Integraal Huisvestingsplan Berkelland geactualiseerd
Tekst van het document
Indien blijkt dat in de komende jaren dit een bestendige ontwikkeling is, gaan we deze ontwikkeling van een passende en structurele invulling voorzien. De mogelijkheid van een onderwijscampus zou dan onderzocht kunnen worden. Kleinere kernen Het huidige kabinet vindt het van belang dat met name kleine scholen die belangrijk zijn voor het behoud van een bereikbaar onderwijsaanbod, doelgericht moeten worden bekostigd. Daarom wordt door het kabinet voorgesteld de huidige kleine scholen toeslag om te vormen naar een dunbevolktheidstoeslag. Scholen in de grote steden ontvangen dan geen kleine scholen toeslag meer. De middelen die hiermee vrij komen worden geïnvesteerd in kleine scholen in dunbevolkte regio’s. Het komende jaar wordt gezamenlijk onderzocht wat hiervan de consequenties zijn. Eén onderwijsvoorziening binnen de huidig kaders en wetgeving, in de kleine kernen is wenselijk. Elk kind heeft immers recht op zo thuisnabij onderwijs. Maar dat betekent wel wat voor o.a. de bekostiging van de huisvesting. Het komend jaar gaan we daarom onderzoeken hoe er per kern invulling kan worden gegeven aan een gezamenlijke invulling en gebruik van het lokale maatschappelijk vastgoed.
Een integrale weergave van de gesprekken en presentaties is opgenomen in bijlage 6 tot en met 9.
24
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
4. Onderzoek Om een kwalitatieve vergelijking van de bestaande schoolgebouwen in de gemeente Berkelland te kunnen maken is HEVO ingeschakeld. HEVO, expert in huisvesting en vastgoed, heeft een zogenaamde QuickScan uitgevoerd.
4.1. Kaders Om de schouw zoveel mogelijk geobjectiveerd te kunnen uitvoeren maakt HEVO gebruik van het Kwaliteitskader Huisvesting zoals dat door Ruimte OK2 is opgesteld. Het omvat de volgende onderwerpen: uitstraling, bouwkundige kwaliteit, veiligheid, binnenklimaat en exploitatie. Kwaliteitskader Het Kwaliteitskader werkt uit wat gezamenlijk wordt verstaan onder de basiskwaliteit van gebouwen voor primair onderwijs. Het is een werkdocument met een reeks eenduidige, herkenbare en praktisch toepasbare kwaliteitscriteria ten aanzien van de beleving, gebruik en techniek van een onderwijsgebouw. Het laat ook zien waar deze basiskwaliteit uitstijgt boven de wettelijke minimumeisen uit het Bouwbesluit. Het Kwaliteitskader vertrekt vanuit de overtuiging dat een goed onderwijsgebouw een positief effect heeft op het gedrag, welbevinden en leerproces van de leerlingen en leerkrachten die het gebouw dagelijks gebruiken. De kwaliteitscriteria moeten worden opgevat als richtinggevend en niet als norm. Ze vloeien voort uit praktijkervaringen en vragen aandacht voor zaken die niet door wetgeving worden ondervangen, maar die mede de kwaliteit en instandhouding van de huisvesting gedurende de gehele levensduur bepalen.
Het kader kijkt dus verder dan de minimum Bouwbesluiteisen, maar ook breder dan de technische eisen ten aanzien van binnenmilieu en energieverbruik die zijn geformuleerd in het Programma van Eisen Frisse Scholen en de duurzaamheidsscore van GPR3. GPR is een methodiek om te kunnen sturen op duurzaamheid (met de modules Energie, Milieu, Gezondheid, Gebruikskwaliteit en Toekomstwaarde). Onderwijskwaliteit De beoordeling van de onderwijskundige kwaliteit van het gebouw is gebaseerd op de onderwijskundige visie van de school, al dan niet bijgesteld door het bestuur. Het gaat dan om de vraag of de organisatorische consequenties van de onderwijskundige visie in het gebouw goed uitvoerbaar zijn. Dat leidt tot een waardering. Duurzaamheid en flexibiliteit De kwaliteit van de schoolgebouwen in Nederland is qua duurzaamheid gemiddeld onder de maat. Bij duurzaamheid moet overigens niet alleen gekeken worden naar energie en circulariteit, maar ook naar de flexibiliteit van een gebouw. De manier waarop onderwijs
2 Ruimte OK is het kennisplatform huisvesting van VNG, PO-Raad en VO-Raad. Partners van Ruimte OK zijn:
VNG, PO- en VO-Raad en Brancheorganisatie Kinderopvang 3 De afkorting GPR staat voor Gemeentelijke Praktijk Richtlijn. De methode is in 1995 ontwikkeld door de Gemeente Tilburg, in samenwerking met W/E adviseurs. (Bron: GPR Software)
25
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
gegeven wordt is onderhevig aan verandering. Een flexibel schoolgebouw kan de verandering doorstaan. In het kader van dit IHP onderwijs is ervoor gekozen om de duurzaamheidsopgave voor de gemeente voor de onderwijsgebouwen in beeld te brengen. Daarbij zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd (de genoemde kleur verwijst naar kleuren uit het HEVO-rapport): - Rood: Realiseren vervangende nieuwbouw tussen nu en 5 jaar. - Geel en Lichtgroen: Opwaarderen tot Frisse scholen klasse C met een afschrijvingstermijn van 15 jaar. - Donkergroen: Opwaarderen tot Frisse scholen klasse B met een afschrijvingstermijn van 25 jaar. In bijlage 4 zijn de beslisbomen verduurzaming scholen weergegeven. Binnenklimaat Op dit moment zijn er geen CO2-metingen gedaan voor een gezond binnenklimaat. Dit is de verantwoordelijkheid van de schoolbesturen.
4.2. QuickScan De uitkomsten van deze QuickScan zijn opgenomen in een eindrapport, zie bijlage 7. Het rapport biedt inzicht in de kwalitatieve en kwantitatieve situatie van de schoolgebouwen voor de korte, middellange en lange termijn, inclusief de noodzakelijke investeringen die daarmee gepaard gaan. In het rapport zijn de volgende zaken zichtbaar gemaakt: - Functionaliteit en onderwijskundige staat van het schoolgebouw. - Binnenmilieu, exploitatie, bereikbaarheid, veiligheid, duurzaamheid en uitstraling van het schoolgebouw. - Welke maatregelen nodig zijn om het schoolgebouw BENG te maken en te laten voldoen aan frisse scholen klasse B. - Welke investeringen noodzakelijk zijn voor de komende 20 jaar, gesplitst naar schoolbestuur en gemeente. Schooldirecteuren en hun bestuurders hebben op de conceptrapportage kunnen reageren. Dit heeft tot een eindrapportage geleid die door alle betrokken partijen geaccordeerd is. In figuur 4 is het advies met kleuren weergegeven. De bevindingen zijn samengevat in tabel 2 voor het PO. In tabel 3 zijn de bevindingen voor VO en SO samengevat. Advies normaliter Bij < 57 punten: Bij 57 - 63 punten: Bij 63 - 69 punten: Bij > 69 punten:
binnen 5 jaar renovatie of nieuwbouw binnen 5 - 10 jaar renovatie of nieuwbouw binnen 10 - 20 jaar renovatie of nieuwbouw na 20 jaar of langer renovatie of nieuwbouw
Advies specifiek restgebruik Nieuwbouw of levensduurverlenging < 5 jaar
restgebruik Nieuwbouw of levensduurverlening 5 - 10 jaar
restgebruik Nieuwbouw of levensduurverlenging 10 - 20 jaar
restgebruik Nieuwbouw of levensduurverlenging > 20 jaar x
Figuur 4 Advies (HEVO-Eindrapport QuickScan Berkelland 2019)
In hoofdstuk 5 wordt uitgelegd hoe bovenstaande resultaten geleid hebben tot de fasering.
26
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
Bouwkundige staat
Veiligheid
Binnenmilieu
Exploitatie
Onderwijskundig e functionaliteit
Schoolnaam Kiezel en Kei Noord Sint Jozef Dr. Ariëns Daltonschool De Hofmaat CBS WonderWijs Kardinaal Alfrink
1 5,5 5,5 6 5,5 5,5 6 6
3 4 4 4 4,5 4 4,5 4
1 6 6 5,5 6 5,5 6 6
2 5,5 5,5 4 4 5 4 5
2 4 4 4 5 5 5 5
3 4 4,5 5,5 5 5 5,5 5,5
54,5 56 56 58 58 60 60,5
H.W. Heuvelschool
5,5
4,5
6
5
4
6
61
De Marke De Marke De Wereldboom Menno ter Braakschool G.A. van der Lught B Tormijnschool K Zwartschool Sint Jozef Kisveld K Zwartschool De Voshaar De Driesprong De Keikamp Op d'n Esch G.A. van der Lught St. Joris De Berkel Willibrordus De Sterrenboog IKC Het Sterrenpalet
6 6 6 6 6 6 6,5 6 6 6,5 6 6,5 6 6 7 6 7 7 6 7
4 5,5 5 4 5 4,5 5 7 5 6 5,5 6 5,5 5,5 7 6 7 8 8 7
6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 6 7 6 6
4 4 5,5 5 5 5,5 6 4 5 5 5 5 5,5 5 5 7 6 5,5 5,5 7
4 4 5 5,5 4 5 5,5 4 4 5,5 5 5 5,5 7 4 6 4 4 6 6
7 6 5 6 6 6 5 5,5 7 5 6 6 6 5,5 6 5,5 7 8 8 8
61 62,5 63 63 63 64,5 65,5 65,5 66 66,5 66,5 68,5 68,5 69 70 72,5 75 81 83 84
Primair Onderwijs
Schoolbestuur Stichting Openbaar Primair Onderwijs Noordoost Achterhoek Stichting Openbaar Primair Onderwijs Noordoost Achterhoek Stichting Keender Stichting Keender Stichting Openbaar Primair Onderwijs Noordoost Achterhoek Gelderveste Stichting Keender Stichting Openbaar Primair Onderwijs Noordoost Achterhoek Stichting Openbaar Primair Onderwijs Noordoost Achterhoek Stichting Openbaar Primair Onderwijs Noordoost Achterhoek Stichting Openbaar Primair Onderwijs Noordoost Achterhoek Stichting Openbaar Primair Onderwijs Noordoost Achterhoek Stichting Openbaar Primair Onderwijs Noordoost Achterhoek Stichting Openbaar Primair Onderwijs Noordoost Achterhoek Stichting Keender Stichting VCO Oost Nederland Stichting Openbaar Primair Onderwijs Noordoost Achterhoek Stichting Openbaar Primair Onderwijs Noordoost Achterhoek Stichting Openbaar Primair Onderwijs Noordoost Achterhoek Stichting Openbaar Primair Onderwijs Noordoost Achterhoek Stichting Openbaar Primair Onderwijs Noordoost Achterhoek Stichting Openbaar Primair Onderwijs Noordoost Achterhoek Stichting Katholiek Basisonderwijs Borculo Stichting Openbaar Primair Onderwijs Noordoost Achterhoek Stichting Katholiek Basisonderwijs Gelderland Stichting Keender Stichting VCO Oost Nederland
Kern Bouwjr. Leeftijd Borculo 1975 44 Borculo 1976/2002 43 Rietmolen 1970/1980 49 Neede 1954/2004 65 Neede 1973/2005 46 Ruurlo 1912 107 Neede 1975/2004 44 1954/2000/ Borculo 65 2003 Neede 1952 67 Neede 1992 27 Borculo 1958 61 Eibergen 1982 37 Gelselaar 1912 107 Neede 1975 44 Ruurlo 1954 65 Rietmolen 2005 14 Neede 1991 28 Ruurlo 1990 29 Haarlo 1989 30 Ruurlo 1924/2000 95 Geesteren 1991/2004 28 Eibergen 1953/2008 66 Gelselaar 2005 14 Borculo 1971 48 Rekken 2004 15 Ruurlo 2015 4 Beltrum 1960 59 Eibergen 1952 67
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
27
Totaalscore
Uitstraling gebouw
Tabel 1 Matrix Quickscan PO (HEVO-Eindrapport QuickScan Berkelland 2019.)
B o u w k u n d ig e s ta a t
V e ilig h e id
B in n e n m ilie u
E x p lo ita tie
B o u w jr.
L e e ftijd
1
3
1
2
2
3
S tic h tin g S p e c ia a l O n d e rw ijs T w e n te e n O o s t G e ld e rla n d
B o rc u lo
2004
15
V S O K o rte D re e f
6
4
6
4
5
5 ,5
S tic h tin g S p e c ia a l O n d e rw ijs T w e n te e n O o s t G e ld e rla n d
B o rc u lo
1983
36
S O K le in B o rc u lo
5 ,5
4
6
5 ,5
5
6
S tic h tin g S p e c ia a l O n d e rw ijs T w e n te e n O o s t G e ld e rla n d
Neede
1982
37
S O D e L e e u w e rik
6
4 ,5
6
5 ,5
5
6
S tic h tin g S p e c ia a l O n d e rw ijs T w e n te e n O o s t G e ld e rla n d
B o rc u lo
1983
36
V S O K le in B o rc u lo
5 ,5
4
6
5 ,5
5
7
S tic h tin g S p e c ia a l O n d e rw ijs T w e n te e n O o s t G e ld e rla n d
B o rc u lo
1920
99
V S O K le in B o rc u lo
5 ,5
4
6
5 ,5
5
7
S tic h tin g S p e c ia a l O n d e rw ijs T w e n te e n O o s t G e ld e rla n d
B o rc u lo
1990
29
S O K le in B o rc u lo
5 ,5
5 ,5
6
5 ,5
5
6
S tic h tin g O p e n b a a r P rim a ir O n d e r w ijs N o o rd o o s t A c h te rh o e k
Neede
1973
46
S B O D ie k m a a t
6
5
6
5
5
7
H e t A s s in k L y c e u m
Eibergen
1959
60
H e t A s s in k ly c e u m - R e k k e n s e w e g
7
4
6
4
7
7
H e t A s s in k L y c e u m
Neede
1962
57
H e t A s s in k ly c e u m - J u lia n a s tra a t
6
7
6
5 ,5
7
5
S tic h tin g S p e c ia a l O n d e rw ijs T w e n te e n O o s t G e ld e rla n d
B o rc u lo
2003
16
V S O K le in B o rc u lo
6
7
6
5 ,5
5
7
S tic h tin g S p e c ia a l O n d e rw ijs T w e n te e n O o s t G e ld e rla n d
Neede
2009
10
V S O T riv ia n t
7
7
6
5 ,5
7
7
S tic h tin g A c h te rh o e k V O
Neede
2001
18
VO M axX
6
8
6
6
7
8
H e t A s s in k L y c e u m
Neede
2001
18
H e t A s s in k ly c e u m - P a ra lle lw e g
7
8
6
7
6 ,5
8
S tic h tin g S p e c ia a l O n d e rw ijs T w e n te e n O o s t G e ld e rla n d
B o rc u lo
2013
6
V S O K o rte D re e f
7
8
6
7
7
8
V o o rtg e z e t O n d e rw ijs & S p e cia a l O n d e rw ijs
S c h o o lb e s tu u r
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
28
S c h o o ln a a m
Onderwijskundige fu n c tio n a lite it
U its tra lin g g e b o u w
Tabel 2 Matrix Quickscan VO & SO (HEVO-Eindrapport QuickScan Berkelland 2019)
4.3. Leerlingenprognoses DUO en MOOZ Door OCW zijn criteria opgesteld voor prognose systematieken. Sinds 2012 worden in de regio Achterhoek de prognoses voor het Primair Onderwijs opgesteld door onderzoeksbureau MOOZ. Ook het Voortgezet Onderwijs laat prognoses maken, zij hanteren daarvoor verschillende bronnen zoals DUO en MOOZ. Alle schoolbesturen erkennen de MOOZ prognoses als leidend. Het maken van prognoses is noodzakelijk om de ontwikkelingen en leerlingenstromen actueel te houden. Ruimtetekort Wanneer het leerlingenaantal op een school sterk stijgt door bijvoorbeeld het onderwijsconcept, kan er ruimtetekort ontstaan. In eerste instantie wordt er door verwezen naar leegstand in een ander onderwijsgebouw binnen een straal van 2 kilometer. Is die niet beschikbaar, dan moet er een tijdelijke voorziening worden gerealiseerd. Duurt het ruimtetekort op basis van prognoses langer dan 15 jaar, dan heeft de school recht op nieuwbouw of uitbreiding van de bestaande school (dit is opgenomen in de verordening).
4.3.1 Prognose PO Basisonderwijs Bij de vaststelling van het IHP is ingegaan op de ontwikkelingen van de te verwachten leerlingendaling in het basisonderwijs in de gemeente Berkelland. Inschatting was toen dat het grootste deel van de daling al achter de rug was en deze nog beperkt zal voortzetten. In deze actualisatie kijken wij naar de verwachtingen van toen en de meest actuele leerlingen prognoses. Sinds de vaststelling van het IHP in 2020 hebben zich een aantal wijzigingen in het scholenbestand voorgedaan: - De Wereldboom in Borculo is gesloten; - De Julianaschool in Eibergen is gefuseerd met IKC ‘Het Sterrenpalet’; - De Regenboog en De Schakel in Eibergen zijn samengegaan in ’t Simmelink; - De Tormijnschool in Noordijk is gesloten. Overzicht leerlingen basisonderwijs teldatum 1 oktober 2021, 2022, 2023 en 2024. Een goed ijkpunt om de leerlingenaantallen te kunnen vergelijken is om de laatste teldata te vergelijken met de gemeentelijke prognose van 2022. Op 1 oktober 2024 waren er 2.748 leerlingen op de basisscholen. De prognose 2022 geeft een getal aan van 2680. Een verschil van 68 leerlingen. Het grootste verschil wordt veroorzaakt door het aantal leerlingen in Neede (verschil 37 leerlingen). Dit wordt waarschijnlijk veroorzaakt doordat de leerlingen van de voormalige school in Noordijk nu een school bezoeken in Neede en leerlingen van de taalklas.
De verschillen tussen de werkelijke getallen op 1 oktober 2024 en de prognosecijfers voor 2024 zijn als volgt: Beltrum + 14 Haarlo + 6 Borculo + 11 Neede + 37 Eibergen - 19 Rekken + 6 Geesteren - 7 Rietmolen + 5 Gelselaar + 6 Ruurlo + 9
29
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
totaaloverzicht leerlingenprognose / werkelijk op teldata gemeente Berkelland. 1-okt
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2035
prognose 2022
157
164
155
156
178
172
172
166
170
169
143
werkelijk
157
156
165
170
prognose 2022
517
497
489
491
510
532
531
545
562
561
557
werkelijk
517
516
491
502
prognose 2022
781
789
772
767
782
777
786
809
811
835
841
werkelijk
782
774
774
748
prognose 2022
79
73
63
67
66
71
71
64
65
64
73
werkelijk
79
73
63
60
prognose 2022
45
40
40
42
37
38
47
51
46
40
48
werkelijk
45
46
48
48
prognose 2022
38
42
35
34
42
42
34
32
35
39
32
werkelijk
38
41
32
40
prognose 2022
554
438
520
506
473
459
448
462
462
491
558
werkelijk
582
598
564
543
prognose 2022
73
67
63
65
68
74
79
72
72
76
77
werkelijk
73
72
70
71
prognose 2022
81
71
87
76
76
81
84
86
92
99
93
werkelijk
81
86
80
81
prognose 2022
485
489
483
476
452
441
451
437
447
427
470
werkelijk
485
489
487
485
Beltrum
Borculo
Eibergen
Geesteren
Gelselaar
Haarlo
Neede
Rekken
Rietmolen
Ruurlo
Als we naar de totalen per dorp gaan er in de loop der jaren grotere verschillen ontstaan tussen de prognose en de werkelijke leerlingen aantallen. Binnen de bestaande capaciteit in de kernen is nog wel voldoende ruimte om de leerlingen te kunnen huisvesten. Op basis van de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Berkelland mag bij het beoordelen van aanvragen van schoolbesturen een prognose niet ouder zijn dan 2 jaar. Gelet hierop wordt de leerlingenprognose voor het basisonderwijs in het eerste halfjaar van 2025 geactualiseerd.
Speciaal basisonderwijs en (voortgezet) Speciaal onderwijs 30
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
Anders dan in het basisonderwijs hebben de scholen voor speciaal basisonderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs een duidelijk streekfunctie. Hier zijn duidelijke afwijkingen te zien in vergelijking met de leerlingenprognose 2023 1-okt 2023 Diekmaat Neede prognose 129 werkelijk 169
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2035
2036
127 173
127
128
129
130
133
137
144
145
(Voortgezet) speciaal onderwijs. Speciaal onderwijs 1-okt 2023 SO Klein Borculo prognose 57 54 werkelijk SO De Leeuwerik Neede prognose 53 57 werkelijk
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2035
2036
56 70
56
55
55
55
55
56
60
61
51 59
50
50
49
49
49
49
52
52
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2035
2036
228
221
214
207
201
196
186
186
57
55
53
52
50
48
45
45
Voortgezet Speciaal onderwijs 1-okt 2023 2024 VSO Klein Borculo prognose 247 236 281 242 werkelijk VSO Triviant Neede prognose 62 59 59 70 werkelijk
De ontwikkelingen bij het speciaal basisonderwijs en het speciaal (voortgezet) onderwijs vertonen in afwijking van de prognoses een duidelijke groei. Voortgezet onderwijs Voortgezet Onderwijs 1-okt 2023 2024 Staring College Borculo prognose 421 388 werkelijk 421 446 Assink Lyceum Eibergen prognose 264 279 werkelijk 264 267 Assink Lyceum Neede prognose 644 585 werkelijk 644 483 Zone.College Borculo prognose 427 418 werkelijk 427 399 Maxx Neede prognose 141 143 werkelijk 141 143
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2035
363
353
338
332
324
319
309
230
210
201
198
192
185
180
562
563
491
454
435
426
392
411
380
355
347
340
335
323
143
139
133
127
121
118
112
Bron prognose: Scenariomodel voortgezet onderwijs
Het Staring College is nu gehuisvest in het nieuwe schoolgebouw in Borculo. Een recent door het schoolbestuur gemaakte leerlingen prognose (november 2024) komt voor de langere termijn uit op een stabiel leerlingenaantal van rond de 420 leerlingen.
31
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
De gegevens van het Assink Lyceum in Neede geven een iets vertekent beeld omdat in de leerlingentelling van 1 oktober 2023 ook de ISK leerlingen zijn meegenomen die toen in de Julianastraat waren gehuisvest. Vanaf augustus 2024 zijn deze leerlingen in Borculo gehuisvest en worden ze afzonderlijk geregistreerd en zijn niet meegenomen in de aantallen van het Staring College in het overzicht hierboven.
Capaciteitsoverzichten per kern In de verordening is opgenomen dat indien een school ruimtebehoefte heeft in eerste instantie moet worden gekeken naar beschikbare leegstand binnen de verwijsafstand van 2 kilometer hemelsbreed. Bij een vraag om uitbreiding van een school, zal dan ook worden gekeken of binnen deze verwijsafstand mogelijkheden zijn om via medegebruik passende huisvesting aan te bieden. In de onderstaande tabel wordt per kern een totaaloverzicht gegeven van het saldo van de totaal beschikbare normatieve capaciteit van de scholen, die mogelijk kan worden ingezet voor medegebruik. Overzicht normatieve saldo capaciteit 2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2035
2036
Beltrum
501
476
436
466
466
496
476
481
612
622
Borculo
1.148
1.078
1.038
927
932
862
776
781
801
816
Eibergen
731
862
691
716
670
555
545
424
394
349
Geesteren
225
240
210
185
185
220
215
220
175
160
Gelselaar
322
322
377
372
327
306
332
362
322
372
Haarlo
121
81
71
71
111
121
106
86
121
96
Neede
1.396
1.502
1.854
1.924
1.980
1.909
1.909
1.763
1.426
1.406
Rekken
617
612
627
597
572
607
607
587
582
597
Rietmolen
575
570
595
570
554
544
514
479
509
504
Ruurlo
541
551
717
773
722
793
743
843
627
607
1-okt
Kanttekeningen: - In de overzichten is geen rekening gehouden met eventueel medegebruik van ruimte in de scholen. - In Borculo en Neede is vervangende nieuwbouw/renovatie gepland waarbij meer scholen onder één dak worden gehuisvest en het gebouw passend wordt gemaakt aan de leerlingenprognoses. - De school in Rietmolen wordt passend gemaakt aan de noodzakelijke ruimte. Een deel van het gebouw zal worden afgestoten.
32
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
Leegstand is kostbaar Leegstand in gebouwen is op verschillende manieren kostbaar voor de scholen: a. Scholen ontvangen een exploitatievergoeding (bv. energie) per leerling en niet per m², en; b. Vergoeding voor onderhoud is gebaseerd op een volume m² dat is gebaseerd op het leerlingenaantal. De schoolbesturen moeten de kosten maken. Dit leidt er vaak toe dat ze moeten kiezen tussen: - bezuinigen op onderwijsmiddelen, dat ten koste gaat van de leerlingen, of - uitstellen van planmatig onderhoud, dat ten koste gaat van de kwaliteit van het gebouw. Opvullen leegstand Er zijn veel schoolbesturen die de leegstand opvullen met medegebruik door kinderopvang of peuterspeelzalen. Daarmee nemen de financiële gevolgen voor de schoolbesturen van de leegstand af. Toch moet er in de toekomst gestreefd worden naar passende huisvesting. Zoals uit het capaciteitsoverzicht van bijlage 9 blijkt, neemt het probleem van de leegstand in de toekomst toe. In z’n algemeenheid is het voor de exploitatie en het beheer van de scholen het meest gunstig wanneer de ruimtebehoefte (BVO = Bruto Vloer Oppervlak) overeenkomt met de beschikbare hoeveelheid ruimte. Met name bij de scholen in de buurtschappen dreigt deze verhouding door de krimp steeds verder uit de pas te raken.
Oplossingen voor ruimteoverschot Zoals hierboven beschreven ontvangen scholen vergoedingen voor exploitatie en beheer op basis van het aantal ingeschreven leerlingen. Hoe groter de school en hoe minder leerlingen, hoe groter het tekort. Dit tekort kan beïnvloed worden door: a. De niet meer in gebruik zijnde vierkante meters onttrekken aan de onderwijsbestemming en in beheer overdragen aan een andere partij, zoals een dorpshuis. b. Het gebouw zodanig verkleinen dat de verhouding tussen gebouw en aantal leerlingen weer passend is (verder te noemen als passende jas). c. In grotere kernen bestaat de mogelijkheid om scholen samen te huisvesten in één gebouw, een school te verhuizen naar een, beter passend, leegstaand schoolgebouw of een gebouwenruil tussen scholen te doen. Ook het fuseren van kleine scholen tot één grotere, die vervolgens passend wordt gehuisvest, behoort tot de mogelijkheden. Herschikking Het fuseren van scholen tot één grotere school is in Eibergen al gebeurd. In paragraaf 5.1 komt naar voren dat er de komende tijd ook herschikkingen in de onderwijshuisvesting volgen in de kernen Borculo en Neede.
33
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
5. Uitvoeringsagenda De uitvoeringsagenda is opgesteld aan de hand van de al beschikbare rapportages (Transitieatlas), leerlingenprognoses, quickscan en visie van de gemeente Berkelland en schoolbesturen. Deze bouwstenen samen hebben tot een uitvoeringsagenda geleid waar zowel de gemeente Berkelland als schoolbesturen achter staan. De uitvoeringsagenda wordt verdeeld in vijf fases. In paragraaf 5.1 wordt beschreven wat de afwegingfactoren zijn. In paragraaf 5.2 wordt weergegeven welke scholen in welke fase aan de beurt zijn. Hieraan zijn vervolgens financiële consequenties verbonden, zie paragraaf 5.3. Aanbod Het is niet wettelijk vastgesteld dat elke woonkern over onderwijs moet beschikken. In de wet staat dat openbaar onderwijs binnen een straal van 10 kilometer beschikbaar moet zijn. In het geval dat een schoolbestuur geen gebruik maakt van de regeling ‘Gemiddelde Schoolgrootte’ (art. 157 WPO) zal de school wanneer deze na drie achtereenvolgende jaren jaar onder de lokale opheffingsnorm blijft, van rechtswege worden gesloten. Tenzij het de laatste school voor openbaar onderwijs is binnen een straal van 10 km. Bewegingsonderwijs Voor de gemeente ligt er een wettelijke taak in het faciliteren van kwalitatief goede binnensportvoorzieningen voor het bewegingsonderwijs.
Realiseren van toekomstbestendige sportinfrastructuur Het speerpunt van de gemeente is ‘realiseren van een toekomstbestendige sportinfrastructuur’. Wanneer een schoolgebouw met een binnensportvoorziening een project wordt, wordt ook deze voorzieningen meegenomen in de investering. We voeren haalbaarheidsonderzoeken uit op kernniveau om de toekomstige capaciteitsbehoefte en functionaliteit van binnensportvoorzieningen te bepalen. Het onderwijs is hierin één van de belangrijkste stakeholders. Uitgangspunt is zoveel mogelijk clustering van voorzieningen en daar waar mogelijk lokalen bewegingsonderwijs afstoten. Gemeente Berkelland wil versneld investeren en slopen.
5.1. Wegingsfactoren In dit IHP onderwijs is een gefaseerde aanpak van de verschillende schoolgebouwen opgenomen. Deze fasering is in overleg met de schoolbesturen tot stand gekomen. Hiervoor is uitgebreid beschreven welke factoren allemaal meegenomen zijn in de afweging. Kort samengevat gaat het om de volgende afwegingsfactoren: • technische staat van de gebouwen conform de quickscan van HEVO; • Scenario-besprekingen met de verschillende schoolbesturen voor wat betreft samenwerking op schoolniveau; • Leerlingenprognoses van MOOZ; • Verwachtingen van de schoolbesturen ten aanzien van instandhouding; • Bestuurlijke wensen ten aanzien van specifieke scholen en • Uitgangspunten van de gemeente Berkelland. Voor de keuzes die zijn gemaakt ten aanzien van de voorgestelde duurzaamheidsmaatregelen is een aantal uitgangspunten van belang: A. In het bouwbesluit zijn minimumeisen opgenomen voor de energiezuinigheid van bouw- en installatiedelen. 34
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
B. Het ambitieniveau van de beoogde ingreep: 1. Wettelijk minimum: dit betreft energiebesparende maatregelen vastgesteld vanuit het Activiteitenbesluit milieubeheer 2019. Het Activiteitenbesluit is wettelijk verplicht voor gebouwen die meer dan 50.000 kWh elektriciteit of meer dan 25.000 m3 gas (of een vergelijkbare energiebron) verbruiken. De maatregelen hebben een terugverdientijd van maximaal 5 jaar. 2. Frisse Scholen klasse C: maatregelen worden genomen om het energieverbruik te verlagen en de kwaliteit van het binnenmilieu te verbeteren. De maatregelen hebben (overwegend) een maximale terugverdientijd van 15 jaar. 3. Frisse Scholen klasse B & (bijna) aardgasvrij: maatregelen worden genomen om het energieverbruik fors te verlagen en de kwaliteit van het binnenmilieu sterk te verbeteren. De terugverdientijd is langer dan 25 jaar. Aandacht voor duurzaamheid geeft mooie kansen en investeren in duurzaamheid loont. Door energiebesparende maatregelen gaat de energierekening omlaag. Daardoor komt meer geld voor onderwijs beschikbaar. Een gezond en fris gebouw zorgt ervoor dat leerlingen en docenten weer optimaal kunnen leren en werken.
5.2. Fasering In deze paragraaf zijn de consequenties van de analyses zoals beschreven in hoofdstuk 4 en de afwegingsfactoren (paragraaf 5.1) weergegeven. - Fase 0 betreft de gebouwen die reeds zijn gerealiseerd of in ontwikkeling zijn (voor besluitvorming over IHP onderwijs in september 2020). - In fase 1 worden de gebouwen beschreven die een aanpassing tussen 2020 en 2023 verwachten. - In fase 2 zijn gebouwen beschreven die een aanpassing tussen 2024 en 2029 verwachten. - In fase 3 zijn gebouwen beschreven die een aanpassing tussen 2030 en 2036 verwachten. - Fase 4 geeft de verwachtingen weer na 2036. Deze fasering komt overeen met de fasering die HEVO heeft gehanteerd bij de schouw van de gebouwen. In fase 1 worden de gebouwen beschreven die een aanpassing tussen 2020 en 2023 verwachten. Daarnaast wordt een aantal projecten in de fase gestart en aan het begin van fase 2 uitgevoerd. De doorlooptijd van projecten is al zo 4 jaar, zie in bijlage 10 een voorbeeld uitwerking stappenplan en tijdplan onderwijshuisvesting. Dit betekent dus dat ook projecten in fase 2 kunnen worden voorbereid en in fase 3 worden uitgevoerd, enzovoort.
5.2.1. Fase 0: <2020 De schoolgebouwen die in fase 0 zijn opgenomen zijn gerealiseerd en opgeleverd,
35
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
Eibergen Borculo
IKC Sterrenpalet IKC ’t Simmelink Staring College Kiezel en Kei, verhuur lokalen
√ 2019 √ 2023 √ 2024 √ 2019
5.2.2. Fase 1: 2020 – 2023 Aan de hand van de uitgangspunten (zie 5.1) is bepaald dat de ontwikkelingen rond de volgende scholen in fase 1 (2020-2023) starten. In hoofdstuk 7 is beschreven hoe projecten starten en het team wordt samengesteld. Kerngerichte keuzes Neede In de komende tien jaar zijn vier van de vijf basisschoolgebouwen toe aan renovatie, dan wel nieuwbouw. In het overleg met de schoolbesturen is door de gemeente aangegeven dat de investeringen verdeeld moeten worden over twee fases.. De Kardinaal Alfrinkschool en OBS de Marke komen in fase 1 in aanmerking waarbij het uitgangspunt is huisvesting in één gebouw. Het programma van eisen voor het huisvesten van de scholen in de voormalige Julianaschool is vastgesteld. De architectenselectie en verdere uitwerking worden opgepakt. In fase 2 kan dan met de uitvoering worden gestart In Neede wordt gekeken naar hoe het onderwijs meer verbonden kan worden met de wijken. Tegen de tijd dat het project in Neede wordt opgestart worden de kernprojectmanager en gebiedscontactpersoon nauw betrokken. Het streefpunt is een optimaal aanbod voor onderwijs, sport en cultuur. Borculo De schoolgebouwen van stichting OPONOA in Borculo zijn alle drie aan vervanging toe. Gezien het dalend aantal leerlingen heeft de gemeente het bestuur kenbaar gemaakt dat ze de drie scholen wil onderbrengen in twee gebouwen.
Het bestuur heeft naar aanleiding hiervan een keuze gemaakt. Voortschrijdend inzicht leidt er nu toe dat het schoolbestuur en de gemeente de voorkeur geven aan gezamenlijke huisvesting van de drie scholen op één locatie. Voor de oorspronkelijke planning van huisvesting van twee scholen op één locatie was al een locatieonderzoek uitgewerkt. Het terrein aan de Beukenlaan waar nu nog het Staringcollege is gehuisvest kwam hierbij als meest geschikte locatie naar voren. Het terrein heeft voldoende ruimte om een gebouw voor de drie scholen te realiseren. In deze actualisatie wordt nu verder uitgegaan van gezamenlijke huisvesting van de drie openbare scholen op één locatie. De St. Jorisschool is qua gebouw aan de beurt in fase 4. Vanwege de wens om een IKC te vormen met Avonturijn, is een beperkte aanpassing aan het gebouw opgenomen in fase 1. De aanpassingen zijn aangebracht en in 2021 opgeleverd. Rietmolen De St. Jozefschool in Rietmolen is technisch toe aan renovatie. In fase 1 wordt dit gecombineerd met het verkleinen van het gebouw. Dit leidt in de toekomst tot een sluitende exploitatie, hetgeen bijdraagt aan de instandhouding van deze school (leegstand is kostbaar). Gezien het leerlingenaantal heeft de school bestaansrecht in relatie tot de investering.
Door het onderzoek naar de haalbaarheid van scenario’s voor huisvesting van de school en het wijzigen van samenwerkingspartners voor de Kinderopvang heeft het langer geduurd voordat 36
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
met de uitwerking is gestart. De kostenraming is inmiddels in beeld. Deze is aanmerkelijk hoger dan het bedrag dat in 2020 door de raad is vastgesteld. Na overleg met het schoolbestuur is een nieuwe verdeling gemaakt van de bijdrage van het schoolbestuur, de kinderopvanginstelling en de gemeente. Deze consequenties zijn meegenomen in de financiële paragraaf.
Fasering en prioritering Onderstaand de projecten die in fase 1 worden gestart en in fase 2 worden uitgevoerd.
School Neede Kardinaal Alfrinkschool Obs De Marke Rietmolen St Jozefschool Borculo OBS Noord OBS Kiezel en Kei OBS Heuvelschool
Bestuur
Opmerkingen
St. Keender
Samenwoonschool Neede Oost komt op locatie Julianastraat 12. Planvorming 2023/2024. Uitvoering 2025-2026.
St. OPONOA St. Keender
Beoordelen verzoek aanpassing krediet. Planvorming 2024. Uitvoering 2024/2025.
St. OPONOA
Gezamenlijke huisvesting Beukenlaan. Planvorming 2024/2026. Uitvoering 2026/2027.
37
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
5.2.3. Fase 2: 2024 - 2029 Aan de hand van de uitgangspunten (zie 5.1) is bepaald dat de ontwikkelingen rond de volgende scholen in fase 2 (2024-2027) starten. Kerngerichte keuzes Neede Zoals al gemeld bij de motivatie van fase 1, start in fase 2 het project om de andere scholen voor basisonderwijs in Neede te huisvesten in nieuwbouw. Het gaat hier om het onderbrengen van de Dr. Ariënsschool, OBS de Hofmaat en het Kisveld in één gebouw.
Borculo VSO Korte Dreef is gehuisvest in noodlokalen die in aanmerking komen voor nieuwbouw. Gezien de leeftijd en technische staat is deze school opgenomen in de tweede fase. Deze school is niet geschouwd omdat het schoolbestuur de noodzakelijke technische gegevens niet op tijd kon aanleveren en het voor noodlokalen ook niet relevant is. De grond waarop deze noodlokalen staan, is niet in bezit van de gemeente Berkelland. Vervanging van deze lokalen is wenselijk. Rekening houdend met de visie op inclusief onderwijs en de leerlingenprognose speciaal onderwijs moet worden bezien hoe het leerlingenaantal van deze school verloopt en hoe de leerlingen dan gehuisvest moeten worden. In dit IHP wordt nog wel rekening gehouden met een investering voor de vervanging van de noodlokalen, maar op basis van de verdere uitwerking zal moeten blijken hoe dit wordt geconcretiseerd. Eibergen In Eibergen is in de afgelopen jaren de leerlingendaling opgevangen door de samenvoeging van de bijzondere scholen. In deze fase is de samenvoeging van de openbare scholen naar verwachting aan de orde, dit is afhankelijk van hoe de leerlingenaantallen zich ontwikkelen. Nader overleg met het schoolbestuur moet uitwijzen hoe deze samenvoeging daadwerkelijk vorm krijgt. Het betreft de laatste fase in de uitvoering van een plan dat al eerder in overleg tussen schoolbesturen en gemeente tot stand is gekomen.
Geesteren Dit betreft het realiseren van passende huisvesting voor de school. De omvang van de school wordt aangepast aan de leerlingenontwikkeling van de school Ruurlo: Wonderwijs Er was aangegeven dat deze school wanneer het qua leerlingaantal past kon worden gecombineerd met de Willibrordusschool. Het leerlingenverloop van beide scholen geeft echter aan dat gezamenlijke huisvesting in de bestaande accommodatie niet mogelijk is. De school kan in de nabijheid van de Willibrordusschool worden gehuisvest. Maar dan is wel uitbreiding van de locatie noodzakelijk Neede: Speciaal basisonderwijsschool De Diekmaat. Gelet op de in deze actualisatie opgenomen visie op het inclusief onderwijs is het wenselijk met het schoolbestuur te bezien welke consequenties dit heeft voor de Diekmaat. Fasering en prioritering In onderstaande tabel de projecten die in fase 2 worden gestart en uitgevoerd.
38
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
School Neede Dr. Ariensschool Kisveld Obs De Hofmaat Eibergen Menno ter Braak Op d’n Esch Neede SBO de Diekmaat
Bestuur
Opmerkingen
St. Keender VCO St. OPONOA
Gezamenlijke huisvesting scholen Neede West. Planvorming 2025/2026.
St. OPONOA St. OPONOA
Eventueel combineren indien leerlingenaantallen dit toelaat.
St. OPONOA
Het schoolbestuur heeft aangegeven dat zij meer duidelijk nodig heeft over de toekomst van het speciaal basisonderwijs. In het huidige gebouw is verbetering van het binnenmilieu nodig (naar frisse scholen B of C)
Geesteren De Keikamp
St. OPONOA
Omvang van de school past niet bij leerlingenaantal. Behoefte aan passende jas.
Ruurlo Wonderwijs
Gelderveste
School kan niet in bestaande huisvesting worden ondergebracht door leerlingenverloop. Bedrag voor vervangende huisvesting opnemen.
Borculo VSO Korte Dreef
SOTOG
Vervangende huisvesting is wenselijk. Gelet op visie Inclusiever onderwijs bezien op welke wijze dit kan worden gerealiseerd.
5.2.4. Fase 3: 2030 - 2036 Aan de hand van de uitgangspunten (zie 5.1) is bepaald dat de ontwikkelingen rond de volgende scholen in fase 3 (2030-2036) starten. Kerngerichte keuzes De schoolgebouwen die in fase 3 zijn opgenomen, zijn hier vermeld gelet op de technische beoordelingen. Voor de scholen De Driesprong en De Voshaar geldt dat ter zijne tijd gekeken wordt of een omvangrijke investering verantwoord is in relatie met het voortbestaan van de scholen. Er wordt wel een prioritering aangegeven voor de fases 3 en 4. Hierbij is echter ook bepaald dat tijdens de jaarlijkse OOGO’s naar de prioritering wordt gekeken. Dit kan leiden tot aanpassingen.
Fasering en prioritering Overzicht projecten fase 3. School Ruurlo Kerst Zwartschool Ruurlo De Driesprong
Bestuur
Opmerkingen
St. OPONOA
Geen wensen die relevant zijn voor het IHP
St. OPONOA
Het voortbestaan van de school komt mogelijk onder druk te staan.
39
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
Haarlo De Voshaar
St. OPONOA
Het voortbestaan van de school komt mogelijk onder druk te staan.
Gelselaar G.A. van de Lugt
St. OPONOA
Omvang van de school past in deze fase mogelijk niet bij leerlingenaantal. Behoefte aan passende jas.
5.2.6. Fase 4: 2036 en verder Aan de hand van de uitgangspunten (zie 5.1) is bepaald dat de ontwikkelingen rond de volgende scholen in fase 4 (na 2036) waarschijnlijk starten. Kerngerichte keuzes De schoolgebouwen die genoemd staan in fase 4 zijn daarin opgenomen vanwege de technische beoordelingen. De Willibrordusschool wordt gehuurd en valt qua investering niet onder de gemeentelijke zorgplicht. Op dit moment verkeert deze in goede staat. De St. Jorisschool verkeert technisch in goede staat en wordt intern aangepast in het kader van IKC-vorming, tijdens fase 1. Fasering en prioritering Overzicht projecten fase 4.
School Borculo Sint Jorisschool
Bestuur
Opmerkingen
SKB-Borculo
Tijdens fase mogelijk nieuwbouw of grondige renovatie.
Rekken OBS de Berkel
St. OPONOA
Aanpassing binnenklimaat is ter zijner tijd noodzakelijk. Tijdstip nog niet bepaald
Beltrum De Sterrenboog
St. OPONOA
Aanpassing binnenklimaat is ter zijner tijd noodzakelijk. Tijdstip nog niet bepaald.
40
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
5.3. Financiële consequenties In deze paragraaf worden de financiële consequenties gekoppeld aan de fases uit paragraaf 5.2.
5.3.1. Uitgangspunten De financiële consequenties die in dit IHP onderwijs opgenomen zijn, zijn puur de kosten voor het aanpassen/nieuwbouw van een nieuwe voorziening. Hierbij is geen rekening gehouden met tijdelijke huisvesting, sloopkosten, infrastructurele maatregelen, parkeerplaatsen en resterende boekwaarden. Ook is er geen rekening gehouden met eventuele opbrengsten uit verkoop van vrijkomende locaties. Het daadwerkelijk benodigde krediet wordt per project bepaald. Om inzicht te krijgen in de financiële consequenties wordt er een aantal uitgangspunten aangehouden. Bedragen In paragraaf 5.3 zijn investeringsbedragen opgenomen die zijn gebaseerd op: Soort investeringsbedrag: Verwijzingslink: Bedragen ventilatie frisse scholen B zijn gebaseerd op de aanvullend kwaliteitskader zoals opgenomen in het Kwaliteitskader Huisvesting onderdeel Gezondheid (frisse scholen en buitenruimte) RuimteOK. Normbedragen nieuwbouw zijn https://vng.nl/nieuws/indexering-normbedragengebaseerd op normbedragen VNG onderwijshuisvesting-2025 Marktconforme bedragen nieuwbouw niveau ENG zijn gebaseerd op Bouwkostengenerator HEVO 2025
-
In de geraamde kosten verduurzaming zijn geen bedragen opgenomen voor regulier onderhoud, bouwkundige renovatie c.q. onderwijskundige aanpassingen; bedragen zijn inclusief BTW; per project dient vóór uitvoering overeenstemming bereikt te worden tussen de gemeente en de schoolbesturen over de verdeling van de te investeren bedragen.
De bouwkostengenerator van HEVO is gebaseerd op de feitelijke marktconforme kosten waarin alle projectkosten voor nieuwbouw zijn opgenomen op basis waarvan de m2-prijs tot stand komt. Passende jas De kosten voor het verkleinen van de schoolgebouwen (passende jas) zijn alleen doorberekend voor het gebouw uit fase 1. Dat is een bewuste keuze, ook gezien de kosten die dat berekenen met zich mee brengt (+/- €20.000 per gebouw) en de betrekkelijke meerwaarde gezien het ontbreken van concrete plannen. Op het moment dat een gebouw aangepast moet worden, wordt een plan ontwikkeld op basis van de criteria die op dat moment gelden. Dit rechtvaardigt de investering in plaats van dat nu al te doen. 41
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
Uitgangspunt nieuwbouw Leerlingenaantallen Bij het bepalen van het benodigde aantal vierkante meters (bruto vloeroppervlak (BVO) wordt er gekeken naar de leerlingenaantallen in 2023 en de getallen op langere termijn. Ieder jaar worden er weer nieuwe prognoses opgesteld en op het moment dat een aanvraag wordt ingediend voor aanpassingen in het gebouw wordt de meest actuele leerlingenaantal als onderlegger voor het volume vierkante meters gehanteerd. Prijs per m² en vaste voet De financiële consequenties van nieuwbouwplannen zijn gebaseerd op het aantal vierkante meters die op basis van de prognoses normatief nodig zijn. In dit IHP onderwijs wordt gerekend met een marktconforme prijs volgens de bouwkostenconfigurator Hevo. De prijzen per m² die in deze berekening zijn genoemd zijn mede afhankelijk van het aantal leerlingen en dus ook de BVO waarvoor de school wordt gebouwd. Omdat werkendeweg pas wordt beoordeeld of er sprake is van renovatie of vervangende nieuwbouw is in de berekeningen uitgegaan van de kosten van vervangende nieuwbouw. Omdat renovatie ook een levensduur van tenminste 40 jaar moet hebben, zal het benodigde investeringsbedrag dicht tegen het nieuwbouwniveau aanliggen. Bij de financiële consequenties is uitgegaan van de investeringsbedragen per school. Fusie Bij de financiële consequenties is uitgegaan van de kosten per school.
Wanneer twee scholen in één voorziening worden gebouwd, levert dat geen voordeel op qua investering, wel in gebruik. Beide scholen houden recht op de vaste voet. Daar waar nu al bekend is dat er sprake is van een fusie tot één school, is éénmaal de vaste voet berekend. Een vaste voet wordt namelijk per zelfstandige school toegekend (per Brinnummer4). Aanvragen voor nieuwbouw worden in de toekomst beoordeeld aan de hand van de feitelijke situatie. Energie neutraal gebouw De gemeenteraad heeft op 19 maart 2019 aangegeven er naar te willen streven om schoolgebouwen, waar mogelijk, zo energie neutraal mogelijk te maken. Dit sluit aan bij de ambitie van een energieneutraal Berkelland in 2030. In de financiële doorrekening wordt dan ook opgenomen wat de kosten zijn als nieuwbouw volgens de ENG-normen gebouwd worden. Financiële consequenties In de vorige paragraaf is te lezen welke uitgangspunten er gehanteerd zijn om tot overeenstemming te komen over welke ontwikkelingen rond scholen in fase 1 (2020-2023) in gang gezet worden. In onderstaande overzichten is per fase te zien welke financiële consequentie hieraan is gekoppeld, voor zowel de normbedragen VNG (Frisse scholen B) 4 Basisregistratie Instellingen (BRIN) is een register dat door het Nederlandse Ministerie van OCW wordt
uitgegeven en alle scholen en aanverwante instellingen bevat. Elke onderwijsinstelling wordt hierin geïdentificeerd aan de hand van het nummer in het register, meestal BRIN-nummer genoemd, een vier tekens lange alfanumerieke code.
42
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
als de marktconforme bedragen (prijspeil 1-1-2024) voor een nieuw schoolgebouw conform ENG-eisen. Per project wordt bepaald wat de daadwerkelijke vergoeding zal zijn. Zie hoofdstuk 6.
VNG normvergoeding De gemeenteraad van de gemeente Berkelland heeft op 19 maart 2019 besloten om de VNG-normvergoedingen te hanteren. Het raadsvoorstel is in bijlage 3 opgenomen. De financiële consequenties van de scenario’s zijn gebaseerd op de VNG-normbedragen van 2025. Omdat in de praktijk te zien is dat deze normkosten niet meer conform de prijzen zijn zoals die nu in de markt worden gehanteerd, worden in de tabellen naast de VNG normen ook marktprijzen genoemd. Deze geven dus een schatting van kosten die met de uitvoeringsagenda gepaard gaan. Op het moment dat een project rond aanpassing van een onderwijsgebouw daadwerkelijk tot uitvoer komt, moet er een kredietaanvraag volgen, waarbij rekening gehouden wordt met de op dat moment geldende prijspeilen. De in dit IHP onderwijs genoemde bedragen zijn dus schattingen. Kinderopvang De investeringen voor de kinderopvang zijn niet opgenomen. De kinderopvangorganisatie bepaalt de ruimtebehoefte. Hoe de gemeente financieel bij kan dragen aan IKC-vorming is beschreven in paragraaf 6.2.
5.3.2. Verdeling per fase Uitloop fase 1 en fase 2
periode 2024 - 2029 pp 2025
School
aantal m² BVO
St. Jozefschool te Rietmolen
Op basis van uitgewerkt plan en onderliggende raming
VNG Vergoeding
Marktconform ENG
€ 1.328.534
€ 1.328.534
Kardinaal Alfrink en OBS De Marke te Neede
Samenwoonschool Neede Oost Julianalaan 12; 2.000 m² BVO
€ 7.104.410
€ 7.740.000
3 in 1 Openbare scholen te Borculo
Gezamenlijke huisvesting OBS Noord, Heuvelschool en Kiezel en Kei; 2.394 m² BVO
€ 8.238.342
€ 9.715.772
Aanpassing tbv definitieve huisvesting Raming aanpassing voormalige school ISK onderwijs Kardinaal Alfrink
€ 500.000
€ 500.000
Gezamenlijke huisvesting Neede West Dr. Ariensschool
naar verwachting 718 m²
€ 2.740.609
€ 3.186.484
De Hofmaat
naar verwachting 975 m²
€ 3.480.255
€ 3.773.250
Kisveld
naar verwachting 487 m²
€ 2.075.791
€ 2.161.306
Menno ter Braakschool
Naar verwachting 1.151 m²
€ 3.986.783
€ 4.454.370
Op d'n Esch
Naar verwachting 1.191 m²
€ 4.101.903
€ 4.609.170
Wonderwijs te Ruurlo
School kan niet in bestaande capaciteit. Naar verwachting 678 m²
€ 2.625.489
€ 3.008.964
Gezamenlijke huisvesting Eibergen
43
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
Vso de Korte Dreef
Omvang en locatie afhankelijk van uitwerking visie inclusief onderwijs. Vooralsnog rekening met 1.600 m2 bvo
€ 5.661.371
€ 6.612.800
Duurzaamheid ventilatie Diekmaat te Neede
Aanpassing naar frisse scholen B
€ 309.120
De Keikamp te Geesteren
Aanpassing naar frisse scholen B
€ 170.660
Subtotaal
€ 41.843.487
Fase 3 en 4
Periode 2030 - 2036 e.v.
School
aantal m² BVO
€ 47.570.430
Kwaliteitskader
Duurzaamheid ventilatie Willibrordusschool te Ruurlo
1.110 m²
€ 255.300
De Berkel te Rekken
575 m²
€ 132.250
De Sterrenboog te Beltrum
838 m²
€ 192.740
Totaal
€ 41.843.487
44
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
€ 48.150.720
6. Financiële en juridische borging In dit hoofdstuk is beschreven welke financiële en juridische mogelijkheden er zijn om het IHP onderwijs tot uitvoering te brengen.
6.1. Investeren in scholen Gezamenlijke investering Voor het realiseren van de plannen zijn forse financiële investeringen noodzakelijk. Dat vraagt een grote inspanning van de gemeente en de schoolbesturen. Het verzorgen van adequate huisvesting voor het onderwijs behoort tot de wettelijke zorgplicht van de gemeenten conform de Huisvestingsverordening Onderwijs. In principe is de gemeente verantwoordelijk voor de realisatie van een schoolgebouw dat sober en doelmatig is. Renovatie Renovatie is niet wettelijk geregeld, dat is dus onderwerp van overleg tussen besturen en gemeente op het moment dat een gebouw toe is aan ingrijpende vernieuwing. De daarmee gepaard gaande kosten kunnen deels vergoed worden uit middelen die het schoolbetuur heeft ontvangen voor groot onderhoud, het andere deel wordt door de gemeente krediet voor verstrekt. Duurzaamheid Ten aanzien van de investeringen in duurzaamheid komt de gezamenlijke verantwoordelijkheid om de hoek kijken. Gemeente Berkelland draagt bij om ENG mogelijk te maken. Aanpassingen van het binnenklimaat komen voor rekening van het schoolbestuur. De schoolbesturen kunnen een deel financieren op basis van Total Cost of Ownership5 in een nieuwbouw of renovatie (dit is een advies). De bijdrage kan een gunstig effect hebben op de duurzaamheid van het gebouw voor het onderhoud en de exploitatie.
De schoolbesturen zetten hiervoor de materiële instandhouding (MI) vergoeding van het rijk in, voor zover dit verantwoord is binnen het geldende investeringsverbod en de totale schoolexploitatie. De scholen besparen in de aanloop naar de investering op groot onderhoud. Deze besparing investeren zij in de nieuwbouw. Na realisatie wordt bespaard op energie- en onderhoudslasten. Belangrijke voorwaarde is dat het schoolgebouw voldoet aan de eisen duurzaamheid en kwaliteit, zoals benoemd in paragraaf 4.1 en 5.1. Hoe exact invulling wordt gegeven aan duurzaamheid kan in de aanbesteding van het project worden opgenomen. Dit is een nader bespreekpunt tussen de gemeente en het schoolbestuur. PO investeren in gebouw In paragraaf 2.4 is beschreven dat op dit moment voor het Primair Onderwijs nog sprake is van het zogenaamde investeringsverbod. Echter, een schoolbestuur PO mag MI-gelden investeren in het gebouw om bijvoorbeeld een lager energieverbruik of beter binnenklimaat te realiseren. Voorwaarden zijn: - Goede onderbouwing - Investeringen verhouden zich redelijkerwijs tot het eigen vermogen van het schoolbestuur en de tijd waarin de investering zichzelf terugverdient.
5 Total Cost of Ownership (TCO) is een benaderingswijze waarbij, naast de stichtingskosten, ook gekeken wordt
naar de financiële gevolgen van andere gemaakte keuzes in de ontwerpfase van gebouwen. TCO brengt de totale kosten op korte en langere termijn in beeld om een beoogde prestatie te kunnen realiseren.
45
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
In het wetgevingsvoorstel van de PO-Raad, VO-raad en VNG staat een terugverdientijd van maximaal twintig jaar. Dit is door het ministerie van OCW, anno juli 2020, nog niet vastgelegd. Samenwerking tussen schoolbesturen en gemeente kan belangrijke voordelen opleveren: a. Kostenbesparing door beide geldstromen te bundelen, of b. Hogere ambities door samen slim te investeren. VO investeren in gebouw De investeringsmogelijkheden voor het Voortgezet Onderwijs zijn ruimer dan die voor het Primair Onderwijs. In de eerste plaats omdat de overheveling van de vergoedingen groot onderhoud al vanaf 2005 richting schoolbestuur zijn gegaan, maar ook omdat het zogenaamde investeringsverbod niet van toepassing is op het Voorgezet Onderwijs. Investering per schoolgebouw Iedere investering moet per schoolgebouw bekeken worden. Per gebouw wordt, bij uitvoering van het IHP onderwijs, een overeenkomst opgesteld tussen gemeente en schoolbestuur waarin geregeld wordt wat de respectievelijke bijdragen voor duurzaamheid zijn. Gezien de diversiteit van de verschillende gebouwen (verschillende bouwperiodes met verschillende technische kwaliteiten) is dat altijd maatwerk. In 2050 moet de energievoorziening bijna helemaal duurzaam en CO2-neutraal zijn. De consequenties daarvan in financiële zin zijn in de uitvoeringsagenda niet verwerkt, zie paragraaf 6.2.
Schoolplein Herinrichting van een schoolplein is een zaak die qua financiering bij het schoolbestuur c.q. schooldirectie ligt. De gemeente heeft daar geen financiële rol in te vervullen. Bespaarde middelen inzetten voor nieuwbouw Wanneer een schoolbestuur een pand aantoonbaar slecht heeft onderhouden en dat wordt objectief aangetoond, kan een gemeente het door het bestuur ontvangen bedrag voor de materiële instandhouding (MI) met terugwerkende kracht van 5 jaar verrekenen met het nieuwbouwkrediet. Het IHP onderwijs biedt voor gemeente en schoolbestuur de mogelijkheid om grote investeringen uit te stellen. De bespaarde middelen kunnen dan ingezet worden voor de nieuwbouw. Dat is wettelijk toegestaan. Uitwerking per project is mogelijk in overleg tussen gemeente en schoolbestuur. Krediet ten behoeve van nieuwbouw De gemeente Berkelland verstrekt een krediet volgens de VNG-vergoeding voor nieuwbouw van een schoolgebouw. In tabel 18 is de opbouw van het krediet weergegeven. Deze vergoeding wordt per project bepaald. Tabel 3 Opbouw vergoeding
Normvergoeding VNG t.b.v. onderwijs
Kosten Opslag van BENG naar ENG
Marktconforme prijzen op basis van ENG
46
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
Gat tussen krediet en marktconforme prijs waarover de gemeente en schoolbesturen in overleg gaan
Voor de projecten in fase 0 is uit gegaan van de normvergoeding VNG + + opslag BENG naar ENG. De opslag kan verschillend zijn voor onderwijsgebouw ten opzichte van gebouw voor bewegingsonderwijs. Wanneer andere normvergoedingen bekend zijn worden deze gehanteerd. Financiering vanuit de reserve onderwijshuisvesting. Investeringen voor onderwijshuisvesting worden op dit moment volledig bekostigd uit de reserve voor onderwijshuisvesting. Op dit moment (medio 2024) zit er globaal € 17,5 miljoen in deze reserve. De reserve wordt gevoed vanuit vrijval in kapitaallasten en mogelijke positieve resultaten (overschotten) op de jaarrekening. Uit het investeringsoverzicht is te zien dat de reserve op dit moment niet voldoende is om alle plannen op termijn te kunnen bekostigen. Er is op dit moment ruimte voor de St Jozefschool te Rietmolen, gezamenlijke huisvesting in Neede Oost en de 3 in 1 voorziening in Borculo. Als de reserve onderwijshuisvesting de komende tijd niet wordt aangevuld dan zal de gemeenteraad te zijner tijd moeten besluiten om andere middelen vrij te maken (of plannen uit te stellen). Dat kan zij bijvoorbeeld doen door een bijdrage vanuit de algemene middelen of door binnen de meerjarenbegroting de benodigde bedragen voor kapitaalslasten (afschrijvings- en rentelasten) op te nemen.
Gezien het huidge tekort op de meerjarenbegroting zal de gemeenteraad ingrijpende keuzes moeten maken voor welk doel zij de schaarse middelen wil inzetten.
6.2. Investeren in IKC Kernpartners De kinderopvang organisatie en het schoolbestuur vormen samen de kernpartners in het integraal kindcentrum. Een kernpartner heeft een plaats in dat IKC vanuit de zorgplicht van de gemeente of men heeft een langjarig (ten minste 10 jaar) intentie/huurcontract afgesloten met het schoolbestuur, dan wel met de gemeente. In dergelijke gevallen is er sprake van gebruik van lege lokalen door de kinderopvang of sprake van specifiek voor de kinderopvang gerealiseerde vierkante meters. In de eerste situatie wordt een huurovereenkomst gesloten met het schoolbestuur, in de tweede situatie kan dat ook het schoolbestuur zijn, maar ook de gemeente. Dit hangt van de specifieke situatie af. Uitgangspunt is dat in de IKC’s de scholen en daarmee de schoolbesturen, als eerstverantwoordelijken worden beschouwd. Kort gezegd: “De scholen zijn in de lead.” Ketenpartners Andere organisaties waarmee de kernpartners een geformaliseerde samenwerking afsluiten, en die een aanvullende of ondersteunende rol vervullen in de richting van de kernpartners, noemen we ketenpartners. Wanneer zij structureel gebruik maken van bestaande ruimte (al dan niet via een huurovereenkomst) in het betreffende IKC, verloopt dat in principe via medegebruik die gemeld moet worden aan de gemeente.
Ander (incidenteel) gebruik wordt ook gezien als medegebruik, maar hoeft niet gemeld te worden aan de gemeente. Voor de kernpartners geldt dat de gemeente bij een eventueel ruimtetekort geen gebruik maakt van haar vorderingsrecht6. Voor alle andere vormen van verhuur of medegebruik blijft het vorderingsrecht zoals vastgelegd in de Gemeentelijke verordening onderwijshuisvesting van toepassing. 6 Artikel 107 en 108 van de Wpo
47
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
Constructie beheer en exploitatie IKC Het beheer en de exploitatie van integrale kindcentra vraagt, zeker wanneer er ook sprake is van bijvoorbeeld een extra lokaal voor bewegingsonderwijs, een andere juridische vorm. Dit vraagt in voorkomende gevallen maatwerk, waarbij, met inachtneming van de onderscheidende taken en verantwoordelijkheden, de gekozen vorm de beoogde integratie faciliteert en niet in de weg gaat staan. Binnen de gemeente Berkelland is de ‘Stichting IKC Het Simmelink’ daar een goed voorbeeld van. Financiering kinderopvang Vanuit de visie van VNG en ook aansluitend bij die van schoolbesturen en een aantal raadsfracties maakt kinderopvang onlosmakelijk deel uit van de visie op de begeleiding van kinderen tussen 0 en 12 jaar. Daar komt het hele IKC-gedachtengoed vandaan. Op grond daarvan heeft de gemeente Berkelland ervoor gekozen om de kinderopvang in een IKC voor te willen financieren. Als de gemeente de initiële investering hiervoor doet, dan dienen de kosten hiervoor te worden vergoed vanuit de exploitatie van de kinderopvang. Dit houdt in dat de investering voor kinderopvang zich moet terugverdienen in een kostendekkende huur. Voorfinanciering door gemeente Berkelland Voor de gemeente houdt dit in dat de gemeente Berkelland de investering die ze voor de kinderopvang gedaan heeft terugkrijgt.
Er is alleen sprake van eventuele investering in kinderopvang door de gemeente in het geval van de vorming van een integraal kindcentrum. Om de risico’s bij vertrek en/of faillissement van een kinderopvangorganisatie te beperken worden huurcontracten met het schoolbestuur gesloten met een looptijd van ten minste 10 jaar. Bij leegstand, door vertrek van de kinderopvang, gaat het schoolbestuur op zoek naar een nieuwe partner. Eventueel gaat de gemeente na een jaar in overleg met het schoolbestuur om de negatieve effecten van de leegstand te beperken.
6.3. Andere investeringsvormen Schoolbesturen en gemeenten hebben bij nieuwbouw of verbetering van scholen te maken met krappe budgetten, onvoldoende geïndexeerde exploitatievergoedingen en krappe normvergoedingen voor onderhoud en gas- en elektriciteitsverbruik. Toch lukt het veel schoolbesturen en gemeenten om, vaak samen, een energiezuinige en frisse school te financieren. Hiervoor zijn de volgende mogelijkheden beschikbaar: • Eigen middelen: Betaling ineens, budgetten naar voren halen of gespreide betaling. • Geld lenen: Via gemeente, BNG of leveranciers. • Geld van derden: Subsidies overheid, sponsoring. • Nieuwe contractvormen: levensduurbenadering TCO, innovatief aanbesteden en geïntegreerde contracten. (dit zijn ambities, geen eisen van gemeente Berkelland) Huren van gebouwen gebeurt op dit moment bij Willibrordus in Ruurlo. Ook kunnen huurkoop constructies gevormd worden met externe partners, zoals bijvoorbeeld de Stichting Maatschappelijk Vastgoed. Zij hebben bijvoorbeeld De Vliert in Twello gebouwd en gaan De Passie in Wierden bouwen.
48
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
6.4. Subsidies Hieronder zijn subsidies genoemd die in 2020 te verkrijgen waren. In de loop van de tijd kunnen deze wegvallen en kunnen er andere subsidies bijkomen. Per project wordt door de gemeente en het schoolbestuur bekeken welke subsidies mogelijk zijn.
Subsidieregeling voor Energie Innovaties Schoolbesturen en gemeenten die op het punt staan te gaan investeren in innovatie voor aardgasloze renovatie van schoolgebouwen kunnen naast de bekende Subsidie voor duurzame Energieopwekking (SDE+) regeling ook subsidie aanvragen via de Demonstratie Energie Innovatie (DEI+) regeling. Doel van deze subsidieregeling is om de overstap voor bestaande gebouwen naar een aardgasvrije warmtevoorziening op korte termijn aantrekkelijker en goedkoper te maken. Per deelnemer is maximaal € 125.000 beschikbaar. Programma scholen besparen energie Het programma ondersteunt basisscholen en middelbare scholen actief en onafhankelijk bij het nemen van eenvoudige maatregelen om energie te besparen. Daarbij ligt de focus op kleine energiebesparende ingrepen die weinig kosten, en waarmee schoolbesturen relatief veel geld kunnen besparen. Denk bijvoorbeeld aan het inzichtelijk maken van het energieverbruik, het minimaliseren van sluimerverbruik en het energiezuinig inregelen van de verwarming. Ook aan de slag gaan met energiebesparend gedrag samen met leerlingen en leerkrachten hoort daarbij. Met al dat laaghangend fruit kan snel zo’n 10% energiebesparing worden bereikt, blijkt uit de praktijk.
49
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
7. Uitvoering van IHP onderwijs Na de vaststelling van het IHP in 2020 is gestart met de uitvoering, te starten bij fase 1. In dit hoofdstuk is beschreven hoe dit er uit kan zien. Dit is maatwerk per project en afhankelijk van de kennis van het schoolbestuur.
7.1 Start project 1. Het project start door een huisvestingsaanvraag door het schoolbestuur. 2. De gemeente neemt deze in behandeling. 3. Na een positef besluit wordt de werkgroep samengesteld door betrokkenen van het schoolbestuur en van de gemeente. Deze samenstelling is projectafhankelijk • De betrokkenen van de gemeente zijn voornamelijk de opdrachtgever onderwijs, medewerkers uit het gebiedsteam, projectmanager duurzaamheid, financieel adviseur, jurist, en de programmamanager Fijn Leven. Vanuit de gemeente wordt dus vanuit alle invalshoeken gekeken naar het project, zodat een optimaal aanbod voor onderwijs, sport en cultuur gerealiseerd kan worden. Daarnaast resulteert dit in slimme investeringen. De personen worden op de juiste momenten betrokken. • De betrokkenen van de school zijn: schoolbestuur, directeur/locatiecoördinator, specialist gebouwenbeheer zoals een facilitair manager. • De benoeming van een project-procesbegeleider is een traject waar gemeente en besturen samen komen tot een gedragen benoeming. 4. Ieder uitvoeringsbesluit wordt afzonderlijk ter besluitvorming aan de gemeenteraad voorgelegd, inclusief een uitgewerkt plan en de bijbehorende kredietaanvraag. De normen en criteria vanuit de huisvestingsverordening zijn leidend, daar zijn de berekeningen en budgetten op gebaseerd: VNG-normvergoeding. Zie paragraaf 6.1 hoe het krediet tot stand komt.