CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 4 Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland HQ

Raadsvergadering 16 februari 2022, gemeente BerkellandBij agendapunt: Vaststellen Overdrachtsdocument Omgevingsvisie14.972 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

aantrekkelijk.

het kasteel en haar voormalige bewoners. Dat is nog steeds merkbaar in het straatbeeld. Het kasteel, waar tevens een museum gevestigd is, maakt Ruurlo uniek binnen onze gemeente. Ruurlo is de enige kern met

33 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

34 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

een treinstation binnen onze gemeente. Dit dorp is

Rekken

Rietmolen

indirect gelegen aan de Baakse beek en grenst aan het

Rekken ligt als een van de kernen het dichtst bij de

Rietmolen is een kerkdorp in de gemeente Berkelland,

landschap met landgoederen en bos. Nabij dit kasteel

Duitse grens. Bij Rekken stroomt – vanuit Duitsland

dat op de grens tussen de Achterhoek en Twente

bevindt zich het grootste heggendoolhof ter wereld en

- de Berkel Berkelland binnen. Het riviertje snijdt het

ligt. In 1932 is de huidige nieuwe kerk in stijl van de

bossen met klim- en fietsroutes. Er is voldoende aanbod

dorp in tweeën. Het noordelijk deel omvat het op een

Amsterdamse school opgericht. De kerk is bestempeld

aan voorzieningen en er zijn directe verbindingen met

natuurlijke verhoging gelegen oude dorpsgebied met

als rijksmonument. Bijzonder is dat de grenzen

het buitengebied. Het is daarmee ook een aantrekkelijk

de uit 1379 stammende protestantse Antoniuskerk.

van de gemeenschap Rietmolen niet de huidige

dorp voor toerisme en recreatie, waarop de focus ligt in

Het zuidelijk deel van Rekken met de eind 19e eeuw

gemeentegrenzen zijn, maar de oude parochiegrens.

Ruurlo.

gebouwde RK-kerk, wordt ook wel ’t Kip genoemd.

Hierdoor valt het binnen de invloedssferen van

Typerend voor het dorp is ook de Beltmolen die in de

de

De zeven kleine kernen Beltrum

kern staat. In het buitengebied van Rekken bevinden

gemeenschap is zeer hecht en organiseert diverse

zich ook de tbs-kliniek Oldenkotte, jeugdinrichting

activiteiten. Rietmolen beschikt over een aantal (basis)

Beltrum is de grootste kleine kern van Berkelland. De

Rentray en Tactus verslavingszorg. Ook in Rekken is de

voorzieningen.

trots op de eigen identiteit van het dorp is een belangrijke

gemeenschap hecht. Het dorp beschikt over diverse

drijfveer voor het elan en de vitaliteit van het Beltrumse

(basis) voorzieningen.

gemeenschap. Dit heeft verschillende aspecten en

gemeente

Berkelland

en

Haaksbergen.

De

Noordijk Noordijk is van oorsprong een agrarisch dorp

uitingsvormen. De kermis, het bloemencorso, de

Geesteren

met daarnaast werkgelegenheid in de dak- en

survivalrun en de kerkepaden zijn daar voorbeelden

Geesteren ligt in een fraai essenlandschap. Het silhouet

steenfabrieken. Noordijk kent twee grotere gebieden

van. De R.K. parochie speelt ook een belangrijke rol.

van de kern wordt bepaald door de kerk. De kern straalt

van aaneengesloten natuur. Het Noordijkerveld en de

In het dorp is de grootste klompenfabriek van de

rust uit, is rijk aan tradities en heeft een goed ontwikkeld

Needse berg. De gemeenschap is hecht. Het dorpje heeft

wereld gevestigd. Zorg, aandacht en nabuurschap zijn

verenigingsleven. Het esdorp heeft een sterk (agrarisch)

geen kerk. De kern kent een actief verenigingsleven.

het cement van de Beltrumse samenleving. Het dorp

dorpskarakter. Het dorp wordt gekenmerkt door de

Noordijk wil een goede woon- en werkplek blijven met

beschikt over diverse (basis) voorzieningen.

aanwezigheid van veel open ruimte en de ligging

een voldoende veilige dorpskern. Met als kernpunten

van enkele karakteristieke dorpsboerderijen. De

de school en het dorpshuis. Het dorp beschikt over

wegprofielen zijn smal. Geesteren beschikt over een

een aantal (basis) voorzieningen. Ook is er een aantal

aantal (basis) voorzieningen.

bedrijven in/nabij de kern gevestigd.

35 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

36

Analysekaart Beltrum

Analysekaart Rekken

Analysekaart Rietmolen

Analysekaart Noordijk

Analysekaart Gelselaar

Analysekaart Haarlo Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

Analysekaart Geesteren

Gelselaar

Buurtschappen

Gelselaar ligt in het noorden van de gemeente Berkelland

In Berkelland liggen diverse buurtschappen. Vaak zijn

op de grens van de Achterhoek en Twente. Het dorp is

buurtschappen in de volksmond ontstaan, als naam

ontstaan als een agrarische nederzetting en kent geen

voor de locatie van een verzameling van huizen,

eenduidige oriëntatie op één grote kern. Het dorp wordt ook

boerderijen of molens. Het traditionele verschil tussen

wel ‘het ganzendorp’ genoemd, omdat hier vroeger veel

een buurtschap en een dorp is dat buurtschappen veelal

ganzen werden gehouden op het laag gelegen, moerassig

geen kerk hebben. In Berkelland worden buurtschappen

broekland. Het gaat dan om het stratenpatroon, de

aangemerkt als ‘leefgemeenschappen met niet meer

bebouwing en opbouw van het dorp. Om deze bijzondere

dan 500 inwoners’. Buurtschappen in de gemeente zijn;

historische eigenschappen te behouden heeft Gelselaar de

Brinkmanshoek, Brouwershoek, De Bruil, De Haar, De

status van beschermd dorpsgezicht gekregen. Het dorp

Horst, Dijkhoek, Heure, Heurne, Holterhoek, Hoonte,

heeft een rijk verenigingsleven en beschikt over een aantal

Hupsel, Kulsdom, Lintvelde, Lochuizen, Loo, Nederbiel,

(basis) voorzieningen.

Olden Eibergen, Overbiel, Respelhoek, Veldhoek, VoorBeltrum. Ieder buurtschap heeft zijn eigen activiteiten

Haarlo

en soms ook eigen verenigingen.

Haarlo ligt centraal in de gemeente Berkelland. Het is een kerkdorp dat aan de rivier de Berkel tussen Borculo en

Leo-Stichting

Eibergen ligt. Aan de noordkant van het dorp stroomt de

Leo-Stichting wordt gekenmerkt door de vele

Berkel. Haarlo wordt omgeven door mooie natuur (essen-

gezondheidsvoorzieningen. Het is een versnipperd

en coulissenlandschap) met als hoogtepunt landgoed ’t

gebied met vele eigenaren. De gebouwen staan op

Wolink aan de zuidkant. De in 1858 gebouwde achtkantige

dit moment deels leeg wat kansen biedt voor een

kerk is een rijksmonument en wordt in de volksmond de

combinatie van zorg, wonen economie en landschap.

Kluntjespot (suikerpot) genoemd. Haarlo heeft een actief sociaal leven en een hechte gemeenschap. Dit heeft ertoe geleid dat in 2008 het kulturhus ‘t Stieltjen is geopend. Het dorp beschikt over een aantal (basis) voorzieningen. In de kern is een aantal bedrijven gevestigd.

37 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

38 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

4 | Opgaven en opties meer het beleid, welke trends en ontwikkelingen

Opgave 1 Behoud van landschapskwaliteit met ruimte voor nieuwe initiatieven

er nu spelen en hoe Berkelland er vandaag de

De landschapskwaliteit is een bijzondere en zeer

dag bij ligt. In dit hoofdstuk beschrijven we de

belangrijke kwaliteit van onze gemeente. Opgave 1 richt

zes belangrijkste opgaven voor onze gemeente.

zich op deze landschapskwaliteit en met name op het

Voor elk van deze opgaven zijn meerdere opties

vraagstuk hoe we deze kunnen behouden, versterken

of oplossingsrichtingen opgesteld. Voor deze

en tegelijkertijd ruimte voor nieuwe initiatieven

opgaven zijn opties onderscheiden waarvan de

kunnen bieden. Door concurrerende ruimteclaims

gevolgen in de strategische impactbeoordeling

in het buitengebied bestaat het risico dat de natuur-

worden onderzocht. De opties zijn ‘uitersten van

en landschapskwaliteit onder druk komt te staan en

het speelveld’ waarbij de extremen zijn opge-

afneemt. Het behoud en waar het kan versterken van

zocht om de opties onderscheidend van elkaar te

deze kwaliteit is daarom een belangrijke opgave voor

maken. Uiteindelijk werken we toe naar een voor-

de toekomst. Hiertoe zijn twee opties onderscheiden:

In de vorige hoofdstukken beschreven we onder

keursalternatief. Op basis van de strategische impactbeoordeling en toetsing bepalen we welke keuzes we maken. Daarmee komen we waarschijnlijk ergens middenin ‘het speelveld’ uit. Het is dus niet de bedoeling dat we voor één van de opties kiezen. Uiteindelijk maken we samenhangende keuzes voor Berkelland tussen de opties, op basis van de beoordeling.

39 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

▪

Optie 1: Versterken van natuur en landschap

In de aangegeven gebieden, onder meer de groene ontwikkelingszones, de beekdalen, drinkwaterwingebieden en de landschappen en ensembles met hoge cultuurhistorische waarden, is ruimte voor ontwikkelingen, mits deze bijdragen aan natuur en landschap. Er worden wel randvoorwaarden gesteld aan de ontwikkelingen; deze moeten de aanwezige natuurlijke en cultuurhistorische waarden versterken. Dit biedt met name kansen voor ontwikkelingen op het gebied van klimaatadaptatie, biodiversiteitsherstel en extensieve recreatie. De kwetsbare (natuur)gebieden blijven beschermd. Dit zijn de nationale landschappen, het Gelders natuurnetwerk de beschermde stads/dorpsgezichten Gelselaar en Mallum, de historische buitenplaats Ruurlo (landschap) en de beschermingsgebieden voor natte landnatuur (natuur).

Optie 1: Versterken van natuur en landschap 40 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

▪

Optie 2: Behoud van natuur en landschap

De kaart geeft aan dat het volledig ruimtelijk raamwerk voor

natuur,

drinkwaterwinning,

landschap

en

cultuurhistorie behouden wordt. De ontwikkelingen vinden daardoor alleen buiten de waardevolle gebieden plaats. In de op de kaart met wit aangegeven gebieden (inclusief de kernen) zijn wel nieuwe ontwikkelingen mogelijk. Het gebied buiten GNN en GO is zeer waardevol echter het agrarisch cultuurlandschap is hier sterk uitgekleed en vervaagd. Het heeft veel potentie om weer een mooi landschap te worden met een grote blauw-groene dooradering. Hierbij dient tenminste de bestaande natuur- en landschapswaarde behouden te blijven of versterkt te worden. In de Groene ontwikkelingszones wordt bij ontwikkelingen minimaal versterking van de kernkwaliteiten natuur en landschap vereist.

Optie 2: Behoud van natuur en landschap 41 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

Opgave 2 Versterken van de (regionale) bereikbaarheid Opgave 2 is gericht op bereikbaarheid, hoe zorgen we dat onze gemeente bereikbaar blijft en hoe kunnen we ook de (regionale) bereikbaarheid versterken? De bereikbaarheid naar en van de regio is hierbij specifiek van belang. Bereikbaarheid wordt ingezet om de positie van Berkelland in relatie tot de omliggende gemeenten en voorzieningen te versterken. Er zijn twee opties onderscheiden voor het versterken van de (regionale) bereikbaarheid: ▪

Optie 1: Nadruk op het wegverkeer

Optie 1 richt zich op het optimaliseren van het wegverkeer, op de locaties aangegeven op de kaart hiernaast. Dit zijn voornamelijk de N18 en de provinciale wegen, maar ook de wegverbindingen met de regio. Als ontwikkelingen kan gedacht worden aan het opwaarderen van de bestaande wegen en de gebieden hierlangs. Een voorbeeld van een ontwikkeling is de opwaardering van N18 naar A18, inclusief aanliggende zones en knopen (o.a. RBT Laarberg). Regionaal gezien kan mogelijk ingespeeld worden op de verbreding van de A1 en het doortrekken van de A15. Deze optie betekent dat er geen aanvullende aandacht wordt besteed aan het OV en langzaam verkeer.

Optie 1: Nadruk op het wegverkeer

42 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

▪

Optie 2: Nadruk op het OV en langzaam verkeer

Optie 2 gaat uit van het maximaal inzetten op OV en langzaam verkeer. Daarnaast wordt ook ingezet op thuiswerken en digitaal werken. Basis vormen de trein- en busstations met bijbehorende routes en de fietsroutes. Potentiële nieuwe of verbeterde snelle aantrekkelijke fietsroutes vormen het uitgangspunt voor deze optie. Zo kunnen snelle aantrekkelijke fietsroutes aangelegd worden als alternatief voor de auto en om OV voorzieningen beter bereikbaar te maken. Zo kan een snelle aantrekkelijke fietsverbinding tussen Borculo en het station Lochem een mogelijkheid zijn. Voor het OV geldt dat het behouden van het huidige niveau een uitdaging is en er daarom geen hoger niveau wordt geambieerd vanuit het oogpunt van haalbaarheid. In deze optie wordt nadrukkelijk aandacht besteed aan verkeersveiligheid. Het bestaande glasvezelnetwerk is een belangrijke basis voor het thuis of digitaal werken.

Optie 2: Nadruk op het OV en langzaam verkeer

43 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

Opgave 3 De transitie van het buitengebied Het buitengebied staat voor een grote opgave in de vorm van een transitie. Onder meer door de afname van het aantal agrarische bedrijven, schaalvergroting, leegstand van gebouwen, de toename van het aantal burgerwoningen en klimaatverandering zal het aanzien van het platteland ingrijpend veranderen. Er worden vier mogelijke opties onderscheiden om met deze transitie om te gaan. ▪

Optie 1: Primaat diversiteit

Bij deze optie ligt het primaat bij diversiteit. Daarmee wordt bedoeld dat meervoudig ruimtegebruik en een breed palet aan functies en verschillende kwaliteiten een plek hebben in het buitengebied. De transitie van landbouwgronden en de vrijkomende agrarische bebouwing kan leiden tot een innovatief en circulair buitengebied. De focus bij deze optie ligt op onder andere het benutten van vrijkomende agrarische bebouwing, de transitie van het buitengebied en opwekking van duurzame energie voor koppelkansen met bijvoorbeeld natuur, recreatie, wonen, zorg, klimaatadaptatie en werken. Deze zijn op de kaart weergegeven met een cirkel waarin deze koppelkansen (voor de gemeente als geheel) zijn aangegeven. Door op diversiteit in te zetten krijgt het buitengebied nieuwe gebruikers en dragers, zonder dat de bestaande functies daarvoor moeten wijken. Optie 1: Primaat diversiteit

44 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

▪

Optie 2: Primaat natuur

Bij optie 2 ligt de focus op natuurbehoud en -ontwikkeling. Hierbij gaat het onder andere om kringlooplandbouw, functieverandering, maar ook de vrijkomende agrarische bebouwing (VAB) en de ontwikkelingsruimte binnen de Groene Ontwikkelingszones. Ontwikkelruimte voor de landbouw wordt sterk beperkt en is enkel mogelijk onder voorwaarde dat dit leidt tot verduurzaming van het productiesysteem, bijvoorbeeld omdat sprake is van natuurinclusieve en circulaire landbouw, waarbij er tevens koppelkansen zijn voor het vergroten van de biodiversiteit. Bij de VAB’s kan zo veel mogelijk bebouwing gesloopt worden om ruimte te geven aan de natuur en landschap als ruimtelijke kwaliteiten. Tevens moet rekening gehouden worden met de ondergrond en het watersysteem, deze vormen de basis voor de ruimtelijke ontwikkeling van het buitengebied.

Optie 2: Primaat natuur

45 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

▪

Optie 3: Primaat landbouw

Bij het primaat landbouw ligt de focus voor de landbouw op de huidige trend in Berkelland. Er is namelijk een afname van landbouwbedrijven door schaalvergroting en de invloed van onder andere stikstofdepositie. Schaalvergroting blijft ook in de toekomst aan de orde door technologische ontwikkelingen in de landbouw. Het bestaande landbouwareaal blijft behouden. Wel wordt er een maximum gesteld aan de schaalvergroting. Dit maximum heeft betrekking op het huidig beleid ten aanzien van bijvoorbeeld geur, Natura 2000-gebieden, waterkwaliteit, etc. Daarnaast wordt het maximum ook in belangrijke mate bepaald door de maximale maatvoering van de bouwvlakken en bijvoorbeeld het omschakelverbod naar intensieve niet-grondgebonden veehouderij.

Optie 3: Primaat landbouw

46 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

▪

Optie 4: Gebiedsgerichte differentiatie

Bij gebiedsgerichte differentiatie wordt gedacht aan gebiedsgericht onderscheid. Gebieden worden onderscheiden naar functie, waarbij in het ene gebied het primaat op diversiteit ligt (zie optie 1), in een ander gebied op natuur (zie optie 2) en in weer een ander gebied op landbouw (zie optie 3). Dit betekent dat in de gebieden waar het primaat bij landbouw ligt, ontwikkelmogelijkheden (schaalvergroting) bestaan zonder dat dit belemmerend is voor bijvoorbeeld woonfuncties. Gebieden waar de milieubelasting op dit moment hoog is (zoals rondom Beltrum) zijn hiervoor geschikt. De woonfuncties (bijvoorbeeld op VAB-locaties) worden gerealiseerd in gebieden waar ingezet wordt op diversiteit. Tot slot wordt er een aantal gebieden aangewezen waar het primaat bij natuur en landschap ligt. Dit kunnen bijvoorbeeld bufferzones rondom de natuurgebieden zijn. De kaart, zoals weergegeven bij opgave 1 – optie 1, kan hiervoor als basis dienen. De functies worden zo veel mogelijk van elkaar gescheiden. Daarmee wordt ontwikkelruimte geboden, rekening houdend met diverse normen en kwaliteiten (zoals geur, landschap en Natura 2000gebieden). Zo kan er per gebied ingespeeld worden op de kansen en belemmeringen.

Optie 4: Gebiedsgerichte differentiatie

47 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

Opgave 4 Versterken van het regionale vestigingsklimaat Het regionaal vestigingsklimaat van onze gemeente moet

verstevigd

worden

om

een

interessante

gemeente voor bedrijven en hun werknemers te blijven. Dit betekent onder meer dat er voldoende vestigingsmogelijkheden

voor

bedrijven

moeten

zijn. Het gaat hier om innovatieve bedrijven in o.a. de maakindustrie, passend bij het imago en de kwaliteiten van Berkelland. Onder bedrijven worden in dit geval ook recreatie bedrijven en zorgfuncties verstaan. Voor het vestigingsklimaat is de aanwezigheid van voldoende geschoold personeel belangrijk, daarnaast dienen er ook aantrekkelijke woonmilieus voor werkenden te zijn. Als antwoord op de opgave om het regionale vestigingsklimaat te versterken zijn twee opties te onderscheiden: ▪

Optie 1: Kwantitatief

Bij optie 1 ligt de focus op het kwantitatief doorontwikkelen van de huidige bedrijventerreinen met een duidelijk onderscheid naar bedrijfscategorieën. De bedrijventerreinen en grotere recreatiebedrijven zijn op de kaart weergegeven. De bestaande bedrijventerreinen worden uitgebreid om meer ruimte te bieden aan toekomstige bedrijven. Daarbij wordt aangesloten bij de aantrekkingskracht van de N18. Ontwikkelruimte voor bedrijven ligt vooral langs de infrastructuur en bij RBT De Laarberg. Daarnaast worden er nieuwe Optie 1: Kwantitatief

48 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

gebieden aangewezen voor nieuwe bedrijventerreinen, rekening houdend met vestigingseisen. Uitbreiding van bestaande bedrijventerreinen gaat voor de aanleg van nieuwe bedrijventerreinen. Voor het vestigingsklimaat zijn ook voldoende goede nutsvoorzieningen van diverse aard belangrijk, zoals de onderstations en knooppunten van Liander. Deze zijn weergegeven op de kaart. ▪

Optie 2: Kwalitatief

Bij optie 2 ligt de focus op het kwalitatief verbeteren van de bedrijventerreinen, op uitbreiding. Dit kan bijvoorbeeld door het versterken van de digitale infrastructuur,

verduurzaming

of

meer

efficiënt

ruimtegebruik op de bestaande bedrijventerreinen. Daarnaast

zou

bijvoorbeeld

ook

gedacht

kunnen worden aan het vestigen van lichte (niet milieubelastende) bedrijven in het buitengebied. Hier kan vrijkomende agrarische bebouwing voor benut worden. Ook recreatieve en woon/zorg bedrijven kunnen zich vestigen in dit buitengebied. Grote milieubelastende bedrijven kunnen juist verplaatsen naar RBT De Laarberg. Het aantrekkelijk woonmilieu kan gebruikt worden als ‘selling point’ voor bedrijven en het aantrekken van werknemers.

Optie 2: Kwalitatief

49 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

Opgave 5 Versterken van de leefbaarheid en kwaliteit in de kernen GELSELAAR

NEEDE

NOORDIJK

Vanwege de huidige trends en ontwikkelingen, zoals onder meer de veranderende bevolkingssamenstelling en de afname van het aantal voorzieningen, bestaat de opgave voor het versterken van de leefbaarheid en kwaliteit in de kernen. Een samenhangend aanbod

GEESTEREN

van wonen, ontmoeten, voorzieningen en zorg is gewenst ook omdat in participatie is aangegeven dat de kwaliteit van de woonomgeving en de sociale

RIETMOLEN

cohesie voor inwoners een zeer belangrijk punt is. Het doel is om, door samen met de dorpsgemeenschappen in te zetten op het behoud van kwaliteiten en verdere doorontwikkeling van de kernen, de omgevingskwaliteit voor inwoners en bezoekers toe te laten nemen. Om deze opgave op te lossen zijn drie opties opgesteld. Bij

BORCULO

alle drie de opties moet tevens aandacht worden besteed

REKKEN

aan klimaatadaptatie, wat niet alleen van belang is in de kernen maar ook speelt in het buitengebied. ▪

Optie 1: Identiteit en eigenheid

Bij deze optie wordt ingezet op het versterken van de identiteit en eigenheid van de kernen en daarmee

RUURLO

EIBERGEN

de leefbaarheid en vitaliteit. Hiertoe is er aandacht voor de cultuurhistorische waarde en het (sociale) voorzieningenniveau.

Sociale

voorzieningen

HAARLO

BELTRUM

zijn

plaatsen voor ontmoeting en dragen bij aan de identiteit en eigenheid van de kernen. Als randvoorwaarde voor ontwikkelingen geldt dat deze de bestaande identiteit Optie 1: Identiteit en eigenheid

50 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

en eigenheid van een kern niet aantasten. Er wordt bij deze optie tevens bijgedragen aan klimaatadaptatie door (her)inrichting van de openbare ruimte. Op de kaart is met enkele foto’s een aantal van de kenmerken van de kernen uitgelicht. ▪

Optie 2: Innovatie en vernieuwing

Bij optie 2 wordt ingezet op innovatie en vernieuwing om de leefbaarheid en vitaliteit van de kernen te versterken. Er wordt ingespeeld op trends en ontwikkelingen op het gebied van wonen (in combinatie met zorg), werken, recreëren, demografie, klimaatadaptatie, biodiversiteit, etc. Op beschikbaar komende locaties wordt flexibel omgegaan met vernieuwende woon-, zorg- en detailhandelsconcepten die een aanvulling vormen op het bestaande aanbod. De leefbaarheid en vitaliteit van de kernen kan op deze manier worden versterkt. Er wordt ingezet op nieuwe woonmilieus en ontwikkelingen die meervoudig ruimtegebruik mogelijk maken. In de openbare ruimte wordt gezocht naar mogelijkheden om de ruimte voor de auto te verkleinen ten behoeve van ruimte voor fietsers en voetgangers, maar ook voor groen en water om meer in te zetten op het verbeteren van klimaatadaptatie en biodiversiteit.

Optie 2: Innovatie en vernieuwing

51 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

52 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

▪

Optie 3: Versterken draagvlak

Bij deze optie wordt geanticipeerd op een veranderende bevolkingssamenstelling en wordt het draagvlak van voorzieningen bekeken. Per kern kan verandering van de bevolkingssamenstelling uiteraard verschillen. De voorzieningen worden in de grote kernen geconcentreerd, waardoor de kleine kernen op de voorzieningen in de grotere kernen aangewezen zijn. Er kan gestuurd worden op kwaliteit boven kwantiteit van voorzieningen, door bijvoorbeeld het samenvoegen daarvan. Zaken die daarbij een rol spelen zijn o.a. voorzieningen op peil houden (concentreren of iedere kern zelf), bouwen van nieuwe woningen voor starters en senioren, leefomgeving (aantrekkelijk wonen), etc. Klimaatadaptatie speelt ook bij deze optie een rol, zo kunnen autoluwe winkelconcentratiegebieden de leefbaarheid bevorderen maar ook bijdragen aan klimaatadaptatie door ontharding en vergroening.

Optie 3: Versterken draagvlak

53 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

Opgave 6 Gezonde leefomgeving versterken Steeds meer staat het belang van een gezonde leefomgeving op de agenda. Daarom richt deze opgave zich op het versterken van de gezonde leefomgeving en het bevorderen van een positieve gezondheid van onze Berkellanders. Onder meer een beweegvriendelijke omgeving en het versterken van de sociale cohesie kunnen hieraan bijdragen. Er worden twee opties onderscheiden om de gezonde leefomgeving te versterken. ▪

Optie 1: Terugdringen schadelijke en/of hinderlijke gezondheidseffecten

Bij optie 1 ligt de focus vooral op het terugdringen van schadelijke effecten. Daarbij moet o.a. gedacht worden

aan

geluid,

externe

veiligheid,

geur,

luchtkwaliteit, landbouwgiffen, etc. Dit betekent dat zowel huidige als nieuwe situaties moeten voldoen aan de WHO-advieswaarden (advies op het gebied van onder andere luchtkwaliteit en geluid) om zo een gezonde leefomgeving te creëren. Groen en blauw in de wijk kunnen hier aan bijdragen. De belangrijkste (hinder-) bronnen zijn op de kaart weergegeven. Er is een relatie tussen bronnen en ontvangers. Bronnen in de buurt van kwetsbare groepen verdienen meer prioriteit. Tot slot zijn de drinkwaterwinningsgebieden en grondwaterbeschermingsgebieden op de kaart weergegeven. Deze locaties worden beschermd tegen bodem- en grondwaterverontreiniging. Optie 1: Terugdringen schadelijke en/of hinderlijke gezondheidseffecten

54 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

▪

Optie 2: Bevorderen beweegvriendelijke omgeving

Bij optie 2 ligt de focus vooral op het actief bevorderen van de gezondheid door o.a. een beweegvriendelijke en sociaal aantrekkelijke omgeving te creëren. Hiermee kan ingespeeld worden op trends en ontwikkelingen met betrekking tot gezondheid, overgewicht en vergrijzing. Binnen de kernen kan daarbij worden gedacht aan de inrichting van de openbare ruimte, sport, ontmoeten e.d. Buiten de kernen liggen er kansen op het gebied van o.a. aantrekkelijke fietsverbindingen, sportactiviteiten en wordt de verbinding met het buitengebied versterkt. De overgangen van bebouwd naar onbebouwd gebied (kernranden) kunnen hierbij een rol spelen. Hier worden bijvoorbeeld nieuwe routes en verblijfsplekken gecreëerd.

Optie 2: Bevorderen beweegvriendelijke omgeving

55 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

Beoordelingscriteria ondergebracht in vijf domeinen

Beoordeling van een alternatief

56 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

5 | Samenvatting strategische impactbeoordeling 5.1

Aanleiding

impactbeoordeling, de effectbeoordeling van het

keuzes. De figuur op pagina 56 geeft illustratief weer

Naar verwachting wordt in juli 2022 de Omgevingswet

gekozen voorkeursalternatief en een aantal handvatten

hoe een beoordeling van een alternatief eruit kan

vastgesteld. In deze wet staat een gezonde en

voor de toekomst, zoals een beschrijving van de

komen te zien.

veilige

leemten in kennis en een aanzet voor monitoring.

fysieke

leefomgeving

centraal.

Met

de

5.3

Omgevingswet wordt het verplicht voor gemeenten

Beoordelingswijze

Analyse

om een omgevingsvisie op te stellen. Hierin komen

5.2

de hoofdlijnen van het beleid voor de fysieke

Voor elk van de zes opgaven zijn beleidsopties

beleidsopties vastgesteld en beoordeeld. Hieronder zijn

leefomgeving aan bod; er worden kaders gesteld voor

ontwikkeld, die de hoeken van het speelveld vormen.

de opgaves, opties en beoordeling kort weergegeven.

toekomstige ontwikkelingen. In de omgevingsvisie stelt

In de impactbeoordeling worden de effecten van

de gemeente kaders voor toekomstige ontwikkelingen.

de beleidsopties aan de hand van verschillende

De conclusies per opgave zijn als volgt:

In de Wet milieubeheer is vastgelegd dat kaderstellende

milieuthema’s en beoordelingscriteria beoordeeld.

1.

plannen voor (mogelijk) m.e.r.-plichtige activiteiten

De beoordelingscriteria zijn voor deze beoordeling

nieuwe initiatieven: In het dilemma “scheiding”

de procedure van de milieueffectrapportage (m.e.r.)

ondergebracht in vijf domeinen, zoals in de tabel op

versus “verweving” geniet verweving (optie 1)

doorlopen moet worden. De gemeente Berkelland heeft

pagina 56 is weergegeven. De gegeven beoordelingen

de voorkeur omdat deze beleidsoptie positieve

de m.e.r.-procedure vroegtijdig geïntegreerd in het

zijn kwalitatief van aard (expert judgement). Dit

effecten voor natuur, landschap en het economisch

visievormingsproces om goed inhoudelijk afgewogen

past bij het relatief hoge abstractieniveau van de

perspectief van boeren genereert. De strategie

en onderbouwde keuzes te kunnen maken.

omgevingsvisie.

van scheiding (optie 2) is meer gericht op sectorale

Voor Berkelland zijn 6 opgaven met bijbehorende

Behoud van landschapskwaliteit met ruimte voor

bescherming (en leidt tot ruimtetekorten om de Deze

strategische

een

Vanwege het abstracte karakter van de omgevingsvisie

tussenproduct in de m.e.r.-procedure, dat als bijlage bij

is het niet zinvol om voor ieder beoordelingscriterium

het Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

een aparte effectscore op te nemen. In de besluitvorming

milieuperspectief heeft optie 2 (nadruk op OV en

aan de gemeenteraad wordt aangeboden. In het

over de omgevingsvisie gaat het namelijk vooral over

langzaam verkeer) veruit de voorkeur. Deze optie

Overdrachtsdocument staan de kwaliteiten van de

het maken van keuzes op het wat abstractere niveau van

pakt positief uit voor natuur, ruimtelijke kwaliteit,

gemeente en de opgaven waarop de omgevingsvisie

het ‘domein’ (zie voorafgaande tabel). Door de indeling

klimaatadaptatie en gezondheid. Optie 1 (nadruk

een antwoord moet geven beschreven. Het MER

in vijf domeinen kan een overzichtelijke beoordeling

op wegverkeer) is gunstiger vanuit het perspec-

zal

worden gegeven van de verschillende opgaven en

tief van de autogebruiker. Een balans tussen het

uiteindelijk

impactbeoordeling

bestaan

uit

deze

is

strategische

ambities waar te maken). 2.

Het is gebruikelijk de afkortingen (de) m.e.r. en (het) MER te gebruiken. De afkorting m.e.r. met kleine letters en puntjes ertussen staat voor de volledige procedure, de milieueffectrapportage. MER met hoofdletters, zonder puntjes staat voor het milieueffectrapport, het rapport dat hierbij opgesteld wordt.

Versterken van de (regionale) bereikbaarheid: Vanuit

4

Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

57

3.

behouden van bereikbaarheid en het stimuleren

draagvlak) sluiten elkaar niet per definitie uit en

beïnvloed door de uitwerking van de verschillende

van mobiliteitstransitie wordt aanbevolen.

hebben elk positieve effecten op verschillende

beleidsopties. Dit komt gedeeltelijk doordat (duurzame)

De transitie van het buitengebied: De beleidsop-

aspecten. Dat betekent dat de beleidsopties

energieopwekking het onderwerp is van een parallel

ties 1 tot en met 3 hebben uiteenlopende effecten,

prima naast en in combinatie met elkaar in uitvoe-

besluitvormingstraject (rond de Regionale Energie

waar afhankelijk van het inhoudelijk accent andere

ring gebracht kunnen worden. De keuze voor de

Strategie, RES).

aspecten positief of negatief scoren. Beleidsoptie

omgevingsvisie gaat vooral over actieve sturing

4 (gebiedsgerichte differentiatie) is min of meer

of reactief zijn en het bieden van flexibiliteit voor

Voor iedere opgave zijn optimalisaties en aanbevelingen

een combinatie van de eerste drie beleidsopties,

nieuwe initiatieven of behoud van de bestaande

gegeven. Er hoeft dan ook niet voor een van de opties

door verschillende gebieden te benoemen waarin

kwaliteiten.

gekozen te worden. Juist door de positieve aspecten

Gezonde leefomgeving versterken: Beleidsoptie 1

uit de verschillende opties met elkaar te vervlechten

Versterken van het regionale vestigingsklimaat:

(terugdringen emissies) kan zeer positief uitpakken

kan de haalbaarheid en impact worden vergroot. De

Kwantitatief versterken (optie 1) kan zeer negatief

voor de gezondheid van Berkellanders, maar zorgt

individuele beoordeling van de beleidsopties moet ook

uitpakken voor omgevingswaarden als landschap

ook voor (economische) belemmeringen, zodanig

afgezet worden tegen de relatie met andere opgaven.

en natuur. Een inzet op kwalitatieve versterking

dat er problemen met het behalen van de andere

Beleidsopties voor de verschillende opgaven kunnen

(optie 2) van de bedrijventerreinen spaart belang-

ambities optreden. Optie 2 (bevorderen beweeg-

elkaar versterken en kunnen met elkaar conflicteren.

rijke cultuurhistorische waarden en natuurwaar-

vriendelijke omgeving) kent weinig nadelen en

De impactbeoordeling brengt duidelijk naar voren dat

den. Bij de afweging tussen de kwantitatieve en

levert veel voordelen op.

de omgevingsvisie vraagt om een integrale blik op de

telkens één van de belangen het primaat heeft. 4.

6.

kwalitatieve aanpak speelt ook de financiering een

5.

fysieke leefomgeving. De doorslaggevende keuzes

rol. Er wordt aanbevolen de balans te zoeken tussen

Iedere beleidsoptie heeft invloed op meerdere

gaan over de volgende dilemma’s:

een kwalitatieve aanpak van bedrijventerreinen en

domeinen. Uit de impactbeoordelingen blijkt dat vooral

▪

het bieden van ruimte voor uitbreiding en nieuw-

de domeinen Plattelandsontwikkeling & economische

vingsbeleid voor het buitengebied vraagt om inte-

vestiging. Die ruimte hoeft niet per se gevonden te

potentie en op Ruimtelijke kwaliteit & identiteit sterk

gratie van in elk geval opgaven 1 en 3. Hoe wordt

worden in de uitbreiding van bestaande bedrijven-

beïnvloed worden door veel verschillende beleidsopties.

omgegaan met landschap, klimaatadaptatie en

terreinen.

Het vastleggen van een voorkeursalternatief zal zeer

natuur en ervoor gezorgd dat agrariërs een boterham

Versterken van de leefbaarheid en kwaliteit in de

belangrijk zijn voor de richting van de ontwikkelingen

kunnen blijven verdienen en de plattelandsidenti-

kernen: De beleidsopties (behoud identiteit en

op deze domeinen. Ontwikkeling op het domein

teit van Berkelland behouden blijft? Het ruimtelijk

eigenheid; innovatie en vernieuwing; versterken

klimaatadaptatie & energieopwekking wordt het minst

dilemma gaat voornamelijk over het in hoofdstuk

58 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

Kwaliteit én vitaliteit van buitengebied: Het omge-

▪

▪

3 geschetste onderscheid tussen verweving en

5.4

scheiding. Welk belang geven we op welke plek het

De volgende formele stap is de terinzagelegging van

van de keuzes in de omgevingsvisie voor Natura 2000-

primaat? Zijn er optimalisaties mogelijk waarbij

het MER bij de ontwerp omgevingsvisie. Omdat in die

gebieden in beeld te brengen.

we meer belangen tegelijkertijd dienen of vragen

versie van de omgevingsvisie al veel keuzes voorgesteld

sommige belangen om een scherpe keuze over wat

worden en in samenhang worden uitgewerkt, is

we waar willen? Leidt de keuze voor scheiding of

het waardevol om het keuzeproces nu al te voeden

verweving tot het niet behalen van andere beleids-

met milieuinformatie. Daarom is de strategische

doelen (energieopwekking, woningbouw etc.?) en

impactbeoordeling, die ook een onderdeel van het

moet er daardoor bijgestuurd worden op de keuze?

MER wordt, naar voren gehaald en als bijlage bij het

Robuuste kernen: Hoe blijven de kernen leefbaar,

Overdrachtsdocument gevoegd.

sociaal levendig, goed bereikbaar, duurzaam,

De gemeenteraad zal zich in 2022 buigen over de te

economisch robuust en gezond? Dit vraagt om

maken keuzes voor de omgevingsvisie. Hieruit volgt

investeringen in behoud van de bestaande kernkwa-

een preferente richting of voorkeursalternatief voor

liteiten (cultuurhistorie, de identiteit van onze

omgang met de verschillende opgaven. In het MER zal

kernen, het voorzieningenniveau) en het ontwik-

dit voorkeursalternatief integraal worden beoordeeld

kelen van nieuwe kernkwaliteiten (investeringen in

op de gevolgen voor de fysieke leefomgeving. De

verduurzaming van de woningvoorraad, verbeteren

resultaten van deze beoordeling kunnen gebruikt

bereikbaarheid bedrijven, ruimte blijven bieden aan

worden om de ontwerp omgevingsvisie verder aan te

bedrijvigheid, een woning voor iedereen die dat wil).

scherpen en om het omgevingsbeleid verder vorm te

Klimaatverandering:

geven.

Het

veranderend

klimaat

Vervolgstappen

een Passende Beoordeling opgesteld, om de gevolgen

vraagt om grote aanpassingen, in zowel het buitengebied als de kernen. Hierbij is zowel wateroverlast

Het MER zal uiteindelijk bestaan uit de strategische

als verdroging relevant. Wordt hier alleen bij ruimte-

impactbeoordeling

lijke ontwikkelingen op gestuurd of is deze opgave

is

zó urgent dat deze bepalend wordt voor wat binnen

voorkeursalternatief en een aantal handvatten voor

de andere ambities waargemaakt kan worden?

de toekomst, zoals een beschrijving van de leemten

opgenomen,

zoals de

die

in

dit

effectbeoordeling

document van

het

in kennis en een aanzet voor monitoring. Ook wordt

59 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

60 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

6 | Richting de omgevingsvisie 6.1

Inleiding

Dit hoofdstuk gaat ten eerste over de fase van dit

leidt tot de keuzes die het fundament vormen voor de

de toekomst, zoals een beschrijving van de leemten

uiteindelijke omgevingsvisie.

in kennis en een aanzet voor monitoring. Ook wordt

overdrachtsdocument tot aan de omgevingsvisie.

een Passende Beoordeling opgesteld, om de gevolgen

Daarnaast geeft het een doorkijk naar de uitvoering van

Gedurende het opstellen van dit overdrachtsdocument

van de keuzes in de omgevingsvisie voor Natura

de nog op te stellen omgevingsvisie. De omgevingsvisie

is een impactbeoordeling gedaan. De volgende

2000-gebieden in beeld te brengen. Hieronder zijn de

is namelijk onderdeel van het samenspel tussen

formele stap is de terinzagelegging van het MER bij de

processtappen in beeld gebracht.

verschillende

nieuwe

ontwerp omgevingsvisie. Omdat in die versie van de

Omgevingswet. Daarnaast biedt de omgevingsvisie

omgevingsvisie al veel keuzes voorgesteld worden en in

▪

Keuzeproces nieuwe gemeenteraad;

ook de basis voor een ander samenspel, namelijk die

samenhang worden uitgewerkt, is ervoor gekozen om

▪

bepalenvan een voorkeursalternatief;

tussen de gemeente en de samenleving als het gaat om

het keuzeproces nu al te voeden met milieuinformatie.

▪

Beoordelen van het voorkeursalternatief;

participatie en initiatieven.

Daarom is de strategische impactbeoordeling, die ook

▪

Afronden ontwerp omgevingsvisie;

een onderdeel van het MER wordt, naar voren gehaald

▪

Ter inzagelegging, met het MER als bijlage;

Vervolgproces

en als bijlage bij dit overdrachtsdocument gevoegd.

▪

Vaststelling;

Dit overdrachtsdocument is een tussenstap in het

De gemeenteraad zal zich in 2022 buigen over de te

▪

Doorwerking.

proces naar de omgevingsvisie. Hierin zijn alle stappen

maken keuzes voor de omgevingsvisie. Hieruit volgt

opgenomen die we tot nu toe gezet hebben. In een

een preferente richting of voorkeursalternatief voor

6.2

Beleidscyclus

intensief proces met de samenleving, ketenpartners en

omgang met de verschillende opgaven. In het MER zal

De

ambities

organisaties is een beeld geschetst van de opgaven die

dit voorkeursalternatief integraal worden beoordeeld

omgevingsvisie moeten uiteraard wel waargemaakt

op ons afkomen, de mogelijke keuzes en de effecten van

op de gevolgen voor de fysieke leefomgeving. De

worden. De Omgevingswet heeft daarvoor een aantal

die keuzes. Het voorbereidende werk is klaar en het is

resultaten van deze beoordeling kunnen gebruikt

instrumenten beschikbaar. De omgevingsvisie geeft

aan de nieuwe gemeenteraad om nu toekomstgerichte

worden om de ontwerp omgevingsvisie verder aan

straks ambities, opgaven, kansen en gemaakte keuzes

keuzes te maken.

te scherpen en om het omgevingsbeleid verder

weer. Deze hoofdlijnen vormen de basis voor de

vorm te geven. Het MER zal uiteindelijk bestaan uit

uitvoering. Dit hoofdstuk geeft een doorkijk naar de

Dat doen we door aan de hand van de opgaven en

de strategische impactbeoordeling zoals die in dit

volgende fase, naar de uitvoering.

opties in dit overdrachtsdocument het gesprek aan te

document is opgenomen, de effectbeoordeling van het

gaan met de raad en met de samenleving. Dat gesprek

voorkeursalternatief en een aantal handvatten voor

instrumenten

van

de

en

opgaven

uit

de

uiteindelijke

Het instrument omgevingsvisie is onderdeel van de

61 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

62 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

gemeentelijke beleidscyclus. Voor gemeenten wordt

worden gedacht:

6.3

voor de ontwikkeling van de leefomgeving kan onder

▪

Specifieke gebiedsprogramma’s om ambities

De omgevingsvisie geeft op hoofdlijnen de koers

andere gebruik gemaakt worden van twee andere

en opgaven voor een deel van de gemeente in te

voor de lange termijn van de gemeente Berkelland.

instrumenten naast de omgevingsvisie, namelijk

vullen;

Voor het opstellen van de omgevingsvisie gaan we

Thematische programma’s om voor een bepaald

ook weer in gesprek. Alleen samen kunnen we deze

thema de ambities en opgaven verder uit te werken.

visie realiseren: met inwoners (van jong tot oud),

Beleidsontwikkeling – omgevingsvisie

Te denken valt aan energietransitie, klimaatadap-

ondernemers, zorginstellingen, onderwijs, werkgevers,

De omgevingsvisie geeft de ambities en doelstellingen

tatie, gezondheid, etc.

(semi)overheden,

programma’s en het omgevingsplan.

▪

voor de lange termijnontwikkeling van de leefomgeving

Participatie en initiatieven

gemeente,

bewonerscollectieven,

marktpartijen, wooncorporaties,

weer. Op basis van de omgevingsvisie wordt

Beleidsdoorwerking – omgevingsplan

samenhangend beleid ontwikkeld om de ambities

Het

de

een verantwoordelijke houding van alle kanten. Een

en doelstellingen verder in te vullen. Dit kan worden

bestemmingsplannen. Er komt een omgevingsplan

subtiel samenspel tussen overheid en samenleving

vormgegeven in de volgende instrumenten.

voor de hele gemeente dat de regels per locatie bevat

moet ervoor zorgen dat in vertrouwen en met de

betreffende wat wel en wat niet mag. Het doel van

juiste verwachtingen mooie initiatieven met draagvlak

Beleidsdoorwerking – programma’s

het omgevingsplan onder de Omgevingswet is om op

gerealiseerd worden in de leefomgeving van onze

De ambities en opgaven op hoofdlijnen, die in de

een flexibele manier met regels om te gaan. Belangrijk

gemeente. Uit de participatieronde ten behoeve van

omgevingsvisie staan beschreven, worden waargemaakt

in het omgevingsplan zijn onder andere de volgende

het opstellen van dit Overdrachtsdocument kwam dit

door concrete projecten en concreet beleid. Een optie

zaken:

als aandachtspunt naar voren.

om daar invulling aan te geven is het instrument

1.

omgevingsplan

vervangt

onder

welzijnsorganisaties, kennisinstellingen, etc. Dat vergt meer

Op basis van de kwaliteiten die in de omgevings-

programma’s. Programma’s zijn in de meeste gevallen

visie staan opstellen van omgevingswaarden.

Onderdeel

van

de

niet verplicht (afgezien van enkele programmatische

Omgevingswaarden bepalen de gewenste staat of

afwegingskader

om

aanpakken en een programma hoe om wordt gegaan

kwaliteit van activiteiten in de leefomgeving.

initiatieven af te stemmen. Daarin kan worden

Opstellen van regels op basis van de omgevings-

opgenomen waaraan een initiatief moet voldoen wil

waarden en de ambities uit de omgevingsvisie.

het kansrijk zijn. Belangrijkste boodschap daarbij is dat

met afwijken van afgesproken normen) maar kunnen worden opgezet voor bijvoorbeeld integrale projecten

2.

omgevingsvisie verwachtingen

wordt

een

omtrent

voor gebieden of thema’s. Of we hier gebruik van

het moet bijdragen aan de ambities en doelen uit de

willen maken moet nog worden bepaald. Programma’s

omgevingsvisie. Door een afwegingskader op te nemen

gaan meer over de korte en middellange termijn en

is het in een oogopslag te zien waar het initiatief aan

zijn daarmee relatief snel aan te passen aan nieuwe

moet voldoen. Dit geldt voor initiatieven van zowel de

ontwikkelingen. Aan de volgende programma’s kan

samenleving als de gemeente zelf.

63 Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland

Concept Overdrachtsdocument Omgevingsvisie Berkelland 2040

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=6dbf3e96-5559-4283-8a0c-46995fda05f1