Integraal Huisvestingsplan Berkelland geactualiseerd
Tekst van het document
INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN ONDERWIJS Gemeente Berkelland 2020-2036, 1e actualisatie maart 2025.
J. Van der Noordt W.A. Wormgoor
wethouder wethouder
Borculo, 16 januari 2025
Vastgesteld in de raadsvergadering van: ……. 2025
Voorwoord De gemeenteraad van Berkelland heeft op 15 september 2020 het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland vastgesteld. De looptijd van dit IHP bestrijkt de planperiode 2020-2036. Het plan is voortvarend opgepakt. In deze actualisatie geven wij een terugblik over fase 0 en fase 1 en maken een actualisatie van de fases 2 en 3. In eerste instantie blikken wij ook even terug op de leerlingenprognose die is gehanteerd bij het opstellen van het IHP in 2019 en vergelijken deze met de meest actuele leerlingenprognose van 2022. Het college wil, in lijn met het ingezette rijksbeleid, aandacht voor inclusief onderwijs en daarom is dit onderwerp ook als visie in deze actualisatie opgenomen. Dit betreft een actualisatie van het IHP en niet een geheel nieuw IHP. Deze actualisatie leidt niet tot een verandering of wijziging van de volgorde van de vernieuwingen van de scholen ten opzichte van elkaar zoals deze waren en zijn vastgelegd in het IHP. De uitgangspunten en visies die in het IHP 2020-2036 zijn vastgelegd, blijven onverkort van toepassing tenzij hierop in deze actualisatie andere uitgangspunten worden geformuleerd. De afgesproken fasering zoals die is vastgelegd blijft in stand. Binnen de periode van de betreffende fase kunnen de betreffende schoolbesturen een verzoek indienen om opname op het huisvestinsprogramma.
De aanvraag wordt dan beoordeeld op basis van de beoordelingscriteria en de financiële mogelijkheden. In de actualisatie van dit IHP zijn de wijzigingen ten opzicht van het IHP van 2020 geel gearceerd.
2
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
Inhoudsopgave Voorwoord .............................................................................................................................................2 Samenvatting........................................................................................................................................5 1. Inleiding; realisatie onderwijshuisvesting op maat......................................................................6 1.1 Aanleiding ...................................................................................................................................6 1.2 Doel van het IHP onderwijs .....................................................................................................7 1.3 Structuurbeschrijving ................................................................................................................7 2. Regelgeving, visie en kaders .........................................................................................................9 2.1. Wettelijke zorgplicht .................................................................................................................9 2.2. Gemeentelijke verordening onderwijshuisvesting ...............................................................9 2.3 Ontwikkelingen kleine scholen toeslag ................................................................................10 2.4.
Financieringsstelsel ...............................................................................................................11 2.5. Duurzaamheid ........................................................................................................................13 2.6 Wet Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen ..............................................................................15 2.7. Integraal onderwijs .................................................................................................................15 3. Samenwerking ...............................................................................................................................20 3.1. Rolverdeling/regie ..................................................................................................................20 3.2. IKC’s en 10-14 onderwijs in gemeente Berkelland ...........................................................20 3.3. Inhoud gaat voor bouw ..........................................................................................................20 3.4. Opstellen strategisch meerjarig huisvestingsplan onderwijs (IHP onderwijs) ...............21 3.5. Eerste stappen in de kernen.................................................................................................23 4.
Onderzoek ......................................................................................................................................25 4.1. Kaders......................................................................................................................................25 4.2. QuickScan ...............................................................................................................................26 4.3. Leerlingenprognoses .............................................................................................................29 4.3.1 Prognose PO ....................................................................................................................29 5. Uitvoeringsagenda ........................................................................................................................34 5.1. Wegingsfactoren ....................................................................................................................34 5.2. Fasering ...................................................................................................................................35 5.2.1. Fase 0: <2020 .................................................................................................................35 5.2.2.
Fase 1: 2020 – 2023.......................................................................................................36 5.2.3. Fase 2: 2024 - 2029 .......................................................................................................38 5.2.4. Fase 3: 2030 - 2036 .......................................................................................................39 5.2.6. Fase 4: 2036 en verder ..................................................................................................40 5.3. Financiële consequenties .....................................................................................................41 5.3.1. Uitgangspunten ...............................................................................................................41 3
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
5.3.2. Verdeling per fase ...........................................................................................................43 6. Financiële en juridische borging ..................................................................................................45 6.1. Investeren in scholen .............................................................................................................45 6.2. Investeren in IKC ....................................................................................................................47 6.3. Andere investeringsvormen ..................................................................................................48 6.4. Subsidies .................................................................................................................................49 7.
Uitvoering van IHP onderwijs.......................................................................................................50 7.1 Start project ..............................................................................................................................50 7.2 Proces .......................................................................................................................................50 7.3 Integrale aanpak ......................................................................................................................51 7.4 Bouwheer .................................................................................................................................51 7.5 Evaluatie en besluitvorming ...................................................................................................52 Bijlagen ................................................................................................................................................53
4
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
Samenvatting Aanleiding Dit IHP is in 2020 vastgesteld. Het is gebruikelijk dat een IHP tenminste eens in de vier jaar wordt geactualiseerd. De uitgangspunten van het IHP blijven onveranderd. In deze actualisatie wordt inzicht gegeven in de voortgang van het IHP en waar wenselijk worden op grond van ontwikkelingen nieuwe uitgangspunten voorgesteld. Proces Om inzicht te krijgen in de technische staat van de onderwijsgebouwen, hebben deskundigen van HEVO onderzoek uitgevoerd (de zogenaamde QuickScan). De werkgroep onderwijshuisvesting, bestaande uit een afvaardiging van de schoolbesturen, heeft input en feedback geleverd op de tussentijdse resultaten. De gesprekken over de toekomst van het onderwijs met schoolbesturen vonden veelal per kern plaats, vanwege de wisselende verdeling van schoolbesturen over de kernen. In de actualisatie is deze informatie nog steeds het uitgangspunt. Fasering In het IHP staan de plannen beschreven voor de komende 16 jaar (2020-2036). Die periode is verdeeld over 5 fases. De gebouwen behoeven nieuwbouw of een combinatie van een passende jas en duurzaamheidsmaatregelen. Fase 0 omvat projecten die uitgevoerd zijn of worden uitgevoerd tijdens het schrijven van dit IHP onderwijs (voor september 2020). In fase 1 (2020-2023) komen schoolgebouwen in Neede, Borculo en Rietmolen aan de orde.
In fase 2 (2024-2029) wordt een vervolg gegeven aan de ingezette herschikking van de gebouwen in Neede en Borculo. In fase 3 (2030-2036) staan vooral scholen genoemd die in de kleine kernen staan. De komende jaren wordt duidelijk welke van deze scholen toekomstbestendig zijn, vooralsnog zijn daar geen investeringen voor opgenomen. In de aanloopperiode naar fase 4 (2036 en verder) wordt opnieuw naar alle schoolgebouwen gekeken om te beoordelen welke maatregelen getroffen moeten worden. Financiële consequenties Bij de financiële consequenties zijn de bedragen opgenomen die volgens de VNG-normen (prijspeil 2025) van toepassing zijn. Daarnaast zijn er marktconforme bedragen opgenomen die zijn gebaseerd op de Bouwkostengenerator van HEVO. Bedragen ventilatie frisse scholen B zijn gebaseerd op de aanvullend kwaliteitskader zoals opgenomen in het Kwaliteitskader Huisvesting onderdeel Gezondheid (frisse scholen en buitenruimte) RuimteOK. In de uitvoering wordt ieder uitvoeringsbesluit afzonderlijk ter besluitvorming aan de gemeenteraad voorgelegd, inclusief een uitgewerkt plan en de bijbehorende kredietaanvraag. Concluderend staat de gemeente Berkelland voor een enorme opgave die de komende jaren een fors beroep doet op de financiële slagkracht van de gemeente. Op dit moment worden de investeringen voor onderwijshuisvesting gedekt uit de reserve onderwijshuisvesting.
Als deze reserve niet wordt aangevuld (bijvoorbeeld door mogelijke overschotten op de jaarrekening) dan is er niet voldoende budget om alle plannen bekostigen. Het is aan college/gemeenteraad om hier in de toekomst nieuwe aanvullende middelen voor vrij te maken in de begroting. 5
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
1. Inleiding; realisatie onderwijshuisvesting op maat 1.1 Aanleiding Regierol gemeente Gemeenten hebben een regierol op de huisvesting van scholen in hun gemeenten. Daarmee zijn gemeenten verantwoordelijk voor het voorzien van adequate huisvesting en de bekostiging van (vervangende) nieuwbouw en uitbreiding van scholen. Met dit IHP onderwijs geeft de gemeente Berkelland invulling aan deze regierol. In hoofdstuk 2 en 3 wordt hier verder op ingegaan. Ontwikkeling van kinderen Adequate huisvesting is steeds belangrijker voor de ontwikkeling van kinderen van 0 tot 18 jaar en de onderwijskwalificatie. Gemeente Berkelland, de schoolbesturen en de partners vanuit de kinderopvang voelen samen de verantwoordelijkheid om dit te faciliteren. Hier wordt verder op ingegaan in paragraaf 3.2. Transitieatlas In de periode van 2013 tot en met 2016 is de transitieatlas tot stand gekomen, voor zowel Primair onderwijs als voor Beroepsonderwijs. Dit werd mogelijk door subsidies vanuit het Regiocontract en later van het ministerie van OCW. Uit de rapportages van de Transitieatlas blijkt dat de gemeente Berkelland een stevige opgave kent qua leerlingendaling. In de periode van 2013 tot 2033 wordt in het basisonderwijs een leerlingendaling van 24,5% verwacht. Het grootste deel van deze daling is inmiddels achter de rug. In de periode 2020 tot 2033 bedraagt de daling nog maar 2,69%.
De voorspellingen zoals gedaan in de Transitieatlas zijn uitgekomen. Bij het opstellen van dit IHP onderwijs is rekening gehouden met de al ingezette en nog te verwachten verdere daling. Bij de uitvoering van het IHP wordt hierop ingespeeld door per kern gezamenlijke huisvesting voor de scholen te realiseren en hierbij het gesprek aan te gaan of de scholen nog zelfstandig moeten blijven bestaan of dat er wordt gewerkt naar samenwerkingsscholen. Integrale aanpak De gemeente Berkelland realiseert zich dat de verantwoordelijkheid voor de inhoud en de identiteit van het onderwijs te allen tijde ligt bij de schoolbesturen, zoals ook vastgelegd in de Grondwet. Investeringen in kwalitatieve, functionele en eigentijdse scholen, die de diverse onderwijskundige en maatschappelijke vraagstukken aankunnen zijn nodig. Om dat te realiseren is samenwerking tussen de gemeente Berkelland en professionals vanuit scholen en kinderopvang organisaties noodzakelijk. De integrale aanpak draagt bij aan de ambitie voor behoud van keuzevrijheid, een goede spreiding en bereikbaarheid en passend onderwijs. Daarom is dit IHP onderwijs tot stand gekomen in nauwe samenwerking tussen gemeente Berkelland en de schoolbesturen.
6
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
Betrokkenen bij (de actualisatie van) het IHP onderwijs Omdat het hier niet gaat om het vaststellen van een nieuw IHP, maar om het actualiseren van het lopende IHP, is het concept in eerste instantie door de gemeente opgesteld. Uiteraard is het concept in een bestuurlijk overleg met de schoolbesturen verder besproken en zijn er met de schoolbesturen en kinderopvanginstellingen kerngesprekken gevoerd.
1.2 Doel van het IHP onderwijs Het doel van dit IHP onderwijs is om als schoolbesturen en gemeente samen een plan voor de toekomst te hebben over hoe we om willen gaan met de huisvesting voor onderwijs. Doordat het IHP onderwijs wordt opgenomen in de Wet op het Primair Onderwijs ontstaat een verplichting voor gemeenten om in samenspraak met de schoolbesturen een IHP onderwijs voor tenminste 16 jaar op te stellen. Dit IHP onderwijs is in combinatie met de Meerjaren Onderhoudsplanning (MOP) de basis voor een langjarige planning van investeringen in onderhoud, renovatie en nieuwbouw, maar ook sluiting en sloop, met de diversiteit van het onderwijs en de demografische ontwikkelingen als uitgangspunt. Na vaststelling van dit IHP onderwijs beschikt de gemeente Berkelland over een strategisch plan voor de onderwijshuisvesting. Daarin heeft de gemeente, in overleg met de schoolbesturen, het huisvestingsbeleid voor de komende 16 jaar bepaald en het investeringsprogramma voor de komende 8 jaar vastgelegd. Het investeringsprogramma vaststellen voor de laatste 8 jaar is lastig doordat niet voor alle scholen duidelijk is wat de wensen zijn. Daarnaast is het mogelijk dat bedragen en eisen dan anders zijn. In de uitvoering wordt ieder uitvoeringsbesluit afzonderlijk ter besluitvorming aan de gemeenteraad voorgelegd, inclusief een uitgewerkt plan en de bijbehorende kredietaanvraag.
In hoofdstuk 7 is beschreven hierover meer beschreven. Het IHP onderwijs is een document dat op basis van consensus is bereikt tussen gemeente en schoolbesturen. De tendens om consensus tussen gemeenten en schoolbesturen over de onderwijshuisvesting over meerdere jaren vast te leggen, heeft verschillende oorzaken. Voor de schoolbestuurders is het belangrijk dat er meer zekerheid ontstaat over te verwachten investeringsbeslissingen op korte en middellange termijn. Voor de gemeente is de consensus om dezelfde reden van belang.
1.3 Structuurbeschrijving In hoofdstuk 1 wordt de aanleiding tot het opstellen van een IHP onderwijs beschreven. Vervolgens geeft dit IHP onderwijs de lezer in hoofdstuk 2 beknopt inzage in de geldende wet- en regelgeving die van toepassing is op onderwijshuisvesting en de recente ontwikkelingen. Deze weergave is relevant omdat onderwijshuisvesting inmiddels een veel bredere functionaliteit heeft dan het faciliteren van het onderwijs zelf. Dat heeft te maken met de veranderende visie op het onderwijs als vindplaats van kinderen waarbinnen veel maatschappelijke organisaties intensief met elkaar samenwerken. De gemeente Berkelland heeft aan die ontwikkeling een voor de gemeente specifieke invulling gegeven, dat wordt in hoofdstuk 3 beschreven. Om zicht te krijgen op de bouwkundige staat van de gebouwen en de onderwijskundige functionaliteit, heeft HEVO in opdracht van de gemeente alle schoolgebouwen ‘geschouwd’. De resultaten worden weergegeven in de rapportage van de QuickScan. In hoofdstuk 4 wordt de samenvatting weergegeven, samen met de leerlingenprognoses en een overzicht van de capaciteit van de afzonderlijke gebouwen. Omdat er in de actualisatie geen sprake is 7
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
van het veranderen van de toekenning van voorzieningen per fase, is voor deze actualisatie geen nieuwe QuickScan uitgevoerd. In hoofdstuk 5 staan de scenario’s beschreven voor de planperiode van 16 jaar, inclusief de uitvoeringsagenda. Ook worden de financiële consequenties daarvan in dit hoofdstuk zichtbaar. In hoofdstuk 6 is beschreven hoe de uitvoering van dit IHP onderwijs wordt geborgd, zowel financieel als juridisch. Ten slot wordt in hoofdstuk 7 beschreven hoe de uitvoering van het IHP onderwijs er mogelijk uit ziet.
8
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
2. Regelgeving, visie en kaders In dit tweede hoofdstuk zijn de visies en regelgeving voor onderwijshuisvesting beschreven. In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op hoe dit voor gemeente Berkelland leidt tot een IHP onderwijs. Tot 2025 heeft het IHP onderwijs de status van een bestuurlijke afspraak, omdat er nog geen wettelijke verplichting is voor het vaststellen van een IHP onderwijs. Als het IHP onderwijs, naar verwachting in januari 2026, een wettelijk verplicht document wordt, zal ook de status veranderen. Het IHP onderwijs wordt aan die verwachtingen bijgesteld, zoals dat bijvoorbeeld gebeurt met de onderwijshuisvestingsverordening.
2.1. Wettelijke zorgplicht Onderwijshuisvesting De gemeente heeft wettelijke zorgplicht op het gebied van onderwijshuisvesting. De onderwijswetgeving stelt dat een gemeente moet voorzien in adequate huisvesting voor het Primair Onderwijs, (Voortgezet) Speciaal Onderwijs en Voortgezet Onderwijs. De voorzieningen in de huisvesting waarvoor de gemeente verantwoordelijk is, zijn vastgelegd in de wetgeving. Zo is de gemeente onder andere verantwoordelijk voor (vervangende) nieuwbouw, uitbreiding en herstel van constructiefouten. Het onderhoud van de gebouwen, zowel binnen- als buitenkant, en de exploitatie van het gebouw is de verantwoordelijkheid van de schoolbesturen. Vooralsnog is niet wettelijk geregeld wie verantwoordelijk is voor de renovatie van schoolgebouwen. Kinderopvang De gemeente heeft geen zorgplicht voor de voorzieningen voor kinderopvang. De visie van gemeente Berkelland op Integrale Kindcentra (verder te noemen als IKC) is beschreven in paragraaf 2.6.
2.2. Gemeentelijke verordening onderwijshuisvesting Voor de uitvoering van de wettelijke zorgplicht is de gemeentelijke verordening ‘verordening voorzieningen huisvesting onderwijs 2019’ van kracht (verder te noemen als verordening). Vanuit de VNG wordt regelmatig een modelverordening opgesteld, die de gemeente Berkelland nagenoeg volledig overneemt vanwege de uniformiteit. Gemeente Berkelland heeft de verordening vastgesteld op 21 mei 2019. Hier is de verordening online te vinden. Deze verordening regelt het onderwijshuisvestingsbeleid. Het geeft onder andere uitgangspunten voor voorzieningen die schoolbesturen jaarlijks kunnen aanvragen bij de gemeente. De gemeente gebruikt de opgenomen criteria om te toetsen of een aangevraagde voorziening voor vergoeding in aanmerking komt. De VNG is op dit moment aan de slag met het aanpassen van de modelverordening aan de nieuwe ontwikkelingen. De inzet is om deze in de eerste helft van 2025 te publiceren. De gemeente Berkelland zal hierna de modelverordening vertalen in een lokaal toegespitste Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs in overleg met de schoolbesturen. Verwachting is dat in het derde kwartaal van 2025 deze verordening aan de gemeenteraad wordt voorgelegd. Eigendom schoolgebouwen Over het algemeen hebben schoolbesturen het juridisch eigendom van schoolgebouwen.
Er zijn enkele uitzonderingen; geplande nieuwbouw van ’t Simmelink (stichting IKC ’t Simmelink), de Willibrordusschool in Ruurlo en VSO De Triviant (maken beiden gebruik van een huurpand). Ook het Zone-College is in dit kader een uitzondering (het viel tot 2017 9
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
onder het ministerie van Economische Zaken en valt nu onder de verantwoordelijkheid van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap). Medegebruik In de verordening is aangegeven dat voor de verhuur van lokalen toestemming is vereist van het college. Bij verzoeken om aanvullende huisvesting gaan wij per kern ook stringenter beoordelen of er binnen de in de verordening genoemde afstand van 2 kilometer een mogelijkheid is om gebruik te maken van leegstaande ruimte in andere schoolgebouwen. Terugname Op het moment dat een schoolbestuur een gebouw aan de gemeente teruggeeft, omdat deze niet meer nodig is voor het onderwijs aan een school van dat schoolbestuur, wordt de volgende procedure gevolgd; 1. Schoolbestuur en gemeente verklaren in een gezamenlijke akte dat de school met ingang van een bepaalde datum niet meer noodzakelijk is voor het onderwijs van die school. 2. Door inschrijving van deze akte in het kadaster verkrijgt de gemeente weer het eigendom. 3. De gemeente laat een conditiemeting uitvoeren op basis van score 3 en een rapport ‘staat van onderhoud’ opstellen. 4. Gemeente en schoolbestuur gaan met elkaar in gesprek over deze ‘staat van onderhoud'. Hiervoor kan mede gebruik worden gemaakt van de meerjarenonderhoudsplanning van de betreffende school. Het resultaat van dit gesprek is de constatering of er al dan niet sprake is van achterstallig onderhoud.
Is dit het geval, dan wordt dit in de akte vermeld. Ook wordt aangegeven welk bedrag het schoolbestuur aan de gemeente vergoedt om het achterstallig onderhoud op te lossen.
Doordecentralisatie De gemeente kan er, in samenspraak met één of meerdere schoolbesturen, voor kiezen dat schoolbesturen zelf geheel verantwoordelijk zijn voor de onderwijshuisvesting met inbegrip van onder andere nieuwbouw en uitbreiding. Hiervoor ontvangt een schoolbestuur jaarlijks een bedrag van de gemeente. We spreken hier dan over doordecentralisatie. De gemeente behoudt dan echter wel haar zorgplicht, wat betekent dat de uiteindelijke verantwoordelijkheid voor de realisatie van adequate onderwijshuisvesting bij de gemeente blijft liggen. De schoolbesturen zijn echter verantwoordelijk voor de uitvoering. Gemeente en schoolbesturen maken afspraken over de monitoring en de wijze waarop verantwoording wordt afgelegd. Het college van B&W van de gemeente Berkelland heeft ten aanzien van doordecentralisatie het standpunt ingenomen dat hieraan geen medewerking verleend wordt. Juist in deze tijd is een integrale aanpak in de wijk of kern gewenst. De gemeente wil de vrijheid op hier op te kunnen sturen behouden.
2.3 Ontwikkelingen kleine scholen toeslag Bekostiging speelt een rol bij het in standhouden van scholen. Momenteel ontvangen alle scholen met minder dan 150 leerlingen een kleine scholen toeslag. Ook scholen in grote steden. Het huidige kabinet vindt het van belang dat met name kleine scholen die belangrijk zijn voor het behoud van een bereikbaar onderwijsaanbod, doelgericht moeten worden bekostigd. Daarom wordt voorgesteld de huidige kleine scholen toeslag om te vormen naar een dunbevolktheidstoeslag. Scholen in de grote steden ontvangen dan geen kleine scholen toeslag meer. De middelen die hiermee vrij komen worden geïnvesteerd in kleine scholen in dunbevolkte regio’s. Deze wijziging in de bekostiging vraagt om zorgvuldigheid en tijd voor 10
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
de uitwerking. In een kamerbriefkamerbrief van 19 december 2024 heeft de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aangegeven de gesprekken hierover met het onderwijsveld te starten.
2.4. Financieringsstelsel Wetsvoorstel weeffouten in het huidige financieringsstelsel Hoewel de huidige rolverdeling tussen gemeente en schoolbesturen op papier helder is, vertoont de rolverdeling in de praktijk enige gebreken. Deze richten zich met name op het financiële vlak doordat beide partijen de mogelijkheid hebben de uitgaven te beperken. Enerzijds kan de gemeente de uitgaven beperken door relatief goedkope of niet duurzame gebouwen te realiseren ten koste van hoge onderhouds- en exploitatiekosten. Anderzijds kunnen schoolbesturen de eigen uitgaven beperken door te weinig te investeren in onderhoud en op die manier eerder voor (vervangende) nieuwbouw in aanmerking te komen. Kortom de onderwijshuisvesting is en blijft een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Dit IHP onderwijs draagt bij aan duidelijke verwachtingen naar alle partijen. In hoofdstuk 6 is de financiële en juridische borging van het IHP onderwijs beschreven. Financieringsstelsel De financiering van het onderwijs is complex. Samengevat heeft het onderwijs te maken met twee partijen: - Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap; - Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties; de gemeente ontvangt gelden via het gemeentefonds. Daarnaast voorziet de Rijksoverheid via diverse kanalen scholen en gemeenten van specifieke doelsubsidies.
Deze richten zich de laatste tijd vooral op duurzaamheids- en energiemaatregelen. In figuur 1 is hiervan een schema weergegeven.
Figuur 1 Doelsubsidies (bron HEVO)
Tekortkomingen opheffen Daarnaast zijn er tussen deze twee geldstromen nog diverse aspecten die niet geregeld zijn (zie: hiaten in regelgeving). Dit is voor de PO-Raad, VO-Raad en de VNG aanleiding geweest om 11
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
gezamenlijk een voorstel te sturen naar de staatssecretaris van onderwijs om de tekortkomingen in het huidige stelsel voor de onderwijshuisvesting op te lossen. Het voorstel heft een aantal geconstateerde tekortkomingen op en brengt de gemeente en schoolbesturen in een min of meer gelijkwaardige positie van elkaar. Wetsvoorstel Enkele belangrijke elementen uit het wetsvoorstel zijn: - De in de verordening beschreven jaarcyclus voor aanvragen voor de onderwijshuisvesting wordt vervangen door een langere periode, waarin de gemeente na overleg met de schoolbesturen het huisvestingsbeleid en het investeringsprogramma voor een periode van 4 jaar vastlegt in een integraal huisvestingsplan (IHP onderwijs), met een doorkijk tot het 16e jaar. - De mogelijkheid om renovatie als een volwaardig alternatief voor vervangende nieuwbouw in te kunnen zetten. Renovatie zou daarom moeten worden opgenomen als een voorziening in de wet. Renovatie dient daarbij te leiden tot een startsituatie/startconditie die in functioneel en kwalitatief opzicht gelijkwaardig is aan nieuwbouw en gericht is op een levensduurverlenging van het gebouw. De gemeenten kunnen vaststellen welke termijn van levensduurverlenging zij gaan hanteren; ten minste 25 jaar / 30 jaar of 40 jaar.
In de nieuwe modelverordening wordt, vanuit duurzaamheid en op circulariteit bekeken, opgenomen dat bij de uitwerking van een toegekende vervanging, eerst gekeken moet worden of renovatie mogelijk is. Zo niet, dan komt vervangende nieuwbouw in beeld. Voor de voorzieningen die zijn opgenomen in het IHP wordt deze afweging ook toegepast. Tenzij er in het verleden specifieke afspraken zijn gemaakt dat er direct sprake is van vervangende nieuwbouw. - Het investeringsverbod voor het PO en SO wordt zodanig aangepast dat het overeenkomt met de huidige bepalingen zoals die gelden voor het VO. PO en SO krijgen dan de mogelijkheid te investeren in de huisvesting. De huidige financieringsstromen blijven gehandhaafd, maar de versoepeling van het investeringsverbod kan leiden tot een gezamenlijke financiering die de kwaliteit van onderwijshuisvesting kan vergroten of versnellen. IHP onderwijs verplicht per 1 januari 2026 Naar verwachting ligt de ingangsdatum van deze wetwijzigingen op 1 januari 2026 De start van het project bepaalt onder welke voorwaarden van de wet het project valt. Met de opstelling en actualisatie van dit IHP onderwijs worden bovenstaande elementen waar mogelijk meegenomen en lopen we binnen de kaders van de geldende wetgeving op het genoemde wetsvoorstel vooruit. Met het inwerkingtreden van het wetsvoorstel worden gemeenten verplicht een IHP vast te stellen.
Naar alle waarschijnlijkheid worden dan ook een aantal onderdelen benoemd die verplicht in een IHP moeten worden opgenomen. Achterliggende reden hiervan is dat het ministerie van OCW meer inzicht wil krijgen in de kwaliteit van de schoolgebouwen. Het zal niet zo zijn dat direct alle gemeenten een IHP moeten gaan vaststellen die voldoet aan alle vast te stellen inderdelen. Voor gemeenten die al een IHP hebben vastgesteld zal er een overgangsperiode komen.
Normering kosten onderwijshuisvesting Mede door de gebeurtenissen in de wereld zoals de coronapandemie en de oorlogssituaties zijn de werkelijke kosten voor het realiseren van onderwijsvoorzieningen behoorlijk uit de pas gaan lopen in vergelijking met de normbedragen uit de verordening. In de modelverordening van de VNG die in de 2e helft van dit jaar zal verschijnen wordt hier 12
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
aandacht aan besteed. Getracht wordt een reëler normbedrag op te nemen. Tevens wordt de wijze van jaarlijkse indexering van deze bedragen aangepast. De huidige indexering is grotendeels gebaseerd op ontwikkelingen in de woningmarkt. Er wordt nu gekeken of een onafhankelijke instantie meer waarheidsgetrouwe indexeringen kan afgeven. Bij de vaststelling van een nieuwe verordening komen wij hierop terug. Naar verwachting zal deze verordening in het derde kwartaal van 2025 aan u worden voorgelegd.
2.5. Duurzaamheid Klimaatakkoord Eind juni 2019 presenteerde het kabinet het klimaatakkoord. De aangekondigde maatregelen moeten ervoor zorgen dat de CO2-uitstoot in 2030 met 49% is gedaald ten opzichte van 1990. Zie in figuur 2 de routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed.
Figuur 2 Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed
13
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
Duurzaamheidsambitie gemeente Berkelland Het college van B&W heeft in 2018 is de volgende ambitie voor energie en duurzaamheid geformuleerd: “Om de doelstelling ‘Berkelland energieneutraal’ in 2030 te halen, moeten er nog veel (extra) stappen worden gezet. Ook op het gebied van duurzaamheid: de manier waarop we in de toekomst willen wonen, leven en werken met zorg voor onze aarde. Gemeente als voorbeeld Dit betekent voor ons als gemeente een actievere rol; nog meer aanjagen en stimuleren dat inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties investeren in duurzaamheid en energie. We vinden het belangrijk dat iedereen mee kan doen met de energietransitie. En natuurlijk moeten we zelf het goede voorbeeld geven. Klimaatakkoord als aanjager We worden bij deze opgave geholpen door de afspraken die gemaakt zijn (en nog worden gemaakt) in het kader van het Nationaal Klimaat Akkoord en de Regionale Energie-strategie.
Huisvesting wordt beschouwd in periodes van ten minste 40 jaar (vanwege de afschrijvingstermijn). Hiervan is de consequentie dat alle nieuwe schoolgebouwen uitgevoerd moeten worden volgens ENG. Het streven is erop gericht om de bestaande gebouwenvoorraad voor 2036 aangepast te hebben volgens de principes van Frisse Scholen C dan wel Frisse Scholen B1. Frisse Scholen is tot stand gekomen op basis van het bouwbesluit. Voor 2012 was de ambitie voor nieuwe schoolgebouwen Frisse Scholen C. Bouwbesluit 2015 eist voor nieuwe schoolgebouwen Frisse Scholen B op het gebied van ventilatie. In bijlage 4 zijn de beslisbomen verduurzaming scholen weergegeven. Bij aanpassingen van het gebouw wordt bepaald wat de huidige status en leeftijd is en anderzijds wat de gewenste levensduur is. Daarbij wordt ook gekeken of de onderwijskundige wensen in het bestaande gebouw toegepast kunnen worden. Voor deze gebouwen geldt geen verplichte Frisse Scholen klasse, immers wordt bij het bouwen van het gebouw het bouwbesluit of een hogere ambitie gevolgd. Vanaf 1 januari 2021 is het verplicht om nieuw te bouwen volgens de BENG eisen (Bijna EnergieNeutraal Gebouw). De gemeente Berkelland heeft goede ervaringen opgedaan om nieuwbouw uit te voeren volgens de ENG eisen (Energieneutraal Gebouw) in combinatie met frisse scholen B.
Het ambitieniveau van de gemeente is dat bij nieuwbouw of renovatie wordt gestreefd naar het realiseren van een ENG gebouw, met een financiële bijdrage vanuit het betreffende schoolbestuur. Voor onderhoud en verduurzaming van bestaande schoolgebouwen is in principe het schoolbestuur als eigenaar van de gebouwen verantwoordelijk. De gemeente heeft voor deze scholen een gedeeltelijke verantwoordelijkheid opgepakt door in het IHP een aantal scholen te benoemen waarbij voorzieningen zijn voorzien om te voorzien in de eisen van frisse scholen B ten aanzien van het onderdeel ventilatie.
1 Frisse school is een schoolgebouw (basis- of voortgezet onderwijs) met een laag energiegebruik en
een gezond binnenmilieu als het gaat om luchtkwaliteit, temperatuur, comfort, licht en geluid.
14
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
Netcongestie De geplande voorzieningen in dit IHP betreffen allemaal vervanging en of uitbreiding van bestaande gebouwen. Gelet hierop worden geen belemmeringen verwacht betreffende de nutsvoorzieningen. In de voorbereiding dient de bouwheer wel nader te onderzoeken of er inderdaad geen problemen zijn te verwachten. Begin 2024 heeft Liander bij gemeenten een uitvraag gedaan naar verwachte gebiedsontwikkelingen en bouwplannen. De in dit IHP opgenomen voorzieningen zijn in de aan Liander verstrekte opgave meegenomen. Sectorale routekaart De VO-raad en PO-Raad hebben de plannen uit het klimaatakkoord verwerkt in een sectorale routekaart met daarin een plan hoe alle schoolgebouwen in 2050 CO2-arm kunnen worden. Er moet een flinke versnelling van de verduurzamingsmaatregelen plaatsvinden om de doelen te bereiken. De verduurzaming moet samengaan met het verbeteren van de functionele kwaliteit van gebouwen en verbetering van het binnenmilieu. Nog geen beleid Op het thema duurzaamheid is in juli 2020 nog geen beleid geformuleerd ten behoeve van onderwijs, met uitzondering van het streven naar ENG voor nieuwbouw. Bij aanpassingen aan het gebouw wordt gestreefd naar Frisse Scholen C of B. Tijdens projecten wordt bekeken hoe dit thema kan worden geborgd. Ervaringen kunnen mogelijk worden gebruikt voor nieuwe projecten.
In bijlage 5 is beschreven hoe duurzaamheid in de aanbesteding geborgd kan worden.
2.6 Wet Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen Met het aannemen van de nieuwe wet ‘Meer Ruimte Voor Nieuwe Scholen’ (wet MRvNS) zijn er vanaf 1 juni 2021 meer mogelijkheden ontstaan voor het stichten van een nieuwe school. Doel van deze wet is om ervoor te zorgen dat het starten van nieuwe openbare en bijzondere scholen in het funderend onderwijs beter aansluit bij de daadwerkelijke belangstelling van leerlingen en ouders. Deze wet zou moet zorgen voor meer vernieuwing in het onderwijs en keuzevrijheid voor de ouders. Een nieuwe school hoeft niet meer te horen bij een erkende richting zoals bijvoorbeeld protestants christelijk of algemeen bijzonder onderwijs. Initiatiefnemers moeten dan eerst in overleg treden met schoolbesturen, samenwerkingsverbanden en gemeente. Een aanvraag voor een nieuwe school moet in ieder geval informatie geven over ouderverklaringen dat men de nieuwe school wil bezoeken en informatie over de te verwachten kwaliteit van de school. De onderwijsinspectie toetst de aanvraag op eisen die inzicht geven in de te verwachten kwaliteit van de school. Op basis van deze wettelijke regeling geldt voor de gemeente Berkelland dat een nieuwe school op 1 januari van het elfde jaar na de indiening van de aanvraag zal worden bezocht door ten minste 200 leerlingen. De wet MRvNS sluit in de praktijk niet goed aan op het planmatig en toekomstgericht werken zoals in het IHP.
Zo zorgt de stichtingsprocedure ervoor dat er jaarlijks onzekerheid is over hoeveel nieuwe initiatieven zich aanmelden en bekostiging ontvangen. Dit maakt het voor betrokkenen lastig om deze initiatieven in de planvorming mee te nemen.
2.7. Integraal onderwijs De gemeente is verantwoordelijk voor de resultaten van het sociaal domein. In de praktijk betekent dit dat de gemeente regie en beleid moet voeren gericht op het aanbod voor alle kinderen. 15
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
Integraal Kindcentrum (IKC) Een IKC is een centrum waar in ieder geval basisonderwijs, kinderopvang en peuterspeelzaal integraal en als een logisch geheel zijn samengebracht. Als ware het één organisatie. Deze kernpartners werken op een IKC onder één aansturing structureel samen aan onderwijs, opvang, opvoeding, ontmoeting, ontwikkeling en ontspanning. Hierbij wordt vaak samengewerkt met zorg- en ondersteuningsinstellingen en welzijnsorganisatie(s). Soms wordt ook het VO bij de samenwerking betrokken, of is het VO zelf initiatiefnemer voor een samenwerking. Hierbij kan gedacht worden aan 10-14 onderwijs, zie aan het einde van deze paragraaf. Een IKC kenmerkt zich door: - Eén visie, pedagogisch en educatief. - Eén plan en aanpak, pedagogisch, educatief en op het gebied van ondersteuning/zorg en welzijn. - Eén organisatie (in de zin van frontoffice) voor kinderen van 0-12 jaar. - Een afgestemd dagarrangement op het gebied van tijd en aanbod. - Eén met de omgeving, waarin grote ouder- en buurtbetrokkenheid aanwezig is. - Eén gebouw of campus-model. - Formeel en bestuurlijk vastgelegde afspraken. Gemeente Berkelland In de gemeente Berkelland is ervoor gekozen om te streven naar de vorming van IKC’s. Een reeks snelle maatschappelijke ontwikkelingen onderstreept die keuze om aan de slag te gaan met samenwerking.
De ontgroening, die vooral in plattelandsgemeenten het voortbestaan van scholen en kinderopvang-voorzieningen bedreigt, is een belangrijk motief voor samenwerking. Kind centrum-concept Er bestaat politiek en maatschappelijk brede overeenstemming dat kinderopvangvoorzieningen niet alleen bedoeld zijn voor het combineren van arbeid en zorg door ouders, maar ook een belangrijke rol vervullen bij de ontwikkeling van kinderen. Het kind centrumconcept betekent dat kinderen binnen de reguliere voorzieningen die ondersteuning (talenten, zorg, taal etc.) krijgen die ze nodig hebben om zich optimaal te kunnen ontwikkelen. Het kind centraal dus. Vanuit het perspectief van het sociaal domein komt zo ook het uitgangspunt van de gemeentelijke jeugdzorg: zicht op kind en gezin in beeld. Dat geeft de mogelijkheid dat meer preventief en sneller en gerichter actie kan worden ondernomen. Meer inzet op preventie zorgt voor snellere regulering van de problemen. Dit heeft positieve financiële voordelen (zorgbudgetten). Ook heeft dit positieve invloed op een stabiele ontwikkeling van kinderen. In die zin kan het concept gezinnen ook ontzorgen. Ouders kunnen zich gesteund voelen doordat sprake is van pedagogisch partnerschap. Ouders staan er niet alleen voor, maar voelen de steun van de mede-opvoeders.
Het gaat in de kindcentra uiteraard niet alleen om zorgproblematiek, ook het accent op individuele talentontwikkeling wordt verhoogd. En dit heeft een positieve invloed op de toekomstige arbeidsmarkt en dus op de economische ontwikkeling van een gebied. In figuur 3 is weergegeven hoe IKC in het gemeentelijk sociaal domein bestaat.
16
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
Figuur 3 Gemeentelijk Sociaal Domein (Bron: VNG)
10-14 onderwijs Naast de ontwikkeling rondom het jonge kind, zijn er ook initiatieven om de kloof tussen het primair onderwijs en het voortgezet onderwijs te dichten. Dit krijgt vorm in het zogenaamde 10-14 onderwijs. In gemeente Berkelland vindt afstemming van het onderwijs tussen de bovenbouw van het primair onderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs
17
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
programmatisch plaats. Ook hier wordt een doorgaande ontwikkelingslijn gecreëerd. De gemeente vindt dit ook belangrijk en blijft hierover in gesprek met de schoolbesturen. Geïntegreerde organisatie Er zijn verschillende SO/SBO scholen in de gemeente Berkelland. Er zijn gesprekken over een eventuele samenwerking tussen de scholen. De samenwerking tussen stichting OPONOA (SBO Diekmaat) en stichting SOTOG (SO en VSO) is afhankelijk van de evaluatie passend onderwijs die in het najaar van 2020 gevoerd wordt binnen SWV IJssel/Berkel. Dit leidt uiteindelijk tot een nieuw ondersteuningsplan 2021 – 2025. Hieruit blijkt wat de richting van SBO Diekmaat gaat worden. Daaruit moet blijken of een combinatie van verschillende onderwijssoorten met betrekking tot speciaal onderwijs in een geïntegreerde organisatie mogelijk is. Inclusiever onderwijs Het ministerie van OCW heeft de ‘Werkagenda route naar inclusief onderwijs’ opgesteld, waarin stappen worden beschreven om te komen tot inclusief onderwijs. Hierin wordt met name gekeken naar een verdergaande samenwerking tussen het basis- en voortgezet onderwijs met het speciaal onderwijs. De gemeente Berkelland staat voor inclusieve onderwijsvoorzieningen waarbij jeugdigen dichtbij huis (thuisnabij) onderwijs kunnen volgen dat past.
Het speciaal onderwijs zien we als tijdelijke specialistische onderwijsvoorziening waarbij de inzet gericht is op terugkeer naar de reguliere basis. Dit zijn onderwijsvoorzieningen die kleinschalig zijn en antwoord geven op (tijdelijke) maatwerkvragen, waarbij de reguliere context nu echt niet dienend is (te maken) voor de jeugdige en waarmee schooluitval (thuiszitten) voorkomen wordt. Speciaal onderwijs is nabij (loopafstand) regulier onderwijs (in de kern/ maatschappij) om ook daadwerkelijk gehoor te kunnen geven aan samenwerkingsmomenten. We zetten in op inclusie waarbij er zo min mogelijk separate onderwijsvoorzieningen voor selecte groepjes gecreëerd worden. Dat betekent dat we in inclusieve schoolgebouwen investeren. Voor het speciaal onderwijs investeren we in de zogenaamde ’samenbouw’ tussen PO en SO en VO en VSO. Dit kan bijvoorbeeld door middel van de school-in-schoolsetting en mediumsetting. In beide settingen volgen leerlingen onderwijs binnen de muren van een reguliere school. Waar mogelijk streven wij naar inclusiever onderwijs. Specifieke voorzieningen worden alleen gerealiseerd bij de doelgroep waar dit echt noodzakelijk voor is (maatwerk). Uitkomst kerngesprekken In het algemeen kan worden gesteld dat inclusiever onderwijs hoog op de agenda’s staat van alle schoolbesturen. Men zet zich hier voor in en de scholen doen hierin wat ze kunnen.
Er wordt aansluiting gezocht tussen kinderopvang en scholen (doorlopende leerlijn) en er is samenwerking met het Samenwerkingsverband. Daar waar mogelijk worden kinderen met een hogere ondersteuningsbehoefte binnen school begeleid. Maar de schoolbesturen zien ook een grens aan hun mogelijkheden voor hun inzet op dit onderwerp. De problematiek bij de leerlingen neemt toe en de werkdruk bij het onderwijzend en begeleidend personeel is hoog. Ruimte om op dit moment nog meer taken uit te voeren hieromtrent is er niet. Er is sprake van handelingsverlegenheid (nog onvoldoende ervaring en competenties en een te hoge werkdruk). Er is geen sprake van onwelwillendheid. Op basis van deze gesprekken is er een toelichtend stuk opgesteld over de visie inclusiever onderwijs. De visie staat centraal en is helder, waarbij er begrip is dit niet van vandaag op 18
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
morgen kan worden gerealiseerd. De weg naar het bereiken van deze visie is dan ook continue onderwerp van gesprek tussen de schoolbesturen en samenwerkingsverbanden. In het bestuurlijk overleg van 16 januari 2025 is afgesproken dat gemeente, schoolbesturen en kinderopvanginstellingen deze toelichting op de visie verder gaan uitwerken. Een eerste concept is als bijlage 5 toegevoegd. Betekenis van de visie op onderwijs aan nieuwkomers We streven naar inclusie en het mixen van verschillende doelgroepen nieuwkomers. Concreet betekent dit bijvoorbeeld dat we Internationale Schakel Klassen/-scholen (ISK) met het voortgezet onderwijs in de grotere kernen inrichten. Voor het primair onderwijs richten we Taal Schakel Klassen (TSK) in in de reguliere basisscholen. Vertaling naar zichtbaarheid van dit beleid De opdracht en de ambities die we hebben zijn groot. We vertalen daarom concreet hoe we deze in ons beleid terugzien: • We zien een terugloop van indicaties in het speciaal onderwijs en een groep van collectieve indicaties in het regulier onderwijs (collectief arrangeren). • We zien een krimp in het marktaandeel van specialistische onderwijsvoorzieningen en groei van reguliere onderwijspartners. • We zien krimp van het aantal jeugdigen met een ontheffing van de leerplicht en thuiszitters.
• We zetten actief in op samenwerking tussen het lokale bedrijfsleven en MBO instellingen en praktijkscholen. Meedoen is de norm. • Op gebied van onderwijshuisvesting wordt er geïnvesteerd in ‘samen’ scholen: (gebouwen) tussen PO en SO en VO en VSO. Scholen voor speciaal onderwijs zullen ‘krimpen’ qua leerlingaantallen. De speciaal onderwijsscholen huisvesten we dichterbij de reguliere samenleving.
19
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
3. Samenwerking In dit hoofdstuk is beschreven hoe gemeente Berkelland kan samenwerken met de schoolbesturen en kinderopvang organisaties in haar gemeente.
3.1. Rolverdeling/regie De gemeente en de schoolbesturen voeren samen de regie op schoolgebouwen. De gemeente is verantwoordelijk voor nieuwbouw en uitbreidingen. De schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor het onderhoud en de exploitatie van de schoolgebouwen. De schoolbesturen voeren de regie op het onderwijsaanbod en de diversiteit daarvan. De wijze van samenwerking kan in de toekomst uitmonden in een convenant of overeenkomst. De samenwerking die rondom dit IHP onderwijs tot stand is gekomen overstijgt de samenwerking zoals deze is geregeld in de verordening. De verordening geldt als vangnet, het onderwijshuisvestingsbeleid is in eerste instantie leidend voor alle betrokken partijen. De verordening geldt als vangnet als partijen niet tot overeenstemming kunnen komen. Dan kunnen ze zich beroepen op rechten, plichten en regelingen zoals deze staan beschreven in de geldende verordening.
3.2. IKC’s en 10-14 onderwijs in gemeente Berkelland De gemeente Berkelland heeft er in 2015 voor gekozen om te streven naar het realiseren van Integrale kindcentra (IKC’s). In bijlage 6 is het visiedocument “Toekomstgericht primair onderwijs Berkelland” opgenomen. Deze is op 30 juni 2015 door de gemeenteraad van Berkelland vastgesteld. In de plannen die sindsdien zijn ontwikkeld is daar in de praktijk op een verschillende manier invulling aan gegeven: - Voor de gemeente betekent dit rekening houden met de lokale situatie (lees: maatwerk per kern), het verbinden van (maatschappelijke) partijen op inhoud en het faciliteren van het proces. - Schoolbesturen voor primair onderwijs en voor voortgezet onderwijs spreken over mogelijke initiatieven om deze doorgaande lijnen ook in de gemeente Berkelland vorm te gaan geven. De scholen in Neede en Eibergen gaan de beoogde samenwerking uitwerken met het Assink Lyceum. De scholen in Borculo en Ruurlo werken dit uit met het Staring College. De coronapandemie heeft ervoor gezorgd dat dit thema on hold is gezet. Desgewenst kunnen de scholen dit initiatief weer verder gaan uitwerken. Met het raadsbesluit op 19 maart 2019 heeft de gemeenteraad van de gemeente Berkelland de ambitie uitgesproken om de vorming van IKC’s mogelijk te maken.
Het is aan de schoolbesturen om te bepalen met welke partner zij het IKC vormen, de gemeente heeft daar geen leidende rol in. Vaak werken scholen en kinderopvang al op inhoud samen. Bij nieuwbouw is het streven erop gericht om gezamenlijk gehuisvest te worden. Deze ontwikkeling is gaande. In de komende jaren worden meerdere IKC’s gerealiseerd. In paragraaf 6.2 is beschreven hoe IKC’s kunnen worden gerealiseerd.
3.3. Inhoud gaat voor bouw De huisvestingssituatie is per kern erg verschillend. In veel kernen was sprake van daling van het aantal leerlingen ten tijde van het opstellen het IHP in 2020, zie paragraaf 1.1. Inmiddels is er geen sprake meer van een verwachte daling. Ook speelt de grootte van de 20
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
kern en de diversiteit aan voorzieningen binnen kernen een rol. Er wordt gekeken naar de mogelijkheden om een zo optimaal mogelijk (onderwijs-)voorzieningenniveau te bereiken. Daarbij is een goede (inhoudelijke) samenwerking tussen betrokken partijen een vereiste. Voorzieningen onder één dak is niet in alle kernen mogelijk en is geen voorwaarde om een optimaal voorzieningenniveau te bereiken. In dit IHP onderwijs wordt per kern inzichtelijk gemaakt hoe een zo goed mogelijk voorzieningenniveau kan worden behaald in samenwerking met betrokken partijen. Nieuwe ontwikkelingen De schoolbesturen geven allen aan dat de bouw of renovatie van een schoolgebouw de afgelopen jaren steeds duurder is geworden. Dit is een ontwikkeling die wereldwijd speelt. Naast dat het duurder wordt, hebben deze ontwikkelingen / projecten een veel langere doorlooptijd. Hetgeen weer extra beslag legt op capaciteit en middelen. Daarnaast speelt het gegeven dat de materiele exploitatiekosten heel veel duurder zijn geworden. Schoolbesturen moeten steeds vaker onderwijskundige budgetten inzetten voor adequate huisvesting. De eisen aan nieuwbouw en renovatie worden steeds hogere en bouwkosten. Gemeenten worden voor deze kosten niet genoeg gecompenseerd vanuit het Rijk. Dit zorgt naast de langere doorlooptijd van bouwprocessen ook steeds meer voor een afweging van de betaalbaarheid.
3.4. Opstellen strategisch meerjarig huisvestingsplan onderwijs (IHP onderwijs) De gemeente stelt in samenspraak met de schoolbesturen een IHP onderwijs op in de lijn van het voorstel van de PO-raad, VO-raad en VNG. Het IHP onderwijs bestrijkt een periode van 16 jaar. Wanneer de lokale en/of landelijke ontwikkelingen het nodig achtend wordt het IHP onderwijs geactualiseerd. Het IHP onderwijs geeft schoolbesturen meer duidelijkheid over de vervangingstermijn van de schoolgebouwen, zodat schoolbesturen ook de reservering voor onderhoud kunnen afstemmen op de geplande investering. Schouw onderwijsgebouwen Om inzicht te krijgen in de technische staat van de onderwijsgebouwen, heeft HEVO onderzoekende werkzaamheden uitgevoerd (zie hoofdstuk 4). HEVO heeft 27 gebouwen onderzocht die in gebruik zijn door (speciaal) basisonderwijs en 14 gebouwen die in gebruik zijn door het voortgezet (speciaal-) onderwijs. Daarnaast zijn de directeuren bevraagd op hun oordeel over de onderwijskundige kwaliteit van de gebouwen. Per kern is gekeken naar de toekomstige behoefte in relatie tot de bestaande voorziening(en). De beoordeling van de directeuren en technische beoordeling van de gebouwen zijn vertaald in een gewogen totaalscore, die leidend is bij het uitgebrachte advies over het gebouw.
De resultaten van de QuickScans van de schoolgebouwen (zie paragraaf 4.2) zijn medebepalend voor de prioritering van de huisvestingvragen en zijn gebruikt bij de ordening van de aanpak van de verschillende gebouwen over de looptijd van het IHP onderwijs. Dit is weergegeven in paragraaf 5.2. In de actualisatie zijn deze gegevens niet opnieuw geactualiseerd. Sessies in de kernen Voor deze actualisatie van het IHP zijn geen sessies in de dorpen gehouden. De uitkomsten hiervan zijn immers al meegenomen bij de vaststelling van het IHP. Nu is volstaan met het houden van kerngesprekken met de schoolbesturen en kinderopvanginstellingen (zie bijlagen 6 tot en met 9).
21
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
Kleine scholen De opheffingssnorm voor scholen in de gemeente Berkelland is mede door de uitgestrektheid van de gemeente door de minister van OCW vastgesteld op 40 leerlingen. Dit aantal is gericht op de specifieke kenmerken die de gemeente Berkelland als plattelandsgemeente heeft. De opheffingsnorm in Utrecht is bijv. 191 leerlingen (Deventer: 120, Enschede: 137). Dit is onder andere afhankelijk van de zogenaamde leerlingdichtheid in een gemeente. Een school die drie achtereenvolgende jaren onder de instandhoudingsnorm zit verliest de rijksbekostiging. Tenzij het schoolbestuur aangeeft gebruik te willen maken van de regel van gemiddelde schoolgrootte. Indien het gemiddeld aantal leerlingen van het schoolbestuur boven de instandhoudingsnorm zit, kan de school in stand blijven. Er is tevens nog een uitzondering als het gaat om de laatste school van een bepaalde richting/laatste openbare school binnen een straal van 5 kilometer. Heeft de betreffende school meer dan 50 leerlingen EN is het binnen een straal van 5 kilometer de enige school van de betreffende richting? Dan kan de school blijven bestaan, op voorwaarde dat het schoolbestuur hiervan tijdig een mededeling doet bij het Ministerie van OCW. Voor de gemeente Berkelland is deze regeling niet van toepassing omdat de opheffingsnorm 40 leerlingen is en onder de norm van deze algemene uitzonderingsregel zit.
Voor openbaar onderwijs geldt dat als zij binnen een straal van 10 kilometer de enige openbare school zijn, ze kunnen blijven bestaan. Los van de getalsmatige beredenering is het goed om met elkaar het gesprek aan te gaan tot welk niveau het verantwoord is kleinere scholen in stand te houden. Argumenten die hierbij een rol kunnen spelen zijn: - kan de kwaliteit worden geboden die noodzakelijk is voor de leerlingen; - Is het financieel verantwoordelijk; - Wat betekent een kleine school voor de werkdruk van de leerkrachten. - Iis het de enige school in de kern of zijn er meerder scholen. in 2021 vastgestelde IHP hebben de gemeente en schoolbesturen een uitgangspunt vastgesteld dat er binnen 3 kilometer een voor de leerlingen bereikbare school zou moeten zijn. Dit is geen wettelijke regeling. Indien de gemeente wil afwijken van de landelijke opheffingsnormen en de vrijheid wil hebben in de kernen scholen in stand te houden, zal men hiervoor een bepaling moeten opnemen in de Verordening financiële gelijkstelling en zal hierin beschreven moeten worden onder welke omstandigheden dit van toepassing is. Dit is van van toepassing voor openbare en bijzondere scholen die zich in de situatie bevinden zoals omschreven in de verordening. Gelet op de financiële consequenties beperken wij ons tot de wettelijke kaders.
Wij gaan niet afwijken van de regels met betrekking tot de landelijke opheffingsnormen. Het in standhouden van een school die niet meer voor rijksbekostiging in aanmerking komt, impliceert dat zowel de kosten van de materiele instandhouding als de personele kosten door de gemeente en/of het schoolbestuur moeten worden bekostigd.
22
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
3.5. Eerste stappen in de kernen Eibergen De eerste stap om het basisonderwijs toekomstbestendig te maken was het concretiseren van het aanbod voor basisonderwijs in Eibergen. Dit heeft er inmiddels toe geleid dat IKC Het Sterrenpalet en het IKC ’t Simmelink hun nieuwe schoolgebouw in gebruik hebben kunnen nemen. Dit is inmiddels gerealiseerd, zie hfst 5 Borculo Voor het voortgezet onderwijs heeft de gemeenteraad op 7 juli besloten dat nieuwbouw voor Staring College (Herenlaan en Beukenlaan) kan plaatsvinden op De Wildbaan. Deze huisvesting is in het voorjaar van 2024 in gebruik genomen. Dit is inmiddels gerealiseerd, zie hfst 5 Vervolg stappen in de kernen Om toekomstbestendig onderwijs in gemeente Berkelland te creëren worden ontwikkelingen rond alle kernen in dit IHP onderwijs opgenomen. Met het vaststellen van het IHP onderwijs wordt het proces dat tot nu toe gelopen is afgerond. Middels het voeren van kerngesprekken is er een concretiseringsslag gemaakt over de recente ontwikkelingen per kern. Afgesproken is dat: De leerlingenprognoses begin 2025 worden geactualiseerd. In aansluiting op het landelijke Programma Onderwijshuisvesting we met schoolbesturen om tafel willen om te spreken over slimmer en beter samenwerken, maar ook over standaardiseren van processen en werkzaamheden. De gemeente neemt hierin het voortouw.
We gaan verkennen hoe we schoolgebouwen multifunctioneler in kunnen zetten. Niet alleen fysiek (bijv met BSO of avondgebruik) en op het gebied van regelgeving, maar waar mogelijk nog actiever de link leggen met de vraag uit de buurt naar maatschappelijke voorzieningen. De mogelijkheid om meer functies te combineren gaan we onderzoeken, met specifieke aandacht voor de kleinere kernen. We een visie op gaan stellen in samenwerking met de schoolbesturen over het beheren van maatschappelijk vastgoed waar onderwijs bij betrokken is. Zijn er andere vormen van samenwerking hierin mogelijk dan waar we nu van uit gaan. Voor de leefbaarheid van de kernen kan het van meerwaarde zijn om hierin anders, integraler en / of vraaggerichter te gaan werken, met specifieke aandacht voor de kleinere kernen.
Kerngerichte afspraken De conclusies per kern zijn: Eibergen Er is geconcludeerd dat er nog geen sprake is van een optimale spreiding van het aantal leerlingen. Er is leegstand in ’t Simmelink, terwijl er noodlokalen zijn op Sterrenpalet en Op d’n Esch. Met de schoolbesturen moet het gesprek verder worden gevoerd en afspraken worden gemaakt om met elkaar tot een optimalere spreiding van leerlingen en daarmee bezetting van de schoolgebouwen te komen.
23
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Berkelland 2024-2036
Neede Er zijn geen aanvullende acties nodig voor deze kern, gezien de reeds in gang gezette projecten voor Neede-Oost en Neede-West. De betrokken schoolbesturen zijn aan zet om deze projecten verder uit te werken. Borculo In tegenstelling tot de eerdere plannen zal er een unilocatie worden gerealiseerd waarin alle openbare scholen in Borculo worden gehuisvest. In eerste instantie was de planning om op deze locatie de Heuvelschool en Kiezel en Kei onder te brengen en de openbare school Noord in het gebouw van de voormalige Wereldboom. Nieuwe inzichten van het schoolbestuur en de gemeente en de noodzakelijke investeringen om het gebouw van de Wereldboom geschikt te maken hebben geresulteerd in het voornemen drie scholen onder te brengen in het gebouw van de Beukenlaan. Aandachtspunt hierbij is de ontsluiting van het verkeer. Ruurlo In de gevoerde kerngesprekken met de schoolbesturen en kinderopvang werd geconstateerd dat het totaal aantal leerlingen per kern redelijk klopt met de prognose, maar er wel een afwijkende ontwikkeling gaande is qua leerlingenstromen. Mede daarom zal er in 2025 een nieuwe leerlingenprognose worden opgesteld. Deze ontwikkeling houden we dus in de gaten, maar is daarmee nog geen directe prioriteit. De groei is namelijk eindig en het is vooralsnog dus alleen een verschuiving.