CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 3 - Omgevingseffectrapport (OER)

Raadsvergadering 28 mei 2024, gemeente BerkellandBij agendapunt: Vaststelling Omgevingsvisie Berkelland43.017 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 6

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Berkelland

projectnummer 0468005.100 definitief 15 maart 2024

www.anteagroup.nl

Omgevingseffectrapport Omgevingsvisie gemeente Berkelland projectnummer 0468005.100 definitief 15 maart 2024

Auteur(s) Shireen Baars Peter Verhoeven Just Verhoeven

Opdrachtgever gemeente Berkelland Postbus 200 7270 HA BORCULO

datum 15 maart 2024

beschrijving definitief

vrijgave J.J. Verhoeven

datum 15 maart 2024 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport

Inhoudsopgave Inhoudsopgave

3

Samenvatting

5

Aanleiding De Berkellandse omgevingsvisie Een OER bij de Omgevingsvisie Doel van het OER M.e.r.-procedure Voorkeursalternatief Het voorkeursalternatief in drie verhaallijnen Eindbeoordeling van het voorkeursalternatief Belangrijkste conclusies voor nadere uitwerking Thematische aandachtspunten

5 6 6 7 7 8 9 10 11 11

1.

Inleiding

13

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7

Aanleiding De Berkellandse omgevingsvisie Een OER bij de Omgevingsvisie Doel van het OER M.e.r.-procedure Bouwstenen van het OER Leeswijzer

13 14 14 15 15 16 17

2.

Aanpak van het OER

19

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Aard en opzet van het OER Beoordelingskader Aanpak leefomgevingsfoto Wijze van beoordeling beleidsopties Duiding van de referentiesituatie

19 19 20 21 22

3.

De huidige staat van de leefomgeving

23

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6

Vitaal platteland & economische potentie Sociaal domein & leefbaarheid Gezondheid & veiligheid Ruimtelijke kwaliteit en identiteit Klimaatadaptatie & energieopwekking Samenvatting

23 28 31 39 42 46

4.

De opgaven en alternatieve beleidsopties voor Berkelland

47

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7

Opgave 1: Behoud van landschapskwaliteit met ruimte voor nieuwe initiatieven Opgave 2: Versterken van de (regionale) bereikbaarheid Opgave 3: De transitie van het buitengebied Opgave 4: Versterken van het regionale vestigingsklimaat Opgave 5: Versterken van de leefbaarheid en kwaliteit in de kernen Opgave 6 Gezonde leefomgeving versterken Integrale beschouwing

47 53 59 68 74 82 90

5.

Beoordeling voorkeursalternatief Omgevingsvisie

97

5.1 5.2 5.3

Van opgaven en beleidsopties naar één Voorkeursalternatief Het voorkeursalternatief in drie verhaallijnen Effecten van de verhaalijnen

97 98 102

datum 15 maart 2024 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport

5.4 5.5 5.6 5.7

Integrale milieuoverwegingen Eindbeoordeling van het voorkeursalternatief Belangrijkste conclusies voor nadere uitwerking Thematische aandachtspunten

112 114 115 116

6.

Vervolg na het OER

117

6.1 6.2 6.3

Doorwerking in beleid en programma’s Monitoring en herijking Hoe zou monitoring er in de praktijk uit kunnen zien?

117 117 118

blad 4 van 119

datum 15 maart 2024 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport

Samenvatting Aanleiding De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden. In de Omgevingswet wordt het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit (met oog voor duurzame ontwikkeling) als belangrijk maatschappelijk doel omschreven. Eén van de instrumenten om hier als gemeente aan te werken is de omgevingsvisie. In een omgevingsvisie komen de hoofdlijnen van het beleid voor de fysieke leefomgeving aan bod. De omgevingsvisie biedt straks een vooruitblik op de leefomgeving tot het jaar 2030 met een doorkijk naar 2040. De visie wordt opgesteld vanuit een integraal perspectief. Dat wil zeggen dat het niet alleen om ruimtelijke vraagstukken gaat, maar ook over sociale en economische vraagstukken en ontwikkelingen. In de omgevingsvisie stelt de gemeente kaders voor toekomstige ontwikkelingen. In de Wet milieubeheer was (maar ook in het huidige Omgevingsbesluit is) vastgelegd dat kaderstellende plannen voor (mogelijk) m.e.r.plichtige activiteiten de procedure van de milieueffectrapportage (m.e.r.) 1 doorlopen moet worden. Het doel van de m.e.r. is het omgevingsbelang volwaardig en vroegtijdig in de plan- en besluitvorming mee te nemen. De omgevingsvisie van de gemeente Berkelland is daardoor m.e.r.-plichtig.

De gemeente Berkelland heeft de m.e.r.procedure vroegtijdig geïntegreerd in het visievormingsproces om goed inhoudelijk afgewogen en onderbouwde keuzes te kunnen maken.

Figuur 0.1 Gemeente Berkelland

Omdat de Omgevingsvisie Berkelland kaders stelt voor toekomstige ontwikkelingen die negatieve gevolgen kunnen hebben voor het milieu, doorloopt de gemeente de procedure van de milieueffectrapportage (m.e.r.). Middels de milieueffectrapportage (MER) wordt het milieubelang meegewogen bij de totstandkoming van de Omgevingsvisie: de omgevingseffecten van de beleidsopgaven en mogelijke strategieën voor deze visie worden integraal in beeld gebracht. Voorliggend document is het rapport waarin de uitkomsten van de procedure samen komen.

1

Het is gebruikelijk de afkortingen (de) m.e.r. en (het) MER te gebruiken. De afkorting m.e.r. met kleine letters en puntjes ertussen staat voor de volledige procedure, de milieueffectrapportage. MER met hoofdletters, zonder puntjes staat voor het milieueffectrapport, het rapport dat hierbij opgesteld wordt.

blad 5 van 119

datum 15 maart 2024 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport

De Berkellandse omgevingsvisie Het landschap van Berkelland wordt gekenmerkt door de beekdalen, het coulissenlandschap en de landbouw. Met een bevolking van ongeveer 44.000 inwoners biedt de gemeente een prachtig groen landschap en een landelijke woonomgeving. Vanuit de onderlinge verbondenheid, de sfeervolle dorpskernen en een open en rustig buitengebied is de gemeente levendig en tegelijkertijd vredig voor haar inwoners, ondernemers en bezoekers. De agrarische sector vormt een belangrijke economische pijler in de gemeente. De uitdaging ligt in het evenwichtig combineren van alle kwaliteiten en krachten met de vraagstukken en ontwikkelingen waarmee de gemeente wordt geconfronteerd. De omgevingsvisie van Berkelland heeft als doel het behouden van het unieke karakter van het gebied en biedt een kader voor toekomstige ontwikkelingen tot het jaar 2030, met een blik op 2040. De omgevingsvisie van Berkelland heeft een relatief lange periode van totstandkoming gekend. Al in 2019 is, op initiatief van de gemeenteraad het traject gestart. In oktober 2020 is de uitgangspuntennotitie gepubliceerd. In de startnotitie werden integrale opgaven voor de gemeente gedefinieerd, zoals het behouden van de verschillende typen landschappen, het versterken van de leefbaarheid en het verstevigen van het regionale vestigingsklimaat voor (innovatieve) bedrijven.

De uiteindelijke omgevingsvisie is op een aantal punten gewijzigd ten opzichte van de uitgangspuntennotitie. Zo is de omgevingsvisie geen ‘doorklikbare’ website geworden, maar is toch gekozen voor een analoge versie. De inhoud van de ontwerp-omgevingsvisie is als volgt opgebouwd: -

De gemeente heeft al het beleid en trends en ontwikkelingen geanalyseerd en waar relevant voor de koers van de gemeente opgenomen in de omgevingsvisie; Vervolgens heeft de gemeente de huidige waarden en kwaliteiten van de gemeente beschreven; De koers van de gemeente is samengevat weergegeven in vier integrale ‘verhaallijnen voor de toekomst van Berkelland”.

Parallel aan het uitwerken van de omgevingsvisie is het OER-traject uitgevoerd. De inhoud en opzet van het OER-traject is in onderstaande paragrafen nader uitgewerkt.

Een OER bij de Omgevingsvisie In Nederland is het verplicht voor ontwikkelingen met een mogelijk grote impact op de ‘fysieke leefomgeving’ een milieueffectrapportage op te stellen. Dit geldt ook voor de Omgevingsvisie Berkelland. In de Wet milieubeheer was vastgelegd dat voor kaderstellende plannen voor m.e.r.-(beoordelings)plichtige activiteiten de procedure van de milieueffectrapportage (m.e.r.) doorlopen moet worden. Het doel van de m.e.r. is het milieubelang volwaardig en vroegtijdig in de plan- en besluitvorming mee te nemen. De omgevingsvisie van de gemeente Berkelland is kaderstellend voor toekomstige ontwikkelingen die m.e.r-beoordelingsplichtig zijn, waaronder in ieder geval kaderstellend voor de activiteit D11.2 “stedelijke ontwikkelingsprojecten”. Waar een MER vroeger alleen milieueffecten behandelde, gaat het tegenwoordig ook over thema’s als mobiliteit, gezondheid, ruimtelijke kwaliteit, energie en circulair bouwen. In de omgevingsvisie van Berkelland wordt in de brede zin naar de fysieke leefomgeving gekeken. De term milieueffectrapportage dekt de lading daarmee niet helemaal. Daarom is ervoor gekozen om in de brede scope een OmgevingsEffectRapport (OER) 2 op te stellen. In een OER worden de gevolgen van keuzes voor de gehele fysieke leefomgeving onderzocht, in plaats van enkel de gevolgen voor het milieu.

Dit past ook bij de Omgevingswet die inmiddels in werking is getreden. Een OER sluit beter aan bij de reikwijdte van de Omgevingsvisie dan een MER. Hierbij geldt vanuit een juridisch oogpunt gewoon de verplichtingen die er zijn voor een m.e.r. qua inhoud en procedure. Dit OER is formeel dan ook een planMER, en volgt dezelfde procedure.

2

Het is gebruikelijk de afkortingen (de) m.e.r. en (het) MER te gebruiken. De afkortingen m.e.r. met kleine letters en puntjes ertussen staat voor de volledige procedure, de milieueffectrapportage. MER met hoofdletters, zonder puntjes staat voor het milieueffectrapport. In dit geval gaat het om een omgevingseffectrapport (OER).

blad 6 van 119

datum 15 maart 2024 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport

Doel van het OER Het doel van het OER is om de omgevingseffecten van de beleidsopgaven en mogelijke strategieën voor Berkelland in beeld te brengen. Met behulp van het OER wordt uiteindelijk één strategie gekozen die in de omgevingsvisie wordt vastgelegd. Op basis van het OER worden aanbevelingen gedaan in het kader van het omgevingsbelang. Het OER is daarmee ondersteunend aan het besluitvormingsproces rondom de omgevingsvisie. De Omgevingsvisie Berkelland richt zich op de ontwikkeling van de gemeente op de langere termijn. In dit OER wordt met name gekeken naar de gevolgen tot 2030, maar waar dat relevant is, wordt ook de potentiële impact daarna tot 2040 beoordeeld. In veel gevallen zal de onzekerheid over gevolgen op de langer termijn echter te groot zijn om hierover concrete uitspreken te doen.

M.e.r.-procedure De procedure van het MER was vastgelegd in de Wet milieubeheer en is sinds 1 januari 2024 ondergebracht in (de bijlagen van) het Omgevingsbesluit. De inhoud van deze stappen zijn op hoofdlijnen vergelijkbaar. De procedurestappen zijn schematisch weergeven in onderstaand figuur.

Figuur 0.2 Stappenplan m.e.r.-procedure

De m.e.r.-plicht houdt in dat een m.e.r.-procedure moet worden doorlopen, met als resultaat een milieueffectrapport (MER). Dit wordt met de ontwerp omgevingsvisie ter inzage gelegd. De Commissie m.e.r. brengt vervolgens advies uit over de milieueffectrapportage. De eerste stap naar het maken van een plan-MER was het opstellen van een ‘Notitie Reikwijdte en Detailniveau’ (NRD). In deze NRD geeft de gemeente aan hoe zij bij het maken van de omgevingsvisie de milieueffecten wil onderzoeken en welke thema’s daarbij aan de orde komen. De NRD heeft voor de zomer van 2021 ter inzage gelegen. Binnen de termijn van ter inzage legging zijn geen brieven met schriftelijke zienswijzen ingediend over de NRD. Ook van de gelegenheid tot het inbrengen van mondelinge zienswijzen is geen gebruik gemaakt. Buurgemeenten Lochem en Oost Gelre hebben aangegeven dat zij geen opmerkingen of adviezen hebben over de NRD. De NRD is verder voor advies toegezonden aan de instanties die zijn betrokken bij het overleg zoals bedoeld in paragraaf 7.4 van de Wet milieubeheer (m.n. artikel 7.8 van de Wet milieubeheer). Ook is het toegestuurd aan diverse maatschappelijke instanties die betrokken zijn bij de zorg voor de fysieke leefomgeving. Over de NRD zijn inhoudelijke adviezen ingebracht door de GGD Noord- en Oost-Gelderland, Veiligheidsregio Noord- en OostGelderland en Waterschap Rijn en IJssel.

blad 7 van 119

datum 15 maart 2024 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport

Op basis van de beoordeling van deze adviezen is bij het opstellen van de omgevingsvisie aandacht besteed aan de onderstaande aspecten, en worden deze (waar mogelijk en van toepassing) betrokken bij de afweging van keuzes in het PlanMER: • een integrale benadering van de geformuleerde opgaven zodat het gezondheids-, veiligheids- en wateraspect hierin een plek krijgt; • de dimensies van positieve gezondheid bij de verschillende integrale opgaven; • externe veiligheid en meer algemene veiligheidsaspecten in relatie tot een gezonde leefomgeving; bereikbaarheid in meer algemene zin en vanuit (brand)veiligheidsperspectief; • veiligheidsrisico’s i.v.m. de transitie van het buitengebied; • veiligheidsrisico’s i.v.m. de energietransitie; • waterkwaliteit (ook t.a.v. ecologische waterkwaliteit, (fysisch) chemische waterkwaliteit en KRWbeleidsdoelen); • waterveiligheid (stabiliteit en veiligheid van waterkeringen en kades); • het watersysteem als beoordelingscriterium voor nieuwe ontwikkelingen. De volgende formele stap is de terinzagelegging van het MER bij de ontwerp omgevingsvisie. Omdat in die versie van de omgevingsvisie al veel keuzes voorgesteld worden en in samenhang worden uitgewerkt, is het waardevol om het keuzeproces nu al te voeden met milieuinformatie.

Daarom is de strategische impactbeoordeling, die ook een onderdeel van het OER is, in planning naar voren gehaald en als bijlage bij het Overdrachtsdocument gevoegd. De gemeenteraad heeft zich in 2022 gebogen over de te maken keuzes voor de omgevingsvisie. Hieruit volgde een preferente richting of voorkeursalternatief voor omgang met de verschillende opgaven. In dit eindrapport OER is dit voorkeursalternatief integraal beoordeeld op de gevolgen voor de fysieke leefomgeving. De resultaten van deze beoordeling kunnen weer gebruikt worden om de ontwerp omgevingsvisie verder aan te scherpen en om het omgevingsbeleid verder vorm te geven.Bouwstenen van het OER Het OER bestaat uit meerdere onderdelen, met het doel het omgevingsbelang (breder dan het klassieke milieubelang) een volwaardige plek te geven in de besluitvorming. Daartoe is gewerkt met verschillende bouwstenen die tezamen het OER compleet maken. Die bouwstenen zijn gedurende het proces ingezet om, passend bij de dan gevoerde discussies, de benodigde omgevingsinformatie in te brengen. 1.

2.

3.

De eerste bouwsteen is de leefomgevingsfoto. In de leefomgevingsfoto wordt de huidige en toekomstige staat van de leefomgeving in beeld gebracht. De leefomgevingsfoto is in oktober 2021 afgerond en als basis voor te maken keuzes gebruikt. De tweede bouwsteen is de strategische impactbeoordeling. In de gemeente Berkelland is ervoor gekozen om de strategische impactbeoordeling in te zetten om een overdrachtsdocument (een basis voor de te maken keuzes om te komen tot een omgevingsvisie) op te kunnen stellen. Dit overdrachtsdocument (incl. strategische impactbeoordeling) is in februari 2022 vastgesteld. Met de nieuwe raad is gewerkt aan een ontwerp omgevingsvisie. De aanbevelingen vanuit de strategische impactbeoordeling zijn gebruikt om conceptteksten op te stellen. Dit conceptteksten zijn in een iteratief proces beoordeeld om te komen tot aangescherpte versies van de omgevingsvisie. De uiteindelijke beoordeling in het OER is om die reden ook meerdere keren aangescherpt.

Voorkeursalternatief Gedurende het proces heeft de gemeente ervoor gekozen om een tussenstap in het proces in te bouwen. Dit had ook te maken met de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2022. Uitgangspunt was dat een nieuwe gemeenteraad keuzes zou maken over de toekomst van de fysieke leefomgeving. Om die reden waren de leefomgevingsfoto en de strategische impactbeoordeling opgenomen in het overdrachtsdocument: de uitwerking van het voorkeursalternatief en de beoordeling van het vka verliep op regie van de nieuwe gemeenteraad. Het proces van keuzes maken over het voorkeursalternatief heeft plaatsgevonden door voor de opgaven een voorkeursrichting te definiëren (op basis van ‘het speelveld’ dat gepresenteerd is in de strategische impactbeoordeling). Alle beleidsopties zijn expliciet voorgeleged aan de gemeenteraad. Na het kiezen van voorkeursrichtingen zijn de voorkeursrichtingen per opgave geaggregeerd tot drie integrale verhaallijnen. Bij die drie verhaallijnen is geen sprake van een optelsom van een aantal beleidsopties, maar is in de geest van de

blad 8 van 119

datum 15 maart 2024 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport

voorkeursrichtingen een verhaallijn uitgewerkt. In sommige gevallen is er gekozen om de verhaallijn op een lager detailniveau vast te leggen dan de beleidsopties veronderstelden.

Het voorkeursalternatief in drie verhaallijnen Dit voorkeursalternatief beschrijft de voorgenomen keuzes voor de omgevingsvisie en is tot stand gekomen op basis van: 1. Input van inwoners en overige belanghebbenden 2. Analyse van bestaand beleid 3. Eerste deel van de omgevingseffectrapportage Vanuit de verschillende thema’s (randvoorwaarden en ontwikkelingen) zijn drie verhaallijnen opgesteld voor Berkelland. Deze verhaallijnen geven richting aan de opgaven die op de gemeente afkomen. De kern van de visie is dat, richting de toekomst, de sociale identiteit van Berkelland met het naoberschap, het waardevolle landschap en de landbouwsector bewaard wordt. Er wordt ruimte geboden aan duurzame ontwikkelingen die bijdragen aan de verhaallijnen. De verhaallijnen bestaan naast elkaar, maar kunnen ook met elkaar botsen en staan in verbinding met elkaar om tot een integraal toekomstbeeld te komen. De verhaallijnen zijn hieronder toegelicht met daarin de strategieën passend bij verschillende thema’s. Opzet van de verhaallijnen is om als ‘toetsingskader’ te fungeren voor nieuwe ontwikkelingen. Bij de beoordeling van initiatieven wordt bekeken of een ontwikkeling logisch en consistent past binnen een verhaallijn.

Verhaallijn 1: Een vitale leefomgeving in Berkelland De eerste verhaallijn is gericht op de vitaliteit van de kernen en de toekomstbestendigheid van de kernen. De thema’s wonen, circulair, energie, voorzieningen, mobiliteit, klimaatadaptatie, water en recreatie komen in deze verhaallijn terug. De ambitie binnen deze verhaallijn is erop gericht om de als prettig en rustig ervaren woonomgeving richting de toekomst te behouden. Voor het OER zijn de volgende uitgangspunten uit de verhaallijn relevant: • • • • • • • • •

Woningbouw: inzet op inbreiding en transformatie in alle kernen, maar niet ten koste van alle open (groene) ruimte. Hogere bebouwing op plekken waar dit pas bij de directe omgeving. Na 2030 ook uitbreiding in de kernrandzones aan de randen van kernen, maar een blijvende voorkeur voor transformatie. Gevarieerde woningbouw (uitleg) in Neede, Eibergen en Ruurlo energieneutraal en circulair Behoud van voorzieningen in de grote kernen (supermarkt, zorg, school, sportvoorzieningen) en het naoberschap Inzet (“de gemeente richt zich op”) op een sterke sociale basis en voldoen aan de condities van sociale kwaliteit. Goede verbindingen tussen kernen (openbaar vervoer, wandel en fietspaden) Klimaatadaptieve leefomgeving realiseren (groen in de wijk & goede afwatering) Recreatie in en rondom de kernen versterken in relatie tot vrijkomende agrarische bebouwing en mobiliteitsontwikkeling Inzet op infrastructuur elektrisch vervoer en deelmobiliteit

Verhaallijn 2: Berkellands landschap als toekomstbestendige drager De tweede verhaallijn is gericht op het landschap. De thema’s water, bodem, landschap, droogte, biodiversiteit, cultuurhistorie, erfgoed, landbouw, woningbouw en werken komen in deze verhaallijn terug. De volgende speerpunten komen in de verhaallijn aan de orde: • • • •

Water en bodem sturend Landschappelijke ontwikkeling van de Berkel en gebiedsontwikkeling rondom de beekdalen Landschappelijke structuur doorzetten in de stad en dorpen Aanpak droogte en drinkwatervoorziening

blad 9 van 119

datum 15 maart 2024 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport

• • • •

Biodiversiteit in relatie tot ontwikkeling coulisselandschap versterken Behoud cultuurhistorisch erfgoed als onderdeel van de identiteit van Berkelland Landbouwlandschap versterken Mogelijkheden voor woningbouw in het buitengebied (ruimte voor ruimte) en woon-zorg vormen

Verhaallijn 3: Toekomstbestendige economie en landbouw De derde verhaallijn is gericht op de economie en landbouw. De thema’s economie, landbouw, bereikbaarheid, circulariteit en energie komen in deze verhaallijn terug. De belangrijke onderdelen van deze verhaallijn zijn: • • • • •

Bijdrage aan uitbreiding Laarberg en rond N18 in relatie tot bereikbaarheid Toekomstbestendig maken en revitaliseren bedrijventerreinen (tegengaan verpaupering) Inzet op circulaire economie Inzet op vitale landbouwsector in relatie tot een toekomstbestendig landschap in samenhang met het NPLG - multifunctioneel Stimuleren korte ketens en innovatie

Eindbeoordeling van het voorkeursalternatief Op basis van de effectbeschrijving van het voorkeursalternatief op de beoordelingscriteria is onderstaande samenvattende beoordelingstabel opgesteld. Het voorkeursalternatief scoort redelijk positief tot positief. De ambitieuze inzet op het ontwikkelen van nieuwe functies (bedrijventerreinen, woningen, bereikbaarheid) in combinatie met de af te dwingen verbeteringen voor wat betreft landschap, natuur, cultuurhistorie en de inzet op het behoud van noaberschap en sociale structuren zijn de primaire dragers van de positieve scores. De risico’s schuilen in het verslechteren van de milieukwaliteit en eventuele lokale aanwezige kwaliteiten van het landschap.

Beoordelingscriteria Mogelijkheden ontwikkeling platteland Mogelijkheden ontwikkeling bedrijven Mogelijkheden ontwikkeling voorzieningen Recreatie Leefbaarheid Onderwijsniveau Mobiliteit / bereikbaarheid Wonen Geluid Geur Luchtkwaliteit Bodemkwaliteit Waterkwaliteit Elektromagnetische velden Positieve gezondheid Natuur Landschap, cultuurhistorie en archeologie Ruimtelijke kwaliteit en beleving Droogte Hittestress Wateroverlast Duurzame energieopwekking

Voorkeursalternatief 0 0/+ 0/+ 0/+ 0 0 + 0/0/0 0 0 0 + 0/0 0 0 + 0 +

blad 10 van 119

datum 15 maart 2024 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport

Belangrijkste conclusies voor nadere uitwerking De omgevingsvisie beschrijft de hoofdlijnen van de ontwikkeling van de gemeente. De door de gemeente gemaakte keuzes kennen echter ook milieurisico’s. De meest belangrijke redenen voor het bestaan van risico’s zijn de volgende constateringen: De gemeente heeft veel positieve ambities, maar op sommige onderwerpen zijn nadere kaders nodig om risico’s te voorkomen Niet alle ambities lijken tegelijkertijd te realiseren Niet alles kan overal, dus de gemeente kan ook gebiedsgericht keuzes maken, waar ze dat nu nog slechts beperkt gedaan heeft. De gemeente heeft veel positieve ambities, maar op sommige onderwerpen zijn nadere kaders nodig om risico’s te voorkomen De gemeente heeft een abstracte, strategische visie met de uitgangspunten voor de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving opgesteld. De vooruitblik op weg naar concretere doelen en besluiten op opgaven van de gemeente op te pakken ontbreekt nog. De huidige visie bevat de principes en procesbesluiten. In het vervolg kunnen nog kaderstellende besluiten genomen worden die via (alternatieven)onderzoeken en milieueffecten onderbouw moeten worden. In zo’n iteratief proces is een goed systeem van continue monitoring essentieel. Het OER heeft door middel van beleidsopties een poging gedaan om concrete (deel)richtingen voor te schrijven voor de omgevingsvisie.

Geconstateerd moet worden dat het voorkeursalternatief op een wat hoger abstractieniveau vormgegeven is dan de alternatieve beleidsopties aanleiding toe gaven. Niet alle ambities lijken tegelijkertijd te realiseren De gemeente heeft hoge ambities. Het belang van de leefomgeving heeft een zeer centrale rol in de omgevingsvisie. De omgevingsvisie is daarmee, zoals verondersteld wordt in de Omgevingswet, integraal van opzet. Tegelijkertijd kan geconstateerd worden dat de ruimtedruk in de gemeente groot is, waardoor niet alle ambities tegelijkertijd gelijkwaardig gediend kunnen worden en soms scherpere keuzes nodig zijn. De onderbouwing van deze keuzes en het inzichtelijk maken van de gewenste rol van de gemeente vraagt nog aandacht in de omgevingsvisie Niet alles kan overal, dus de gemeente kan ook gebiedsgericht keuzes maken, waar ze dat nu nog slechts beperkt gedaan heeft De gemeente werkt met een visiekaart, maar heeft vooral generieke uitgangspunten voor de fysieke leefomgeving vastgelegd. De kaart biedt juist gelegenheid tot het maken van gebiedsgerichte keuzes (zoals bijvoorbeeld in de beleidsopties voorgesteld wordt). Deze aanbeveling grenst nauw aan de vorige: scherpe keuzes kunnen ook per gewaardeerd gebied opgesteld worden. Zo kan aan zoekgebied K voor windenergie een afwegingskader rondom beschermde natuur gekoppeld worden.

De omgevingsvisie is het geijkte instrument voor deze keuzes.

Thematische aandachtspunten Aansluitend bij de generieke, belangrijkste conclusies, kan dit per thema nader uitgewerkt worden. Deze zaken kunnen gezien worden als aandachtpunten voor het vervolg: -

-

-

Effecten van woningbouw en bedrijventerreinen zijn zeer afhankelijk van de locatie en de wijze waarop ze uitgevoerd worden. Als uitwerking van de omgevingsvisie kan inzicht gegeven worden in de locaties waar dit gaat gebeuren. Gezondheidsthema’s zijn randvoorwaardelijk voor ontwikkelingen, maar hebben geen zeer expliciete positie in de omgevingsvisie. Vanuit de beleidsopties werd aanbevolen om de knelpunten inzichtelijk te maken en daar specifiek beleid op af te stemmen. Gelet op de uitdagingen rondom geur en geluid kan dit relevant zijn. Duurzame energieopwekking heeft risico’s voor de milieukwaliteit. De locatiekeuze is hiervoor zeer relevant. Vanuit het OER kan nu slechts beoordeeld worden wat de aandachtspunten zijn (zie paragraaf 5.2.1), maar dit dient gemonitord te worden.

blad 11 van 119

datum 15 maart 2024 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport

-

Sociale aspecten worden belangrijk gewaardeerd in de omgevingsvisie, maar de visie kadert vaak niet in op welke wijze de gemeente sturing geeft aan het verbeteren van de sociale aspecten (waaronder voorzieningenniveau en het noaberschap). Dit kan gebiedsgericht (per kern) nader uitgewerkt worden in dorpsplannen.

blad 12 van 119

datum 15 maart 2024 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport

1.

Inleiding

1.1

Aanleiding De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden. In de Omgevingswet wordt het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit (met oog voor duurzame ontwikkeling) als belangrijk maatschappelijk doel omschreven. Eén van de instrumenten om hier als gemeente aan te werken is de omgevingsvisie. In een omgevingsvisie komen de hoofdlijnen van het beleid voor de fysieke leefomgeving aan bod. De omgevingsvisie biedt straks een vooruitblik op de leefomgeving tot het jaar 2030 met een doorkijk naar 2040. De visie wordt opgesteld vanuit een integraal perspectief. Dat wil zeggen dat het niet alleen om ruimtelijke vraagstukken gaat, maar ook over sociale en economische vraagstukken en ontwikkelingen. In de omgevingsvisie stelt de gemeente kaders voor toekomstige ontwikkelingen. In de Wet milieubeheer was vastgelegd dat kaderstellende plannen voor (mogelijk) m.e.r.-plichtige activiteiten de procedure van de milieueffectrapportage (m.e.r.) 3 doorlopen moet worden. Het doel van de m.e.r. is het omgevingsbelang volwaardig en vroegtijdig in de plan- en besluitvorming mee te nemen. De omgevingsvisie van de gemeente Berkelland is daardoor m.e.r.-plichtig.

De gemeente Berkelland heeft de m.e.r.-procedure vroegtijdig geïntegreerd in het visievormingsproces om goed inhoudelijk afgewogen en onderbouwde keuzes te kunnen maken.

Figuur 1.1 Gemeente Berkelland

Omdat de Omgevingsvisie Berkelland kaders stelt voor toekomstige ontwikkelingen die negatieve gevolgen kunnen hebben voor het milieu, doorloopt de gemeente de procedure van de milieueffectrapportage (m.e.r.). Middels de milieueffectrapportage (MER) wordt het milieubelang meegewogen bij de totstandkoming van de Omgevingsvisie: de omgevingseffecten van de beleidsopgaven en mogelijke strategieën voor deze visie worden integraal in beeld gebracht. Voorliggend document is het rapport waarin de uitkomsten van de procedure samen komen.

3

Het is gebruikelijk de afkortingen (de) m.e.r. en (het) MER te gebruiken. De afkorting m.e.r. met kleine letters en puntjes ertussen staat voor de volledige procedure, de milieueffectrapportage. MER met hoofdletters, zonder puntjes staat voor het milieueffectrapport, het rapport dat hierbij opgesteld wordt.

blad 13 van 119

datum 15 maart 2024 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport

1.2

De Berkellandse omgevingsvisie Het landschap van Berkelland wordt gekenmerkt door de beekdalen, het coulissenlandschap en de landbouw. Met een bevolking van ongeveer 44.000 inwoners biedt de gemeente een prachtig groen landschap en een landelijke woonomgeving. Vanuit de onderlinge verbondenheid, de sfeervolle dorpskernen en een open en rustig buitengebied is de gemeente levendig en tegelijkertijd vredig voor haar inwoners, ondernemers en bezoekers. De agrarische sector vormt een belangrijke economische pijler in de gemeente. De uitdaging ligt in het evenwichtig combineren van alle kwaliteiten en krachten met de vraagstukken en ontwikkelingen waarmee de gemeente wordt geconfronteerd. De omgevingsvisie van Berkelland heeft als doel het behouden van het unieke karakter van het gebied en biedt een kader voor toekomstige ontwikkelingen tot het jaar 2030, met een blik op 2040. De omgevingsvisie van Berkelland heeft een relatief lange periode van totstandkoming gekend. Al in 2019 is, op initiatief van de gemeenteraad het traject gestart. In oktober 2020 is de uitgangspuntennotitie gepubliceerd. In de startnotitie werden integrale opgaven voor de gemeente gedefinieerd, zoals het behouden van de verschillende typen landschappen, het versterken van de leefbaarheid en het verstevigen van het regionale vestiginsklimaat voor (innovatieve) bedrijven.

De uiteindelijke omgevingsvisie is op een aantal punten gewijzigd ten opzichte van de uitgangspuntennotitie. Zo is de omgevingsvisie geen ‘doorklikbare’ website geworden, maar is toch gekozen voor een analoge versie. De inhoud van de ontwerp-omgevingsvisie is als volgt opgebouwd: -

De gemeente heeft al het beleid en trends en ontwikkelingen geanalyseerd en waar relevant voor de koers van de gemeente opgenomen in de omgevingsvisie; Vervolgens heeft de gemeente de huidige waarden en kwaliteiten van de gemeente beschreven; De koers van de gemeente is samengevat weergegeven in vier integrale ‘verhaallijnen voor de toekomst van Berkelland”.

Parallel aan het uitwerken van de omgevingsvisie is het OER-traject uitgevoerd. De inhoud en opzet van het OER-traject is in onderstaande paragrafen nader uitgewerkt.

1.3

Een OER bij de Omgevingsvisie In Nederland is het verplicht voor ontwikkelingen met een mogelijk grote impact op de ‘fysieke leefomgeving’ een milieueffectrapportage op te stellen. Dit geldt ook voor de Omgevingsvisie Berkelland. In de Wet milieubeheer was vastgelegd dat voor kaderstellende plannen voor m.e.r.-(beoordelings)plichtige activiteiten de procedure van de milieueffectrapportage (m.e.r.) doorlopen moet worden. Het doel van de m.e.r. is het milieubelang volwaardig en vroegtijdig in de plan- en besluitvorming mee te nemen. De omgevingsvisie van de gemeente Berkelland is kaderstellend voor toekomstige ontwikkelingen die m.e.r-beoordelingsplichtig zijn, waaronder in ieder geval kaderstellend voor de activiteit D11.2 “stedelijke ontwikkelingsprojecten”. Waar een MER vroeger alleen milieueffecten behandelde, gaat het tegenwoordig ook over thema’s als mobiliteit, gezondheid, ruimtelijke kwaliteit, energie en circulair bouwen. In de omgevingsvisie van Berkelland wordt in de brede zin naar de fysieke leefomgeving gekeken. De term milieueffectrapportage dekt de landing daarmee niet helemaal. Daarom is ervoor gekozen om in de brede scope een OmgevingsEffectRapport (OER) 4 op te stellen. In een OER worden de gevolgen van keuzes voor de gehele fysieke leefomgeving onderzocht, in plaats van enkel de gevolgen voor het milieu.

Dit past ook bij de Omgevingswet die inmiddels in werking is getreden. Een OER sluit beter aan bij de reikwijdte van de Omgevingsvisie dan een MER. Hierbij geldt vanuit een juridisch oogpunt gewoon de verplichtingen die er zijn voor een m.e.r. qua inhoud en procedure. Dit OER is formeel dan ook een planMER, en volgt dezelfde procedure die overigens voor 1 januari 2024 al is gestart.

4

Het is gebruikelijk de afkortingen (de) m.e.r. en (het) MER te gebruiken. De afkortingen m.e.r. met kleine letters en puntjes ertussen staat voor de volledige procedure, de milieueffectrapportage. MER met hoofdletters, zonder puntjes staat voor het milieueffectrapport. In dit geval gaat het om een omgevingseffectrapport (OER).

blad 14 van 119

datum 15 maart 2024 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport

1.4

Doel van het OER Het doel van het OER is om de omgevingseffecten van de beleidsopgaven en mogelijke strategieën voor Berkelland in beeld te brengen. Met behulp van het OER wordt uiteindelijk één strategie gekozen die in de omgevingsvisie wordt vastgelegd. Op basis van het OER worden aanbevelingen gedaan in het kader van het omgevingsbelang. Het OER is daarmee ondersteunend aan het besluitvormingsproces rondom de omgevingsvisie. De Omgevingsvisie Berkelland richt zich op de ontwikkeling van de gemeente op de langere termijn. In dit OER wordt met name gekeken naar de gevolgen tot 2030, maar waar dat relevant is, wordt ook de potentiële impact daarna tot 2040 beoordeeld. In veel gevallen zal de onzekerheid over gevolgen op de langer termijn echter te groot zijn om hierover concrete uitspreken te doen.

1.5

M.e.r.-procedure De procedure van het MER is vastgelegd in de Wet Milieubeheer. De procedure stappen zijn schematisch weergeven in onderstaand figuur.

Figuur 1.2 Stappenplan m.e.r.-procedure

De m.e.r.-plicht houdt in dat een m.e.r.-procedure moet worden doorlopen, met als resultaat een milieueffectrapport (MER). Dit wordt met de ontwerp omgevingsvisie ter inzage gelegd. De Commissie m.e.r. brengt vervolgens advies uit over de milieueffectrapportage. De eerste stap naar het maken van een plan-MER was het opstellen van een ‘Notitie Reikwijdte en Detailniveau’ (NRD). In deze NRD geeft de gemeente aan hoe zij bij het maken van de omgevingsvisie de milieueffecten wil onderzoeken en welke thema’s daarbij aan de orde komen. De NRD heeft voor de zomer van 2021 ter inzage gelegen. Binnen de termijn van ter inzage legging zijn geen brieven met schriftelijke zienswijzen ingediend over de NRD. Ook van de gelegenheid tot het inbrengen van mondelinge zienswijzen is geen gebruik gemaakt. Buurgemeenten Lochem en Oost Gelre hebben aangegeven dat zij geen opmerkingen of adviezen hebben over de NRD. De NRD is verder voor advies toegezonden aan de instanties die zijn betrokken bij het overleg zoals bedoeld in paragraaf 7.4 van de Wet milieubeheer (m.n. artikel 7.8 van de Wet milieubeheer). Ook is het toegestuurd aan diverse maatschappelijke instanties die betrokken zijn bij de zorg voor de fysieke leefomgeving. Over de NRD zijn inhoudelijke adviezen ingebracht door de GGD Noord- en Oost-Gelderland, Veiligheidsregio Noord- en OostGelderland en Waterschap Rijn en IJssel.

Op basis van de beoordeling van deze adviezen is bij het opstellen van de omgevingsvisie aandacht besteed aan de onderstaande aspecten, en worden deze (waar mogelijk en van toepassing) betrokken bij de afweging van keuzes in het PlanMER:

blad 15 van 119

datum 15 maart 2024 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport

• • • • • • • •

een integrale benadering van de geformuleerde opgaven zodat het gezondheids-, veiligheids- en wateraspect hierin een plek krijgt; de dimensies van positieve gezondheid bij de verschillende integrale opgaven; externe veiligheid en meer algemene veiligheidsaspecten in relatie tot een gezonde leefomgeving; bereikbaarheid in meer algemene zin en vanuit (brand)veiligheidsperspectief; veiligheidsrisico’s i.v.m. de transitie van het buitengebied; veiligheidsrisico’s i.v.m. de energietransitie; waterkwaliteit (ook t.a.v. ecologische waterkwaliteit, (fysisch) chemische waterkwaliteit en KRWbeleidsdoelen); waterveiligheid (stabiliteit en veiligheid van waterkeringen en kades); het watersysteem als beoordelingscriterium voor nieuwe ontwikkelingen.

De volgende formele stap is de terinzagelegging van het MER bij de ontwerp omgevingsvisie. Omdat in die versie van de omgevingsvisie al veel keuzes voorgesteld worden en in samenhang worden uitgewerkt, is het waardevol om het keuzeproces eerder al te voeden met milieuinformatie. Daarom is de strategische impactbeoordeling, die ook een onderdeel van het OER is, in planning naar voren gehaald en als bijlage bij het Overdrachtsdocument gevoegd. De gemeenteraad heeft zich in 2022 gebogen over de te maken keuzes voor de omgevingsvisie. Hieruit volgde een preferente richting of voorkeursalternatief voor omgang met de verschillende opgaven. In dit eindrapport OER is dit voorkeursalternatief integraal beoordeeld op de gevolgen voor de fysieke leefomgeving. De resultaten van deze beoordeling kunnen weer gebruikt worden om de ontwerp omgevingsvisie verder aan te scherpen en om het omgevingsbeleid verder vorm te geven.

1.6

Bouwstenen van het OER Het OER bestaat uit meerdere onderdelen, met het doel het omgevingsbelang (breder dan het klassieke milieubelang) een volwaardige plek te geven in de besluitvorming. Daartoe is gewerkt met verschillende bouwstenen die tezamen het OER compleet maken. Die bouwstenen zijn gedurende het proces ingezet om, passend bij de dan gevoerde discussies, de benodigde omgevingsinformatie in te brengen. 1.

2.

3.

4.

De eerste bouwsteen is de leefomgevingsfoto. In de leefomgevingsfoto wordt de huidige en toekomstige staat van de leefomgeving in beeld gebracht. De leefomgevingsfoto is in oktober 2021 afgerond en als basis voor te maken keuzes gebruikt. De tweede bouwsteen is de strategische impactbeoordeling. In de gemeente Berkelland is ervoor gekozen om de strategische impactbeoordeling in te zetten om een overdrachtsdocument (een basis voor de te maken keuzes om te komen tot een omgevingsvisie) op te kunnen stellen. Dit overdrachtsdocument (incl. strategische impactbeoordeling) is in februari 2022 vastgesteld. Met de nieuwe raad is gewerkt aan een ontwerp omgevingsvisie. De aanbevelingen vanuit de strategische impactbeoordeling zijn gebruikt om conceptteksten op te stellen. Dit conceptteksten zijn in een iteratief proces beoordeeld om te komen tot aangescherpte versies van de omgevingsvisie. De uiteindelijke beoordeling in het OER is om die reden ook meerdere keren aangescherpt. In het najaar van 2023 is het OER is samen met de ontwerp-Omgevingsvisie ter inzage gelegd. Na terinzagelegging en het daarop volgende advies van de Commissie m.e.r. is het OER, in lijn met dat advies, verder aangevuld om recht te doen aan het advies van de commissie. Deze aanvullende inzichten zijn opnieuw in het visieproces gebracht.

blad 16 van 119

datum 15 maart 2024 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport

Figuur 1.3: Overzicht van de bouwstenen van het OER (planMER). De verschillende bouwstenen (blauwe blokken) zijn gedurende het proces ingebracht. De leefomgevingsfoto in oktober 2021, de strategische impactbeoordeling februari 2022 en de overige onderdelen van het OER in de periode tot mei 2023.

1.7

Advies van de Commissie m.e.r. Inhoud van het advies De gemeente Berkelland is door de Commissie voor de milieueffectrapportage (Commissie m.e.r.) geadviseerd over ontwerp Omgevingsvisie en bijbehorend Omgevingseffectrapport (OER). De Commissie m.e.r. was in haar advies kritisch over de Omgevingsvisie en het opgestelde OER. De gemeente Berkelland heeft in het advies aanleiding gezien om het omgevingseffectrapport aan te passen in lijn het met advies van de Commissie m.e.r.. Op adviesonderdelen als navolgbaarheid en consistentie is het OER aangevuld. Enkele onderdelen zijn echter ook gevolg van het doorlopen proces en de door de raad gemaakte keuzes, waardoor invulling geven aan het advies voor de gemeente niet direct mogelijk is. In deze paragraaf zijn de adviespunten van de Commissie en de wijze waarop dit verwerkt is opgesomd. De Commissie adviseert een aanvulling op het OER op te nemen op de volgende onderdelen: •

•

De uitwerking van de referentiesituatie is niet altijd correct en volledig. Deze gaat van verschillende zichtjaren uit. De beschrijvingen van de referentiesituaties (vooral voor landbouw, natuur, klimaatadaptatie en energieopwekking) zijn incompleet. Bovendien is niet voor alle beoordelingscriteria de referentie beschreven. Een onjuiste dan wel onvolledige beschrijving van de referentiesituatie leidt tot een onjuiste en/of onnavolgbare effectbeoordeling. Het principe van bodem en water sturend is in de alternatieven onvoldoende uitgewerkt. Het OER geeft aan dat bodem en water sturend zijn. Het is echter niet duidelijk waar en hoe deze uitgangspunten doorwerken in het OER. Het principe van bodem en water sturend is bovendien niet ruimtelijk uitgewerkt en op kaart gezet, terwijl de keuzes hierin wel grote invloed hebben op vooral de landbouwtransitie.

blad 17 van 119

datum 15 maart 2024 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport

•

De effectbeoordeling is onvoldoende navolgbaar. Het is in het OER niet navolgbaar hoe tot het voorkeursalternatief en de effectbeoordeling daarvan is gekomen. Dit is onder meer het gevolg van een onjuiste dan wel onvolledige beschrijving van de referentiesituatie.

Daarnaast heeft de Commissie een advies over de Passende Beoordeling gegeven. Omgang met het advies De gemeente heeft ervoor gekozen om een aanvulling op het OER te schrijven en die geïntegreerd met het definitieve OER ter besluitvorming aan te bieden aan de raad. Deze aanvulling is geïntegreerd met het ontwerp OER. Gelet op de ambities rondom de planning van besluitvorming, heeft de gemeente ervoor gekozen om géén nieuwe adviesvraag aan de commissie te stellen, maar de adviezen wel te betrekken bij de besluitvorming en vervolguitwerkingen.

1.8

Leeswijzer Het OER is opgebouwd uit drie ‘blokken’. Blok 1 betreft de algemene en inleidende informatie over de omgevingsvisie en OER en bevat uitleg over de aanpak van het OER. Blok 2 betreft de foto van de leefomgeving en de strategische impactbeoordeling. Deze zijn geïntegreerd per opgave in hoofdstuk 4 weergegeven. Ten slotte is de beoordeling van de ontwerp-omgevingsvisie opgenomen in hoofdstuk 5.

blad 18 van 119

datum 15 maart 2024 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport

2.

Aanpak van het OER

2.1

Aard en opzet van het OER Er is veel ruimte in het proces gemaakt voor een goede wisselwerking tussen OER en omgevingsvisie. Het proces om te komen tot een OER bestaat uit drie fases: een voorbereidingsfase, een onderzoeksfase en een keuzefase. Deze aanpak volgt het stramien van divergeren en convergeren dat in het visievormingsproces voor de Omgevingsvisie centraal staat: in de voorbereiding worden mogelijkheden verkend, die vervolgens worden onderzocht om te convergeren naar een voorkeursalternatief in de keuzefase. De voorbereidingsfase heeft reeds plaatsgevonden. In de NRD zijn de onderzoeksaanpak van het OER en het beoordelingskader gepresenteerd. In dit OER komen zowel de onderzoeksfase en de keuzefase samen. Het OER is gelijktijdig met het afronden van de ontwerp omgevingsvisie afgerond en gepubliceerd. De inhoud van het OER is tussentijds wel in het visievormingsproces ingebracht. Het OER is zo opgesteld dat de chronologie van dit proces te volgen is. Onderzoeksfase: beoordelen van de referentiesituatie en de strategische impactbeoordeling In de onderzoeksfase is de benodigde beslisinformatie voor de omgevingsvisie verzameld. Dit start met het beoordelen van de huidige en referentiesituatie van de fysieke leefomgeving van Berkelland, aangeduid als de Leefomgevingsfoto van Berkelland.

Aan de hand van het beoordelingskader worden per hoofdthema uitspraken gedaan over de huidige kwaliteit en de te verwachten kwaliteit en autonome trends in de referentiesituatie met een analyse van kansen en risico’s voor dit hoofdthema. De volledige leefomgevingsfoto is als bijlage bij het OER opgenomen. Vervolgens zijn verschillende alternatieven en richtinggevende keuzes beoordeeld door middel van de Strategische Impactbeoordeling. Hier is een analyse uitgevoerd en uitspraak gedaan over de impact van de alternatieven op de fysieke leefomgeving en vergeleken met de referentiesituatie. Ook zijn hier de verschillende hoeken van het speelveld verkend die een plek moeten krijgen in de Omgevingsvisie. Ook dit gebeurt met behulp van het beoordelingskader. Er wordt gebruik gemaakt van reeds beschikbare informatie, expert judgement en (waar nodig) nadere analyses. De uitkomsten hiervan zijn in beeld gebracht in hoofdstuk 5. Keuzefase: naar een voorkeursalternatief Het visievormingsproces is doorlopen met interne en externe stakeholders, zoals de gemeenteraad en bewoners. De resultaten van het de onderzoeksfase (effecten van de alternatieven op de fysieke leefomgeving) zijn daarin ingebracht om inzicht te bieden in de gevolgen van de strategische keuzes. Met de gemeente is toegewerkt naar een voorkeursalternatief (VKA) voor de ontwerp omgevingsvisie.

Dit VKA bestaat uit drie verhaallijnen die de integraliteit van de keuzes in de omgevingsvisie borgen. Dit voorkeursalternatief is met de gemeenteraad en de bewoners besproken en vervolgens in het OER nog eens onderzocht en beoordeeld op de impact op de fysieke leefomgeving. Vanuit het OER wordt geadviseerd over kansen en risico’s voor de leefomgeving¸ welke optimalisaties nog mogelijk zijn en de leemten in kennis en onzekerheden die vragen om monitoring. Ook wordt inzicht gegeven in de wijze waarop het omgevingsbelang kan worden meegewogen bij de uitwerking en actualisatie van de omgevingsvisie in de toekomst. Deze informatie kan vervolgens worden betrokken bij het afronden van de ontwerp omgevingsvisie. Het voorkeursalternatief en de effecten ervan zijn beschreven in hoofdstuk 5.

2.2

Beoordelingskader Voor het beoordelen van de Omgevingsvisie is een beoordelingskader benodigd waarbij ook de trends en onzekerheden, doelbereik en ondergrenzen kunnen worden meegewogen. Daarnaast dient het beoordelingskader de gehele fysieke leefomgeving te beslaan, zonder dat de overzichtelijkheid uit het oog wordt verloren.

blad 19 van 119

datum 15 maart 2024 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport

Uit de gekozen leidraad voor de omgevingsvisie (de drie verhaallijnen) en de kaders uit bestaand lokaal, regionaal, provinciaal en nationaal beleid zijn de kernwaarden van de fysieke leefomgeving gedestilleerd, die voor de Omgevingsvisie Berkelland van belang zijn. Deze kernwaarden vertegenwoordigen het omgevingsbelang en vormen daarom het beoordelingskader voor het OER. Met deze opzet biedt een beoordeling aan de hand van deze kernwaarden inzicht in zowel de impact op de fysieke leefomgeving, als het doelbereik van de omgevingsvisie. De kernwaarden zijn gebundeld tot vijf domeinen om te komen tot het beoordelingskader. De huidige en referentiesituatie en het voorkeursalternatief worden beoordeeld aan de hand van deze beoordelingsthema’s. In Tabel 2.1 is het beoordelingskader weergegeven. Tabel 2.1 Beoordelingskader OER Omgevingsvisie Berkelland Domein Beoordelingscriterium Vitaal platteland & economische potentie Mogelijkheden voor ontwikkelen van het platteland Mogelijkheden voor ontwikkelen van bedrijventerreinen Mogelijkheden voor ontwikkelen van (centrum)functies en voorzieningen Recreatie Sociaal domein & leefbaarheid

Leefbaarheid Onderwijsniveau Mobiliteit/bereikbaarheid Wonen

Gezondheid & veiligheid

Geluid Geur Luchtkwaliteit Externe veiligheid Bodemkwaliteit Waterkwaliteit Elektromagnetische velden Positieve gezondheid

Ruimtelijke kwaliteit & identiteit

Natuur (o.a. natuurgebieden en biodiversiteit) Landschap, cultuurhistorie en archeologie Ruimtelijke kwaliteit en beleving

Klimaatadaptatie& energieopwekking

Droogte Hittestress Wateroverlast Waterveiligheid Duurzame energieopwekking

2.3

Aanpak leefomgevingsfoto In de leefomgevingsfoto worden voor alle beoordelingscriteria van het beoordelingskader de volgende zaken behandeld: Beschrijving van de huidige situatie / toestand van de leefomgeving; Beschrijving van de situatie / toestand van de leefomgeving bij voortzetting van het huidige beleid; Beschrijving van de gevolgen voor de leefomgeving door verwachte toekomstige ontwikkelingen die buiten de invloed van de gemeentevallen, zoals klimaatverandering en sociaal economische ontwikkelingen Deze beschrijvingen zijn telkens samengevat in een overkoepelende paragraaf. Vervolgens is op kwalitatieve wijze aangegeven wat de belangrijkste aandachtspunten van het onderwerp (voor de omgevingsvisie) zijn.

blad 20 van 119

datum 15 maart 2024 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport

Per indicator is een score opgenomen voor de huidige staat en de toekomstige staat zónder de beleidskaders uit de omgevingsvisie. Deze situatie is de referentiesituatie. Deze situatie is nader geduid in paragraaf 2.5. De scoring is op vijfpuntsschaal en geeft een oordeel op hoofdlijnen, bedoeld om een globale richting te duiden. In de regel is hier nuance op mogelijk. De leefomgevingsfoto in het OER In het OER is ervoor gekozen om niet de leefomgevingsfoto integraal over te nemen. In plaats daarvan is per opgave de relevante informatie vanuit de leefomgevingsfoto opgenomen. De leefomgevingsfoto zelf is als bijlage bij het OER opgenomen.

2.4

Wijze van beoordeling beleidsopties Vanwege het abstracte karakter van de omgevingsvisie is het niet zinvol om voor ieder beoordelingscriterium een aparte effectscore op te nemen. In de besluitvorming over de omgevingsvisie gaat het namelijk vooral over het maken van keuzes op het wat abstractere niveau van het ‘domein’ (zie voorgaande tabel). Door de indeling in vijf domeinen kan een overzichtelijke beoordeling worden gegeven van de verschillende opgaven en keuzes. Onderstaande figuur geeft illustratief weer hoe een beoordeling eruit kan komen te zien.

De beoordelingen zijn kwalitatief van aard (expert judgement). Dit sluit aan bij het detailniveau van de omgevingsvisie. Om tot deze beoordelingen te komen wordt telkens een schets gegeven van de verwachte impact ervan op de ontwikkeling van de gemeente. Aan de hand van deze schets worden de effecten op de onderwerpen uit het bovenstaande beoordelingskader beschreven. Strategische Impactbeoordeling In het eerste gedeelte van het OER wordt de impact van de alternatieven onderzocht aan de hand van de vijf beoordelingsthema’s, daarna is dit gedaan voor het voorkeursalternatief. Het effectenonderzoek gebeurt op een hoog abstractieniveau, om aan te sluiten bij het abstractieniveau van de te maken keuzes. Per beoordelingsthema worden van alle kernwaarden de volgende uitspraken gedaan om de alternatieven te beoordelen: 1. Wat is de verwachte impact van het alternatief per domein? 2. Hoe verhoudt de verwachte impact zich tot de referentiesituatie, komt deze overeen met de kernwaarden per beoordelingsthema? Voorkeursalternatief De beoordeling van het voorkeursalternatief in de OER gebeurt vervolgens weer op indicatorniveau. Per indicator worden de relevante beleidsvoornemens uit de omgevingsvisie opgesomd, om vervolgens een inschatting op te nemen van de kansen en risico’s die horen bij deze indicator.

Ten opzichte van de referentiesituatie (die op vijfpuntsschaal is weergegeven) wordt een beoordeling op zevenpuntsschaal gegeven. Zodoende wordt duidelijk of de milieusituatie voor de indicator verslechtert of verbetert. De beoordeling wordt visueel weergegeven op basis van een ‘plussen-en-minnen-tabel’, waarbij het volgende kader in algemene zin geldt: ++

Kans op het optreden van een sterk positief effect ten opzichte van de referentiesituatie

+

Kans op het optreden van een positief effect ten opzichte van de referentiesituatie

0/+

Kans op het optreden van een klein positief effect ten opzichte van de referentiesituatie

0

Een neutraal effect ten opzichte van de referentiesituatie

0/-

Risico op het optreden van een klein negatief effect ten opzichte van de referentiesituatie

blad 21 van 119

datum 15 maart 2024 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport

2.5

-

Risico op het optreden van een negatief effect ten opzichte van de referentiesituatie

--

Risico op het optreden van een sterk negatief effect ten opzichte van de referentiesituatie

Duiding van de referentiesituatie De effecten van het voorkeursalternatief worden afgezet tegen de zogenaamde ‘referentiesituatie’. De referentiesituatie bestaat uit: • De bestaande, feitelijke situatie: alle vergunde activiteiten die zijn gerealiseerd (of met een druk op de knop direct geactiveerd kunnen worden), uitgezonderd illegale activiteiten. Hiervoor wordt de situatie als beschreven in hoofdstuk 3 gebruikt. • De toekomstig zekere ontwikkelingen binnen en buiten het plangebied: dit zijn bestemde en vergunde activiteiten die zeker binnenkort ingevuld worden. Hierbij geldt dat bijvoorbeeld het Bestemmingsplan Buitengebied 2020 onderdeel is van de referentiesituatie. • Generieke, planoverstijgende ontwikkelingen, zoals provinciale en nationale kaders, voor zover die impact hebben op de leefomgeving van Berkelland.

blad 22 van 119

datum 15 maart 2024 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport

3.

De huidige staat van de leefomgeving In de leefomgevingsfoto wordt de huidige stand van zaken in de gemeente Berkelland op het gebied van verschillende thema’s toegelicht (zie het beoordelingskader in paragraaf 2.2). Daarnaast wordt ook de referentiesituatie in beeld gebracht, wat de situatie richting 2040 is met voortzetting van het huidige beleid (dus niet de Omgevingsvisie). Daarnaast wordt een beschrijving gegeven van de gevolgen voor de leefomgeving door verwachte toekomstige ontwikkelingen die buiten de invloed van de gemeentevallen, zoals klimaatverandering en sociaal economische ontwikkelingen. De volledige leefomgevingsfoto is als bijlage aan deze OER toegevoegd. In dit hoofdstuk wordt de huidige situatie en referentiesituatie beoordeeld. De beoordelingen van de huidige situatie en de referentiesituatie zijn toegevoegd om te laten zien wat de trend is vanuit de huidige situatie richting 2040, en de invloed van de omgevingsvisie daarop. De beoordeling van de huidige situatie en referentiesituatie is met kleuren aangegeven middels een vijfpuntsschaal. De scoring geeft een oordeel weer op hoofdlijnen, bedoeld om een globale richting te duiden. In de regel is hier nuance op mogelijk. Tabel 3.1 Schaal voor de waardering van de staat van de fysieke leefomgeving in de huidige situatie en referentiesituatie

Waardering 5 4 3 2 1

3.1

Toelichting De staat is overal goed, er zijn geen knelpunten (streefwaarden/ambities worden overal gehaald) De staat is overwegend goed, lokaal zijn er wat knelpunten (streefwaarden/ambities worden grotendeels gehaald) De staat is redelijk, verspreid zijn er knelpunten (streefwaarden/ambities worden vaak wel, soms niet gehaald) De staat is matig, er zijn redelijk wat knelpunten (streefwaarden/ambities worden soms gehaald) De staat is overal slecht, er zijn overal knelpunten (streefwaarden/ambities worden nergens gehaald).

Vitaal platteland & economische potentie Voor de volgende thema’s wordt de huidige situatie en de referentiesituatie hieronder beschouwd: Domein Vitaal platteland & economische potentie

Beoordelingscriteria Mogelijkheden voor ontwikkelen van het platteland Mogelijkheden voor ontwikkelen van bedrijventerreinen Mogelijkheden voor ontwikkelen van (centrum)functies en voorzieningen Recreatie

3.1.1

Beschrijving huidige situatie Mogelijkheden voor het ontwikkelen van het platteland Berkelland is een plattelandsgemeente waarin het agrarisch gebruik van gronden van oudsher de voornaamste economische drager is geweest. Verreweg het grootste deel van de bedrijven zijn melkveehouderijen. Daarnaast zijn er bedrijven die kippen en/of varkens houden (niet-grondgebonden veehouderij) en gemengde bedrijven, schapenhouderijen of paardenhouderijen. In 2020 waren 663 landbouwbedrijven aanwezig in Berkelland5. Het aantal agrarische bedrijven is in de periode 2005-2019 met circa 34% is afgenomen, van 999 naar 663 bedrijven. Voor de veehouderijbedrijven geldt dat de daling van het aantal bedrijven sterker is dan de krimp van de veestapel. Dit houdt verband met de eveneens zichtbare trend van schaalvergroting binnen de resterende bedrijven. De grootste daling zit bij het aantal 5

Bron: CBS Landbouwtelling, 2020.

blad 23 van 119

datum 15 maart 2024 projectnummer 0468005.100 betreft Omgevingseffectrapport

varkensbedrijven, die is in dezelfde periode afgenomen met ruim 6% per jaar. Er zijn op dit moment nog 63 gespecialiseerde varkensbedrijven actief in Berkelland. Bij de CBS Landbouwtelling in 2016 is ook gevraagd naar eventuele multifunctionele activiteiten op het bedrijf. In Berkelland hield 21% van de land- en tuinbouwbedrijven zich bezig met bedrijfsmatige activiteiten anders dan landbouw. Deze activiteiten betreffen vooral natuurbeheer (7%), duurzame energieproductie voor eigen bedrijf (6%), loonwerk (4%), recreatie (3%), verkoop van producten (3%) en stalling van bijvoorbeeld caravans (2%). Voor heel Nederland ligt het aandeel bedrijven met multifunctionele activiteiten op 28%. Het verschil zit vooral in een hoger aandeel bedrijven dat aan natuurbeheer, loonwerk, huisverkoop en stalling doet. De mate waarin mogelijkheden ontstaan voor het ontwikkelen van het platteland wordt hiermee matig (2) beoordeeld. Doordat steeds meer agrariërs stoppen met bedrijfsvoering staan agrarische gebouwen leeg. Deze leegstand heeft invloed op het landschap, veiligheid en leefbaarheid van het platteland. Ook gaat dit niet ten goede van de economische potentie die het buitengebied heeft. Daarnaast zit Berkelland onder het landelijke gemiddelde als het gaat om het verbreden van bedrijfsmatige activiteiten.

Mogelijkheden voor ontwikkelen van bedrijventerreinen De groot- en detailhandel sector (20,1%) biedt de meeste werkgelegenheid, gevolgd door de industriële sector(15,4%) en de gezondheids- welzijnszorg(13,6%). Samen zijn deze drie sectoren goed voor bijna de helft van de werkgelegenheid in Berkelland. De sector landbouw, bosbouw en visserij hebben de meeste vestigingen, gevolgd door de groot- en detailhandel en advies en onderzoek. Op 13 februari 2024 is een nieuw Regionaal Programma Werklocaties 2024-2028 vastgesteld. In 2020 was sprake van circa 216 ha (netto) bedrijventerrein in Berkelland waarvan ca. 14,3 ha (netto) nog uitgeefbaar was. Alle lokale bedrijventerrein in Berkelland zijn gemengde bedrijventerreinen. Relevante bedrijfstakken zijn met name de groot- en detailhandel en maakbedrijven. De maakindustrie in Berkelland en de regio is groot, met name op het gebied van de metaal- en houtbewerking. Dit zorgt voor goede werkgelegenheid, al worstelen veel bedrijven met een tekort aan gekwalificeerd technisch personeel. Daarnaast is de arbeidsmoraal van de Berkellanders/Achterhoekers zeer hoog. Het werkloosheidspercentage in Berkelland ligt iets onder het landelijk gemiddelde. In 2018 bedroeg het werkloosheidspercentage 3,1%, het landelijk werkloosheidspercentage lag toen op 3,8%.

De meest recente werkloosheidscijfers komen uit 2019 en deze zijn zowel landelijk als in Berkelland nog iets gedaald. Het landelijk percentage gedaald met 0.4% naar 3,4% en het Berkellands percentage is gedaald met 0,5% naar 2,6%. (Berkelland in cijfers, 2021). In vergelijking met de werkloosheidscijfers Achterhoek breed zit Berkelland hier net (0,2%) onder. Het huidige beleid ten aanzien van werklocaties sluit aan op het Regionaal Programma Werklocaties Achterhoek (2019). In het Regionaal Programma Werklocaties Achterhoek zijn regionale afspraken gemaakt over de bestaande harde plancapaciteit per gemeente. Daarnaast is aangegeven wat de verwachte behoefte/vraag is voor de jaren 2019-2023 en 2023-2030. Vraag en aanbod van de werklocaties in de Achterhoek wordt periodiek gemonitord. In 2019 werd geconcludeerd dat de gemeente over voldoende aanbod beschikte om te voorzien in de toen bestaande vraag. De gemeente kon zich in de periode 2019-2023 daarom vooral richten op kwaliteitsbehoud en –verbetering van de bestaande bedrijventerreinen. Op basis van bovenstaande informatie wordt het beoordelingscriterium overwegend goed (4) beoordeeld. Mogelijkheden voor ontwikkelen van (centrum)functies en voorzieningen De vier grote centra in de gemeente Berkelland vervullen voornamelijk een functie als winkelbestemming voor dagelijkse benodigdheden.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=072f8858-b6bf-41cd-9dbd-f67cb3560c6e