CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 6 Verslag Leefomgevingsfoto (LOF)

Raadsvergadering 19 september 2023, gemeente BerkellandBij agendapunt: Initiatiefvoorstel Omgevingsvisie30.378 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Bijlage 2 Verslag Leefomgevingsfoto (LOF) Overdrachtsdocument Omgevingsvisie

Bijlagen Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland 2040

Foto voor de Leefomgeving voor de m.e.r. van Omgevingsvisie Berkelland

oktober 2021

1

Inhoudsopgave Inleiding ............................................................................................................................................................ 3 Deel A: Beoordelingscriteria Foto van de Leefomgeving ................................................................................. 4 A1 Plattelandsontwikkeling & economische potentie ................................................................................... 4 A1.1 Huidige situatie ................................................................................................................................. 4 A1.2 Ontwikkeling bij voortzetting van het huidige beleid ....................................................................... 11 A1.3 Toekomstige ontwikkelingen buiten de invloed van de gemeente ................................................. 14 A1.4 Conclusie aandachtspunten voor plattelandsontwikkeling en economische potentie .................... 16 A2 Sociaal domein & leefbaarheid .............................................................................................................. 18 A2.1 Beschrijving huidige situatie ........................................................................................................... 18 A2.2 Ontwikkeling bij voortzetting van het huidige beleid .......................................................................

22 A2.3 Toekomstige ontwikkelingen buiten de invloed van de gemeente ................................................. 26 A2.4 Conclusie aandachtspunten voor sociaal domein en leefbaarheid ................................................ 27 A3 Gezondheid en veiligheid ...................................................................................................................... 29 A3.1 Beschrijving huidige situatie t.a.v. gezondheid en veiligheid .......................................................... 29 A3.2 Ontwikkeling bij voortzetting van het huidige beleid ....................................................................... 47 A3.3 Toekomstige ontwikkelingen buiten de invloed van de gemeente ................................................ 48 A3.4 Conclusie aandachtspunten voor gezondheid en veiligheid .......................................................... 52 A4 Ruimtelijke kwaliteit en identiteit ............................................................................................................ 55 A4.1 Beschrijving huidige situatie t.a.v. ruimtelijke kwaliteit en identiteit ................................................ 55 A4.2 Ontwikkeling bij voortzetting van het huidige beleid .......................................................................

64 A4.3 Toekomstige ontwikkelingen buiten de invloed van de gemeente ................................................. 67 A4.4 Conclusie aandachtspunten voor ruimtelijke kwaliteit en identiteit ................................................. 69 A5 Klimaatadaptatie en energieopwekking ................................................................................................. 71 A5.1 Beschrijving huidige situatie t.a.v. klimaatadaptatie en energieopwekking .................................... 71 A5.2 Ontwikkeling bij voortzetting van het huidige beleid ....................................................................... 81 A5.3 Toekomstige ontwikkelingen buiten de invloed van de gemeente ................................................. 83 Deel B: Aandachtspunten voor de omgevingsvisie ........................................................................................ 85 Bijlage 1: Infographic ‘Gezonde leefomgeving gemeente Berkelland’ ....................................................... 91 Bijlage 2: Cultuurhistorische ensembles ..................................................................................................... 97 Bijlage 3: Soortgroepen biodiversiteitsplan ................................................................................................. 99

2

Inleiding De eerste stap in de m.e.r.-procedure is het in beeld brengen van de huidige en toekomstige staat van de fysieke leefomgeving. We noemen dit ook wel een leefomgevingsfoto. De fysieke leefomgeving is een breed begrip, waar geen harde afbakening voor is opgenomen in de Omgevingswet. In de omgevingsfoto wordt de staat van de fysieke leefomgeving in beeld gebracht. Per (milieu)thema worden in deel A van dit document de volgende onderwerpen behandeld: • Beschrijving van de huidige situatie / toestand van de leefomgeving (telkens de eerste paragraaf van de hoofdstukken A1 tot en met A5); • Beschrijving van de situatie / toestand van de leefomgeving bij voortzetting van het huidige beleid (telkens de tweede paragraaf van de hoofdstukken A1 tot en met A5); • Beschrijving van de gevolgen voor de leefomgeving door verwachte toekomstige ontwikkelingen die buiten de invloed van de gemeente vallen, zoals klimaatverandering en sociaal economische ontwikkelingen (telkens de derde paragraaf van de hoofdstukken A1 tot en met A5). De vierde paragraaf van de hoofdstukken A1 tot en met A5 sluit telkens af met een conclusie over de belangrijkste aandachtspunten voor de leefomgeving. Op basis van de beschrijvingen en conclusies in de hoofdstukken A1 tot en met A5 volgt in deel B van dit document een beschrijving van de kansen en knelpunten voor de leefomgeving van de gemeente Berkelland.

Dit is belangrijke input voor milieueffectrapport en omgevingsvisie.

3

Deel A: Beoordelingscriteria Foto van de Leefomgeving A1 Plattelandsontwikkeling & economische potentie A1.1 Huidige situatie Algemeen Onderstaande tabellen geven de belangrijkste sectoren voor de werkgelegenheid in Berkelland en de vestigingen naar sector weer:

De groot- en detailhandel sector (20,1%) biedt de meeste werkgelegenheid, gevolgd door de industriële sector(15,4%) en de gezondheids- welzijnszorg(13,6%). Samen zijn deze drie sectoren goed voor bijna de helft van de werkgelegenheid in Berkelland. De sector landbouw, bosbouw en visserij heeft de meeste vestigingen, gevolgd door de groot- en detailhandel en advies en onderzoek. De forensenstroom voor Berkelland is tussen de 60% - 70%. Het overige percentage woont in de plaats waar ze werken. Dit is circa 35,8% (CBS, 2017).

4

Vanaf 2010 is er een daling te zien in de groei van het aantal banen in Berkelland. In 2017 is er een lichte groei maar in 2018 heeft er weer een daling plaats gevonden. Regionaal gezien is in 2018 het aantal banen gestegen. Een mogelijke verklaring voor de daling van het aantal banen tussen 2010 en 2018 zou kunnen zijn dat Berkelland aan het vergrijzen is (demografische ontwikkelingen), maar ook automatisering zou een oorzaak kunnen zijn. De daling geldt overigens niet voor alle sectoren. De vraag naar geschoold personeel in met name de technieksector lijkt alleen maar toe te nemen.

Spanningsindicator arbeidsmarkt, bron: Regionale Maandcijfers Arbeidsmarktinformatie Achterhoek

5

Het werkloosheidspercentage in Berkelland ligt iets onder het landelijk gemiddelde. In 2018 bedroeg het werkloosheidspercentage 3,1%, het landelijk werkloosheidspercentage lag toen op 3,8%. De meest recente werkloosheidscijfers komen uit 2019 en deze zijn zowel landelijk als in Berkelland nog iets gedaald. Het landelijk percentage gedaald met 0.4% naar 3,4% en het Berkellands percentage is gedaald met 0,5% naar 2,6%. (Berkelland in cijfers, 2021). In vergelijking met de werkloosheidscijfers Achterhoek breed zit Berkelland hier net (0,2%) onder.

Landbouw Berkelland is een plattelandsgemeente waarin het agrarisch gebruik van gronden van oudsher de voornaamste economische drager is geweest. Verreweg het grootste deel van de bedrijven zijn ‘klassieke’ melkveehouderijen. Daarnaast zijn er bedrijven die kippen en/of varkens houden (niet-grondgebonden veehouderij) en gemengde bedrijven, schapenhouderijen, paardenhouderijen of andersoortig. De melkveehouderij is dus binnen de agrarische sector de grootste bedrijfstak, gevolgd door de varkenshouderij.

6

CBS- data geven aan dat er in Berkelland in 2020 663 landbouwbedrijven waren. Uit de data is op te maken dat het aantal agrarische bedrijven in de periode 2005-2019 met circa 34% is afgenomen. In absolute aantallen nam het aantal agrarische bedrijven tussen 2005 en 2019 af van 999 naar 663. Deze afname in aantallen is bij alle bedrijfstypen waarneembaar. Voor de veehouderijbedrijven geldt dat de nominale daling van het aantal bedrijven sterker is dan de krimp van de veestapel. Dit houdt verband met de eveneens zichtbare trend van schaalvergroting binnen de resterende bedrijven. Bij de voorbereiding van het bestemmingsplan buitengebied is gebleken dat het aantal agrarische bedrijven is blijven afnemen, waarbij op een groeiend aantal agrarische bedrijven ook nevenfuncties worden uitgeoefend naast de agrarische hoofdfunctie. Verder komen er ook andere bedrijven voor dan landbouwbedrijven, zoals agrarischtechnische hulpbedrijven, agrarisch verwante bedrijven, paardenhouderijen, aan het buitengebied gebonden bedrijven en niet-agrarische bedrijven. Ook zijn er een aantal zorgboerderijen. Verder komen er in het buitengebied veel burgerwoningen voor. In 2020 is er voor Berkelland een agrarische barometer uitgevoerd door de Wageningen Universiteit (WUR). Deze gaf een mooi beeld van de stand van zaken van de agrarische sector.

Berkelland kent vanuit het verleden een kleine 1000 (voormalige) agrarische bedrijven. In de periode van 2005 tot 2019 is het aantal agrarische bedrijven afgenomen van 999 naar 663. Dit komt overeen met een daling van 2,9% per jaar. Dit is vergelijkbaar met de Achterhoek en iets lager dan in de rest van Nederland. De grootste daling zit bij het aantal varkensbedrijven, die is in dezelfde periode afgenomen met ruim 6% per jaar. Er zijn op dit moment nog 63 gespecialiseerde varkensbedrijven actief in Berkelland.

Aantal landbouwhuisdieren Berkelland 2005-2019

Aantal bedrijven 2005-2019 1200

400.000

1000 300.000 800 200.000

600

100.000

400

0

200 0 2005

2005

2019

7

2019

Melkveebedrijven vormen met 40% (261 van de 663 bedrijven) het grootste aandeel van het totaal aantal bedrijven. Wat ook opvalt is dat ca. 25% (170 van de 663) bestaat uit ‘overige bedrijven’. Dit zijn met name voormalige melkvee- en overige graasdierbedrijven zonder bedrijfsopvolging, die hun veestapel al hebben afgestoten en nu nog gras en snijmais telen voor derden. Die bedrijven zullen naar alle waarschijnlijkheid op termijn worden beëindigd. Naar verwachting staan de schuren op deze bedrijven grotendeels al leeg. Mede gezien de emotionele band met het bedrijf en de wens om nog enigszins actief te blijven, wordt vaak niet direct gestopt met de agrarische activiteiten. Door de constante instroom uit andere bedrijfstypen is de daling van het aantal ‘overige bedrijven’ kleiner dan gemiddeld. De ontwikkeling van de veestapel in Berkelland in de periode 2005-2019 verschilt sterk per diersoort. Het aantal melkkoeien is door de jaren heen vrij stabiel gebleven, met rond de 25.000 stuks. Het aantal varkens is met 2 procent per jaar gedaald van 276.600 stuks tot 207.500 stuks. Daarentegen is het aantal geiten sinds 2005 ruimschoots verdubbeld tot 8.500 stuks. In de komende jaren is de verwachting dat de daling bij de gespecialiseerde melkveebedrijven naar verwachting beduidend groter zal zijn.

De grote gespecialiseerde varkensbedrijven hebben al volop maatregelen getroffen om te voldoen aan het ammoniak- en dieren-welzijnsbesluit en lijken klaar voor de toekomst. Een groot deel van de kleinere bedrijven met varkens in het oosten van Nederland heeft zich echter aangemeld voor de stoppersregeling en opschorting gekregen van de verplichte investeringen tot 2020. Deze bedrijven hebben eind 2019 hun stallen verplicht leeg moeten draaien of moesten proberen alsnog te voldoen aan de voorwaarden van het Besluit emissiearme huisvesting om voorlopig toch door te gaan met de varkenshouderij. De effecten hiervan kunnen we nog niet zien, de ODA is nog bezig alle stoppers te controleren, dat heeft door Corona wat vertraging opgelopen. Bij de CBS Landbouwtelling in 2016 is ook gevraagd naar eventuele multifunctionele activiteiten op het bedrijf. In Berkelland hield 21% van de land- en tuinbouwbedrijven zich bezig met verbreding, ofwel met bedrijfsmatige activiteiten anders dan landbouw Deze activiteiten betreffen vooral natuurbeheer (7%), duurzame energieproductie voor eigen bedrijf (6%), loonwerk (4%), recreatie (3%), verkoop van producten (3%) en stalling van bijvoorbeeld caravans (2%). Voor heel Nederland ligt het aandeel bedrijven met multifunctionele activiteiten op 28 %.

Het verschil zit vooral in een hoger aandeel bedrijven dat aan natuurbeheer, loonwerk, huisverkoop en stalling doet. Economie/bedrijventerreinen/werkgelegenheid In onderstaande afbeelding is een overzicht opgenomen van werklocaties/bedrijventerreinen in Berkelland. In totaal is sprake van circa 216 ha (netto) bedrijventerrein in Berkelland waarvan ca. 14,3 ha (netto) nog uitgeefbaar is. Alle lokale bedrijventerrein in Berkelland zijn gemengde bedrijventerreinen. Relevante bedrijfstakken zijn met name de groot- en detailhandel en maakbedrijven. In Berkelland zijn veel innovatieve bedrijven. Soms klein, maar soms wereldspelers van formaat. De maakindustrie in Berkelland en de regio is groot en grensverleggend, met name op het gebied van de metaal- en houtbewerking. Dit zorgt voor goede werkgelegenheid, al worstelen veel bedrijven met een tekort aan gekwalificeerd technisch personeel. Daarnaast is de arbeidsmoraal van de Berkellanders/Achterhoekers zeer hoog. De werknemers zijn betrouwbaar en loyaal aan hun werkgever. Dat er relatief veel metaalverwerkende bedrijven zijn heeft te maken met de ijzerindustrie die al vroeg in de 18e eeuw ontstond. Overal doken ijzergieterijen op, zo ook in Neede (inmiddels failliet). Zij zijn de voorlopers van de vele metaalbedrijven die zich inmiddels transformeren tot smart industry. Zeg maar de digitalisering van het productieproces.

Het biedt gemak en eenvoud door de toepassing van kunstmatige intelligentie; het resultaat is efficiëntie en maatwerk. De markt vraagt immers om snelheid en flexibiliteit. In de maakindustrie wordt deze ontwikkeling wel aangeduid als ‘de vierde industriële revolutie’. Bekende voorbeelden in Berkelland zijn Bronkhorst High Tech in Ruurlo, Meilink in Borculo of Stooff Interior Projects uit Eibergen.

8

Centrumfuncties en voorzieningen De vier (grote) centra hebben vooral een boodschappenfunctie. Van alle bestedingen aan dagelijkse artikelen in de gemeente Berkelland is 94% afkomstig van inwoners uit de eigen gemeente. Bij de nietdagelijkse artikelen is dit 85%. Van alle bestedingen aan dagelijkse artikelen door inwoners van de gemeente Berkelland wordt 90% binnen de eigen gemeente gedaan. Online aankopen zijn goed voor 20% van de bestedingen aan nietdagelijkse artikelen. 9

In de gemeente Berkelland zijn in 2019 79 winkels voor dagelijkse artikelen. Dat is minder dan in 2015. Het aandeel leegstaande winkels is afgenomen ten opzichte van 2015. In de gemeente Berkelland is het aantal banen in de detailhandel gelijkgebleven ten opzichte van 2015. Het aantal banen in de horeca nam in die periode toe met 2%. Voor bezoek aan een restaurant/eetcafé blijft 49% in de eigen gemeente. Voor bezoek aan een café of terras is dit aandeel 55%. Gemiddeld waarderen bezoekers van Berkelland de aankooplocaties in de gemeente met een 7,8. Het aspect 'Bereikbaarheid per fiets' wordt het hoogst gewaardeerd (8,5). Recreatie en toerisme Recreatie en toerisme is niet alleen een belangrijke factor voor de werkgelegenheid (ruim 6%) in Berkelland, maar ook voor de levendigheid van zowel de kernen als het buitengebied. De vrijetijdssector zorgt daarnaast voor reuring en draagt bij aan de aantrekkelijkheid van een plek om te wonen, werken en recreëren. In Berkelland vinden jaarlijks ongeveer een half miljoen toeristische overnachtingen plaats en bijna 850.000 dagrecreatieve uitstapjes. Jaarlijks wordt er circa € 31,5 miljoen uitgegeven aan de vrijetijdssector van Berkelland. In het buitengebied van Berkelland is de recreatie vooral kleinschalig van karakter.

Er zijn veel kleinschalige voorzieningen, zoals (mini)campings, bed & breakfasts, groepsaccommodaties, hotels en vakantiehuizen. Naast kleinschalige verblijfsaccommodaties zijn er ook diverse (kleinschalige) dagattracties in Berkelland, variërend van musea tot een klimbos en van een belevingspark tot aan attracties gericht op oeverrecreatie. In het buitengebied van Berkelland wordt door toeristen en recreanten voornamelijk veel gefietst en gewandeld. Het aantrekkelijke coulisselandschap dat doorkruist wordt door rivier de Berkel wordt niet alleen door bezoekers, maar ook door eigen inwoners gewaardeerd. Daarnaast draagt ook de volksaard en de oprechte gastvrijheid bij aan de beleving die bezoekers hier ondergaan. In de Structuurvisie Berkelland 2025 is als stimuleringsgebied voor recreatie in Berkelland met name het gebied ten zuiden en oosten van Borculo aangegeven. De Hambroekplassen zijn hier onderdeel van, deze zijn een dagrecreatief attractiepunt met een wat meer regionaal karakter. Hier vindt vooral strandrecreatie plaats. Er is voor de Hambroekplassen op dit moment een ontwikkelingsplan in voorbereiding.

Het stimuleringsgebied recreatie bij Borculo (arcering) , bron: Structuurvisie Berkelland 2025

10

A1.2 Ontwikkeling bij voortzetting van het huidige beleid Landbouw Op dit moment is een nieuw bestemmingsplan voor het buitengebied van Berkelland in voorbereiding. Omdat steeds meer agrariërs stoppen, ontstaat er veel Vrijkomende Agrarische bebouwing (VAB’s). We verwachten dat straks de helft tot driekwart van de agrarische gebouwen niet meer hergebruikt wordt en leeg komt te staan. Deze leegstand heeft grote invloed op ons landschap (verpaupering), veiligheid (ondermijning) en de leefbaarheid op het platteland. Ook kan asbest vrijkomen bij verwering van daken van leegstaande schuren. Het huidige beleid met betrekking tot plattelandsvernieuwing is onvoldoende om alle gebouwen die de komende tijd leeg komen te staan, een nieuwe functie te geven of te slopen. De doorgaande bedrijven nemen de grond over van de stoppers maar de gebouwen van de stoppers blijven grotendeels staan. Via de Structuurvisie woningsplitsing is het mogelijk om voor bepaalde karakteristieke gebouwen en in bepaalde andere gevallen een extra verblijfsobject met een woonfunctie toe te voegen binnen een gebouw waar zich al een verblijfsobject met een woonfunctie bevindt. Ook biedt deze structuurvisie mogelijkheden om woongebouwen waar al sprake is van dubbele bewoning te splitsen.

De gemeente heeft een sloopfonds dat enerzijds gevuld is met geld uit de gemeentelijke reserves en aan de andere kant wordt aangevuld met stortingen door inwoners die hun bijgebouwen willen vergroten. Ook is er een subsidieregeling gekoppeld aan het fonds waaruit inwoners met een woonbestemming geld kunnen krijgen bij de sloop van gebouwen. Er wordt op dit moment meer geld in het fonds gestort dan er uit gaat aan subsidie. De huidige regelingen hebben onvoldoende als effect dat vrijkomende bijgebouwen worden gesloopt of een nieuwe functie krijgen. Er wordt dan ook gewerkt aan het opstellen van nieuwe instrumenten en herijken van bestaand instrumentarium. De voorraad asbest op daken in Berkelland is nog groot, de meeste asbest bevindt zich in het buitengebied. In het plan van aanpak sanering asbestdaken is aangegeven hoeveel asbest er nog gesaneerd moet worden (peildatum voorjaar 2020). Er zijn leningsmogelijkheden voor inwoners en bedrijven en er zijn financiële stimuleringsmaatregelen in de vorm van subsidies (voor 2021 en 2022) en ondersteuning van eigenaren met kleine schuurtjes. Maar deze lossen de volledige opgave nog niet op. Hiervoor is de opgave te groot.

De provincie Gelderland heeft in de afgelopen jaren toegewerkt naar een systematiek waarbij de sturing op (maximale) oppervlakte van agrarische bouwvlakken voor de niet-grondgebonden veehouderij is vervangen door sturing op ruimtelijke kwaliteit. De provincie wilde hiermee een op ruimtelijke kwaliteit gericht kader opzetten om de in deze sector verwachte schaalvergroting op een duurzame wijze mogelijk te kunnen maken. Dit Plussenbeleid richt zich op ontwikkelruimte voor de niet-grondgebonden veehouderij, in combinatie met het plegen van investeringen in bovenwettelijke maatregelen op het gebied van dierwelzijn, landschappelijke inpassing en milieu (ruimtelijke kwaliteit). Dit beleid draagt bij aan de ontwikkelingsmogelijkheden van de niet-grondgebonden landbouw en brengt tegelijkertijd een verbetering met zich mee voor dierwelzijn, landschap en milieu en de omgeving.

11

Economie/bedrijventerreinen/werkgelegenheid Het huidige beleid ten aanzien van werklocaties sluit aan op het Regionaal Programma Werklocaties Achterhoek (2019). In het Regionaal Programma Werklocaties Achterhoek zijn regionale afspraken gemaakt over de bestaande harde plancapaciteit per gemeente. Daarnaast is aangegeven wat de verwachte behoefte/vraag is voor de jaren 2019-2023 en 2023-2030. Vraag en aanbod van de werklocaties in de Achterhoek wordt periodiek gemonitord. De doelstellingen van het Regionaal Programma Werklocaties zijn: • Bijdragen aan economische ontwikkeling op de juiste locaties in de regio en het bevorderen van (de randvoorwaarden voor) werkgelegenheid. • Ruimte geven aan de ontwikkeling van lokale bedrijvigheid • Het versterken van de kwaliteit van bestaande bedrijventerreinen • Toelaten van nieuwe ontwikkelingen, waar dat nodig is • Bevorderen van regionale samenwerking omtrent het bedrijventerreinenbeleid Een overzicht van de belangrijkste conclusies en aanbevelingen uit het Regionaal Programma Werklocaties Achterhoek (2019):

12

De ruimtebehoefte voor de Achterhoek als geheel en de specifieke opgave voor Berkelland (bron: Regionaal Programma Werklocaties 2019). . Voor Berkelland is op dit moment het beeld dat er verspreid over de meeste kernen voor de periode 20192023 nog voldoende plancapaciteit is. In de kern Borculo is het aanbod echter vrijwel uitverkocht. In de periode 2023-2030 ontstaat op verschillende plekken in de gemeente uitbreidingsbehoefte. Verduurzaming van bedrijventerreinen is een doorlopend proces. De afgelopen jaren is sterk ingezet op de DOE-scans (Duurzaam Ondernemen en Energie). Naast lokale bedrijventerreinen heeft de Oost-Achterhoek een regionaal bedrijventerrein ‘De Laarberg’. Dit bedrijventerrein wordt geëxploiteerd door de gemeenten Oost Gelre en Berkelland. Grote ruimtevragers en zware milieu categorieën kunnen hier terecht. In de Structuurvisie RBT De Laarberg wordt uitgegaan van een gefaseerde ontwikkeling van dit regionale bedrijventerrein (dat zich bevindt op het grondgebied van de buurgemeente Oost Gelre). Dit voorkomt het toevoegen van grote hoeveelheden harde plancapaciteit dus onnodig beslag op ‘groene’ ruimte. Voor bedrijven met een hoge milieucategorie en/of grootschalige verplaatsingen is het belangrijk dat er voldoende ruimte beschikbaar is en blijft op de Laarberg. Naast het regionale beleid heeft Berkelland een eigen economische agenda.

Deze agenda is een actualisatie van de Economische Agenda 2016-2020. Hier is het regionale beleid in verwerkt en op punten verder uitgewerkt, specifiek voor Berkelland. De Economische Agenda 2020-2024 geeft de speerpunten van het economisch beleid van Berkelland aan. Deze zet in op de volgende doelstellingen: • Kwetsbare groepen kunnen meedoen • Aansluiting onderwijs op de arbeidsmarkt is goed • Goede samenwerking tussen organisaties, ondernemers en overheden • Bedrijventerreinen en winkelgebieden hebben aantrekkingskracht 13

•

Bereikbaarheid, fysiek en digitaal, wordt verder verbeterd

Centrumfuncties en voorzieningen Een aantrekkelijk leef-, woon- en vestigingsklimaat is een belangrijke pijler. De detailhandelsstructuur is hiermee onlosmakelijk verbonden. Een gezonde en vitale detailhandel is van groot belang voor de ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid van onze kernen. Het Regionale Afsprakenkader Detailhandel regionaal afsprakenkader detailhandel heeft als doel het behoud van een zo aantrekkelijk mogelijke winkelstructuur waarbij de focus ligt op behoud van vitale centra. Het is dan ook belangrijk om dit afsprakenkader te vertalen in lokaal beleid. In het buitengebied worden alleen mogelijkheden geboden voor ondergeschikte/ondersteunende vormen van nieuwe horeca/detailhandel. Een gemeente breed distributieplanologisch onderzoek (DPO) is nog in ontwikkeling. Speerpunten hierin zijn: Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO), aanpak van leegstand en het versterken van de winkelgebieden. Het versterken van de kernen (aanpak winkelleegstand) vormt een serieus en blijvend aandachtspunt voor het economisch beleid. Berkelland telt vier grotere kernen. Op dit moment is bijna 12% (gemiddelde) het aandeel leegstaand oppervlak van de totale voorraad winkelvloeroppervlak in de vier kernen. Voor een actueel overzicht over te huur/te koop staande panden in o.a. de centra is er een bedrijvenatlas ontwikkeld.

Recreatie Het Vitaliteitsonderzoek naar verblijfsrecreatie in de Achterhoek (2019) geeft als beeld: Over het algemeen is de verblijfssector in de Achterhoek vitaal. Het merendeel (72% van de bedrijven en maar liefst 79% van de bedden) scoort zowel positief op het gebied van kwaliteit als op perspectief. Daarbinnen beschouwen we ongeveer 12% als echte voorlopers in de verblijfsrecreatie, dit betreft 15% van de bedden. Hierbij komen we vooral hotels en campings tegen. Daarmee beschikt de Achterhoek over een uitstekende gezonde basis. Belangrijk voor deze kopgroep is wel om vitaal te blijven door te (blijven) vernieuwen en te investeren om de koppositie vast te houden. Er is een grote groep middenmoters (60% van de bedrijven en 64% van de bedden). Deze groep is erg divers met veel bedrijven die het prima doen. De uitdaging voor deze groep is om te blijven ontwikkelen en vernieuwen. Uit het vitaliteitsonderzoek komen ook een aantal aandachtspunten voor de sector naar voren. Zo blijkt dat in de Achterhoek voor wat betreft de verblijfsrecreatie naar schatting ongeveer 4% van de bedrijven (alleen hotels en bungalowbedrijven die grotendeels niet commercieel geëxploiteerd worden, met ongeveer 2% van de bedden) geen of weinig toekomst meer zullen hebben als recreatief bedrijf.

En 25% van de bedrijven (19% van de bedden) heeft een impuls voor de toekomst nodig, om verdere achteruitgang tegen te gaan. Dit is een diverse groep met voornamelijk commerciële bedrijven. Wanneer het huidige beleid volgens ‘Beleef het in Berkelland’ wordt voortgezet, blijft er ruimte voor de vrijetijdssector om zich te ontwikkelen. De bestaande beleidskaders voor verblijfsrecreatie sluiten echter niet meer goed aan op de wensen en behoeften van recreatieondernemers. Er wordt daarom gewerkt aan een actualisatie van de beleidskaders verblijfsrecreatie.

A1.3 Toekomstige ontwikkelingen buiten de invloed van de gemeente Landbouw De landbouwfunctie kan onder druk komen te staan door de ruimtevraag van andere gebruiksfuncties zoals duurzame energieopwekking en natuur. Toekomstige ontwikkelingen als klimaatverandering, circulaire landbouw, innovaties en verbreding zullen het platteland veranderen. De landelijke stikstofregelgeving heeft gevolgen voor de landbouw in Berkelland, al is nog niet duidelijk welke dat zouden kunnen zijn. Verder zullen nog meer bedrijven gaan stoppen en wellicht ook bedrijven worden uitgekocht. Veel landbouwbedrijven hebben geen bedrijfsopvolgers. Leegstand heeft grote invloed op ons landschap (verpaupering), gezondheid (asbest), veiligheid (ondermijning) en de leefbaarheid op het platteland. Economie/bedrijventerreinen/werkgelegenheid Door de demografische ontwikkelingen (ontgroening en vergrijzing) neemt landelijk de beroepsbevolking af. Dit geldt ook voor Berkelland. Samenwerking (gemeenten, bedrijven, inwoners) wordt steeds belangrijker. Innovatie is nodig voor een sterke economie. In het verleden is veel maakindustrie verhuisd naar lagelonenlanden. Omdat de lonen en transportkosten steeds verder stijgen is er weer een verplaatsing van deze industrie naar het westen. De Achterhoek en daarmee ook de gemeente Berkelland beschikt over een interessant palet aan 14

maakbedrijven die in kunnen spelen op deze ontwikkeling. Dit biedt ook kans voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het opleiden, aantrekken en vasthouden van talentvolle mensen zal in de toekomst steeds belangrijker worden. Bedrijven zijn op zoek naar mensen met specifieke kennis zoals kennis van de maakindustrie. Omdat er sprake is van een krimpende beroepsbevolking is het belangrijk om mensen goed op te leiden in de sectoren waar vraag is naar kennis en kunde. Grondstoffen en energiebronnen worden steeds schaarser. Duurzame energie moet er in de toekomst voor gaan zorgen dat we kunnen blijven voorzien in de energiebehoefte. Kennis en innovatie spelen hierin een belangrijke rol. Nederland kan dan haar positie in de wereldeconomie verstevigen en een bijdrage leveren aan wereldwijde vraagstukken. Circulaire economie en Biobased economy zijn belangrijke pijlers voor de toekomst. Centrumfuncties en voorzieningen Door de verwachte demografische ontwikkelingen en het nieuwe winkelen (internet) bestaat de kans dat de leegstand in de kernwinkelgebieden verder toeneemt en de leefbaarheid van deze gebieden afneemt. Recreatie Door een snel veranderende wereld verandert ook de behoeften van toeristen en recreanten voortdurend.

Zo hebben technologische ontwikkelingen al decennia lang een grote impact op de manier waarop bezoekers een vakantie boeken en vervolgens een bestemming beleven. Daarnaast mag ook de impact van ecologische ontwikkelingen niet onderschat worden. De vrijetijdssector is druk bezig om de sector verder te verduurzamen en negatieve gevolgen voor het klimaat zo veel mogelijk te beperken. De Leefstijlvinder helpt de vrijetijdssector om zo goed mogelijk in te spelen op de snel veranderende behoeften van bezoekers. Duidelijk is dat voor de gemeente Berkelland er op het gebied van verblijfsrecreatie met name nog kansen liggen voor de doelgroepen avontuur-, plezier-, inzicht- en stijlzoekers. De ontwikkelingen in de vrijetijdssector beperken zich echter niet alleen tot de behoeften van bezoekers. Bij bestemmingen draait het sinds de publicatie ‘Perspectief 2030’ van het Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC) steeds meer om kwaliteit in plaats van kwantiteit. Als gevolg hiervan worden toeristische bestemmingen steeds minder ‘vermarkt’, maar juist ‘gemanaged’. Hierdoor worden bezoekers beter verspreid over ruimte en tijd en profiteren meer mensen, bedrijven en andere sectoren van de vrijetijdssector. Het landelijke beleid is inmiddels door de provincie Gelderland en de Achterhoek doorvertaald in de koersnotitie en Vrijetijdsagenda Achterhoek 2020-2030.

Een noemenswaardige ontwikkeling is de uitbraak van covid-19 in 2020. Deze ontwikkeling heeft diverse recreatieondernemers hard geraakt. Anderzijds is de verwachting dat deze pandemie ook een positieve impact heeft op de vrijetijdssector. Nederlanders hebben namelijk dankzij covid-19 Nederland weer herontdekt als vakantiebestemming. De verwachting is dat deze crisis de komende jaren een positief effect blijft hebben op de Achterhoek als vakantiebestemming voor een tweede of derde (korte) vakantie of weekend weg.

15

A1.4 Conclusie aandachtspunten voor plattelandsontwikkeling en economische potentie Landbouw De landbouw is een belangrijke economische drager, een grote grondgebruiker in Berkelland en een belangrijke speler als het gaat om onderhoud en instandhouding van het landschap. De landbouwfunctie kan onder druk komen te staan door de ruimtevraag van andere gebruiksfuncties zoals duurzame energieopwekking en natuur. Door de afname van het aantal agrarische bedrijven, schaalvergroting, leegstand van gebouwen, natuur- en landschapsbehoud, de toename van het aantal burgerwoningen, het opwekken van duurzame energie en klimaatverandering zal het platteland ingrijpend veranderen. Veel landbouwbedrijven hebben geen bedrijfsopvolgers. Leegstand heeft grote invloed op ons landschap (verpaupering), gezondheid (asbest), veiligheid (ondermijning) en de leefbaarheid op het platteland. De hoeveelheid vrijkomende agrarische bebouwing is groot, niet alle vrijkomende gebouwen kunnen een nieuwe functie krijgen of worden gesloopt. Een integrale visie op het buitengebied van Berkeland, waarin de diverse gebruiksfuncties in het buitengebied samenhang worden gebracht en waarbij uitwerking wordt gegeven aan landelijke ontwikkelingen en beleid, is nodig. De landelijke stikstofregelgeving heeft gevolgen voor de landbouw in Berkelland, al is nog niet duidelijk welke dat zouden kunnen zijn.

Economie/bedrijventerreinen/werkgelegenheid Voor de (niet-agrarische) bedrijvigheid is een aandachtspunt dat er voldoende mogelijkheden voor bedrijven zijn om zich hier te vestigen (aanbod, infrastructuur) maar ook voor bestaande bedrijven om zich te kunnen (door)ontwikkelen. Voldoende ontwikkelingsruimte, innovatie en een goede (regionale) samenwerking tussen organisaties, overheden en onderwijs is hiervoor van belang, evenals de beschikbaarheid van genoeg geschoold personeel. Door de vergrijzing daalt het aantal beschikbare werkenden. De Achterhoek en daarmee ook de gemeente Berkelland beschikt over een interessant palet aan maakbedrijven die kansen bieden ook voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Behoud van de aantrekkelijkheid van de omgeving is een belangrijke voorwaarde voor bedrijven om werknemers aan zich te kunnen binden. Op de bedrijventerreinen is over het algemeen op dit moment genoeg plancapaciteit beschikbaar, maar in de periode 2023 – 2030 ontstaat naar verwachting uitbreidingsbehoefte. Voor bedrijven met een hoge milieucategorie en/of grootschalige verplaatsingen is het belangrijk dat er voldoende ruimte beschikbaar is en blijft op de Laarberg. Ook het verduurzamen van de bedrijventerreinen (o.a. Jukkenbarg) is een aandachtspunt.

Centrumfuncties en voorzieningen De verwachting is dat de leegstand in de kernwinkelgebieden nog verder zal toenemen en blijvend om aandacht vraagt. Vitale en leefbare centra (terugdringen/voorkomen leegstand, compact centrum) zijn een belangrijk sellingpoint voor recreanten, inwoners en werkenden om naar Berkelland te willen komen. Evenals een aantrekkelijk landschap met behoud van de identiteit. Recreatie Om in te blijven spelen op de behoeften van recreanten, is het belangrijk dat het recreatieve aanbod in gemeente Berkelland en de Achterhoek mee blijft bewegen met de in snel tempo veranderende vraag van toeristen en recreanten. Ondernemers zijn hier in de eerste plaats voor verantwoordelijk met hun bedrijf. De gemeente kan hierin ondersteunen door ruimte te bieden binnen haar beleidskaders. De Leisure leefstijlen bieden zowel de ondernemers als gemeente bruikbare handvatten voor toekomstige ontwikkelingen in relatie tot de behoeften en het gedrag van bezoekers. Een kwalitatief hoogwaardig aanbod wordt steeds belangrijker. De verwachting is dat covid-19 een positief effect heeft op de aantrekkelijkheid van de Achterhoek als korte of tweede vakantiebestemming. Tegelijkertijd mogen we onze ogen niet 16

sluiten voor ontwikkelingen in andere vakgebieden die (indirect) raakvlakken hebben met de vrijetijdssector, zoals de energietransitie. Behoud van de aantrekkelijkheid en ruimtelijke kwaliteit van de omgeving is een belangrijke voorwaarde voor de recreatiesector.

17

A2 Sociaal domein & leefbaarheid A2.1 Beschrijving huidige situatie Leefbaarheid In 2017 is het Achterhoeks Woonwensen en Leefbaarheidsonderzoek uitgevoerd. In 2021 wordt dit onderzoek opnieuw uitgevoerd. In totaal hebben in 2017 1514 inwoners van Berkelland deelgenomen aan het onderzoek. Het betrof een statistisch betrouwbaar onderzoek met representatieve resultaten voor de verschillende wijken en leeftijdscategorieën. De algemene beoordeling van de buurt krijgt het cijfer 7,9 en de kwaliteit van de woning een 8,0. Het aanbod en de kwaliteit van de voorzieningen in de buurt krijgt een 7,1. De woonomgeving (openbare ruimte) scoorde cijfer 7,0, de groenvoorzieningen een 6,8, de speelvoorzieningen een 6,2. Ten opzichte van een eerdere meting is het cijfer dat werd gegeven voor de algehele leefbaarheid achteruit gegaan van een 6,6 naar een 6,3. De vraag naar wonen op het platteland neemt toe. Zowel van binnen als van buiten Berkelland willen mensen buiten de stedelijke omgeving wonen. Daarnaast zijn er mensen op zoek naar een locatie waar ze samen met anderen een innovatief woonconcept willen realiseren, of een woonzorgerf. We werken aan meer ruimte voor wonen in buitengebied, dit doen we in combinatie met Rood voor Rood 2.0. om de sloop van vrijkomende agrarische bebouwing te versnellen Ook het proces van vergrijzing, ontgroening en huishoudenverdunning gaat door.

Voor delen van het buitengebied kan de vergrijzing een probleem worden, met name op de erven waar door bedrijfsbeëindiging het niet vanzelfsprekend is dat de jongere generatie op het erf blijft wonen. Voor ouderen wordt het onderhouden van bebouwing en grond een probleem, voor jongeren die op het platteland willen wonen is het te duur. Dit zet druk op het voorzieningenniveau en de leefbaarheid in het buitengebied Wonen/Woningvoorraad De Woonmonitor 2019 geeft de meest actuele cijfers weer. In Berkelland wonen de mensen ruim: 58% woont in een 2/1 kapwoning, geschakelde woning of vrijstaande woning. In Borculo, Eibergen en Neede staan relatief veel rijwoningen. Slechts 10% van de woningen is een appartement; in Borculo staan relatief veel appartementen (15%). 58% van de woningen is meer dan 40 jaar oud (54% in de kernen, 75% in het buitengebied. In Ruurlo en de kleine kernen is de gemiddelde WOZ-waarde hoger dan in Borculo, Eibergen en Neede. Dit heeft ook te maken met het lagere aandeel huurwoningen. De gemiddelde koopsom van de koopwoningen stijgt. In 2019 was deze gemiddeld € 265.879. Dit is hoger dan in de Achterhoek, dit komt vooral doordat Berkelland veel vrijstaande koopwoningen heeft. De gemiddelde tussenwoning kostte in 2019 € 195.059; de gemiddelde vrijstaande woning kostte € 348.604. Woningcorporatie ProWonen is de belangrijkste verhuurder in Berkelland.

Zij verhuren per 31-12-2019 in Berkelland 4.018 woningen en 302 zorgwoningen. Habion is een belangrijke speler in het zorgvastgoed (De Meergaarden in Eibergen en 16 seniorenwoningen) en in Borculo (Andriessenhuis en 96 appartementen). De Woonplaats heeft 2 locaties met zorgvastgoed in Neede. Daarnaast kent Berkelland ruim 1.500 andere huurwoningen. Het overgrote deel is eigendom van particulieren. Er wordt een nieuwe woonmonitor gemaakt en dit jaar wordt een nieuw Achterhoeks Woonwensen en Leefbaarheidsonderzoek uitgevoerd. De dynamiek op de woningmarkt is sinds het laatste Achterhoeks- Woonwensen en leefbaarheidsonderzoek enorm veranderd. Zo is onder andere de druk op de woningmarkt toegenomen, en zijn de prijzen gestegen.

18

Info uit Woonmonitor 2019

Het Woonbehoefteonderzoek Berkelland (2020) geeft een recent beeld van de woningmarkt en de woningbehoefte in Berkelland.

Gedateerde woningvoorraad Een groot deel van het woningaanbod is vrijstaand of twee-onder-een-kap en in het middeldure / dure segment, terwijl er ook veel behoefte is aan betaalbare woningen voor starters en senioren. Er ligt daarnaast een opgave in het moderniseren, verbeteren van de uitstraling, verduurzamen, levensloopgeschikter maken en asbestvrij maken van de woningen en de wijken. Er komen ook steeds meer woningen vrij van oudere huishoudens die de woningmarkt verlaten: ze gaan naar een zorginstelling of overlijden. Dit zijn vaak oudere koopwoningen en eengezins¬huurwoningen. Bij aankoop van oudere koopwoningen is vaak een verbouwing nodig om te voldoen aan de huidige woonwensen.

19

Veranderende vraag De taakstelling statushouders (asielzoekers met een verblijfsvergunning), de vraag vanuit de uitstroom uit beschermd wonen en jeugdhulp, maar ook de vergrijzing en de verdunning van huishoudens laat zien dat we rekening moeten houden met een steeds weer veranderende vraag. Dit vraagt om een meer gevarieerd woningaanbod. Maatwerk en flexibiliteit is nodig om woningen, passend bij elk budget en levensfase, te kunnen bieden. Op dit moment staat de slaagkans van starters onder druk door gestegen prijzen, aangescherpte hypotheekregels, effecten van het sociaal leenstelsel en flexibele arbeidscontracten. Veel Berkellandse jongeren hebben een voorkeur voor een koopwoning. Voor hen is er de starterslening. Toch zijn ze in de praktijk vaak afhankelijk van een (sociale) huurwoning, omdat er slechts beperkt betaalbare koopwoningen beschikbaar zijn. Aangezien de meeste ouderen in hun huidige woning willen blijven wonen, óók wanneer zij minder mobiel en vitaal worden en de behoefte aan zorg toeneemt, is de opgave voor de woningvoorraad er eerder een van aanpassing van de bestaande voorraad dan van uitbreiding door nieuwbouw. De verhuisgeneigdheid neemt met de leeftijd af. We zien jonge senioren nog regelmatig verhuizen of hun verhuiswens uiten. Zij zoeken veelal naar een levensloopgeschikte grondgebonden woning.

Door het toenemende eigenwoningbezit onder ouderen verschuift de verantwoordelijkheid voor de aanpassingsopgave geleidelijk aan van de woningcorporaties naar de oudere huiseigenaren zelf. Het grootste deel van onze senioren woont in een koopwoning (zie ook monitor ouderenhuisvesting (https://55plus.datawonen.nl/dashboard/dashboard/ouderenhuisvesting/)

20

Voorzieningenniveau Algemeen Het Achterhoeks Woonwensen en Leefbaarheidsonderzoek (2017, bijlage 7.3 Samenvatting Leefbaarheid Berkelland) geeft een beeld van de beleving van het voorzieningenniveau in Berkelland. Voorzieningen als scholen, horeca, supermarkt, zorgvoorzieningen, huisartsenpost scoren over het algemeen een cijfer tussen de 6,9 en 8,0. De voorzieningen Winkels (16%) en Openbaar Vervoer (13%) worden in 2017 het meest gemist in de buurt. 40% van de respondenten mist geen voorzieningen. Onderwijs Op dit moment is er veel aanbod aan onderwijsvoorzieningen en diversiteit van onderwijsvormen in Berkelland. In 2020 hadden we een Integraal Kind Centra (IKC) in Eibergen en Borculo. 4 basisscholen zijn in Borculo gehuisvest. In Eibergen hebben we op dit moment 4 basisscholen, waarvan ’t Simmelink in aanbouw is tot IKC. Het basisonderwijs wordt in Neede gegeven binnen 5 scholen. Drie basisscholen zijn in Ruurlo gehuisvest. In de kleine kernen Rietmolen, Gelselaar, Geesteren, Rekken en Beltrum zijn ook een basisschool gehuisvest. Het voortgezet onderwijs is in Borculo, Eibergen en Neede gehuisvest. In Neede en Borculo wordt ook voorzien in speciaal (basis/voortgezet) onderwijs (SBO, SO, VO en VSO). Het speciaal onderwijs heeft ook een regionale functie. In de periode vanaf 2013 is er in het basisonderwijs een daling van 24,5% verwacht.

In de periode van 2020 tot 2033 bedraagt de daling nog maar 2,69%. De daling van het aantal leerlingen vraagt om een kritische blik en actie van schoolbesturen en gemeente op de onderwijshuisvesting. Leerlingen uit het basisonderwijs die in aanmerking komen voor een taalschakelklas kunnen dit volgen in Lochem. Zorgvoorzieningen Er is een ruim aanbod aan zorgvoorzieningen in Berkelland. Voor alle leeftijdscategorieën en zorgbehoeftes. Het gaat van WLZ (Wet Langdurige Zorg) en Zvw (Zorgverzekeringswet) gefinancierde zorg tot WPG (Wet Publieke Gezondheid), Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning) en Jeugdwet gefinancierde zorg. Er zijn woonvoorzieningen én ambulante vormen van zorg. In Berkelland zijn naast de relatief grote zorgorganisaties veel zelfstandigen werkzaam. Sommige zorgorganisaties hebben een duidelijk ‘plattelandsprofiel’: zij voorzien door een agrarische ligging en activiteiten in een behoefte van inwoners. Er is geen ziekenhuis in Berkelland. Daarvoor zijn inwoners aangewezen op de ziekenhuizen in Winterswijk, Doetinchem, Zutphen en Enschede.

21

Het gemiddeld aantal jeugdzorgtrajecten ligt jaarlijks rond de 750 (CBS Jeugd). Vanuit de Wmo ontvangen gemiddeld 2200 inwoners één of meerdere maatwerkvoorzieningen. Het grootste deel van deze groep ontvangt een vervoersvoorziening of hulp bij het huishouden. Mobiliteit / bereikbaarheid/ verkeersveiligheid Het buitengebied van de gemeente Berkelland kent een aantal provinciale wegen en een rijksweg N18. Voor deze rijksweg is in mei 2018 een nieuw tracé in gebruik genomen nadat daarvoor een Tracébesluit was vastgesteld. Het vervolgens vastgestelde bestemmingsplan “Berkelland, Tracébesluit N18 2015” is inmiddels onherroepelijk geworden en wordt overgenomen in het voorliggende bestemmingsplan. De belangrijkste infrastructurele lijnen die het buitengebied doorsnijden zijn de N319 (Zutphen – Winterswijk), de N312 (Lochem – Lichtenvoorde), de N315 (Doetinchem – Enschede), de al genoemde N18 (Varsseveld – Enschede), de N824 (Neede – Diepenheim), N822 (Borculo – Eibergen) en de N825 (Lochem – Borculo). De kernen zijn goed ontsloten door geasfalteerde wegen. Ten zuiden van Ruurlo ligt een spoorlijn van Zutphen naar Winterswijk. Voor de beperking van verkeersonveiligheid en overlast door wegverkeer, is het van belang om het verkeer te concentreren op de daarvoor bedoelde verkeersaders met een duurzaam veilige inrichting.

Daardoor kunnen verblijfsgebieden zo worden ingericht dat de rust, variatie en kleinschaligheid van het landschap behouden blijft. In 2008 hebben burgemeester en wethouders hiertoe de module Wegcategorisering van het Gemeentelijk Verkeer- en Vervoerplan vastgesteld. Dit document bevat een indeling van het gemeentelijk wegennet in verschillende categorieën. De basis voor deze wegcategorisering is de N18 en de daarop aansluitende provinciale ontsluitingswegen. Dit zijn de verkeersaders voor het afwikkelen van het regionale verkeer. De toegangswegen zorgen voor de verbinding tussen de kernen, terwijl de woon- en buurtwegen tot het verblijfsgebied horen. Onder deze laatste categorie vallen ook de talrijke zandwegen in het buitengebied.

A2.2 Ontwikkeling bij voortzetting van het huidige beleid Demografische ontwikkelingen Demografische veranderingen zorgen ervoor dat de samenstelling van de bevolking er over vijftien tot twintig jaar wezenlijk anders uitziet. Zo zal de impact van vergrijzing in Berkelland zichtbaar zijn in de woningmarkt (denk aan groter aantal eenpersoonshuishoudens), op de arbeidsmarkt, in de vrijetijdsbesteding, in de zorg, mobiliteit en in thema’s als hittestress. Ook heeft de vergrijzing een effect op de vitaliteit van met name de kleine kernen. Demografische ontwikkelingen vormen een belangrijke input bij het formuleren van het huidige (en toekomstige) beleid. Wat de woningmarkt betreft zullen ouderen kiezen voor zelfstandig wonen in de eigen woning en woonomgeving, waardoor de doorstroom stagneert. De bestaande woningvoorraad is vooral gebouwd voor gezinnen met kinderen, terwijl die groep steeds kleiner wordt en de groep alleenstaanden, vooral oudere alleenstaanden, toeneemt. De vraag naar thuiszorg en verpleeghuiszorg zal toenemen. Ook zal de vergrijzing een andere behoefte qua vrijetijdsbesteding inrichting van de openbare ruimte met zich meebrengen.

22

23

Info Woningmarktmonitor 2019

Leefbaarheid De leefbaarheid wordt over het algemeen vrij hoog gewaardeerd in Berkelland. Het Achterhoeks Woonwensen en Leefbaarheidsonderzoek uit 2017 gaf een lichte daling van de algemene tevredenheid over de leefbaarheid aan ten opzichte van 2012. In 2021 volgt een nieuw Achterhoeks Woonwensen en Leefbaarheidsonderzoek. De uitkomsten daarvan zullen worden meegenomen in het beleid dat de gemeente ontwikkelt. Uit de gesprekken met vertegenwoordigers van de samenleving in het kader van de Omgevingsvisie (begin 2021) komt het beeld naar voren dat de inwoners van Berkelland de kwaliteit van de leefomgeving erg belangrijk vinden en willen behouden. Het betrekken van inwoners bij hun directe leefomgeving is een belangrijke factor die van invloed is op de leefbaarheid. Gemeente Berkelland zet hier actief op in door middel van het wijk- en kerngericht werken. Groen en openbare ruimte spelen een belangrijke rol in de waardering van de leefbaarheid. Het groenbeleidsplan en de groenstructuurplannen zijn nog in ontwikkeling. De speerpunten hiervoor zijn: - Kwalitatief slechte groen- en speelvoorzieningen zoveel mogelijk verbeteren. Omvormen van elementen die veel onderhoud vergen, naar groentypen die minder onderhoud nodig hebben. - Parels: in de kernen worden mooie plekken aangelegd of verbeterd, waar groen (en zo mogelijk ook water) beleefd kan worden.

- Stimuleren van bewegen in de openbare ruimte voor jong en oud. - Bevorderen van de biodiversiteit binnen en buiten de kom - Aanpassen van de leefomgeving aan het veranderende klimaat. - Rekening houden met verschillende doelgroepen en leeftijdsgroepen. Het Bomenbeleidsplan 2020-2029 (2020) heeft als speerpunten: - Landschap en belangrijke structuren: We zorgen binnen en buiten de bebouwde kom voor goede groenstructuren en meer variatie in inheemse bomen en struiken. Binnen de bebouwde kom willen we in nieuwe groenstructuurplannen mogelijkheden voor versterken van groenstructuren en de cultuurhistorische identiteit vastleggen. - Natuur en Klimaat: Bomen bieden een leefomgeving voor vele soorten planten en dieren en met bomen willen we beter inspelen op de klimaatadaptatie. We gaan werken aan meer bomen. Vooral de kernen met minder bomen dan het landelijk gemiddelde, en de stenige buurten, zijn daarbij aandachtspunt. Ook in tuinen en bermen streven we naar meer bomen, in samenwerking met inwoners. Bij aanplant van nieuwe bomen zorgen we voor meer variatie in soorten. Aandachtspunt is daarbij het grote aandeel eiken geleidelijk te verminderen. - Leefbaarheid: Met behulp van ambitiegericht beheer en wijk- en kerngericht werken, weten we wat er leeft en waar maatregelen gewenst zijn. Ook geven we via die weg informatie. De eikenprocessierups geeft steeds meer overlast.

De gemeente zorgt voor bestrijding van de rups om de overlast te beperken. We nemen maatregelen om wortelopdruk door bomen in bestrating te verminderen. Wonen/woningvoorraad Huishoudensdaling, ontgroening en vergrijzing hebben mogelijk invloed op leefbaarheid of het voorzieningenniveau. Dit vraagt om de vinger aan de pols te houden en tijdig te kunnen

24

anticiperen op de bevolkingsontwikkelingen. Maatwerk en flexibiliteit is nodig om woningen, passend bij elk budget en levensfase, te kunnen bieden. Maar wonen gaat om meer dan stenen. Om prettig te kunnen wonen en leven is niet alleen de woning van belang. Inwoners wonen in hun huis, ontvangen daar eventueel zorg en vinden het belangrijk dat de omgeving van hun huis leefbaar is en er ook goed uit ziet. Klimaatadaptatie, het overstappen op hernieuwbare energiebronnen en bereikbaarheid zijn ook belangrijke thema’s. Een aantrekkelijke woonomgeving vraagt de komende jaren om een integrale aanpak: het verbinden van wonen met alle andere beleidsterreinen in de omgeving. De Woonvisie Thuis in Berkelland (2020) zet in op: 1. Toekomstgerichte woningen en wijken: we streven naar woningen die aantrekkelijk zijn, zowel voor de huidige als toekomstige bewoners. Meer variatie in woonvormen, kwaliteit en prijsklassen is nodig om voor alle inwoners passende en fijne woonruimte beschikbaar te hebben. 2. Aantrekkelijke nieuwe woningen: we willen nieuwbouw zoveel mogelijk inzetten voor wat de bestaande voorraad onvoldoende of (nog) niet kan bieden. We willen dat woningbouwontwikkelingen bijdragen aan een inclusieve samenleving en nieuwe energie geven aan oude wijken, kernen en het buitengebied. 3. Wonen, welzijn en zorg: door de vergrijzing neemt de vraag naar woonzorgvormen toe.

Mensen met een ondersteuningsvraag moeten op gelijke voet met anderen mee kunnen doen aan de samenleving. Wonen speelt hier een belangrijke rol in, maar er is meer nodig dan een goede woning. We willen een divers en samenhangend aanbod van wonen, ontmoeten, voorzieningen en zorg. Daarnaast gelden sinds 2019 de Kwalitatieve Toetsingscriteria voor woningbouw in de Achterhoek. Het gaat om 3 kwaliteitscriteria: • De behoefte is aangetoond; • Voorrang voor transformatie van leegstaand vastgoed (verbouw of nieuwbouw na sloop); • Inbreiding gaat voor uitbreiding. Voorzieningenniveau Algemeen In 2021 wordt een nieuw Achterhoeks Woonwensen en Leefbaarheidsonderzoek uitgevoerd. Onderwijs De leerlingendaling die in 2010 is ingezet, leidt tot leegstand in de schoolgebouwen en vraagt om herschikking van scholen. Daarnaast zijn de schoolgebouwen in Berkelland gemiddeld 50 jaar oud. Samen met de schoolbesturen investeert de gemeente Berkelland in kwalitatieve, functionele, eigentijdse scholen, die de diverse onderwijskundige en maatschappelijke vraagstukken aankunnen. Om dat te kunnen realiseren is samenwerking tussen alle professionals uit die verschillende sectoren noodzakelijk.

Vanuit de ambitie voor behoud van keuzevrijheid, een goede spreiding en bereikbaarheid en passend onderwijs, is gekozen voor een integrale aanpak Deze is verwoord in het Integraal Huisvestingsplan onderwijs 20202036 van gemeente Berkelland. De fasering (2024 – 2036) is in het Integraal huisvestingplan aangegeven. Deze tabel geeft de fasering aan voor de huidige en eerstvolgende periode: Kern Eibergen

School Sterrenpalet

Bestuur VCO OostNederland

Eibergen

‘t Simmelink

Borculo

Nevenlocaties Beukenlaan en Herenlaan

Stichting Delta Staring College

Wat? Gerenoveerd en opgeleverd in 2018. Op dit moment ruimtetekort door groei aantal leerlingen In aanbouw, geplande oplevering 2022 Project inclusief binnensport onderzoek

25

Borculo

Kiezel en Kei

OPONOA

Borculo

SKB

Borculo

Sint Jorisschool OBS Noord

Rietmolen

Sint Jozef

Keender

Neede Oost

Kardinaal Alfrinkschool & De Marke Heuvelschool en Kiezel en Kei

Keender & OPONOA

Borculo

OPONOA

OPONOA

Medegebruik van drie lokalen door Partou Kinderopvang 2020 IKC-vormig Sint Joris met Avonturijn Verhuizing van OBS Noord naar voormalige Wereldboom. Passende jas en medegebruik kleutergroep en BSO 2 scholen onder 1 dak. Fusie tussen twee scholen en IKC-vorming.

Zorgvoorzieningen Het aantal Wlz-indicaties (Wet langdurige zorg) neemt toe, het betreft overwegend ouderen. De toename is zichtbaar in de ondersteuning die vanuit de Wlz aan huis geboden wordt, veelal ter overbrugging naar een beschutte of beschermde woonvorm. De toename zet zich de komende 25-30 jaar door. Er is behoefte aan beschut wonen en beschermde woonvormen. Het gaat voor een groot deel om mensen met dementie. Het aantal Wlz-indicaties in de sector Verstandelijk Gehandicapt is in de afgelopen vier jaar gegroeid. Het gaat daarbij vooral om de zwaardere zorg, vaak een combinatie met ouderdomsaandoeningen of andere lichamelijke beperkingen. De gemeente streeft tot 2025 naar minimaal 90 extra plekken voor Wlz-zorg voor ouderen, verdeeld over Berkelland. Ook voor inwoners met een verstandelijke, lichamelijke of zintuiglijke handicap zijn te weinig plekken beschikbaar. Diverse zorgaanbieders willen uitbreiden. Door de vergrijzing zien we ook dat steeds meer (oudere) mensen een beroep doen op ondersteuning vanuit de Wmo, om zo lang mogelijk zelfstandig thuis te kunnen blijven wonen. Naast professionele ondersteuning wordt met deze ontwikkeling ook een steeds groter beroep gedaan op het sociale netwerk, met in het bijzonder de mantelzorgers. Mantelzorg is voor zelfstandig wonende ouderen met gezondheidsproblemen een belangrijk fundament van de zorgverlening.

We zien tevens dat de mantelzorgers zelf ook ouder worden en in de toekomst afneemt in aantal, waardoor ook zij steeds vaker een beroep doen op ondersteuning. Om zwaardere zorg en/of ondersteuning te voorkomen blijven we investeren in preventie. Mobiliteit / bereikbaarheid/ verkeersveiligheid Het verkeers- en vervoersbeleid kent als centraal thema ‘veilig bereikbaar’. Onderdelen hiervan zijn het actueel houden van de wegcategorisering en het permanent werken aan verkeersveiligheid, de bereikbaarheid en leefbaarheid voor alle vervoerwijzen.

A2.3 Toekomstige ontwikkelingen buiten de invloed van de gemeente Leefbaarheid Groen en openbare ruimte spelen een belangrijke rol in de waardering van de leefbaarheid van de kernen. Door klimaatverandering moeten we er rekening mee houden dat we het groen natuurlijker gaan inrichten en beheren (meer rekening houden met biodiversiteit, periodes van hitte en droogte, vasthouden van water met bijvoorbeeld wadi’s, en maatregelen moeten nemen om ernstige wateroverlast te voorkomen op bepaalde plekken). Wonen/woningvoorraad Landelijk is er een groot tekort aan woningen. 26

Het Rijksbeleid zet in op het verduurzamen van woningen en het aardgasloos maken van woningen en wijken (warmtetransitie). In Berkelland groeit de komende jaren het aantal huishoudens nog licht, maar vanaf 20252030 verwachten we een daling. Ook worden huishoudens kleiner. De prognoses geven een trend aan. Voor woningen aan de onderkant van de markt (achterstallig onderhoud, beperkte stedenbouwkundige- en/of energetische kwaliteit) ontstaat mogelijk een overschot. Het komt in onze gemeente ook steeds vaker voor dat door bedrijfsbeëindiging woningen en bedrijfsgebouwen in het buitengebied leeg komen te staan. De verwachting is dat de trend naar meer thuiswerken ook na 2021 doorzet. Dit betekent dat voor werkenden de reisafstand tussen wonen en werken minder belangrijk wordt. Daarmee wordt de Achterhoek/Berkelland als woonplek interessanter voor een groter deel van de bevolking. Deze trend vraagt wellicht ook om een andere ruimtelijke inrichting van onze leefomgeving (meer groen en ruimte, bereikbaarheid als belangrijke thema’s). Voorzieningenniveau Algemeen Het voorzieningenniveau staat onder druk door demografische ontwikkelingen. Door vergrijzing/ontgroening verandert de vraag naar voorzieningen, waaronder scholen. Er is een grotere vraag naar combinaties van wonen en zorg, vooral in woonvariaties tussen thuis en het verpleeghuis.

Onderwijs Op basis van de leerlingenaantallen is in het Integraal Huisvestingsplan onderwijs 2020-2036 een fasering aangegeven voor de toekomstige huisvesting van de scholen. Het gaat daarbij om clustering, nieuwbouw en/of duurzaamheidsmaatregelen. Zorgvoorzieningen Zoals in de rest van de regio Achterhoek neemt de schaarste aan goed gekwalificeerde zorgprofessionals toe. Dit speelt voor alle functies. De vergrijzing zet de komende 25-30 jaar door. Innovatie is nodig, ook om een oplossing te bieden voor het tekort aan zorgpersoneel. Denk aan woonvormen met collectieve voorzieningen, inspelen op ‘zorg voor elkaar’, flexibele en tijdelijke woonzorgvormen zijn nodig, geschikt voor diverse (zorg)doelgroepen. Mobiliteit / bereikbaarheid/ verkeersveiligheid De Achterhoek heeft de ambitie uitgesproken om de N18 op te waarderen naar een A18 in 2040, met 2x2 rijstroken. Daarnaast is er een hernieuwde (landelijke) discussie over de aanleg van de Noordtak van de Betuwelijn tussen Zevenaar/Doetinchem en de Duitse grens. Gemeente Berkelland is één van de gemeenten die mogelijk mee te maken krijgt; hierover is op dit moment niets bekend.

A2.4 Conclusie aandachtspunten voor sociaal domein en leefbaarheid De verwachte demografische ontwikkelingen werken door op vele terreinen, zij hebben impact op zowel wonen, vrijetijdsbesteding als zorg- en onderwijsvoorzieningen. Dit vraagt om vinger aan de pols houden, flexibiliteit, maatwerk en tijdig anticiperen. Leefbaarheid De leefbaarheid en de kwaliteit van de woonomgeving wordt over het algemeen (vrij) goed gewaardeerd. In 2021 wordt een nieuw Achterhoeks Woonwensen en leefbaarheidsonderzoek uitgevoerd. Gemeente Berkelland zet in op het wijk- en kerngericht werken, waarbij inwoners worden betrokken en kunnen meedenken/meebeslissen over hun woon- en werkomgeving. Uit de gesprekken met vertegenwoordigers van de samenleving in het kader van de Omgevingsvisie komt het beeld naar voren dat de inwoners van Berkelland de kwaliteit van de leefomgeving erg belangrijk vinden en willen behouden.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=809f2492-881d-4075-ab55-69cc55a36f55