuur, geleid tot lagere personele lasten van € 2,1 miljoen. Door de stijgende prijzen nemen onze structurele lasten verder toe. Dit wordt maar gedeeltelijk gecompenseerd door stijgende inkomsten. Daarmee staat een sluitende meerjarenbegroting waarin structurele lasten worden gedekt door structurele baten zeker op langere termijn onder druk. Het dekken van structurele lasten uit het incidentele rekeningresultaat staat de toezichthouder niet toe. Burgemeester en wethouders van Berkelland.
4
ANALYSE RESULTAAT Resultaat Het resultaat over 2022 is € 7.740.000.
Saldo rekening Bedragen x €1.000 Exploitatie
2022 (vastgesteld)
2022 (Na slotwijziging)
Realisatie 2022
010 Plezierig Wonen
-1.748
-1.748
-1.634
020 Fijn Leven
-9.423
-9.882
-9.658
-204
-222
-237
040 Zorg voor wie dat nodig heeft
-29.493
-31.169
-29.541
050 Werken en ondernemen in een sterke regio
-14.177
-16.196
-14.969
-117
-115
-190
070 Sport is meer!
-2.770
-3.381
-3.146
080 Cultuur is van iedereen
-1.814
-1.953
-1.771
090 Samen veilig
-3.330
-3.348
-3.316
0
-655
-674
150 Algemene dekkingsmiddelen
84.810
93.047
94.664
155 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering
-21.733
-24.207
-21.789
0
171
7.740
030 Vitaal platteland
060 Actief met duurzaamheid en energie
120 Aan de slag met de Omgevingswet
Gerealiseerd resultaat
Analyse Het gerealiseerde resultaat is het gevolg van de volgende ontwikkelingen: Resultaat over 2022
Bedrag x € 1.000
Incidenteel (I)/Structureel (S)
Leges bouwvergunningen
117
Onderhoud gebouwen
195
I
Voorzieningen Sociaal Domein
-650
I/S
Inburgering
2.279
I
Participatie en werkgeversbenadering
1.044
I
Subsidiering OZB sport en cultuur
150
I
Dividendopbrengst
-282
I
Algemene uitkering
2.016
I
Onvoorzien
200
I
Pensioenen (oud) wethouders
-271
I
Bedrijfsvoering
2.146
I
Bijdrage ODA
284
I
Diverse verschillen < 150.000
512
I/S
Totaal
I
7.740
Toelichting •
Leges bouwvergunningen De hogere opbrengst wordt vooral veroorzaakt door toename in het aantal aanvragen en de omvang van de aanvraag. Een opvallende in deze laatste categorie is de nieuwbouw van het Staring College.
•
Onderhoud gebouwen Door schaarste op de arbeidsmarkt kon een gedeelte van de geplande
5
onderhoudswerkzaamheden aan gebouwen nog niet worden uitgevoerd. We spannen ons in om de werkzaamheden in 2023 in te lopen. •
Voorzieningen Sociaal Domein Het resultaat op WMO wordt vooral veroorzaakt door hogere uitgaven op het gebied van woonvoorzieningen ( € 351.000) en Huishoudelijke Hulp (€ 197.000). Doordat de uitgaven hoger zijn dan de raming is het ook niet gelukt om de taakstelling ad € 381.000 in te vullen. Voor beschermd wonen zien we een incidenteel voordeel in de afrekening over 2021 voor een bedrag van € 256.000, dat we ontvangen hebben van de gemeente Doetinchem. Voor de PGB zien we dat de dalende trend uit de voorgaande jaren zich, weliswaar in verminderde vorm, voortzet. In verband met de nieuwe Regionale Inkoop is dit budget behoedzaam geraamd, omdat rekening is gehouden met inwoners die niet ondergebracht zouden kunnen worden onder de regionale inkoop en dan als alternatief voor een PGB kiezen. Dit is echter maar in zeer beperkte mate gebeurd. Het voordelig saldo hierop is € 176.000. Ten aanzien van de Jeugdzorg zien we een nadeel, voornamelijk omdat de taakstelling niet volledig is ingevuld. Per saldo ontstaat daarmee een tekort van € 335.000. Op algemene voorzieningen zien we vooral een onder uitputting doordat subsidies niet volledig zijn uitgekeerd, deels in de nasleep van corona. Tot slot zijn er niet geraamde uitgaven gemaakt voor meerkosten corona tot een bedrag van € 50.000.
•
Inburgering Een groot deel wordt veroorzaakt door de hoge standaardvergoeding die wij de eerste maanden van 2022 van het ministerie ontvangen voor de opvang van Oekraïners. Daarnaast hadden wij in de beginperiode relatief goedkope opvanglocaties. Daarna is de vergoeding van het rijk naar beneden bijgesteld en zijn onze kosten gestegen. Kosten en vergoeding lopen nu meer in de pas en dreigen in 2023 zelfs nadelig te worden. Een ander deel van het voordeel is ontstaan doordat we minder mensen hebben ingeburgerd dan geraamd. We zijn uitgegaan van 60, het zijn er 46 geworden.
•
Participatie en werkgeversbenadering In dit resultaat zit een bedrag van € 317.000 voor de uitbetaling energietoeslag over 2022. Voor dit bedrag doen we een bestemmingsvoorstel. Het overige resultaat betreft vooral € 725.000 van Fijnder. Het aantal begrote klanten in beheer bij Fijnder is 2,6% lager dan begroot. Dit vertaalt zich ook op de andere programma onderdelen van Fijnder.
•
Subsidiering OZB sport en cultuur In 2022 is onder het programma ‘Sport is meer!’ € 70.000 en onder ‘Cultuur is van iedereen!’ € 80.000 opgenomen voor het compenseren van sport- en cultuurverenigingen in betaalde OZB. Het maken van de subsidieregeling ‘compensatie OZB sport- en cultuurverenigingen Berkelland 2022-2023’ heeft langer geduurd dan vooraf gedacht. Hierdoor zijn de beschikbare gelden van 2022 ad in totaal € 150.000 niet tot besteding zijn gekomen. In de raadsbrief “ontwikkelingen op het gebied van sport maart 2023” van 7 maart 2023 is hierover gecommuniceerd. De uitvoering van deze subsidieregeling start in het voorjaar van 2023. In deze jaarrekening is een voorstel opgenomen om deze middelen over te hevelen naar 2023, waarmee de verenigingen met terugwerkende kracht ook over 2022 worden gecompenseerd.
•
Dividendopbrengst We hebben meer dividend ontvangen dan oorspronkelijk geraamd. Er is een verkeerde inschatting gemaakt van de hoeveelheid dividend die we kregen. Hierdoor is de begroting met een te groot bedrag naar boven bijgesteld. Daardoor ontstaat nu een nadeel op het ontvangen dividend.
6
•
Algemene uitkering We hebben over 2022 ruim € 2 miljoen meer algemene uitkering ontvangen dan verwacht. Ongeveer € 1 miljoen hiervan is bedoeld voor de energietoeslag, waarbij € 868.000 een voorschot is voor de toeslag in 2023. Verder ontvingen we extra middelen voor de kosten die door de toestroom van Oekraïners gemaakt worden en armoedebestrijding.
•
Onvoorzien Jaarlijks ramen we € 200.000 voor onvoorziene kosten. In 2022 is een klein bedrag gebruikt voor het opruimen van verbrandingsresten van boerenprotesten.
•
Pensioenen (oud) wethouders De mutatie wordt met name veroorzaakt door de wisseling van het college in 2022. Voor de nieuwe wethouders wordt nu ook weer pensioen opgebouwd.
•
Bedrijfsvoering Het voordeel op bedrijfsvoering ontstaat vooral door lagere personele kosten dan begroot. In 2022 bleek het erg lastig ontstane vacatures op te vullen. Zowel structureel als incidenteel. Als het al lukte vacatures in te vullen duurde dit langer dan gebruikelijk. Hierdoor bleef er in 2022 € 1,3 miljoen over van het normale personeelsbudget. Daarnaast bleef er iets meer dan € 550.000 over van het budget voor inhuur. Hiervan is € 500.000 bij de bestuursrapportage beschikbaar gesteld om versnelling mogelijk te maken. Een groot gedeelte van dit bedrag (€ 418.000) hevelen we daarom over naar 2023. Tot slot bleef er ongeveer € 300.000 over van het opleidingsbudget. Gedeeltelijk vanwege de vacatures maar ook omdat de resterende medewerkers geen tijd hadden voor opleidingen.
•
Bijdrage ODA In 2022 hebben we minder diensten afgenomen bij de ODA. Dit resulteert ook in lagere uitgaven.
•
Diverse verschillen < € 100.000 In deze specificatie hebben we de grootste verschillen van 2022 in kaart gebracht. De jaarrekening kent meerdere afwijkingen, zowel voor- als nadelig. Per saldo hebben deze toch een redelijke omvang. Bij de programma's wordt nader ingegaan op deze mutaties.
7
LEESWIJZER Financiële kaders In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) staat dat de raad de jaarstukken vaststelt die bestaan uit het jaarverslag en de jaarrekening. Het jaarverslag bestaat uit programma's en paragrafen. De programma’s zijn een samenhangende verzameling van activiteiten, die gericht zijn op het bereiken van vooraf bepaalde maatschappelijke doelen en effecten. Hieraan zijn prestatie indicatoren gekoppeld (bron: waarstaatjegemeente.nl). In het BBV staat ook dat per programma een overzicht van de gerealiseerde baten en lasten moet worden opgenomen. In deze samenvatting is net als in het jaarrekening-gedeelte een overzicht opgenomen waarin alle programma's op een rij staan. Naast het BBV staan in de Financiële verordening gemeente Berkelland 2020 regels over budgetbewaking en rapportage.
Indeling Jaarstukken De jaarstukken bestaan uit een jaarverslag en een jaarrekening. In het jaarverslag wordt vooral aandacht geschonken aan het gevoerde beleid en de daarbij behorende baten en lasten. De jaarrekening gaat meer in op de financiële positie van de gemeente.
Jaarverslag Het jaarverslag is ingedeeld in 12 programma's, 7 verplichte paragrafen en 3 niet verplichte paragrafen. Binnen het programma kennen we speerpunten en activiteiten. De speerpunten geven aan wat we willen bereiken. De activiteiten geven aan wat we gaan doen/of hebben gedaan om dit te realiseren. In het jaarverslag zijn de teksten van de begroting opgenomen. Bij de activiteiten is een toelichting opgenomen hoe het met deze activiteiten is gegaan. Hierbij maken we gebruik van 2 indicatoren, kwaliteit en geld. In tegenstelling tot vorig jaar hebben we de indicator tijd laten vervallen. Dit hebben we gedaan omdat veel activiteiten doorlopend van aard zijn. Er is dan bij de indicator tijd niets te melden. Bij activiteiten waar wel iets te melden is over de planning doen we dit bij de indicator kwaliteit. De indicator kwaliteit gaat daarmee over hoe de activiteit is uitgevoerd op inhoud en in de tijd. Is gedaan wat gedacht werd, is er meer gedaan of is er minder gedaan, is het sneller of langzamer gegaan. De indicator geld gaat over het budget, is dit voldoende gebleken of is er overgebleven. Om snel te zien hoe het met de indicatoren is gesteld, maken we gebruik van 3 kleuren. Hierna geven we per kleur aan wat dit betekent: De indicator kwaliteit geeft aan hoe het gaat met de activiteit. Afwijkingen in de planning worden ook bij dit onderdeel benoemd.
G Niets bijzonders, in de meeste gevallen zal er ook geen verdere toelichting staan. O Kleine aanpassing. R Afwijking met impact. De indicator geld geeft aan hoe het met de uitputting van de budgetten staat. Ook hier gebruiken we de 3 kleuren. Voor geld hebben we de volgende criteria gehanteerd. G Voordeel van minder dan € 50.000. O Een nadeel tussen € 0 en € 50.000 of een voordeel groter dan € 50.000. R Een nadeel groter dan € 50.000. De programma's zijn: • Plezierig Wonen • Fijn Leven • Vitaal Platteland • Zorg voor wie dat nodig heeft • Werken en ondernemen in een sterke regio • Actief met duurzaamheid en energie • Sport is meer! 8
• • • • •
Cultuur is van iedereen Samen veilig Aan de slag met de Omgevingswet Algemeen Bestuur en Bedrijfsvoering Overzicht van algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien
De programma's die in de jaarrekening 2022 zijn opgenomen komen overeen met de programma's die in de begroting 2022 staan. Naast de verplichte paragrafen zijn de paragrafen Reserves, Ombuigingen/Bezuinigingen en Samen investeren in Berkelland toegevoegd. De paragrafen geven elk vanuit een ander perspectief een doorsnede van de rekening. Op punten zijn de paragrafen tamelijk technisch van aard. Het zijn: • • • • • • • • • • •
Bedrijfsvoering Grondbeleid Wet open overheid Lokale heffingen Weerstandsvermogen en risicobeheersing Verbonden partijen Financiering Onderhoud kapitaalgoederen Reserves Ombuigingen/Bezuinigingen Samen investeren in Berkelland
Beleidsindicatoren In bijlage 1 zijn beleidsindicatoren opgenomen. De beleidsindicatoren die nu zijn opgenomen zijn verplicht vanuit het Besluit Begroting en Verantwoording. De beleidsindicatoren hebben in de meeste gevallen geen relatie met onze doelstellingen en activiteiten. De gegevens worden voor het grootste gedeelte via de website 'Waar staat je gemeente' verzameld. Daar worden de nieuwste beschikbare cijfers gepubliceerd, net zo als de vergelijking met Nederland.
Jaarrekening De jaarrekening is hoofdzakelijk financieel van aard en bestaat uit de balans van de gemeente plus een uitgebreide toelichting hierop. Verder is een overzicht van baten en lasten opgenomen en is een onderbouwing gegeven op de mutaties van de reserves en voorzieningen. Tenslotte is de verplichte bijlage Sisa verantwoording toegevoegd.
Lezen van tabellen De tabellen in de begroting geven de bedragen weer x € 1.000 (duizenden euro's) tenzij anders vermeld. De lasten worden weergegeven met een – (min), de baten met een + (plus). Een programma met een negatief saldo betekent, dat er meer lasten in het programma zitten dan baten. Om de cijfers in de tabellen leesbaar te houden zijn bij de omschrijvingen afkortingen gebruikt.
9
OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN PER PROGRAMMA Bedragen x €1.000 Exploitatie
Realisatie 2021
2022 (vastgesteld)
2022 (Na slotwijziging)
Realisatie 2022
010 Plezierig Wonen Lasten
-4.592
-8.016
-6.926
-5.222
Baten
4.414
2.284
2.828
3.884
140
3.984
2.350
363
Stortingen
-1.075
0
0
-659
Totaal 010 Plezierig Wonen
-1.112
-1.748
-1.748
-1.634
Lasten
-24.022
-23.924
-24.992
-25.535
Baten
12.350
10.511
10.866
11.230
Onttrekkingen
2.478
4.083
4.456
4.846
Stortingen
-288
-93
-213
-199
-9.482
-9.423
-9.882
-9.658
Lasten
-1.082
-262
-2.389
-603
Baten
314
18
923
248
Onttrekkingen
550
40
1.245
192
-2
0
0
-74
-220
-204
-222
-237
Lasten
-32.091
-29.912
-35.195
-35.256
Baten
1.368
1.075
3.234
5.479
Onttrekkingen
1.533
166
1.614
1.108
Stortingen
-248
-822
-822
-872
-29.439
-29.493
-31.169
-29.541
Lasten
-26.270
-26.708
-27.057
-27.284
Baten
12.026
11.356
11.007
12.824
Onttrekkingen
020 Fijn Leven
Totaal 020 Fijn Leven 030 Vitaal platteland
Stortingen Totaal 030 Vitaal platteland 040 Zorg voor wie dat nodig heeft
Totaal 040 Zorg voor wie dat nodig heeft 050 Werken en ondernemen in een sterke regio
Onttrekkingen
758
1.174
345
-3
Stortingen
-1.500
0
-491
-506
Totaal 050 Werken en ondernemen in een sterke regio
-14.986
-14.177
-16.196
-14.969
Lasten
-766
-2.046
-2.160
-956
Baten
44
0
948
106
Onttrekkingen
400
1.929
1.097
660
Totaal 060 Actief met duurzaamheid en energie
-321
-117
-115
-190
Lasten
-3.689
-2.912
-3.840
-4.457
Baten
1.056
141
300
534
Onttrekkingen
354
0
158
818
Stortingen
-30
0
0
-42
-2.308
-2.770
-3.381
-3.146
060 Actief met duurzaamheid en energie
070 Sport is meer!
Totaal 070 Sport is meer!
10
080 Cultuur is van iedereen Lasten
-1.806
-1.877
-2.469
-1.879
Baten
52
33
116
71
Onttrekkingen
32
30
400
45
Stortingen
0
0
0
-9
-1.721
-1.814
-1.953
-1.771
Lasten
-2.674
-3.410
-3.555
-3.378
Baten
23
0
20
43
Onttrekkingen
0
80
187
20
-2.652
-3.330
-3.348
-3.316
Lasten
-26.642
0
0
0
Baten
91.383
0
0
0
Onttrekkingen
1.182
0
0
0
Stortingen
-1.674
0
0
0
Totaal 110 Financiën
64.248
0
0
0
-262
0
-1.193
-379
0
0
538
0
Stortingen
-138
0
0
-295
Totaal 120 Aan de slag met de Omgevingswet
-400
0
-655
-674
Totaal 080 Cultuur is van iedereen 090 Samen veilig
Totaal 090 Samen veilig 110 Financiën
120 Aan de slag met de Omgevingswet Lasten Onttrekkingen
150 Algemene dekkingsmiddelen Lasten
0
-5.487
-3.221
-2.422
Baten
0
90.258
97.853
99.071
Onttrekkingen
0
2.798
2.797
2.057
Stortingen
0
-2.759
-4.382
-4.042
Totaal 150 Algemene dekkingsmiddelen
0
84.810
93.047
94.664
Lasten
0
-23.932
-26.618
-24.316
Baten
0
2.199
1.487
2.191
Onttrekkingen
0
0
923
336
Totaal 155 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering
0
-21.733
-24.207
-21.789
Gerealiseerd resultaat
1.606
0
171
7.740
155 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering
Ten opzichte van de gepubliceerde begroting zijn de lasten van het programma Vitaal platteland bij de vastgestelde begroting € 123.000 lager. Dit komt doordat de subsidies aan dorpshuizen en wijkverenigingen in de loop van 2022 zijn gekoppeld aan het programma Cultuur is van iedereen. Omdat de koppeling op het laagste niveau plaatsvindt gaan ook de gegevens van de vastgestelde begroting mee. Om diezelfde reden zijn de lasten van het programma Cultuur is van iedereen bij de vastgestelde begroting € 123.000 hoger.
11
PLEZIERIG WONEN Kwalitatief goede woningvoorraad nu en in de toekomst Wat speelt er? •
•
•
•
•
Ontwikkelingen met gevolgen voor de woningmarkt volgen zich razendsnel op. Consumentenvertrouwen, demografische ontwikkelingen en politieke keuzes spelen altijd een grote rol in de woningmarkt. We zien nieuwe thema´s die belangrijk zijn, denk aan duurzaam en gezond gebruik van de aarde en gezondheid en veiligheid. Dit vraagt om slim met onzekerheden en kansen om te gaan en om flexibiliteit in scenario´s voor wonen. De druk op de woningmarkt in Berkelland neemt, net als in veel gemeenten in Nederland, sterk toe. Er staan weinig woningen te koop en de vraag naar sociale huurwoningen en nieuwbouw neemt toe, vooral vanuit jongeren en ouderen. Dit komt ook door een mismatch tussen vraag en aanbod. Er liggen stevige opgaven voor de bestaande woningen in Berkelland. Bijna 60% van de woningen in Berkelland is 40 jaar of ouder. Er ligt een opgave in het moderniseren, verbeteren van de uitstraling, verduurzamen, levensloopgeschikter en asbestvrij maken van de woningen. Wonen gaat niet alleen over stenen. Om prettig te kunnen wonen en leven in een dorp of buitengebied is niet alleen de woning van belang. Inwoners wonen in hun huis, ontvangen daar eventueel zorg en vinden het belangrijk dat de omgeving van hun huis er goed uitziet. Mensen met een ondersteuningsvraag wonen steeds vaker thuis. Ook zien we dat door vergrijzing de vraag naar woonzorgvormen toeneemt.
Met nu al een tekort op locaties voor wonen met 24-uurszorg, ontstaat er in de komende jaren een groot knelpunt om op te lossen.
Speerpunten Toekomstgerichte bestaande woningen en wijken. Wat willen we bereiken? • Een duurzame levensloopbestendige woningvoorraad. • Een beter benutte woningvoorraad. • Toekomstgerichte wijken.
Wat gaan we daarvoor doen? We continueren prestatieafspraken met ProWonen en huurdersvertegenwoordiging voor verdere verduurzaming van sociale huurwoningen en duurzame nieuwbouw. We vinden het belangrijk dat huurders hierbij betrokken worden. Verder geldt: elke keuze begint met isoleren. Waar zich kansen voordoen om in gebieden particuliere woningen aan te laten haken op de verduurzaming van het sociaal bezit, vragen we ProWonen die verbinding te leggen. De flinke verduurzamingsopgave van de corporatie vraagt om keuzes, ook in relatie tot andere opgaven. Deze maken we samen per kern. Kwaliteit Eind 2022 is de uitvoeringsagenda 2023-2024 geactualiseerd. Er zijn ambitieuzere afspraken gemaakt. Er worden tot en met 2030 meer woningen gebouwd door ProWonen. Dit waren er 130 en worden er minimaal 231 (exclusief specifiek zorgvastgoed). ProWonen en de gemeente streven er naar om in 2024 minimaal 30 tijdelijke woningen te realiseren. We blijven hierbij monitoren en schalen hierbij op of af waar dat nodig is. Op het gebied van verduurzaming 57 woningen met de laagste energielabels worden versneld verduurzaamd en 315 huurwoningen worden verduurzaamd naar energielabel A. Om de leefbaarheid te vergroten worden meer wijkcoaches aangetrokken. 12
Geld Bij deze activiteit hoort geen budget. We starten met een pilot integrale wijkaanpak voor transformatie van woningen en het toekomstbestendig maken van wijken. (010.070) We gaan de komende jaren samen met inwoners en ProWonen actief aan de slag met een integrale wijkaanpak in de wijk Neede Noordoost, voor zowel de transformatie van de bestaande woningvoorraad (verduurzaming, levensloopbestendig, gezondheid, klimaatadaptief en asbestvrij) als het toekomstbestendig maken van de wijk. De gemeente heeft de regierol en werkt daarbij nauw samen met ProWonen. Kwaliteit Afgelopen jaar is verder gewerkt aan het subsidieportaal voor de verduurzaming van het particulier vastgoed. Dit in samenwerking met de AGEM en de klankbordgroep duurzaamheid van de wijk. Er lopen onderzoeken hoe de transformatieopgave van ProWonen kan landen in de wijk. Er is in mei 2022 een wijkdag georganiseerd om met bewoners in gesprek te gaan. Tot slot is verder gewerkt aan een plan voor de herinrichting van de openbare ruimte. Geld Het project Neede Noordoost zal naar verwachting 10 jaar duren. Het budget betreft projectgeld, dus wordt overgeheveld naar 2023 en verder. We stimuleren met verschillende (financiële) instrumenten particuliere eigenaren om te investeren in het verbeteren van de woning.
Denk hierbij aan (financiële) ondersteuning door leningvormen via Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn) en het Energieloket (Agem). Het energieloket zorgt voor bewustwording bij inwoners en bedrijven, geeft integrale adviezen over de woning en begeleidt inwoners bij realisatie. Ook haken we actief aan bij overige initiatieven om woningen en wijken te verduurzamen. Dit wordt ingezet vanuit het Energie Uitvoeringsprogramma 2019-2022 (EUP2) met onder meer warmtevisies en Buurkracht. Kwaliteit De bewustwordingsacties, subsidies en leningen lopen en worden uitgevoerd door Agem. Afgelopen jaar is daarnaast onderzocht hoe het gespikkeld bezit in de vogelenbuurt van Eibergen kan aanhaken bij de verduurzamingsactie van ProWonen. Geld Bij deze activiteit hoort geen budget. We zijn samen met Kruiswerk en het Energieloket actief aan de slag met de campagne Heerlijk Thuis in Huis. (010.060) Samen met woningcorporatie ProWonen, Agem Energieloket Agem, Kruiswerk Achterhoek en Zlimthuis werken we aan het project Heerlijk Thuis in Huis. Dit is een project waarmee we mensen bewust willen maken van de mogelijkheden om langer zelfstandig te kunnen blijven wonen. Kwaliteit Het jaar is begonnen met het werven en opleiden van de wooncoaches. In de tweede helft van 2022 is het project effectief gestart. We hebben gekozen voor het aanschrijven van huishoudens met minimaal 1 persoon van 50+.
Deze leeftijd is gekozen met als doel om inwoners tijdig bewust te maken van deze thema’s en te laten nadenken over hun eigen (toekomstige) situatie. Onze 13
inwoners zijn in 2022 locatiegericht benaderd. Voor elke mailing zijn een aantal wijken verdeeld over de verschillende kernen van de gemeente. Om zo ook te stimuleren dat buren onderling met elkaar het gesprek aangaan over deze thema’s. En om aan te kunnen sluiten bij eventuele andere relevante ontwikkelingen in een wijk. Geld De campagne Heerlijk thuis in huis is een project. Het projectgeld loopt door in 2023 en verder tot uitputting.
Speerpunten Aantrekkelijke nieuwe woningen. Wat willen we bereiken? • Een vermindering van de mismatch tussen vraag en aanbod. • Een versterking van de ruimtelijke kwaliteit in onze kernen en buitengebied. • Een kwalitatief goede woningvoorraad nu en in de toekomst. • Een vitale en sociale samenleving door gerichte woningbouw. • Flexibiliteit en snelheid op de woningmarkt.
Wat gaan we daarvoor doen? We bewaken de gemeentelijke grondexploitatie. (010.020) De gemeentelijke grondexploitatie wordt toegelicht in de paragraaf 'Grondbeleid'. Kwaliteit Geld We bieden ruimte aan flexwoonconcepten. Via flexwoonconcepten vergroten we voor mensen die snel een tijdelijke woning zoeken de flexibele huisvestingsschil. Hierin ondersteunt onder meer de Cirkelregio ons en verkennen we ook flexwoonoplossingen voor spoedzoekers. Kwaliteit Het tiny house project in Eibergen heeft afgelopen jaar geresulteerd in meerdere vergunningaanvragen. Daarnaast zijn we met proWonen in gesprek om flexwoningen te realiseren. Hierover is de raad geïnformeerd op 22 december 2022 in de raadsbrief 'Ontwikkelingen wonen, woningbouw en uitnodiging raadsinformatieavond'. Tot slot evalueren we het huidige vastgestelde beleid inzake tijdelijke woningen om aan te sluiten bij de actualiteit. Geld Bij deze activiteit hoort geen budget. We blijven ons inzetten voor een goede dienstverlening rondom wonen. (010.100) Er zijn veel doorlopende zaken in het programma wonen die jaarlijks terugkomen. Denk hierbij aan vergunningverlening, welstandstoezicht en het heffen van leges. De kosten en opbrengsten van deze doorlopende zaken zijn onder deze activiteit samengevoegd.
14
Kwaliteit Geld De afwijking wordt vooral veroorzaakt door toename in het aantal aanvragen en de omvang van de aanvraag. Een opvallende van deze laatste categorie is het Starink Lyceum voor een totaal bedrag van € 157.000. We blijven ruimte bieden voor goede, innovatieve woningbouwplannen die aansluiten bij de behoefte van onze inwoners. We voegen gericht woningen toe aan de voorraad. We bieden ruimte voor goede, innovatieve woningbouwplannen in al onze kernen op basis van de vastgestelde ‘lokale kwaliteitscriteria Berkelland’ en de woningbouwopgave per kern. De opgave stellen we vast aan de hand van marktverkenningen per kern en we herijken deze jaarlijks. Hierbij kijken we naast transformatie en inbreiding ook naar uitbreiding. Ook is er aandacht voor huisvesting van spoedzoekers. Voor het buitengebied zetten we in op het toevoegen van woningen in relatie tot vrijkomende agrarische bebouwing. Kwaliteit Afgelopen jaar zijn zoals gemeld in de op 22 december 2022 verstuurde raadsbrief 'Ontwikkelingen wonen, woningbouw en uitnodiging raadsinformatieavond' nieuwe woningen toegevoegd. Berkelland heeft een ambitie om tussen 2020 en 2030 1.100 nieuwe woningen toe te voegen. In het kader van de Nationale Woon- en Bouwagenda zijn binnen de woonregio Achterhoek afspraken gemaakt met het Rijk en de provincie in een woondeal. Deze woondeal is aan de raad ter informatie toegestuurd.
Over Berkelland is afgesproken dat we tot en met 2030 nog minimaal 875 nieuwe woningen toevoegen. Geld Bij deze activiteit hoort geen budget. We inventariseren in alle kernen in Berkelland de woonbehoefte van inwoners. (010.030) In alle kleine kernen is de woonbehoefte geïnventariseerd en zijn we samen met inwoners verder aan de slag met de projecten die hieruit zijn ontstaan. Ook in alle grote kernen is in 2020 de woonbehoefte geïnventariseerd. We blijven continu onze oren en ogen openhouden om te horen welke woonbehoefte er leeft onder onze inwoners. Kwaliteit In 2022 is door de organisatie verder invulling gegeven aan woningbouwplannen in grote en kleine kernen. Dit is terug te zien in gestarte bestemmingsplanprocedures of door het college goedgekeurde principeverzoeken. Geld We monitoren landelijke en regionale ontwikkelingen op de woningmarkt. (010.045) We houden via monitoring (bijvoorbeeld via de Achterhoekse woon- en vastgoedmonitor) de vinger aan de pols en signaleren daarmee tijdig waar spanning en ontspanning optreedt op de woningmarkt. Op die plekken bekijken we welke ingrepen noodzakelijk zijn. Dat betekent maatwerk per kern. We herijken de woningbouwopgave jaarlijks. Kwaliteit In het kader van de Nationale Woon- en Bouwagenda ligt de opgave tot en met 2030 vast qua aantallen. Afwijken kan door monitoring. Hierover zijn afspraken gemaakt in de woondeal A.
15
Geld We stimuleren (pilots voor) innovatieve woningen en woonvormen. We stimuleren (pilots voor) innovatieve woningen en woonvormen, door met inwoners, woningcorporaties, initiatiefnemers, ontwikkelaars en bouwers in gesprek te gaan over de kansen en mogelijkheden voor Berkelland. Met aandacht voor ontmoeting, flexibiliteit, duurzaamheid, circulariteit, beperking CO2-uitstoot en betaalbaarheid voor jongeren/starters. Kwaliteit Afgelopen jaar is hier invulling aan gegeven door met bewoners en stakeholders in gesprek te gaan inzake de ontwikkelingen op het RWZI terrein. Ook is gewerkt aan de vormgeving van een pilot binnen de Rood voor Rood regels. De pilot zal in 2023 worden opengesteld. Geld Bij deze activiteit hoort geen budget.
Speerpunten Ouderen en mensen met een zorgvraag voelen zich thuis in een geschikte woning en in een fijne leefomgeving. Wat willen we bereiken: • Ouderen kunnen zo lang mogelijk zelfstandig thuis blijven wonen. • Er is voldoende en divers aanbod aan huisvesting voor mensen met een (toekomstige) zorgvraag. • Er is een versterkte samenwerking tussen gemeente, zorgpartijen en corporaties. • Er is maatwerk voor bijzondere doelgroepen.
Wat gaan we daarvoor doen? We geven ruimte aan nieuwe woonzorginitiatieven. We bieden ruimte aan nieuwe (innovatieve) woonzorginitiatieven voor mensen die aangewezen zijn op 24 uur per dag zorg nabij of permanent toezicht én voor mensen met een lichtere zorgvraag. Dat doen we op basis van het Kader Woonzorginitiatieven en een zorgvuldige ruimtelijke afweging. Innovatie is hierbij nodig, ook om een oplossing te bieden voor het tekort aan zorgpersoneel. Denk aan woonvormen met collectieve voorzieningen, inspelen op ‘zorg voor elkaar’ en kansen voor (thuis)technologie. Kwaliteit We zijn actief in gesprek over benodigde welzijnsgerichte en zorggeschikte geclusterde woningen en levensloopgeschikte woningen. We voeren regie en willen op deze manier alle aandachtsgroepen passend te kunnen laten wonen. Belangrijke ontwikkelingen hierin zijn het positieve gezondheid, zelfredzaamheid, het scheiden van wonen en zorg (je huurt of koopt zelf en ontvangt zorg) en de Wet volkshuisvestingsregie die in 2023 definitief moet worden. Geld Bij deze activiteit hoort geen budget.
16
We koppelen actief zorgaanbieders en ontwikkelaars aan geschikte locaties nabij voorzieningen. Kwaliteit Zorgaanbieders en ontwikkelaars leggen in de praktijk zelf locaties aan de gemeente voor. Hierop gaan wij met ze in gesprek. Geld Bij deze activiteit hoort geen budget. We realiseren maatwerk voor bijzondere doelgroepen op basis van actuele behoefte en taakstellingen. Dat geldt voor onder andere statushouders, beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Deze opgaven pakken we integraal op. Kwaliteit Voor iedere aandachtsgroep kijken we naar de lokale of regionale behoefte en het daarbij passende aanbod. Als we vraag en aanbod in balans kunnen brengen doen we dat graag vanuit onze verantwoordelijkheid voor de brede aandachtsgroepen. Hierbij schakelen we actief met samenwerkingspartners op wie dergelijke ontwikkelingen invloed hebben. In de wonen, welzijn en zorgvisie brengen we een totaaloverzicht aan in vraag en aanbod, alsmede een toekomstperspectief Geld Bij deze activiteit hoort geen budget. We staan open voor (CPO-)initiatieven van ouderen. We hebben er aandacht voor dat we nieuwe woningen vooral toevoegen op de plek waar mensen hun sociale netwerk hebben. Dan zijn mensen eerder geneigd te verhuizen. We sturen op flexibele woon(zorg)vormen die ook op lange termijn geschikt zijn voor diverse (zorg)doelgroepen.
Kwaliteit We zijn blij met lokaal initiatief vanuit de samenleving. In 2022 hebben we gesprekken gevoerd met initiatieven van ouderen zelf. Dit heeft nog niet tot concrete ontwikkelingen geleid. Geld Bij deze activiteit hoort geen budget. We werken samen met zorgaanbieders, corporaties en ontwikkelaars aan een passend aanbod van wonen en zorg. De gemeente pakt de regie op wonen en zorg. Zo hebben we ruimte geboden aan woonzorginitiatieven in de kernen en het buitengebied. We zorgen voor een sterkere verbinding tussen corporaties en zorgpartijen (de juiste coalities) via de al bestaande lokale Regietafel wonen en zorg en regionale netwerken zoals het Netwerk Ouderen en Veerkracht Achterhoek. We werken aan een toekomstbestendige infrastructuur voor het wonen met een zorgvraag, die aansluit bij wat inwoners nodig hebben en past bij de kernen. We maken met corporaties en zorgaanbieders afspraken over hoe de opgaven worden ingevuld.
17
Kwaliteit Lokaal en regionaal zijn we in gesprek met partners om tot wonen, welzijn en zorgvisies te komen. Het gaat erom dat we vraag en aanbod van verschillende aandachtsgroepen meer in balans brengen. Geld Bij deze activiteit hoort geen budget.
Wat mag het kosten 010.020: Verwijzing voor een volledig toelichting naar paragraaf grondbeleid Bedragen x €1.000 Exploitatie
Realisatie 2021
2022 (vastgesteld)
2022 (Na slotwijziging)
Realisatie 2022
Lasten 010.020 Gemeentelijke grondexploitaties
-1.601
-886
-908
-1.448
010.030 Inventarisatie kernen woonbehoefte inwoners
-40
0
0
0
010.045 We monitoren landelijke en regionale ontwikkelingen woningmarkt
-29
-50
-40
-30
010.060 We zijn samen met kruiswerk en energieloket actief aan de slag met campagne heerlijk in eigen huis
-11
0
-98
-44
010.070 Integrale aanpak
-51
-3.825
-2.312
-273
010.080 Voorfinanciering nieuwbouw activiteiten
-58
-100
-110
-120
010.100 Goede dienstverlening rondom wonen
-354
-65
-90
-112
-2.316
-2.851
-3.166
-3.155
-132
-238
-201
-40
-4.592
-8.016
-6.926
-5.222
010.020 Gemeentelijke grondexploitaties
2.844
1.021
1.021
2.079
010.030 Inventarisatie kernen woonbehoefte inwoners
45
0
0
0
010.060 We zijn samen met kruiswerk en energieloket actief aan de slag met campagne heerlijk in eigen huis
0
0
49
22
010.070 Integrale aanpak
14
0
154
36
010.080 Voorfinanciering nieuwbouw activiteiten
25
0
0
6
010.100 Goede dienstverlening rondom wonen
1.487
1.263
1.604
1.742
Totaal Baten
4.414
2.284
2.828
3.884
010.500 Loonkosten programma Plezierig wonen 010.700 Rente en afschrijving programma Plezierig wonen Totaal Lasten Baten
18
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-178
-5.731
-4.098
-1.338
010.710 Reserves
140
3.984
2.350
363
Totaal Onttrekkingen
140
3.984
2.350
363
010.710 Reserves
-1.075
0
0
-659
Totaal Stortingen
-1.075
0
0
-659
Onttrekkingen
Stortingen
Mutaties reserves Gerealiseerd resultaat
-935
3.984
2.350
-296
-1.112
-1.748
-1.748
-1.634
Kaders die de raad heeft vastgesteld • • • • • • •
Woonvisie gemeente Berkelland 2020 - 2025 Kwalitatieve toetsingscriteria voor woningbouw Berkelland 2019 Kwalitatieve toetsingscriteria voor woningbouw in Berkelland Beleidskader tijdelijke woningen Achtergrondinformatie tijdelijke woningen Woonmonitor Berkelland 2019 Structuurvisies
19
FIJN LEVEN Een toegankelijke, klimaatbestendige en kleurrijke leefomgeving Wat speelt er? •
•
•
•
•
Het is fijn leven in Berkelland. Inwoners geven met bijna het cijfer 8 aan dat ze erg fijn wonen. Zij willen ook in de toekomst tevreden blijven over hun woon- en leefomgeving. Dat betekent dat we moeten blijven investeren in een toegankelijke, klimaatbestendige en kleurrijke leefomgeving. Net als voorgaande jaren blijven we inzetten op de kracht van de samenleving en zoeken we de samenwerking met onze inwoners, buurten, wijken en organisaties actief op. Met onze wijk- en kerngerichte benadering spelen we samen in op de wijk-/kernspecifieke behoeften van onze inwoners, zowel qua fysieke als sociale leefomgeving. Via onze gebiedscontactpersonen en gebiedswethouder houden we voortdurend contact met onze inwoners, buurten en wijken. We weten elkaar steeds beter te vinden, maar lopen nog steeds tegen onvolkomenheden op. Dit interactieve samenspel tussen inwoners en ons blijft dus ons speerpunt. We hebben de afgelopen tijd met een nieuwe werkwijze in de openbare ruimte gewerkt, ‘ambitiegericht beheer’ genoemd, waarbij inwoners, wijken en buurten een centrale rol spelen. We kijken op basis van thema’s, zoals schoon en veilig, biodiversiteit, klimaatadaptatie, bewegen en recreatie en ontmoeten wat inwoners het belangrijkst vinden in hun wijk of buurt. We bepalen samen hoe we hun leefomgeving inrichten.
We moeten echter ook de tering naar de nering zetten, en niet alles kan uit financieel oogpunt. Gelukkig kunnen we het extra (tijdelijke) geld voor het wijk- en kerngericht werken goed gebruiken voor het doorontwikkelen van onze werkwijze en voor (het verder op weg helpen van) concrete projecten in en uit de samenleving. Ook het Berkellands Naoberfonds helpt ons hierbij. We gaan in 2022 ook verder met het inzetten van de ter beschikking gestelde extra middelen voor het verbeteren van het groenonderhoud. We gebruiken deze middelen ook om het groen zo vorm te geven dat het onderhoud structureel goedkoper kan. Binnen de huidige werkwijze is ook veel aandacht voor ecologie. Daar waar mogelijk richten we de openbare ruimte ecologisch in en passen we ecologisch beheer toe. Wij moeten onze leefomgeving aanpassen aan de klimaatverandering (klimaatadaptatie). We zullen moeten leren omgaan met plotselinge grote hoeveelheden water (hevige regenval en binnenkomend water vanuit het buitenland), langere droogteperioden en meer hogere (extreme) temperaturen. Nederland wil naar een circulaire economie (een economie waarin reststoffen volledig opnieuw worden hergebruikt). Voorbeeld daarvan is het landelijke programma Van Afval Naar Grondstof ‘VANG’. Gemeenten zijn daarbij belangrijke partners, omdat zij verantwoordelijk zijn voor inzameling en verwerking van het huishoudelijk afval.
Berkelland wil voldoen aan de landelijke doelstelling uit het programma, en minder dan 100 kilogram restafval per inwoner inzamelen en verwerken. Corona heeft in Berkelland net als in heel Nederland ertoe geleid dat er juist meer restafval bij huishoudens is opgehaald. Onze inspanningen blijven gericht op het verminderen van restafval en maximaal hergebruik van grondstoffen.
Speerpunt Investeren in de samenleving. Wat willen we bereiken? • We ondersteunen initiatieven vanuit de samenleving op de manier die het beste bij dat initiatief past.
20
Wat gaan we daarvoor doen? Samen met inwoners, bedrijven, verenigingen en instellingen stellen we wijkagenda’s op en voeren ze uit. Bij projecten en activiteiten beginnen we zoveel mogelijk bij onze samenleving, onder andere als onderdeel van het wijk- en kerngericht werken. Zo spelen we in op vragen vanuit de samenleving of betrekken we de samenleving bij de inrichting van de openbare ruimte of het te ontwikkelen beleid. Dit doen we in co-creatie binnen dorpen en wijken. Zo ontstaan agenda’s die op de korte, de middellange dan wel op de lange termijn de leefomgeving ten goede komen. Hierin doen we een beroep op de betrokkenheid van de inwoners en faciliteren/motiveren we het eigenaarschap voor onderwerpen die van belang worden gevonden voor en door de diverse wijken/kernen. Kwaliteit In 2022 is verder gewerkt aan plannen op kern/-wijk niveau. In veel kernen en buurten zijn we aan de slag, zoals ook blijkt uit de ontwikkelagenda. De plannen verschillen van vorm en werkwijze, de mate van participatie is maatwerk en loopt uiteen van eigen regie van inwoners tot co-creatie op initiatief van de gemeente. Uitgangspunt is hierbij integraal werken (alle disciplines zijn betrokken) om daarmee het grootste maatschappelijke resultaat te kunnen behalen. We zien dat we niet alles tegelijk kunnen en gedwongen zijn te doseren, faseren en prioriteren.
Waarbij de verwachtingen over en weer realistisch en duidelijk zijn. Geld We ondersteunen initiatieven uit wijken, buurten en kernen. (020.100) Voor deze activiteit is in de periode 2018-2022 € 2,5 miljoen beschikbaar gesteld. Er zal tot en met 2022 ongeveer € 1,6 miljoen worden besteed aan het Naoberfonds, de doorontwikkeling wijk- en kerngericht werken en extra ondersteuning aan wijken en kernen, onder andere in de vorm van bijdragen aan concrete projecten. Zo gaat er een bijdrage naar het verkeersonderzoek in Ruurlo, naar de 'Dorpendeal Rekken' en diverse andere projecten. De intentie is om het resterend bedrag te reserveren voor het continueren van het Naoberfonds (voor 4 jaar) omdat er na 2022 opnieuw dekking moet worden gevonden voor financiering van het Berkellands Naoberfonds. Kwaliteit Naast het uitvoeren van concrete projecten in en met onze samenleving werken we o.a. met het Naoberfonds. Doel is om inwoners te stimuleren om initiatieven te nemen en uitvoeren die de Berkellandse samenleving verbeteren, versterken en de leefbaarheid vergroten. Na de coronatijd zijn 18 initiatieven ingediend waarvan er 12 zijn gehonoreerd, 5 afgewezen met advisering van andere subsidiekanalen en 1 werd ingetrokken. Geld We hebben op de activiteit ‘ontwikkeling wijken, buurten en kernen’ € 164.000 meer uitgegeven dan begroot.
Dit komt doordat het gebiedsgericht werken in 2022 vol op stoom was en er veel projecten zijn uitgevoerd met de samenleving. Deze projecten zijn gefinancierd uit de eenmalige middelen ‘Samen investeren in Berkelland’ voor de periode 2019 tm 2022. Binnen dit budget was hiervoor nog geld beschikbaar omdat in eerdere jaren minder projecten zijn uitgevoerd dan destijds begroot. We ontwikkelen het gebiedswethouderschap verder door. De gebiedswethouder is de bestuurlijke ambassadeur voor het gebied en aanspreekpunt voor thema’s en onderwerpen die in een gebied leven.
21
Kwaliteit De samenleving weet de gebiedswethouder als aanspreekpunt voor het gemeentebestuur steeds beter te vinden. De gebiedswethouder is in samenwerking met de desbetreffende portefeuillehouders (collega wethouders) steeds meer in verbinding met kern, wijk en buitengebied. De gebiedswethouder werkt samen met de gebiedscontactpersoon en welzijnswerker. Geld We verstevigen onze netwerken in wijken en kernen en hebben oog voor die groepen die nog niet zo betrokken of in beeld zijn. Door vorm te geven aan zogeheten gebiedsgeoriënteerde kernteams, waarin verschillende disciplines (zowel intern als extern) samenwerken worden verbindingen gemaakt en zogeheten koppelkansen benut. Belangrijke thema’s en doelgroepen komen zo beter in beeld. Kwaliteit De zogeheten gebiedsgeoriënteerde kernteams, waarin verschillende disciplines (zowel intern als extern) samenwerken maakten verbinding met de samenleving en benutten zogeheten koppelkansen. Belangrijke thema’s en doelgroepen kwamen zo beter in beeld. Daarnaast waren de dorpsraden en - coöperaties voor de gebiedswethouders en gebiedscontactpersonen de gesprekspartners. In 2022 zijn wij, naast Rekken gestart met 2 nieuwe dorpendeals: Beltrum en Gelselaar. De bewoners en gemeente stellen samen een plan op om de leefbaarheid in en de sociale verbondenheid van het dorp te verbeteren.
De provincie Gelderland verstrekt evenals de gemeente subsidie. Het dorp zelf financiert veelal in vrijwilligersuren. Geld
Speerpunt Een uitnodigende leefomgeving. Wat willen we bereiken? • De kwaliteit van het groenonderhoud verbetert, met focus op duurzaam, schoon en kleurrijk. • Een leefomgeving voor jong en oud die uitnodigt om te bewegen.
Wat gaan we daarvoor doen? Bij plannen en onderhoud zetten we in op het stimuleren van ‘bewegen’ in onze leefomgeving. We vinden ‘bewegen’ in onze leefomgeving erg belangrijk. Zo kunnen onze inwoners er bij inrichting en onderhoud in de openbare ruimte, in het kader van ‘Ambitiegericht beheer’ voor kiezen om meer in te zetten op het streefbeeld ‘Stimulerend om te bewegen, ontmoeten, recreëren’. Kwaliteit Op basis van het beleidsplan en het uitvoeringsplan Spelen en bewegen in de openbare ruimte, werken we aan het verbeteren van het stimuleren van bewegen in de openbare ruimte. Alle speelvoorzieningen, toestellen, aantal kinderen en doelgroepen zijn in beeld gebracht. Alle voorzieningen zijn geïnspecteerd op veiligheid. We hebben gewerkt aan het verbeteren van de kwaliteit. Daarbij was en is extra aandacht voor het aansluiten van de voorzieningen bij de doelgroepen, bewegen en ontmoeten voor jong en oud, en mogelijkheden voor kinderen met een beperking. 22
Geld In 2022 is nog gebruik gemaakt van het budget Investeren in Berkelland, voor het doen van een inhaalslag. Dit conform het beleids- en uitvoeringsplan Spelen en bewegen in de openbare ruimte. We beheren en onderhouden het openbaar groen en de gemeentelijke begraafplaatsen. (020.020) We moeten nog steeds de tering naar de nering zetten en met minder middelen het onderhoud gaan uitvoeren. We gaan daarom over naar het minst onderhoudsintensieve groen. Meer (ruig) gras en struiken en minder perken bijvoorbeeld. Uiteraard wordt daarbij gekeken naar plekken die daarvoor het meest in aanmerking komen, maar het beeld van het openbaar groen zal blijven veranderen. Een deel van het groenonderhoud gebeurt door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en het overige besteden we uit. We proberen daar waar mogelijk wensen van inwoners en ondernemers te respecteren en blijven ook met hen in gesprek om mogelijkheden van hun inzet daarbij te bespreken. Er is ook minder vast budget opgenomen voor projecten en nieuwe speelvoorzieningen in de openbare ruimte. Kleinere noodzakelijke projecten kunnen nog uitgevoerd worden, maar de wat grotere projecten worden voortaan opgenomen op de jaarlijkse investeringslijst.
Ook is het mogelijk de komende jaren geld voor projecten vrij te maken uit de (niet structurele) middelen voor ‘Investeren in Berkelland; wijk- en kerngericht werken' (zie activiteit 'We investeren extra in verbetering van de kwaliteit van het groen(onderhoud)’. We hebben een wettelijke zorgplicht voor het onderhoud van onze bomen en we moeten ervoor zorgen dat we zo min mogelijk veiligheidsrisico’s lopen. Mocht er extra onderhoud nodig zijn door bijvoorbeeld bepaalde weersomstandigheden (zoals een zeer droge zomer) of specifiek om veiligheidsproblemen te voorkomen, dan zullen we een beroep moeten doen op het budget ‘onvoorzien’ of de algemene reserve. We besparen ook op de aankoop van materialen die nodig zijn voor het onderhoud op de begraafplaatsen. We passen minder of goedkopere materialen toe, maar de begraafplaatsen blijven er wel netjes uitzien. Door woningbouw en de aanleg van bedrijventerreinen is het areaal aan te onderhouden groen de afgelopen jaren uitgebreid. Er is ongeveer 10 hectare aan te onderhouden groen bijgekomen. Dit bestaat voornamelijk uit gazon, extensief gras, hagen en heesters. Deze areaaluitbreiding leidt tot een noodzakelijke verhoging van de onderhoudsbudgetten. Het budget is daarom wel met € 44.000 (structureel) verhoogd. Kwaliteit De kwaliteit van het onderhoud van groen staat onder druk door beperkte onderhoudsbudgetten.
Om binnen de onderhoudsbudgetten het groen in de dorpen en op de begraafplaatsen te kunnen onderhouden, zijn veel groenvakken omgevormd naar goedkoper te beheren groentypen. Het gaat vooral om het omvormen van gazons naar bloemrijk gras (ecologisch), en het verminderen van de duurste groentypen zoals vaste planten en hagen. Dit heeft invloed op hoe de omgeving er uitziet. Geld Door onder meer droogte is de conditie/vitaliteit van de bomen teruggelopen. Hierdoor moet er meer gekapt en gesnoeid worden en dat leidt tot extra kosten. Ook de kosten voor het herplanten, en voor flora- en fauna onderzoeken zijn gestegen. Een deel van deze kosten is als structureel aan te merken. Voor het onderhoud van de bomen in de bebouwde kom is het budget onvoldoende om ze op een verantwoorde wijze te kunnen onderhouden. Dit is dus overschreden. Het totale nadeel op het groen en begraafplaatsen bedraagt € 89.000. Daarnaast zijn ook diverse kosten gestegen, en hebben diverse aannemers een brandstoftoeslag door moeten rekenen. 23
We investeren extra in verbetering van de kwaliteit van het groen(onderhoud). (020.120) We gaan in 2022 verder met het inzetten van de ter beschikking gestelde extra middelen voor het verbeteren van het groenonderhoud in totaal € 1,5 miljoen voor de periode 2018-2022. We hebben ons beheersysteem verbeterd en kunnen gericht actie ondernemen om het groen zo vorm te geven dat het onderhoud structureel per m2 minder middelen vergt. Binnen de huidige werkwijze is ook veel aandacht voor ecologie. Daar waar mogelijk richten we de openbare ruimte ecologisch in en passen we ecologisch beheer toe. Het nog beschikbare budget wordt ingezet voor: • aanpak van groenvoorzieningen met slechte kwaliteit; • diverse projecten die voortvloeien uit het uitvoeringsplan en interactie met onze inwoners. Er staan nog veel werkzaamheden en projecten met inwoners in de planning. Daarbij zal een deel van dit budget verder worden ingezet om omvormingen te realiseren, zoals het inzaaien met bloemen, of het vervangen van onderhoudsintensieve beplanting door extensief te onderhouden groen. Kwaliteit Ook in 2022 is er geïnvesteerd in het verbeteren van groen met een slechte kwaliteit. Het gaat hierbij om het vervangen van plantvakken, uitvoeren van achterstallig onderhoud bij vijvers, aanpak van plekken die niet meer goed functioneren.
Hiervoor is gebruik gemaakt van het krediet voor verbeteren van groenvoorzieningen, uit Samen Investeren in Berkelland. Geld De nog beschikbare incidentele middelen vanuit 'Samen investeren in Berkelland' zullen aan het eind van het jaar niet volledig zijn besteed. Door de inspraak van én afstemming met buurtbewoners hebben projecten een langere doorlooptijd. Dit geldt zowel voor groen als spelen. Om de doelen uit het beleidsplan 'Spelen en bewegen in de openbare ruimte' te realiseren moeten de resterende middelen per eind 2022 gereserveerd blijven voor uitgaven in 2023. We passen waar mogelijk ecologisch beheer toe, niet alleen bij bermen, maar ook andere terreinen, zoals parken, in gemeentelijk bezit. Doel is om onder andere meer insecten (denk aan bijen) en andere (beschermde) dieren en planten te laten voorkomen in onze leefomgeving. Deze biodiversiteit helpt bij het verminderen van overlast van plagen (zoals de eikenprocessierups). Kwaliteit Binnen de bebouwde kommen zijn veel gazons omgevormd naar ecologisch beheer, oftewel bloemrijk gras. In totaal is in 2021 8 hectare gazon omgevormd naar bloemrijk gras. In 2022 is nog eens 7 hectare omgevormd. Het gaat om de gazons die breder dan 3 meter zijn, en geen functie hebben als speelveld. De eerste meter langs voet- en fietspaden wordt wel als gazon gemaaid.
Ook in parken, en bij diverse ontwikkelingen wordt omgeschakeld naar meer ecologisch beheer en wordt rekening gehouden met de kansen voor biodiversiteit. Geld We realiseren groen/-blauwe parels (aantrekkelijke plekken met groen en water) in de kernen. Te denken valt aan goede waterbergingen/-infiltratie gecombineerd met groen, zoals ook in ons streefbeeld ‘Klimaatbestendig’ in de werkwijze ‘Ambitiegericht beheer’ is opgenomen. Kwaliteit
24
Op diverse plekken zijn aantrekkelijke plekken met groen en water gerealiseerd, of verbeterd. Gekeken wordt ook waar kansen zijn om wateropvang in het groen te realiseren, om zo het water langer vast te houden en te infiltreren. Geld
Speerpunt Leefomgeving aangepast aan het veranderende klimaat. Wat willen we bereiken? • Een leefomgeving die aangepast is aan het veranderende klimaat.
Wat gaan we daarvoor doen? We voeren het watertakenplan 2019-2023 uit (de opvolger van het gemeentelijk rioleringsplan). (020.030) We hebben een watervisie en watertakenplan opgesteld met het Waterschap Rijn en IJssel. De afgelopen periode is klip en klaar geworden dat klimaatadaptief inrichten van onze buitenruimte noodzaak is. We werken integraal binnen onze organisatie, met het waterschap en onze inwoners samen aan waterberging en waterinfiltratie (afkoppeling), opgenomen in een aantrekkelijke leefomgeving (blauw/groene parels zoals in Ruurlo en andere plekken in voorbereiding). We maken onze leefomgeving (beter) bestand tegen droogte en hitte, maar tegelijkertijd ook tegen wateroverlast. Daarbij hechten we veel waarde aan goede communicatie met en naar inwoners en alle andere betrokkenen. Uiteraard blijft een robuuste afvoer van vuilwater (riool) onze kerntaak waarbij we op basis van risicogestuurd beheer zo efficiënt en effectief mogelijk te werk gaan. In 2022 eenmalig geen stijging van het riooltarief en eenmalige korting van € 35. De rioolheffing zoals die in het Watertakenplan 2019-2023 opgenomen is, stijgt naast de prijsinflatie, jaarlijks met 2% om zo naar een kostendekkend tarief te komen.
De komende jaren is het tarief niet kostendekkend en gebruiken we ook de rioolvoorziening (reserve) om de noodzakelijke investeringen en onderhoud aan het riool te kunnen financieren. We hebben berekend dat we op deze manier in 2030 op een kostendekkend tarief zitten. Voor 2022 laten we de rioolheffingsstijging eenmalig achterwege, omdat blijkt dat de rioolvoorziening op dit moment ruim hoger is dan waarmee in het watertakenplan gerekend is. Dat maakt dat we het, hoewel we nog niet op het berekende kostendekkende tarief voor de planperiode zitten, toch redelijk vinden om voor 2022 eenmalig af te zien van een tariefsverhoging. Omdat we een aantal projecten (investeringen) later kunnen uitvoeren dan gepland, vanwege gebrek aan capaciteit (in de markt), laten doorrekeningen nu zien dat de rioolvoorziening ook in 2022 zou stijgen. Daarom stellen we voor om naast de eenmalige tariefstabilisatie ook per aansluiting een bedrag van € 35 terug te geven. Dit betekent dus in feite per aansluiting een korting van € 35 op het tarief dat per aansluiting in 2021 betaald moest worden. Zie ook de paragraaf Lokale heffingen voor meer informatie. Kwaliteit Het rioolbeheer wordt conform planning uitgevoerd. In het kader van prioritering van werkzaamheden hebben we het reinigen en inspecteren van vrijvervalriolering doorgeschoven naar 2024/2025. Geld
25
Speerpunt Veilige en makkelijk berijdbare wegen en paden. Wat willen we bereiken? • Veilige en makkelijk berijdbare wegen en paden zowel in het buitengebied als in de kernen, die aantrekkelijk zijn voor inwoners en bezoekers.
Wat gaan we daarvoor doen? We bepalen waar mogelijk samen met inwoners en ondernemers de (her)inrichting van onze wegen en paden. We onderhouden onze wegen op basis van het afgesproken kwaliteitsniveau ‘overwegend laag’. We overleggen (in het kader van wijk- en kerngericht werken) daarbij met inwoners en andere belanghebbenden of de wegfunctie en -inrichting nog past bij het gebruik en maken samen het ontwerp binnen de mogelijkheden die we hebben. Kwaliteit We gaan bij alle onderhoudsactiviteiten aan verhardingen in de openbare ruimte uit van het afgesproken kwaliteitsniveau ‘overwegend laag’. Vanuit de vakgroep wegen hebben we met name onderhoudswerkzaamheden en monodisciplinaire (wegen)projecten opgepakt. We voerden stakeholderanalyses uit en hebben aanwonenden en belanghebbenden geïnformeerd over het hoe en waarom van de maatregel. Afhankelijk van de maatregelen lag de nadruk op informeren en raadplegen. Bij monodisciplinaire investeringsprojecten participeren we waar dat past op het niveau van meebeslissen. De integrale (multidisciplinaire) projecten worden uitgevoerd binnen het gebiedsteam. Daar komt ook de integraliteit met de projecten vanuit het wijk- en kerngericht werken tot stand en sluiten de beheerders van onder andere groen, wegen, riolering en openbare verlichting aan.