Bijlage 3 Eindrapport onderzoek zwembaden en binnensportaccommodaties - Berkelland
Tekst van het document
Eindrapport
Onderzoek zwembaden en binnensportaccommodaties Gemeente Berkelland
19 juli 2023
Inhoudsopgave 1.
Inleiding
4.2.3
Doelmatig scenario: efficiënte afstemming van vraag en aanbod leidend
24
4.3
Voorstellen efficiënte afstemming vraag en aanbod
24
1
4.3.1
Binnensportaccommodaties
24
Zwembaden
27
1.1
Aanleiding en onderzoeksopdracht
1
4.3.2
1.2
Onderzoeksmethoden
1
4.4
Verdeling publieke en private verantwoordelijkheden
28
Beschouwing beheervormen
29
1.3
Leeswijzer
2
4.4.1
2.
Inventarisatie
3
4.4.2
Voorkeursvariant
31
Samenvattende conclusies
35
2.1
Binnensportaccommodaties
3
5.
2.1.1
Capaciteit, functionaliteit en spreiding
3
Bijlage 1 Overzicht gebruikers
2.1.2
Gebruik en bezetting
5
2.1.3
Beheer en exploitatie
7
2.1.4
Belangrijkste bevindingen
10
2.2
Zwembaden
10
2.2.1
Spreiding en functionaliteit
11
2.2.2
Bezoekersaantallen
12
3.
Trends en ontwikkelingen
14
3.1
Demografische ontwikkelingen
14
3.1.1
Bevolkingsprognose
14
3.1.2
Leerlingenprognose
14
3.2
Sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen
15
3.3
Ontwikkelingen in de sportdeelname
16
3.3.1
Ontwikkelingen zwembaden
16
3.3.2
Ontwikkelingen (binnensport)verenigingen
17
3.4
Lokale ontwikkelingen
17
3.4.1
Beleid
17
3.4.2
Accommodaties
18
4.
Toekomstperspectief
21
4.1
Passend en toekomstbestendig aanbod
21
4.1.1
Kaders
21
4.1.2
Financiën
22
4.2
Scenario’s toekomst zwembaden en binnensportaccommodaties
22
4.2.1
Basisscenario: huidig aanbod in stand houden
22
4.2.2
Budgetneutraal scenario: huidige gemeentelijke bijdrage leidend
23
37
1.
Inleiding
gemeente Synarchis gevraagd onderzoek uit te voeren aan de hand van de volgende vraagstelling:
1.1
Aanleiding en onderzoeksopdracht
Sport en bewegen staan voor plezier en passie, maar ook voor samenwerking en verbin-
1. Voer een inventarisatie uit van aanbod, gebruik, geldstromen en juridische afspraken met betrekking tot de zwembaden en binnensportaccommodaties (0-meting). 2. Breng de ontwikkelingen in beeld op het gebied van vraag naar en aanbod van zwem-
ding. Wekelijks zijn vele duizenden inwoners van Berkelland te vinden in de zwembaden en in de sportaccommodaties die de gemeente rijk is. Als actief sporter, als toeschouwer
baden en binnensportaccommodaties. 3. Geef perspectief op een passend, toekomstbestendig aanbod van zwembaden en bin-
of als vrijwilliger. Omdat het leuk is en omdat het gezelligheid biedt. Het is deze intrinsieke waarde die sport en bewegen maakt tot een belangrijk middel om een gezonde leefstijl te
nensportaccommodaties voor de komende 20 jaar. 4. Stel vast voor welke accommodatievraagstukken (scenario’s) de gemeente de ko-
bevorderen, mentaal en fysiek. Voldoende, goed onderhouden en aantrekkelijk vormgegeven en ingerichte zwembaden en binnensportaccommodaties zijn daarvoor onontbeerlijk.
mende 5 tot 10 jaar staat en werk deze op hoofdlijnen functioneel en financieel uit. 5. Doe een voorstel voor een adequate verantwoordelijkheidsverdeling op het gebied van eigendom, beheer, onderhoud / instandhouding en exploitatie van de zwembaden en
De gemeente Berkelland, in 2005 ontstaan uit een herindeling, telt ongeveer 44.000 inwo-
binnensportaccommodaties.
ners en is opgebouwd uit 4 hoofdkernen, 7 kleine kernen en 21 buurtschappen. De gemeente werkt aan een nieuwe visie waarin de ambities worden geformuleerd op het gebied van sport en bewegen.
1.2
Onderzoeksmethoden
Voor het beantwoorden van de onderzoeksvragen is gebruik gemaakt van verschillende Op het gebied van zwembaden en binnensportaccommodaties kunnen de inwoners van Berkelland gebruik maken van twee binnenbaden (foto: zwembad ’t Timpke) en drie buitenbaden. Met betrekking tot de binnensportaccommodaties beschikken de hoofdkernen over sporthallen, terwijl de kleine kernen doorgaans voorzien zijn van gymzalen. Ook als gevolg van de herindeling is sprake van verschillende eigendomsstructuren en zijn diverse exploitanten actief (stichtingen en Optisport) waarmee de gemeente verschillende relaties onderhoudt en overeenkomsten mee heeft afgesloten. Diverse accommodaties hebben het einde van hun (economische) levensduur bereikt of hebben dit in zicht.
onderzoeksmethoden. Allereerst is een documentenstudie uitgevoerd van relevante beleidsstukken, recente onderzoeksrapporten, overeenkomsten en exploitatiegegevens. Verder zijn verschillende accommodaties bezocht en zijn verdiepende interviews afgenomen van de volgende belanghebbenden: Stichting ’t Timpke. Optisport Berkelland. Stichting zwembad Ruurlo. Stichting natuurbad Rekken. Sportfederatie Berkelland. Schuurman BZC (Berkellandse Zwem Combinatie). Sportcentrale VIOS. Dorpscoöperatie Rekken.
Voor de komende jaren streeft de gemeente naar een toekomstbestendig aanbod van zwembaden en binnensportaccommodaties met een transparante verdeling van verantwoordelijkheden tussen de gemeente en het particulier initiatief. Daarvoor heeft de
1
1.3
Leeswijzer
De opbouw van deze rapportage volgt in grote lijnen de structuur van de vraagstelling: 1. Inventarisatie: in de inventarisatie wordt een overzicht gegeven van de zwembaden en binnensportaccommodaties in de gemeente Berkelland. Hierbij wordt ingegaan op de aanwezige capaciteit, de spreiding, het gebruik, de functionaliteit, het eigendom, het beheer en de exploitatie van de accommodaties. De inventarisatie resulteert in de beschrijving van de belangrijkste vraagstukken / knelpunten. 2. Trends en ontwikkelingen: in het tweede deel van de rapportage worden de relevante trends en ontwikkelingen in beeld gebracht. Hierbij wordt ingegaan op de demografische ontwikkelingen, leerlingenprognoses, landelijke en lokale trends. 3. Toekomstperspectief: op basis van de uitkomsten van de inventarisatie, trends en ontwikkelingen wordt de gewenste capaciteit voor de zwembaden en binnensportaccommodaties bepaald met onderscheid tussen scenario’s en met concrete voorstellen. In het tweede deel van het toekomstperspectief worden mogelijke beheervormen voor de zwembaden en binnensportaccommodaties beschouwd en beoordeeld.
2
2.
Inventarisatie
nr.
De gemeente Berkelland kent een breed aanbod aan sportaccommodaties, verspreid over de verschillende dorpskernen. In de volgende paragrafen volgt een uitgebreide inventarisatie van de verschillende binnensportaccommodaties en zwembaden. Hierbij zijn de spreiding, het aanbod, het gebruik en de financiën van de accommodaties in beeld gebracht. Dit onderzoek heeft betrekking op de accommodaties waar de gemeente directe bemoeienis mee heeft (bijvoorbeeld door het eigendom van grond en/of opstallen, een financiële
ten de scope van het onderzoek. Het onderzoek heeft daarom betrekking op de volgende sportaccommodaties1: Binnensportaccommodaties en zwembaden in Berkelland
Kern
Type zaal
Afmeting lxbxh
m²
Bouwjaar
1
’t Timpke
Borculo
Sporthal
44x28x7
1232
2001
2
Noord
Borculo
Gymzaal
21x12x5,5
277
1976
3
Schoollaan (2 gymzalen) – VSO Klein Borculo
Borculo / Leo-stichting
Gymzaal
21x10x5,5 (2x)
420
4
Octopus
Borculo / Leo-stichting
Gymzaal
23x12x6
276
5
Staring College Herenlaan
Borculo / Leo-stichting
Gymzaal
21x12x5,5
252
6
Isidorusweg
Borculo / Leo-stichting
Gymzaal
21x12x5,5
252
7
Staring College Beukenlaan
Borculo
Gymzaal
21x12x5,5
252
8
Pickerhal
Eibergen
Sporthal
9
De Rekstok
Eibergen
Gymzaal
10
’t Simmelink
Eibergen
Gymzaal
’t Spilbroek
Neede
relatie of de verantwoordelijkheid voor het beheer en exploitatie). De buitensportaccommodaties en de sportaccommodaties die volledig in eigendom zijn van particulieren vallen bui-
Accommodatie
48x28x7
1976
2268
1982
20x12x5,5
240
1974
20x10x5,5
200
2023
Sporthal
44x24x7
1056
1976
42x22x7
24 binnensportaccommodaties
5 zwembaden
11
18 gymzalen
2 binnenbaden
12
Oranjelaan
Neede
Sportzaal
26x14x5,5
364
1974
1 sportzaal
3 buitenbaden
13
Dumasweg
Neede
Gymzaal
21x12x5,5
252
1958
14
De Diekmaat
Neede
Gymzaal
21x12x5,5
252
1973
15
De Leeuwerik
Neede
Gymzaal
12x10x5,5
120
1982
16
Rikkenhage
Ruurlo
Sporthal
44x24x7
1056
1974
17
Schoolstraat
Ruurlo
Gymzaal
20x11x5,5
220
1954
Deze paragraaf geeft inzicht in de gymzalen, de sportzaal en de sporthallen in Berkelland.
18
Dorpshuis De Zunnekamp
Geesteren
Gymzaal
21x12x5,5
252
1988
Achtereenvolgens worden capaciteit, functionaliteit en spreiding, gebruik en bezetting en
19
De Benneker
Gelselaar
Gymzaal
21x12x5,5
252
1988
beheer en exploitatie behandeld. Afgesloten wordt met de belangrijkste bevindingen.
20
Dorpshuis ’t Stieltjen
Haarlo
Gymzaal
21x12x5,5
252
2009
21
De Sonders
Beltrum
Sporthal
44x24x7
1056
1966
22
Rekken
Rekken
Gymzaal
21x12x5,5
252
1987
23
Dorpshuis Rietmolen
Rietmolen
Gymzaal
21x12x5,5
252
2011
24
Dorpshuis ’t Haarhoes
Noordijk
Gymzaal
21x12x5,5
252
2000
5 sporthallen
2.1
2.1.1
Binnensportaccommodaties
Capaciteit, functionaliteit en spreiding
Zoals in de inleiding beschreven beschikken de hoofdkernen in Berkelland over sporthallen, terwijl de kleine dorpskernen doorgaans voorzien zijn van gymzalen. De volgende tabel geeft inzicht in de belangrijkste accommodaties per dorpskern met de belangrijkste functionaliteit (afmetingen) en bouwjaar.
1
Het Assink Lyceum in Eibergen beschikt ook over een eigen gymzaal, die ingezet wordt voor eigen onderwijsgebruik. Deze gymzaal is verder in dit rapport niet meegenomen.
3
Bij de tabel kunnen de volgende kanttekeningen worden geplaatst:
Voor het Staring College Borculo wordt nieuwe huisvesting gerealiseerd bij het
De gymzalen die gelegen zijn in het buurtschap Borculo / Leo-stichting worden alleen
sportpark aan de Haarloseweg. In combinatie met sportcomplex ’t Timpke en het
gebruikt voor bewegingsonderwijs. De overige binnensportaccommodaties hebben een
sportpark, waar voetbalvereniging Reünie en korfbalvereniging Olympia zijn gehuis-
functie voor zowel het bewegingsonderwijs als voor sport en overig gebruik.
vest, ontstaat een Campus De Wildbaan. Als het Staring College de locaties Heren-
Binnensportaccommodaties zijn qua grootte te verdelen in drie typen die ieder een ei-
laan en Beukenlaan verlaat na ingebruikname van het nieuwe gebouw, dan
gen type gebruik kennen: gymzalen, sportzalen en sporthallen. Een gymzaal heeft een
verliezen de gymzalen Herenlaan en Beukenlaan hun functie. Daarvoor is het nodig
hoogte van meestal 5,5 meter en is geschikt voor gym, dans of verdedigingssporten,
dat sporthal ’t Timpke wordt uitgebreid met twee zaaldelen. Gymzaal Beukenlaan
maar leent zich niet voor de meeste balsporten op verenigingsniveau. Een sportzaal
kan worden aangehouden als tijdelijke voorziening.
heeft het formaat van twee gymzalen en een hoogte van 7 meter en leent zich voor de
Gymzaal ’t Slimmelink is gesloopt en vervangen door een nieuwe gymzaal als on-
meeste balsporten op trainingsniveau. Een sporthal heeft als basis de maatvoering van
derdeel van een nieuw integraal kindcentrum.
drie gymzalen, een zaalhoogte van minimaal 7 meter en is vaak aangevuld met een
Zoals aangegeven worden gymzalen met name gebruikt voor het bewegingsonderwijs.
kantine en tribune. Veel reguliere balsporten kunnen op wedstrijdniveau alleen in een
De VNG hanteert in de Modelverordening Huisvesting Onderwijs een normstelling van
sporthal worden beoefend, vanwege de maatvoering van de zaal zelf, de benodigde
12x21x5,5 meter voor een gymzaal (252 m2). De Koninklijke Vereniging voor Lichame-
zaalhoogte en de benodigde aanvullende faciliteiten.
lijk Onderwijs (KVLO) stelt dat deze afmetingen te klein zijn voor het geven van een
Landelijke normen voor de aanwezigheid van binnensportaccommodaties ontbreken.
adequate gymles in het basisonderwijs en hanteert daarom als normstelling 14x22x5,5
Wel zijn er indicaties voor de aanwezigheid van sportvoorzieningen per inwoner. Zo
meter (308 m2). Voor het voortgezet onderwijs wordt aanbevolen om naast deze mini-
bedraagt een richtlijn voor een sporthal één per 15.000 tot 20.000 inwoners2. Met on-
male standaardzalen ook grotere (14x26) sportzalen te realiseren. Voor de gymzalen in
geveer 44.000 inwoners leidt dit tot twee of drie sporthallen voor Berkelland. Het is her-
Berkelland geldt dat ze, met uitzondering van gymzaal De Leeuwerik in Neede, alle
kenbaar dat heringedeelde gemeenten meestal (ver) boven deze richtlijn zitten.
voldoen aan de minimale afmeting zoals gesteld door de VNG. Geen van de gymzalen
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) hanteert een stichtingsnorm voor
voldoet aan de normstelling van de KVLO.
binnensportaccommodaties van een minimale benutting door bewegingsonderwijs en verenigingssport van in totaal 1.600 uur per jaar.
De binnensportaccommodaties liggen verspreid over de gemeente (zie plattegrond op de
De behoefte aan gymzalen is afhankelijk van het bewegingsonderwijs. De afstand tus-
volgende pagina). Borculo (7.800 inwoners) beschikt over de meeste accommodaties. Dit
sen onderwijsinstelling en accommodatie voor het bewegingsonderwijs mag in Berkel-
komt door buurtschap Leo-Stichting. Hier bevinden zich vier gymzalen. Ruurlo (7.800 in-
land voor het basisonderwijs in beginsel niet meer bedragen dan 1 kilometer
woners) is net zo groot als Borculo en beschikt over een sporthal en een gymzaal. Na
hemelsbreed bij ten minste 20 klokuren, 3,5 kilometer hemelsbreed bij ten minste 15
Borculo heeft Neede (9.300 inwoners) de meeste binnensportaccommodaties met een
klokuren en 7,5 kilometer bij ten minste 5 klokuren3.
sporthal, een sportzaal en drie gymzalen. Eibergen (11.200) beschikt als grootste dorps-
De vijf sporthallen en sportzaal in Berkelland hebben 1979 als gemiddeld bouwjaar (ge-
kern ‘slechts’ over twee accommodaties, maar daaronder wel de Pickerhal als dubbele
middeld 44 jaar oud). Het is daarmee verklaarbaar dat er plannen zijn om in verschil-
sporthal.
lende kernen nieuwe sporthallen te ontwikkelen (zie ook hoofdstukken 3 en 4). De gymzalen hebben 1985 als gemiddeld bouwjaar (gemiddeld 38 jaar oud). Ook diverse gymzalen staan op de nominatie om gesloopt / vervangen te worden: 2
Bron: Sportaccommodaties in Nederland: kaarten en kengetallen, Mulier instituut, 2016
3
Bron: Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs, gemeente Berkelland, 2 april 2019
4
Belangrijke aandachtspunten bij de bezetting van de accommodaties zijn: De bezetting is gebaseerd op het werkelijke gebruik in de geanalyseerde weken. In vergelijking met andere weken in beide seizoenen is gebleken dat sprake is van representatieve weken. Naast het structureel gebruik voor bewegingsonderwijs, trainingen en competities worden de binnensportaccommodaties ook incidenteel gebruikt voor toernooien en dergelijke. Deze incidentele activiteiten / evenementen zijn niet in de bezettingsschema’s opgenomen, maar hebben door hun beperkte omvang nauwelijks invloed op de gepresenteerde bezettingspercentages. Dit neemt niet weg dat ze waardevol kunnen zijn voor de deelnemers ervan. In de tabellen in het vervolg van deze paragraaf is de bezetting van de accommodaties weergegeven voor het winter- en zomerseizoen, waarbij gebruik is gemaakt van de volgende dagindeling: Voor doordeweekse dagen (maandag-vrijdag): 08:30-15:30 uur onderwijs (maximale bezetting van 7 uur). 15:30-18:00 uur naschoolse activiteiten / sport (maximale bezetting van 2½ uur). 18:00-23:00 uur sportverenigingen (maximale bezetting van 5 uur). Voor zaterdagen en zondagen: 08.30-18.00 uur bezetting overdag (maximale bezetting 9½ uur). 18.00-23.00 uur bezetting avond (maximale bezetting 4 uur). De bezettingsgraden zijn berekend door de gebruiksuren per week te delen door het maxi2.1.2
Gebruik en bezetting
Op basis van twee representatieve weken in het jaar is het gebruik van de binnensportaccommodaties inzichtelijk gemaakt. Hierbij is gebruik gemaakt van een volle week in mei 2022 en een volle week in november 2022. De week in mei geeft een goed beeld van de bezetting in het zomerseizoen en de week in november van het winterseizoen. Door sporten die in de zomer buiten worden beoefend en die met name (en soms uitsluitend) in het winterseizoen gebruik maken van de binnensportaccommodaties, kunnen verschillen op-
maal aantal beschikbare uren. Voor de bezetting van de accommodaties met meerdere zaaldelen is gerekend met zaaldeeluren. Dit betekent dat 1 uur gebruik van een 1/3 zaal voor 0,33 uur wordt meegeteld. De in de volgende overzichten gehanteerde kleuren staan daarbij voor de volgende, op landelijke referenties gebaseerde, waarderingen: goed redelijk minimaal tot beperkt
>65% 40-65% <40%
treden tussen de bezetting in het winter- en zomerseizoen.
5
De ervaring leert dat bij een bezetting van circa 80% sprake is van een optimaal gebruik, omdat enige flexibiliteit bij de ingebruikgeving en ruimte voor schoonmaak nodig is voor tevreden gebruikers. Zomerseizoen - mei 2022 (seizoen 2021/2022) maandag-vrijdag zaterdag zondag 08:30-15:30 15:30-18:00 18:00-23:00 08:30-18:00 18:00-23:00 08:30-18:00 18:00-23:00 't Timpke - Borculo 85% 49% 77% 42% 0% 26% 0% Pickerhal - Eibergen 31% 17% 23% 10% 0% 0% 0% 't Spilbroek - Neede 77% 28% 42% 0% 0% 0% 0% Rikkenhage - Ruurlo 58% 66% 77% 47% 0% 26% 40% De Sonders - Beltrum 8% 11% 48% 9% 0% 0% 0% Oranjelaan - Neede 44% 20% 28% 0% 0% 0% 0% gemiddeld: 51% 32% 49% 18% 0% 9% 7%
Sporthallen
Winterseizoen - november 2022 (seizoen 2022-2023) maandag-vrijdag zaterdag zondag 08:30-15:30 15:30-18:00 18:00-23:00 08:30-18:00 18:00-23:00 08:30-18:00 18:00-23:00 't Timpke - Borculo 89% 32% 81% 80% 0% 0% 0% Pickerhal - Eibergen 25% 3% 35% 11% 0% 0% 0% 't Spilbroek - Neede 77% 15% 48% 33% 0% 0% 0% Rikkenhage - Ruurlo 57% 64% 77% 74% 60% 63% 40% De Sonders - Beltrum 10% 8% 43% 9% 0% 0% 0% Oranjelaan - Neede 51% 20% 36% 0% 0% 16% 0% gemiddeld: 52% 24% 53% 35% 10% 13% 7%
Sporthallen
Zomerseizoen - mei 2022 (seizoen 2021/2022) maandag-vrijdag zaterdag zondag 08:30-15:30 15:30-18:00 18:00-23:00 08:30-18:00 18:00-23:00 08:30-18:00 18:00-23:00 Dumasweg - Neede 57% 12% 24% 0% 0% 0% 0% Noord - Borculo 57% 20% 20% 63% 0% 32% 0% De Rekstok - Eibergen 91% 24% 20% 0% 0% 0% 0% Rekken - Rekken 23% 0% 58% 32% 0% 0% 0% Schoolstraat - Ruurlo 57% 60% 63% 0% 0% 0% 0% gemiddeld: 57% 23% 37% 19% 0% 6% 0%
Gymzalen gemeente
Winterseizoen - november 2022 (seizoen 2022-2023) maandag-vrijdag zaterdag zondag 08:30-15:30 15:30-18:00 18:00-23:00 08:30-18:00 18:00-23:00 08:30-18:00 18:00-23:00 Dumasweg - Neede 47% 0% 32% 21% 0% 0% 0% Noord - Borculo 57% 40% 24% 63% 0% 32% 0% De Rekstok - Eibergen 87% 20% 24% 21% 0% 0% 0% Rekken - Rekken 21% 0% 54% 32% 0% 0% 0% Schoolstraat - Ruurlo 44% 60% 70% 47% 0% 0% 0% gemiddeld: 51% 24% 41% 37% 0% 6% 0%
Gymzalen gemeente
Toelichting: Het bezettingsoverzicht gymzalen heeft hier betrekking op de door de gemeente beheerde gymzalen. Bezettingsgegevens van de gymzalen die door onderwijsinstellingen worden beheerd ontbreken. Met uitzondering van gymzaal Rekken worden alle gymzalen redelijk tot goed (De Rek-
Toelichting: Sporthallen ’t Timpke en ’t Spilbroek worden overdag goed benut ten behoeve van het
stok) benut ten behoeve van het bewegingsonderwijs. Opvallend is dat gymzaal Rekken wel in de avonduren een redelijke bezetting kent.
bewegingsonderwijs. Sporthallen ’t Timpke en Rikkenhage worden ’s avonds en in het weekend goed gebruikt
Zomerseizoen - mei 2022 (seizoen 2021/2022) Gymzalen dorpshuizen
maandag-vrijdag
zaterdag
zondag
08:30-15:30 15:30-18:00 18:00-23:00 08:30-18:00 18:00-23:00 08:30-18:00 18:00-23:00
door sportverenigingen. Deze sporthallen kennen ook op minder courante uren overdag De Zunnekamp
14%
4%
32%
0%
0%
0%
0%
De Benneker
9%
0%
18%
53%
0%
42%
0%
Sporthal De Sonders wordt ’s avonds nog redelijk gebruikt ten behoeve van sportacti-
't Stieltjen
43%
20%
58%
0%
0%
0%
0%
viteiten, maar verder kent deze hal, net als de huidige Pickerhal, een (zeer) beperkte
't Haarhoes
7%
0%
35%
0%
0%
0%
0%
18%
6%
36%
13%
0%
11%
0%
en op zaterdag een redelijke tot goede bezetting.
bezetting.
gemiddeld:
Sportzaal Oranjelaan kent een redelijke bezetting ten behoeve van het bewegingsonderwijs, maar wordt beperkt gebruikt door sportverenigingen. Gemiddeld is sprake van een redelijke bezetting van de sporthallen tijdens onderwijsuren en doordeweeks ’s avonds. Het verschil tussen het winter- en zomerseizoen is beperkt. 6
Winterseizoen - november 2022 (seizoen 2022-2023) Gymzalen dorpshuizen
maandag-vrijdag
zaterdag
Dumasweg, Noord, De Rekstok en Rekken. In de volgende tabellen zijn de jaarlasten van
zondag
08:30-15:30 15:30-18:00 18:00-23:00 08:30-18:00 18:00-23:00 08:30-18:00 18:00-23:00 De Zunnekamp
14%
4%
32%
0%
0%
0%
0%
De Benneker
9%
0%
18%
53%
0%
42%
0%
't Stieltjen
43%
20%
58%
0%
0%
0%
0%
23%
20%
34%
95%
0%
0%
0%
22%
11%
36%
37%
0%
11%
0%
't Haarhoes gemiddeld:
Toelichting: De gymzalen die onderdeel uitmaken van multifunctionele dorpsaccommodaties zijn gesitueerd in de kleinere dorpen. Het beperkte verzorgingsgebied zorgt voor lage be-
deze accommodaties weergegeven. Sporthallen gemeente Baten - sport/overig
€
75.480
€ € € € € totaal lasten: €
107.982 10.750 124.299 1.857 12.700 257.588
Negatief exploitatiesaldo € MJOP 2023-2032 (gemiddeld) € Kapitaallasten € totale jaarlasten: €
182.108 119.843 8.210 310.161
Lasten - energie - heffingen - schoonmaak - water - verzekeringen
zettingsgraden. Dit neemt niet weg dat deze voorzieningen een belangrijke functie vervullen op het gebied van bewegingsonderwijs, sport, cultuur en ontmoeten. In bijlage 1 is een overzicht opgenomen van de belangrijkste vaste gebruikers van de binnensportaccommodaties (onderwijs en sport). De maatschappelijke waarde van de binnensportaccommodaties zit niet alleen in het reguliere bewegingsonderwijs en sportgebruik. Ook incidentele activiteiten en evenementen, die niet in de bezettingspercentages terugkomen, leveren hieraan een bijdrage. Dit varieert van sportevenementen/-toernooien, sport- en spelactiviteiten tijdens schoolvakanties, activiteiten in het kader van buitenschoolse opvang, tot muziekuitvoeringen en dorpsfeesten.
2022
Gymzalen gemeente Baten - sport/overig
2022 €
35.033
€ € € € € totaal lasten: €
46.601 5.641 54.120 973 6.900 114.235
Negatief exploitatiesaldo € MJOP 2023-2032 (gemiddeld) € Kapitaallasten € totale jaarlasten: €
79.202 90.308 8.101 177.611
Lasten - energie - heffingen - schoonmaak - water - verzekeringen
Toelichting: De jaarlasten hebben, net als de eerder gepresenteerde gebruiks- en bezettingsgegevens, betrekking op 2022. Er is nog sprake van na-effecten van Corona, maar 2022 geeft een realistischer beeld dan de jaren ervoor. De baten van de sporthallen en gymzalen hebben met name betrekking op verhuur aan sportverenigingen/-organisaties. Er worden geen baten toegerekend aan gebruik ten behoeve van het bewegingsonderwijs.
2.1.3
Beheer en exploitatie
In deze paragraaf worden de financiën belicht die verband houden met beheer en exploitatie van de binnensportaccommodaties en de zwembaden. Eerst komen de accommodaties in beeld die door de gemeente worden beheerd en geëxploiteerd. Vervolgens wordt ingezoomd op de accommodaties die in handen zijn van private partijen. De informatie is afkomstig uit de gemeentelijke administratie, meerjaren onderhoudsplannen, jaarrekeningen en begrotingen. Gemeentelijke accommodaties De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer en de exploitatie van sporthallen Picker-
In de lasten is geen rekening gehouden met directe en indirecte personeelskosten. Deze kosten zijn dusdanig in de gemeentelijke administratie opgenomen dat ze niet goed zijn toe te rekenen aan de gemeentelijke binnensportaccommodaties. De jaarlasten van de door de gemeente beheerde binnensportaccommodaties hebben betrekking op het exploitatiesaldo, vermeerderd met de gemiddelde onderhoudskosten (op basis van de meerjaren onderhoudsplannen 2023-2032) en de kapitaallasten. In totaal bedragen de jaarlasten circa € 488.000. De zwembaden en een deel van de binnensportaccommodaties worden beheerd en geëxploiteerd door private partijen, waarmee de gemeente een financiële relatie onderhoudt. In
hal en De Sonders en van sportzaal Oranjelaan. Verder beheert de gemeente de gymzalen 7
het vervolg van deze paragraaf wordt inzicht gegeven in de financiën van achtereenvolgens stichting ’t Timpke. Optisport Berkelland en stichting zwembad Ruurlo.
Toelichting: Uit de begroting blijkt dat stichting ’t Timpke, eigenaar van het gelijknamige sportcentrum, voor een sluitende begroting in 2023 tegen een tekort aanloopt van ongeveer
Stichting ‘t Timpke
€ 200.000.
In de volgende overzichten zijn de begroting 2023 en de meerjaren onderhoudsplanning
Op basis van de meerjaren onderhoudsplanning is de komende jaren gemiddeld
van sportcentrum ’t Timpke weergegeven. In de begroting is de voorschotsubsidie opge-
€ 140.000 nodig voor klein en groot onderhoud. Deze kosten zijn verwerkt in de begro-
nomen, die de gemeente in 2023 aan stichting ’t Timpke verstrekt.
ting.
stichting 't Timpke opbrengsten zwembad - recreatief zwemmen - schoolzwemmen - leszwemmen - doelgroepen - verenigingen squash horeca opbrengsten sporthal - scholen - sport/overig overig subsidie
begroting 2023
Optisport Berkelland
€ € € € € € €
36.872 8.226 99.780 25.883 60.000 5.612 60.000
De volgende overzichten hebben betrekking op het budget 2023 van Optisport Berkelland,
€ € € € totaal opbrengsten: €
50.000 54.450 809 441.398 843.030
kosten - personeel - energie - onderhoud - horeca - beheer - belastingen en verzekeringen - kapitaallasten negatief exploitatiesaldo
€ € € € € € € totaal kosten: € €
467.876 174.541 158.059 41.460 88.500 16.800 96.038 1.043.274 200.244
verantwoordelijk voor sport- en recreatiecentrum ’t Spilbroek en buitenbad ‘t Vinkennest. Sport- en Recreatiecentrum 't Spilbroek opbrengsten - zwembad - binnensport - horeca - fitness en overig - vergoeding gemeente totaal: kosten - personeel - energie - onderhoud - inkoop horeca - administratie en beheer - belastingen en verzekeringen - afschrijvingen - overig totaal: resultaat
Budget 2023 € € € € € €
562.111 113.286 119.581 57.431 481.242 1.333.651
€ € € € € € € € € €
557.282 407.753 133.293 53.853 88.852 21.618 44.369 81.764 1.388.784 -55.133
meerjaren onderhoudsplanning 't Timpke 2021-2030 gemiddeld - klein onderhoud ten laste van exploitatie € 547.821 € 54.782 - groot onderhoud ten laste van reserve € 854.932 € 85.493 totaal € 1.402.753 € 140.275
8
Openluchtzwembad 't Vinkennest Budget 2023 opbrengsten - zwembad € 135.087 - horeca € 39.097 - overig € 2.238 - vergoeding gemeente € 206.247 totaal: € 382.669 kosten - personeel € 69.515 - energie € 116.651 - onderhoud € 65.154 - inkoop horeca € 11.729 - administratie en beheer € 26.564 - belastingen en verzekeringen € 12.809 - afschrijvingen € 6.651 - overig € 14.350 totaal: € 323.423 resultaat € 59.246
Toelichting: Optisport Berkelland treedt op als eigenaar, beheerder en exploitant van sport- en recreatiecentrum ’t Spilbroek en openluchtzwembad ’t Vinkennest. De overeenkomst met Optisport loopt tot 2032. Op basis van een vergoeding voor beheer-
en
exploitatiediensten
van ruim € 481.000 voor ’t Spilbroek en € 206.000 voor ’t Vinkennest budgetteert Optisport een sluitende begroting voor 2023, waarbij het tekort op ’t Spilbroek (foto) wordt gecompenseerd door een positief resultaat op ’t Vinkennest. De totaal door Optisport gebudgetteerde vergoeding van € 687.000 strookt niet met het
Stichting zwembad Ruurlo In de volgende overzichten zijn de begroting 2023 en de meerjaren onderhoudsplanning weergegeven van stichting zwembad Ruurlo, beheerder en exploitant van sporthal Rikkenhage, gymzaal Schoolstraat en openluchtzwembad De Meene.
gymzaal
begroting 2023 zwembad
stichting zwembad Ruurlo
sporthal
opbrengsten - verenigingen/groepen
€
46.400 €
- scholen
€
25.000 €
- - zwemlessen
€
3.000
- overig
€
3.500 €
- - schoolzwemmen
€
2.500
- horeca
€
10.000 €
- - verenigingen
€
1.300
- gemeentelijke bijdrage
€
58.400 € 10.500 - overig
€
3.500
totaal: € 143.300 € 16.900 - horeca
€
22.000
opbrengsten 6.400 - recreatief
€ 136.000
€ 157.000
- gemeentelijke bijdrage
totaal: € 325.300 kosten - personeel - energie en water - schoonmaak - onderhoud - administratie - belastingen en verzekeringen - kapitaallasten - overig totaal: resultaat
€ 61.540 € 64.020 € € 4.980 € 5.700 € 1.200 € € 200 € 137.640 € 5.660
kosten € 2.440 - personeel € 6.170 - energie en water € - - schoonmaak € 6.470 - onderhoud € 490 - administratie € 440 - belastingen en verzekeringen € - - kapitaallasten € 200 - overig € 16.210 totaal: € 690 resultaat
meerjaren onderhoudsplanning 2024-2034 stichting zwembad Ruurlo - dagelijks onderhoud sporthal - groot onderhoud sporthal - dagelijks onderhoud gymzaal - groot onderhoud gymzaal - dagelijks onderhoud zwembad - groot onderhoud zwembad
gemiddeld/jaar € 6.030 € 7.483 € 1.503 € 3.471 € 6.030 € 50.044
totaal: €
budget van in totaal € 471.904, dat de gemeente tot en met 2024 hanteert voor de
€ 152.700 € 84.000 € 6.400 € 131.700 € 15.120 € 12.700 € 49.270 € 3.260 € 455.150 € -129.850
74.561
vergoeding voor beheer- en exploitatiediensten aan Optisport Berkelland. Dit impliceert dat Optisport Berkelland, net als stichting ’t Timpke, in 2023 met een tekort kampt van circa € 200.000. De forse energielasten zijn hier mede debet aan.
Toelichting: Stichting zwembad Ruurlo begroot in 2023 een gemeentelijke bijdrage voor de sporthal (€ 58.400), de gymzaal (€10.500) en het buitenbad (€ 157.000) van in totaal bijna
9
€ 226.000. Ondanks deze bijdrage houdt de stichting rekening met een negatief resul-
bedragen in totaal bijna € 487.000. Dit is exclusief de directe en indirecte personeels-
taat van in totaal € 123.500. Dit betekent dat voor een sluitende begroting een extra
kosten.
bijdrage € 123.500 (totaal € 350.000) nodig zou zijn.
Uit de opgestelde begrotingen 2023 van private exploitanten van zwembaden en bin-
Ten behoeve van het beheren en exploiteren van buitenbad De Meene en sporthal Rik-
nensportaccommodaties ontstaat het beeld dat de negatieve exploitatiesaldi hoger zijn
kenhage heeft de gemeente voor 2023 een subsidie aan stichting zwembad Ruurlo ver-
dan de door de gemeente verstrekte subsidies. Dit kan niet (helemaal) los worden ge-
strekt van € 231.854 (ongeveer € 6.000 meer dan begroot). Daarmee wordt het tekort
zien van de na-ijleffecten van Corona en de hoge energielasten. De werkelijk benodigde
op de begroting maar beperkt gedekt.
bijdrage van de gemeente kan pas worden vastgesteld als duidelijk is welke compen-
Kanttekening van het stichtingsbestuur is dat de begroting conservatief is opgesteld,
satie exploitanten voor hun energierekening ontvangen.
omdat met name voor het buitenbad een grote afhankelijkheid van de weersomstandigheden geldt. Verder is in de begroting geen rekening gehouden met compensatie voor
Vanuit het Rijk (ministerie van VWS) is de Specifieke uitkering meerkosten energie open-
de energierekening.
bare zwembaden (Spuk MEOZ) in het leven geroepen. Op aanvraag van de exploitanten is door de gemeente Berkelland bij VWS een bedrag ingediend van in totaal € 632.738 ter
Stichting natuurbad Rekken
compensatie van de meerkosten energie in 2022 en 2023. Dit bedrag is als volgt opge-
Naast de hiervoor behandelde stichtingen ontvangt ook stichting natuurbad Rekken nog
bouwd:
een jaarlijkse bijdrage van de gemeente. Deze bijdrage bedraagt taakstellend € 17.618 en
€ 68.990 voor stichting ’t Timpke.
is toereikend voor een sluitende begroting.
€ 520.181 voor Optisport Berkelland. € 43.567 voor stichting zwembad Ruurlo.
2.1.4
Belangrijkste bevindingen
In de voorgaande paragrafen is de capaciteit, de functionaliteit, de spreiding, het gebruik
Uiterlijk 22 september 2023 wordt door VWS meegedeeld of de aanvraag geheel of gedeel-
de bezetting en het beheer en de exploitatie van de binnensportaccommodaties in beeld
telijk wordt goedgekeurd. De verwachting is dat het door Optisport ingediende bedrag
gebracht. Dit leidt tot de volgende bevindingen:
slechts ten dele zal worden gehonoreerd. Op basis van de toegekende bedragen treden de
De gemeente Berkelland beschikt met 18 gymzalen, 1 sportzaal en 5 sporthallen over
gemeente en de exploitanten met elkaar in overleg over de gevolgen voor de door de ge-
een ruim, voor een belangrijk deel verouderd aanbod van binnensportaccommodaties.
meente verstrekte subsidie / vergoeding.
De grotere kernen (Eibergen, Neede, Borculo en Ruurlo) en Beltrum beschikken over een sporthal. De kleinere kernen beschikken minimaal over een gymzaal.
2.2
Binnensportaccommodaties hebben primair een belang in het huisvesten van bewe-
Deze paragraaf geeft inzicht in de twee binnenbaden en drie buitenbaden in Berkelland.
gingsonderwijs. Met uitzondering van de sporthallen Pickerhal en De Sonders en gym-
Achtereenvolgens worden spreiding en functionaliteit (paragraaf 2.2.1) en bezoekersaan-
zaal Rekken worden alle sporthallen en door de gemeente beheerde gymzalen redelijk
tallen (paragraaf 2.2.2) behandeld. Beheer en exploitatie van de zwembaden maakt onder-
tot goed gebruikt voor het bewegingsonderwijs.
deel uit van paragraaf 2.1.3.
Zwembaden
Sporthallen ’t Timpke, ’t Spilbroek, Rikkenhage en De Sonders en gymzaal Rekken worden ’s avonds redelijk tot goed benut door sportverenigingen. De jaarlasten (opgebouwd uit het exploitatiesaldo, de gemiddelde onderhoudskosten en de kapitaallasten) van de door de gemeente beheerde binnensportaccommodaties 10
2.2.1
Spreiding en functionaliteit
Zoals uit de volgende figuur blijkt is sprake van een evenwichtige spreiding van de vijf
Naast het zwembad en de sporthal beschikt sport- en recreatiecentrum ’t Timpke ook over squashbanen en een horecavoorziening.
zwembaden in Berkelland: binnenbad ’t Timpke in Borculo (1), buitenbad Het Vinkennest in Eibergen (2), binnenbad ’t Spilbroek in Neede (3), buitenbad De Meene in Ruurlo (4) en
Schuurman BZC is een belangrijke gebruiker van het zwembad. Voor deze zwem- en wa-
het natuurbad in Rekken (5).
terpolovereniging is ‘t Timpke de thuisbasis waar zij naar tevredenheid haar activiteiten in kan laten plaatsvinden. Voor een beperkt deel van haar activiteiten maakt Schuurman BZC gebruik van ’t Spilbroek. Inmiddels telt de vereniging weer een kleine 400 leden na een dip tijdens Corona (was ooit 600 leden). Van de gebruikers van de zwembaden en binnensportaccommodaties is Schuurman BZC de enige vereniging die op hoog nationaal niveau acteert, hoewel het heren waterpoloteam is afgedaald van de hoofdklasse naar de 1e klasse. ‘t Vinkennest Het verwarmde buitenbad ‘t Vinkennest (foto) bestaat uit een bassin van 15x30 meter met een 1-meter duikplank en een 3-meter duikplank. Het recreatiebassin van 600 m2 beschikt over een glijbaan en spuitpaal. Het peuterbad beschikt over een waterslang. Naast deze bassins beschikt het bad over een ligweide met een zandbak, diverse speeltoestellen, een volleybal- en basketbalveld en een horecavoorziening. ’t Spilbroek Sporthal ’t Spilbroek (1976) is in 1996 uitgebreid met zwembad ’t Spilbroek dat beschikt over een 6-baans wedstrijdbad van 25x15 meter met beweegbare bodem, een recreatiebad van 200 m2 met glijbaan en stroomversnelling, een bubbelbad en een peuterbad. Verder beschikt ’t Spilbroek over een sauna- en een horecavoorziening.
‘t Timpke Zwembad ’t Timpke is oorspronkelijk gerealiseerd in 1975 en uitgebreid / vernieuwd in
De Meene
1992. In 2001 is het zwembad uitgebreid met de sporthal. Het zwembad bestaat uit een 6-
De Meene is in 1973 gerealiseerd. Het verwarmde buitenbad bestaat uit een 6-baans wed-
baans wedstrijdbad van 25x15 meter, een klein recreatiebad van 57 m2 en een peuterbad.
strijdbad van 25x15 meter, een familie-/recreatiebad van 38x25 meter en een peuterbad
11
van 12x10 meter. Naast de zwembassins beschikt het zwembad over een ligweide met een volleybalveld en diverse speeltoestellen en een horecavoorziening.
Toelichting: Met de beschikbaarheid van een volwaardig recreatiebad is ’t Spilbroek in staat een fors aantal recreatieve bezoekers te trekken. Dit verklaart het verschil met het functio-
Rekken
nele zwembad ’t Timpke. De verwachting is gerechtvaardigd dat een deel van de recre-
Natuurbad Rekken dateert al van 1937. Het na-
atieve bezoekers uit omringende gemeenten afkomstig is.
tuurbad kent een afmeting van 25x70 meter, dat
Voor een efficiënte verhouding tussen zwembadbezoekers en beschikbare watercapa-
van 20 centimeter afloopt tot een diepte van
citeit geldt een richtlijn van 200 tot 250 bezoekers per m2 zwemwater. Door het hoge
3,80 meter. Het natuurbad wordt niet verwarmd
aantal recreatieve bezoekers valt ’t Spilbroek binnen de bandbreedte.
en beschikt verder over een ligweide, diverse
Het totaal aantal bezoekers van de twee binnenbaden telt op tot ruim 160.000. Dit be-
speeltoestellen, een tafeltennistafel, een zand-
tekent dat gemiddeld genomen iedere inwoner van Berkelland 3,6 keer per jaar één van
veld en verschillende speelattributen voor in het
de twee binnenbaden bezoekt. Dit animocijfer valt binnen het landelijke kengetal van
zwembad, een duikplank en een winkeltje.
3,5 tot 4,0. Overall geldt dat de binnenbaden in Berkelland goed bezocht worden maar dat wel
2.2.2
sprake is van overcapaciteit aan zwemwater, met name in ‘t Timpke.
Bezoekersaantallen
In de volgende overzichten zijn de bezoekersaantallen 2022 van de binnen- en buitenbaden weergegeven en getoetst aan kengetallen.
bezoekersaantallen 2022 recreatief zwemles schoolzwemmen doelgroepen verenigingen/groepen/zwembond totaal: kengetallen watercapaciteit in m 2 bezoekers/m2 referentie
bezoekeraantallen 2022 recreatief
binnenbaden 't Timpke 't Spilbroek 9.651 84.826 11.203 7.115 4.857 500 6.110 6.708 10.062 19.200 41.883 118.349
totaal 94.477 18.318 5.357 12.818 29.262 160.232
432 97 200-250
1.007 159 200-250
575 206 200-250
kengetallen watercapaciteit in m 2 bezoekers/m2 referentie inwoners verzorgingsgebied animocijfer (bezoekers/inwoners) referentie
buitenbaden De Meene 't Vinkennest Rekken 52.150 66.500 10.000
700 80 45
1.445 46 45
1.750 6 45
totaal 128.650
3.895 33 45 44.000 2,9 1,5
Toelichting: De inwoners van Berkelland zijn goed bedeeld met drie buitenbadvoorzieningen. Dit mondt uit in bijna 130.000 bezoekers in 2022. Dit betekent dat gemiddeld iedere inwo-
inwoners verzorgingsgebied animocijfer (bezoekers/inwoners) referentie
44.000 3,6 3,5-4,0
ner van Berkelland 2,9 keer per jaar één van de drie buitenbaden bezoekt. Dit animocijfer is bijna een keer zo hoog als het landelijke kengetal van 1,5. Dit kan niet los worden gezien van de toeristen die in de zomer gebruik maken van deze voorzieningen. De beschikbare watercapaciteit van de drie buitenbaden is met bijna 4.000 m2 fors. De verschillen in bezetting zijn groot. Ten opzichte van de landelijke richtlijn voor een
12
efficiënte bezetting van 45 bezoekers per m 2 zwemwater, zit De Meene daar boven en Rekken daar onder. Daarbij moet wel de kanttekening worden geplaatst dat een natuurbad niet vergelijkbaar is met een geconditioneerd, verwarmd buitenbad. Overall geldt dat de buitenbaden in Berkelland goed bezocht worden en dat met name De Meene een hoge bezettingsgraad kent.
13
3.
Trends en ontwikkelingen
3.1.2
Leerlingenprognose
Anders dan de globale informatie over de bevolkingsprognose is wel meer gedetailleerde In dit hoofdstuk worden de demografische ontwikkelingen in de gemeente Berkelland toe-
informatie beschikbaar over de leerlingenprognoses in het basisonderwijs. Deze prognoses
gelicht. Vervolgens wordt ingegaan op algemene landelijke en lokale trends en ontwikke-
zijn niet alleen van belang voor het bewegingsonderwijs, maar ook voor de sportverenigin-
lingen, die invloed (kunnen) hebben op de behoefte aan en het gebruik van zwembaden en
gen en voor een deel van het activiteitenaanbod in de zwembaden (met name zwemlessen
binnensportaccommodaties. De trends en ontwikkelingen worden beschreven op basis van
en recreatief zwemmen).
bureau-informatie en bronnen als het Sociaal en Cultureel Planbureau, het Mulier Instituut en de Nederlandse Sportraad.
Uit de hieronder afgebeelde leerlingenprognose Berkelland 2021-2036, uitgevoerd door MOOZ onderzoek, blijkt dat het aantal leerlingen van het basisonderwijs de laatste jaren is
3.1
Demografische ontwikkelingen
Als onderdeel van onderhavig onderzoek is gekeken naar de bevolkingsontwikkeling van
gedaald. Deze daling zet zich voort tot 2024. Hierna zal er een geleidelijke stijging te zien zijn tot 2036.
de gemeente Berkelland. De omvang en opbouw van de bevolking is van invloed op de vraag naar zwembaden en binnensportaccommodaties in Berkelland. Voor de ontwikkelingen in de vraag naar bewegingsonderwijs is de leerlingenprognose voor de komende jaren in beeld gebracht.
3.1.1
Bevolkingsprognose
Het totaal aantal inwoners van de gemeente Berkelland is in de periode 2005-2022 met ongeveer 3% gedaald van 45.227 in 2005 tot 43.850 in 2022. Op basis van gegevens uit 2022 van CBS-Statline is ook de komende jaren sprake van een gestage daling van het aantal inwoners: tot 42.200 in 2030, tot 40.700 in 2040 en tot 39.200 in 2050. Afhankelijk van het woningbouwprogramma in Berkelland is het mogelijk dat de bevolkings-
In de leerlingenprognoses per basisschool is op te maken dat de groei of afname van het
prognose moet worden bijgesteld. De verwachting is dat de komende jaren 875 woningen
aantal leerlingen per school relatief beperkt is. Dit betekent dat de ontwikkeling van het
worden bijgebouwd, verspreid over de verschillende dorpskernen. De focus ligt op het bou-
aantal leerlingen ook niet veel impact zal hebben op de behoefte aan ruimte voor bewe-
wen voor doorstroming en het realiseren van levensloopgeschikte woningen en apparte-
gingsonderwijs. Scholen hebben op dit moment nog het recht om minder bewegingsonder-
menten. De extra woningbouw zal de geprognotiseerde daling van het inwoneraantal iets
wijs aan te bieden dan de aanbevolen twee lesuren aan de bovenbouw. Dit gaat in het
afvlakken. De verwachting is dat de bevolkingsprognose geen significant effect heeft op de
schooljaar 2023-2024 veranderen. Basisscholen zijn dan wettelijk verplicht om minstens
vraag naar zwembaden in binnensportaccommodaties in Berkelland.
twee klokuren bewegingsonderwijs van in totaal 90 minuten per week te verzorgen met als advies om twee keer 45 minuten te hanteren. Gelet op de bezettingsgraad van de bestaande binnensportaccommodaties in Berkelland kan een groeiende behoefte aan ruimte
14
in de meeste binnensportaccommodaties voor bewegingsonderwijs prima worden opge-
vanzelfsprekendheid en verruwing van omgangsvormen in de samenleving komt ook in
vangen.
de sport helaas steeds vaker voor. Volwassenen voelen zich minder verbonden aan verenigingen en gaan op zoek naar
3.2
meer flexibele, meer individuele vormen van sport en bewegen. Dit is terug te zien in
Sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen
Enkele kenmerkende sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen die van invloed zijn op de
het groeiend aantal leden van fitnesscentra en de opkomst van padel, maar ook in de
vraag naar sportaccommodaties:
toename van het gebruik van de openbare ruimte (wandelen, hardlopen, fietsen, boot-
Op het gebied van vrijetijdsbesteding ondernemen mensen meer activiteiten in een kor-
camp, etc.). Daar staat tegenover dat, als tegenhanger van individualisering, een trend
ter tijdsbestek dan voorheen. Zowel de inhoud van activiteiten als de daaruit voortvloei-
van nieuw collectivisme waarneembaar is. Kenmerk van het nieuw collectivisme is dat
ende sociale contacten worden oppervlakkiger. In het verlengde van de zogenaamde
mensen weer meer op zoek gaan naar een groep waarbij men zich thuis voelt en waar-
‘zapcultuur’ ondervindt sportbeoefening in verenigingsverband steeds meer concurren-
toe men wil behoren. Dit biedt kansen voor sportverenigingen.
tie van sociale media en online games.
Lokaal sport- en beweegbeleid kan niet los worden gezien van de opdrachten die ge-
Vanwege de toegenomen mobiliteit zijn mensen in staat en bereid langer te reizen voor
meenten hebben in het sociaal domein. Sportverenigingen worden nadrukkelijker aan-
hun vrijetijdsbesteding. Hierdoor worden inwoners minder afhankelijk van het dorp
gesproken op en betrokken bij het leveren van maatschappelijke bijdragen (sport als
waarin ze wonen. Dit kan betekenen dat accommodaties in een dorp een groter verzor-
middel).
gingsgebied krijgen. Het kan ook betekenen dat accommodaties minder bezocht wor-
Er ontstaat duidelijker onderscheid tussen enerzijds verenigingen die er in slagen leden,
den omdat inwoners vaker hun vertier zoeken buiten het eigen dorp. Dit geldt in mindere
vrijwilligers en sponsors aan zich te verbinden en anderzijds verenigingen die te kam-
mate voor (jonge) kinderen en senioren.
pen hebben met een cumulatie van financiële en organisatorische uitdagingen / proble-
Naast de primaire sportfunctie bieden verenigingen
men (lees: het onderscheid tussen vitale en minder vitale verenigingen).
hun leden ook andere activiteiten aan en ook worden
Gebruikers van maatschappelijke voorzieningen als zwembaden en binnensportaccom-
vaker activiteiten ontplooid die toegankelijk zijn voor
modaties stellen hogere eisen aan de kwaliteit en uitstraling van accommodaties en
niet-leden. Dergelijke verenigingen spelen een belang-
verenigingen.
rijkere rol in een gemeenschap. (Sport)verenigingen
Duurzaamheid bij accommodaties en met name bij energie-intensieve accommodaties
nemen in toenemende mate hun sociaal-maatschap-
als zwembaden is een belangrijk item. Eigenaren en exploitanten zijn verplicht om ener-
pelijke verantwoordelijkheid en leggen verbindingen
giebesparende maatregelen door te voeren die een terugverdientijd hebben van minder
naar andere organisaties die in de gemeenschap actief zijn. Sportcentrale VIOS in Bel-
dan vijf jaar. Ook als gevolg van de energiecrisis gaan ontwikkelingen op het gebied
trum is daarvan een goed voorbeeld (foto: sporthal De Sonders in Beltrum).
van duurzaamheid snel. Gangbare maatregelen bij sportaccommodaties zijn het ge-
Kinderen tot 14 jaar beoefenen sport overwegend in verenigingsverband. Dit speelt een
bruik van zonnepanelen, waterbesparende maatregelen en van ledverlichting. Nieuw-
belangrijke rol bij de ontwikkeling van hun sociale vaardigheden. In een samenleving
bouw moet minimaal voldoen aan de BENG-eisen (bijna energie neutrale gebouwen).
die individualiseert is het belangrijk dat kinderen (maar ook volwassenen) via sport ‘spe-
Bij vervanging van monofunctionele accommodaties doet zich de vraag voor of meer-
lenderwijs’ en aan de hand van normen en waarden (lees: spelregels) leren om samen
waarde te creëren is met multifunctionele, geclusterde accommodaties. Dit biedt kan-
te winnen en te verliezen, samen te werken en met teamgenoten met verschillende
sen voor hoger gebruiksrendement, efficiëntere bedrijfsvoering en programmatische
achtergronden
synergie. Op het gebied van zwembaden en binnensportaccommodaties komt deze
om
te
gaan.
Een
positieve
sportcultuur
is
echter
geen
ontwikkeling tot uiting in combinaties tussen bijvoorbeeld zwembaden, sporthallen,
15
fitnesscentra, buitenschoolse opvang en fysiotherapie. Sportcomplex ’t Timpke en
De ontgroening en vergrijzing van de Nederlandse samenleving is een feit. Dit vormt
sport- en recreatiecentrum ’t Spilbroek zijn hier (weliswaar gedateerde) voorbeelden
een bedreiging voor sportverenigingen, die zich vooral concentreren op de jeugd en
van. Nieuwe voorbeelden zijn de ontwikkeling van Campus De Wildbaan (Borculo) en
biedt tegelijkertijd kansen voor hen die aantrekkelijke programma’s en activiteiten kun-
de beoogde realisatie van een nieuwe sporthal in Ruurlo als onderdeel van een multi-
nen bieden voor senioren.
functionele, geclusterde accommodatie.
In het kennis- en informatiesysteem (KISS) registreren de sportbonden en NOC*NSF
De uitgaven van de gemeente Berkelland aan sport en bewegen bedraagt € 63,70 per
ledenaantallen van sportverenigingen. Hieruit blijkt dat de sportparticipatie in Berkelland
inwoner tegen € 83,50 in de rest van Nederland.
(33,7%) aanzienlijk hoger is dan gemiddeld in de rest van Nederland (24,6%). Dit is te verklaren door een aanzienlijk hoger percentage kinderen tussen de 10 en 14 jaar dat
3.3
Ontwikkelingen in de sportdeelname
Enkele kenmerkende ontwikkelingen in de sportdeelname zijn:
lid is van een sportvereniging. Waar gemiddeld in Nederland vanaf 14 jaar een forse daling in de sportparticipatie waarneembaar is, is deze ‘vraaguitval’ in Berkelland be-
De aandacht voor gezond leven en bewegen blijft onverminderd groot, hetgeen een
perkter in omvang. Het aantal niet-sporters bedraagt in Berkelland 47,4% tegen 49,3%
positieve stimulans betekent voor sport en bewegen.
in de rest van Nederland.
Veel Nederlanders zijn op diverse manieren sportief actief. Als gevraagd wordt naar de
In Berkelland voldoet 56,4% van de 18-64 jarigen en 41,9% van de 65+ers aan de na-
plek waar ze vooral sportief actief zijn, geven Nederlanders aan te sporten bij sportver-
tionale beweegrichtlijn (minimaal 150 minuten per week matig tot intensief bewegen).
enigingen (23%), bij commerciële sportaanbieders (18%) en in de openbare ruimte, bij-
Tussen de verschillende dorpskernen is sprake van kleine verschillen in sportparticipa-
voorbeeld om te fietsen of hard te lopen (47%). Iets meer dan de helft van de
tie. In Beltrum is met 40,1% het hoogste percentage van de inwoners aangesloten bij
Nederlanders sport wekelijks. Een kwart van de Nederlanders sport niet.
een sportvereniging. In Ruurlo is dit percentage het laagst met 32,4%.
Voorkeuren voor sportbeoefening zijn aan fluctuaties onderhevig. Bij de georganiseerde
Sinds 2019 is er een lichte daling te zien in sportdeelname van binnensport in Berkel-
sport hebben zaalsportverenigingen het lastiger dan buitensportverenigingen. De afge-
land. Zo telde de NeVoBo (Volleybalbond) in 2019 1.245 leden in Berkelland en in 2021
lopen jaren zijn (meisjes)voetbal, hockey en de laatste tijd tennis en padel groeisporten
1.088 leden. Ook de KNZB (zwembond) zag het ledental teruglopen van 630 in 2019
gebleken, terwijl het aantal leden van veel binnensportverenigingen gestaag terugloopt.
tot 515 in 2021. Dit sluit aan bij de eerder geschetste landelijke ontwikkeling na Corona.
Nog lang niet iedereen die voor Corona aan het sporten was, heeft de draad weer opgepakt. Het aantal Nederlanders dat wekelijks sport, is nog lang niet terug op het niveau
3.3.1
van voor de pandemie. Zo’n 700.000 sporters zijn afgehaakt en tot nu toe niet terugge-
Voor de vraag naar en het aanbod van zwembaden kunnen onder meer de volgende ont-
Ontwikkelingen zwembaden
komen. Daarbij valt op dat de hoger opgeleiden weer bijna evenveel sporten als in 2019,
wikkelingen worden onderscheiden:
maar dat de lager en middelbaar opgeleiden nog lang niet terug zijn op het oude niveau.
Het animo voor zwemmen is de afgelopen decennia gedaald. Waar ongeveer 25 jaar
Het aantal jongeren tussen 13 en 18 jaar dat wekelijks sport is ten opzichte van 2019
geleden nog rekening werd gehouden met een animocijfer van 5,0, is tegenwoordig
met 9% gedaald tot 66%.
sprake van een aanmerkelijk lager animocijfer van 3,5 tot 4,0 (zie ook paragraaf 2.2.2).
De groep wekelijks sportende ouderen, met name 65-plussers, groeit sterk. Daarentegen is het deel van de jongeren (jonger dan 20 jaar) dat wekelijks sport de afgelopen jaren juist afgenomen. Vooral bij de overgang van primair naar voortgezet onderwijs is sprake van een sterke afname van de sportdeelname.
16
In de jaren ’90 van de vorige eeuw is door veel
Corona nog meer onder druk. Omdat binnensportverenigingen veelal over minder leden
gemeenten geïnvesteerd in recreatieve voorzie-
en vrijwilligers beschikken zijn ze kwetsbaarder dan buitensportverenigingen.
ningen bij zwembaden. Zwembad ’t Spilbroek is
Verenigingen drijven op vrijwilligers, maar steeds meer verenigingen hebben moeite om
hier een voorbeeld van (foto). De afgelopen de-
bestuursfuncties, technisch kader, onderhoudsploegen en barteams in te vullen. Het is
cennia is in zwembaden een verschuiving zicht-
cruciaal dat het potentieel maximaal wordt benut.
baar van recreatief bezoek naar begeleide
Vanuit de politiek (landelijk en lokaal) wordt het belang van sportverenigingen goed en
activiteiten, zoals doelgroepactiviteiten (bijvoor-
steeds beter op waarde geschat. Met het oog ook op nieuwe verbindingen met de maat-
beeld voor ouderen of mensen met een beper-
schappelijke agenda zijn sportverenigingen voor gemeenten een interessante partner.
king) en aquasporten. De concurrentie van andere vormen van vrijetijdsbesteding
Daarbij is het belangrijk te onderkennen dat niet alle verenigingen zichzelf in staat ach-
spelen hierbij een rol. De toenemende concurrentie van andere vrijetijdsbestedingsmo-
ten om een bijdrage te leveren, of geen andere taken dan hun primaire verantwoorde-
gelijkheden en de beperkte attractiewaarde van veel recreatieve zwembaden, als niet
lijkheid willen oppakken.
periodiek wordt geïnvesteerd in beleving en nieuwe faciliteiten, zijn oorzaken van da-
De Achterhoekse sportaanbiedersmonitor (verdiepende analyse 2022) geeft onder
lende recreatieve bezoekers. Instructiezwemmen blijft een kerntaak van zwembaden
meer de volgende regionale inzichten met betrekking tot de binnensportverenigingen in
en stabiel qua bezoek. Nieuwe baden zijn vaker functioneel van aard en minder gericht
de regio:
op recreatie.
30% ervaart accommodatieknelpunten (gebrek aan capaciteit, achterstallig onder-
In de vergrijzende samenleving zijn zwembaden bij uitstek geschikte accommodaties
houd).
om een gevarieerd aanbod voor senioren te ontplooien. Zwemmen is vrij van schokbe-
17% ervaart financiele knelpunten (te weinig subsidie, teruglopende sponsorinkom-
lasting en zwemmen wordt vaker ingezet voor preventieve zorg en revalidatie.
sten). 56% ervaart knelpunten op het gebied van voldoende en geschikte vrijwilligers.
3.3.2
67% ervaart knelpunten op het gebied van ledenbehoud en -werving.
Ontwikkelingen (binnensport)verenigingen
Op het gebied van de binnensport spelen onder meer de volgende ontwikkelingen: Nederland is nog altijd een (sport)verenigingsland. Voor verreweg de meeste kinderen
3.4
Lokale ontwikkelingen
vanaf een jaar of 6 is het de normaalste zaak om zich aan te sluiten bij één of meer
In deze afsluitende paragraaf worden lokale ontwikkelingen toegelicht op het gebied van
sportverenigingen. De circa 20.000 sportverenigingen in Nederland bieden een ‘thuis’
beleid en accommodaties.
aan meer dan 4 miljoen sportieve Nederlanders en aan 1 miljoen vrijwilligers. Tezamen met het brede aanbod van sportaccommodaties maakt dit dat Nederland over een we-
3.4.1
reldwijd unieke sportinfrastructuur beschikt.
De gemeente Berkelland heeft in diverse (beleids-)documenten haar ambities en doelen
Ongeveer 45% van de sportverenigingen in Nederland ziet de toekomst (zeer) zonnig
vastgelegd op het gebied van sport en bewegen.
Beleid
in, maar ongeveer 10% vreest dat de vereniging over 10 jaar niet meer bestaat door teruglopende ledenaantallen en (daarmee) dalende inkomsten en beschikbaarheid van vrijwilligers. Dit geldt vooral voor kleinere verenigingen met minder dan 100 leden. Met name binnensportverenigingen worden soms in hun voortbestaan bedreigd of kiezen voor fusies of omniverenigingen. Zoals aangegeven staan veel sportverenigingen door 17
Coalitieakkoord
3.4.2
In het coalitieakkoord is onder het thema Sport & Cultuur de ambitie uitgesproken dat iedere
De afstemming van de vraag naar en het aanbod van binnensportaccommodaties en
inwoner de mogelijkheid dient te hebben om te sporten. Hiervoor dienen voldoende, kwali-
zwembaden is een dynamisch proces. De afgelopen jaren en ook nu spelen in de verschil-
tatief goede en breed inzetbare sportaccommodaties beschikbaar te zijn. Onderkend wordt
lende dorpskernen diverse ontwikkelingen op het gebied van accommodaties, die in deze
dat sportdeelname preventief ingezet kan worden om op zorgkosten te besparen.
paragraaf de revue passeren.
Concrete acties hebben betrekking op het samen met de partners opstellen van een lokaal
Borculo
sportakkoord en een sportvisie met een beleid-/uitvoeringsplan.
Sporthal ’t Timpke:
Accommodaties
Op basis van onderzoek uitgevoerd door ICS is in juni 2021 bij raadsbesluit € 1,7 miljoen Beweeg- en sportakkoord Heel Berkelland Beweegt 2020
gereserveerd voor de uitbreiding van ’t Timpke met één zaaldeel van 26x14x7 meter.
Onder begeleiding van een sportformateur is in 2020 het lokaal beweeg- en sportakkoord
Aanvullend onderzoek door M3V (oktober 2022) heeft de volgende conclusie opgele-
opgesteld. De centrale doelstelling luidt: ‘Nog meer inwoners van Berkelland laten bewegen
verd: “uitbreiding met één zaaldeel van drie naar vier, zoals in het beoogde scenario
en sporten’. Vanuit deze doelstelling zijn de volgende drie ambities geformuleerd:
vastgesteld (en besloten door de gemeente Berkelland), kan niet in de toekomstige be-
1. Het realiseren van een toekomstbestendig sportlandschap.
hoefte voor het bewegingsonderwijs voorzien. Hiervoor is een vijfde zaaldeel nodig.
2. 18+ doelgroepen begeleiden naar een passend sport- en beweegaanbod.
Ook aan de vraag van de verenigingen in de avonden kan met vier zaaldelen niet wor-
3. Het laten opgroeien van een gezonde generatie.
den voldaan. Ook hiervoor is een vijfde zaaldeel nodig.” Op basis van het M3V onderzoek gaat het dan om een uitbreiding van 26x28x7 meter.
Met de verschillende partners wordt het beweeg- en sportakkoord momenteel uitgevoerd.
Uit de roosters (zie paragraaf 2.1.2) is op te maken dat de huidige sporthal zowel doordeweeks overdag (bewegingsonderwijs) als ’s avonds en op zaterdag (sport) nagenoeg
Bestuursopdracht en startnotitie sport- en beweegvisie Berkelland
volledig bezet is. De investering in twee zaaldelen is begroot op € 4 tot € 5 miljoen. Met
In het verlengde van het coalitieakkoord is door middel van een bestuursopdracht opdracht
het Zone College vinden gesprekken plaats over gebruik en medefinanciering van de
gegeven om een nieuw sport- en beweegvisie te ontwikkelen. Deze visie heeft een plan-
uitbreiding in de vorm van een gebruiksvergoeding. Verder wordt door stichting ’t
ningshorizon tot 2033. In de visie moeten concrete (maatschappelijke) doelstellingen en
Timpke onderzocht of toevoeging van een fysiotherapiepraktijk tot synergie in de ge-
beoogde resultaten zijn opgenomen en moet vastgelegd zijn op welke wijze de monitoring
bruiksmogelijkheden en tot een rendabele exploitatie leidt.
ervan plaatsvindt. In een startnotitie is vastgelegd langs welke drie thema’s de visie op sport
Zoals in paragraaf 2.1.1. beschreven moet de uitbreiding van ’t Timpke in samenhang
en bewegen moet worden ontwikkeld:
worden gezien met de nieuwbouw van het Staring College in 2023. Een overbruggings-
1. Sport, bewegen en verenigingsleven als onderdeel van een sterke sociale basis.
periode zal nodig zijn tussen de ingebruikname van het nieuwe schoolgebouw en uit-
2. Een toekomstbestendig sportlandschap dat bijdraagt aan maatschappelijke doelstellin-
breiding van ’t Timpke. Gymzaal Beukenlaan kan worden ingezet als tijdelijke
gen én voorziet in de veranderende behoeften van inwoners.
voorziening.
3. Een kader voor de omgang met maatschappelijk vastgoed, waaronder zwembaden en sporthallen. Het derde thema heeft betrekking op dit onderzoek.
18
Zwembad ’t Timpke:
Gymzaal Schoolstraat:
Het oorspronkelijk uit 1975 daterende en in 1992 vernieuwde en uitgebreide zwembad
Net als sporthal Rikkenhage wordt gymzaal Schoolstraat gesloopt na ingebruikname
is aan renovatie toe. Daarvoor is door de stichting een plan gemaakt voor de renovatie
van de nieuwe sporthal in Ruurlo.
en modernisering van het sportcentrum, met name van het zwembad. Voor fase 1 is door de gemeente € 600.000 beschikbaar gesteld voor de vervanging van de techni-
Eibergen
sche installaties. Over de dekking van fase 2 van het plan moet door de gemeente nog
Pickerhal:
een besluit worden genomen.
In 2022 is in een door Synarchis uitgevoerd onderzoek vastgesteld dat een vervan-
Om de functionaliteit van het zwembad te optimaliseren heeft de stichting de uitdrukke-
gende sporthal voor de Pickerhal volstaan kan worden met drie in plaats van vier zaal-
lijke wens om een beweegbare bodem te plaatsen. Hiermee zou een investering ge-
delen. Voor realisatie is een investering geraamd van ruim € 8 miljoen (inclusief BTW)
moeid zijn van € 900.000. Een beweegbare bodem verhoogt onmiskenbaar de
met een jaarlast van € 577.000. In het volgende hoofdstuk wordt de realisatie van de
gebruikswaarde van het zwembad en kan een bijdrage leveren aan de verhoging van
Pickerhal betrokken bij het toekomstperspectief voor het gehele aanbod van bin-
het nu lage gebruiksrendement.
nensportaccommodaties in Berkelland.
Medio juli 2023 worden de uitkomsten gepresenteerd van een energiescan, waaruit moet blijken welke maatregelen mogelijk zijn om ’t Timpke te verduurzamen, welke in-
Gymzaal De Rekstok:
vesteringen daarvoor nodig zijn en wat de effecten zijn in verbruik en kosten (terugver-
Met de ingebruikname van de nieuwe sporthal in Eibergen kan deze gymzaal buiten
dientijd).
gebruik gesteld worden.
Gymzalen Noord, Staring Beukenlaan en Staring Herenlaan:
Gymzaal ’t Simmelink:
Deze gymzalen staan op de nominatie om gesloopt te worden als de uitbreiding van ’t
Deze gymzaal is vervangen als onderdeel van het nieuwe integraal kindcentrum in Ei-
Timpke gerealiseerd is. Tot die tijd hebben gymzalen Noord en Staring Beukenlaan een