CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2 Concept Regionaal Risicoprofiel VNOG 2025-2028 - bijlagenboek

Politieke Avond - Sessie 2 (Restaurant) 3 september 2024, gemeente BerkellandBij agendapunt: VNOG Regionaal Beleidsplan 2025-2028, Regionaal Risicoprofiel 2025- 2028 en Regionaal Dekkingsplan 2025-202826.732 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

Pagina 72 van 211

In het Bbl staan de warmteweerstandseisen 41 voor de verschillende gebruiksfuncties. Hoe hoger de Rc-waarde, hoe beter de isolatiewaarde. De voorschriften zijn van toepassing op een verblijfsgebied, een toiletruimte of een badruimte. Voor drijvende bouwwerken op een ligplaatslocatie die al voor 1 januari 2018 bestond, zijn de voorschriften minder streng. Er gelden verschillende waarden voor scheidingsconstructies die tot de zogenaamde ‘thermische schil’ van een bouwwerk behoren: • • • • •

uitwendige verticale scheidingsconstructie (buitengevel, in de praktijk). uitwendige horizontale of schuine uitwendige scheidingsconstructie (dak, in de praktijk). scheidingsconstructie en een kruipruimte (begane grond vloer, in de praktijk). scheidingsconstructie en de grond of water (begane grond vloer, in de praktijk). inwendige scheidingsconstructie met een niet-verwarmde ruimte of een verwarmde ruimte voor een ander doel dan het verblijven van personen.

Een kleine oppervlakte van die scheidingsconstructies hoeft niet aan de eisen voor thermische isolatie te voldoen. Die oppervlakte komt overeen met maximaal 2% van de gebruiksoppervlakte van de gebruiksfunctie. Dus als zo’n gebruiksoppervlakte bijvoorbeeld 120m2 is dan hoeft maximaal 2,4m2 van de genoemde scheidingsconstructie niet aan de eisen te voldoen. Bijvoorbeeld aan een brievenbus, een kattenluikje of ventilatieroosters die dan niet geïsoleerd hoeven te zijn. De thermische isolatie moet berekend worden volgens de NTA 8800-norm. Warmtedoorgangscoëfficiënt (U-waarde) Indien aan een constructie eisen worden gesteld wat betreft de warmteweerstand, dan gelden er ook energieprestatie-eisen42 voor de ramen, deuren en kozijnen. De warmtedoorgangscoëfficiënt moet voldoen aan: • • •

maximaal 2,2 W/m2·K voor ieder raam, deur of kozijn afzonderlijk. maximaal 1,65 W/m2·K gemiddeld43 voor alle ramen, deuren en kozijnen. maximaal 1,65 W/m2·K voor ieder met ramen, deuren of kozijnen gelijk te stellen constructieonderdeel afzonderlijk. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om in kozijnen opgenomen niet-luchtdoorlatende borstweringen (panelen) of de zijwangen (zijkanten) van een dakkapel. Hierin kan eenvoudig isolatiemateriaal worden aangebracht.

Hoe lager de U-waarde, hoe beter de isolatiewaarde. De thermische isolatie moet berekend worden volgens de NTA 8800-norm.

41 Zie Besluit bouwwerken leefomgeving: artikel 4.152 42 Zie Besluit bouwwerken leefomgeving: artikel 4.153 43 Zie Besluit bouwwerken leefomgeving: met behulp van de formule in artikel 4.153, lid 3

Pagina 73 van 211

Luchtdichtheid: het voorkomen van tocht In het Bbl staan de voorschriften over luchtdichtheid44. De luchtvolumestroom van het totaal aan verblijfsgebieden, toiletruimten en badruimten van een gebruiksfunctie mag niet groter zijn dan 0,2 m3/s. Als het bouwwerk gereed is, moet er gemeten worden volgens de NEN 2686norm. Voor tijdelijke bouwwerken45 die verwarmd worden, gelden lagere eisen: • •

1,3 m2·K/W voor de warmteweerstand (Rc-waarde). 4,2 W/m2·K voor de warmtecoëfficiënt (U-waarde).

Energieprestatie technische bouwsystemen In bouwwerken worden verschillende technische bouwsystemen toegepast die van invloed zijn op het energiegebruik. Denk bijvoorbeeld aan airconditioning- en koelsystemen, warmtepompen, ventilatiesystemen, cvinstallaties, warmtapwatervoorzieningen en ingebouwde verlichting. Voor deze technische bouwsystemen geldt een energieprestatie 46-eis: • • •

bij ruimteverwarming: ≤ 1,31 bij ruimtekoeling: ≤ 1,33 bij warmtapwatervoorzieningen: ≤ 3,45

De energieprestatie-eisen van de technische bouwsystemen gelden altijd en maken ook onderdeel uit van de BENG-eisen. II. Schadelijke stoffen bij branden met zonnepanelen47 Als gevolg van de energietransitie neemt het gebruik van zonnepanelen in Nederland snel toe. In de afgelopen jaren zijn er geregeld branden geweest waarbij zonnepanelen waren betrokken. Soms ontstaat brand in de zonnepanelen zelf, bijvoorbeeld door een verkeerde aansluiting van de panelen aan de omvormers of door een te beperkte luchtcirculatie tussen panelen en dakisolatie48. Meestal gaat het om branden die ontstaan in woningen, stallen, schuren of andere gebouwen. De zonnepanelen op het dak raken dan bij de brand betrokken. De branden kunnen in omvang variëren: van woningbranden met enkele panelen tot branden in gebouwen met tientallen of zelfs honderden panelen. Branden met zonnepanelen Bij branden met zonnepanelen kunnen verbrandingsproducten vrijkomen zoals: • •

Rookgassen Stofdeeltjes

44 Zie Besluit bouwwerken leefomgeving: artikel 4.154 45 Zie Besluit bouwwerken: artikel 4.156 46 Zie Besluit bouwwerken leefomgeving: artikel 4.248 47 Bron: RIVM-Rapport 2022-0103 – Schadelijke stoffen bij branden met zonnepanelen / d.d. 20220707 48 Dit effect kan vooral optreden bij indaksystemen.

Pagina 74 van 211

•

Lichte brokstukken, zoals scherven van zonnecellen of andere materialen

Er is bij een aantal grote branden gebleken dat deze verbrandingsproducten zich tot ver (enkele kilometers) in de omgeving kunnen verspreiden. Deze waarneming leidde tot vragen van milieu- en hulpverleningsdiensten, omwonenden en bedrijven over mogelijke risico’s van deze verbrandingsproducten voor mens en milieu. Fysieke en toxische effecten Ook waren er zorgen over mogelijke fysieke en toxische effecten. Bij fysieke effecten gaat het om spelende kinderen of grazende dieren die in contact komen met microsplinters en met scherpe delen van neergedaalde scherven. Toxische effecten kunnen ontstaan door blootstelling aan schadelijke stoffen in de rookgassen door inademing, of vanuit depositie door handmondcontact. Er is tot op heden weinig inzicht in de samenstelling van deze verbrandingsproducten, de hoeveelheden die vrijkomen, de mate van verspreiding en de risico’s ervan. Daardoor ontbreekt het de betrokken partijen aan handelingsperspectief om de gevolgen van deze risico’s te beperken, en de neergekomen verbrandingsproducten op veilige en verantwoorde wijze op te ruimen. Brandexperimenten RIVM Om een beter beeld te krijgen van de risico’s van verspreiding en depositie van schadelijke stoffen en scherven bij branden met zonnepanelen heeft het RIVM een aantal brandexperimenten uitgevoerd. RIVM-rapport 2022-0103 beschrijft de resultaten en conclusies van deze experimenten.

De focus van dit onderzoek ligt op de depositie. Die bestaat uit (grotere) scherven van zonnecellen en uit stofdeeltjes waarin schadelijke componenten voorkomen, zoals PAK49 en metalen. Ook wordt aandacht besteed aan de verspreiding en samenstelling van rookstof en rookgassen. De meetresultaten zijn gebruikt voor het beoordelen van gezondheidsrisico’s door blootstelling aan de stoffen en scherven. Scherven van zonnecellen van kristallijne zonnepanelen Scherven van zonnecellen kunnen vrijkomen bij het verbranden van mono- of polykristallijne zonnepanelen. In Nederland is momenteel ongeveer 95% van alle zonnepanelen van dit type. De scherven komen vrij op het moment dat de kunststoffen uit het paneel zijn verbrand. Scherven van zonnecellen zijn zeer dun (circa 0,2mm) en een scherf van 1 gram heeft een oppervlak van circa 20 tot 25cm2. Door het relatief grote oppervlak en het lage gewicht kunnen deze scherven bij stevige thermiek tot op grote afstand van de brand terechtkomen. Deze thermiek komt in de praktijk alleen voor bij grote branden in gebouwen. Glasscherven (siliciumdioxide) verspreiden zich daarentegen niet tot op grote afstand van de 49 PAK= Polycyclische Aromatische Koolwaterstoffen, dit is een groep chemische verbindingen met carcinogene en mutagene effecten.

Pagina 75 van 211

brand. Dit komt doordat de glasscherven dikker en zwaarder zijn dan de scherven van zonnecellen. Scherven van zonnecellen bestaan grotendeels uit een (zuiver) siliciumplaat (wafer) met daarop een dunne laag metalen. In scherven van zonnecellen zijn verschillende metalen aangetroffen, waarvan lood vanuit gezondheidskundig perspectief het meest relevant is. Per gram zonnecelscherf is maximaal 1.100 µg lood aangetroffen. Hiervan bleek maximaal 100 µg oplosbaar in water of af te vegen met een vochtig watje. Naast metalen zijn op scherven van zonnecellen Polycyclische Aromatische Koolwaterstoffen (PAK) aangetroffen, waarbij maximaal 34 ng benzo[a]pyreen50 per gram zonnecelscherf is gevonden. Scherven van zonnecellen zijn bros en breken onder geringe belasting. Hierbij kunnen naaldvormige splinters en microscopisch kleine scherven ontstaan. Alle scherven, van groot tot (met het blote oog niet waar waarneembaar) microscopisch klein, bevatten relatief scherpe punten en hoeken. Naaldvormige splinters zijn bij branden niet aangetroffen, alleen bij het handmatig breken van scherven (op kamertemperatuur). Depositie van PAK en metalen Naast zichtbare scherven komen er fijne (zoals roet) en grotere stofdeeltjes vrij in de omgeving van een brand met zonnepanelen (depositie). Deze deeltjes bevatten schadelijke stoffen, zoals PAK en metalen.

Wanneer uitschieters in metingen buiten beschouwing worden gelaten, varieerden de in de besloten ruimte gemeten bodemdepositiewaarden van de PAK benzo[a]pyreen tussen de 1,5 tot 24 µg/m2,en die van lood tussen de 0 tot 60 μg/m2. Bij de brandexperimenten in de open lucht is maximaal 21 µg/m2 lood aangetroffen tot max. circa 5m afstand van de brand. Meetwaarden van gewassen in de besloten ruimte lieten zien dat depositie van metalen niet leidt tot overschrijding van de voedselnormen. Er is ten aanzien van PAK geen wet- en regelgeving voor gewassen. De meetresultaten konden daarom niet worden getoetst aan voedselnormen. Wel overschreden de meetwaarden voor de PAK ‘benzo[a]pyreen’ de normen voor onder meer zuigelingenvoedsel en gerookte vlees- en visproducten. Rook van een brand met zonnepanelen De rook van een brandend zonnepaneel vertoont overeenkomsten met de rook van een plasticbrand51, vanwege de kunststoffen die in de panelen zijn verwerkt. De samenstelling van rook is onder meer afhankelijk van de toegepaste kunststoffen in het paneel. De gassen HCN52 en CO53 blijken bij

50 Benzo[a]pyreen is een PAK waarvan de carcinogene en mutagene potenties binnen de groep PAK als het hoogst worden beschouwd. 51 Dit betreft plastics met geen of weinig halogenen zoals fluor, chloor en broom. 52 Waterstofcyanide of blauwzuur is een anorganische verbinding van waterstof, koolstof en stikstof, met als brutoformule HCN. 53 Koolstofmonoxide, koolstofmono-oxide of koolmonoxide, vroeger ook wel kolendamp genoemd, is een polaire anorganische verbinding van koolstof en zuurstof, met als brutoformule CO.

Pagina 76 van 211

deze experimenten het meest relevant voor acute gezondheidsrisico’s. Daarnaast zijn in dichte rook hoge concentraties PAK gemeten en zijn verhoogde concentraties van lood en andere metalen aangetroffen. Anders dan bij dunne filmpanelen zijn in de rook van kristallijne zonnepanelen ook geringe aantallen silicium microscherven aangetroffen. Deze microscherven hebben wisselende afmetingen in orde grootte van 5 tot 100 µm. Gezondheidsrisico’s van branden met zonnepanelen Er zijn blootstellingsscenario’s uitgewerkt voor inname van PAK of lood via depositie van scherven van zonnecellen en rook. Het gezondheidsrisico door deze blootstelling zal - hoewel ongewenst - gering zijn. In de praktijk zal betrokkenheid van zonnepanelen bij een grote brand geen groot verschil maken in de toxiciteit van de rook. Inslikken van scherven De fysieke eigenschappen van scherven van zonnecellen vormen mogelijk een groter gezondheidsrisico dan de chemische eigenschappen. De kans dat mensen per ongeluk (grote) scherven van zonnecellen inslikken (ingestie) lijkt echter gering. Dit gezondheidsrisico is waarschijnlijk vooral relevant voor grazende dieren, zoals runderen. Het inslikken van scherpe zonnecelscherven kan mogelijk leiden tot de aandoening scherp-in, waaraan dieren kunnen overlijden.

Inademen van microscherven Een ander mogelijk fysiek risico is het inademen (inhalatie) van microscherven van zonnecellen. Inhalatie van microscherven is bij branden met kristallijne zonnepanelen mogelijk als nabij de brand of in de rook geen adembescherming wordt gebruikt. Deeltjes groter dan 10 µm komen in de bovenste luchtwegen terecht. Deze deeltjes kunnen via het mucociliaire klaringsmechanisme weer naar de keelholte worden gebracht, waarna ze worden ingeslikt. Deeltjes kleiner dan 10 µm kunnen de longblaasjes bereiken. Er is nog weinig bekend over het gezondheidsrisico van deze microscherven. Vanwege de geringe aantallen microscherven en de incidentele mogelijkheden voor blootstelling bij branden is het gezondheidsrisico van inhalatie van deze microscherven in de praktijk waarschijnlijk gering. Kenmerken branden met zonnepanelen Bij verbranding van zonnepanelen komen op hoofdlijnen geen andere verbrandingsgassen vrij dan bij een gemiddelde verbranding van kunststoffen en elektronica. Voor alle branden geldt dat rook altijd schadelijk is voor de gezondheid. Het is altijd beter onnodige blootstelling zoveel mogelijk te voorkomen. Depositie van zonnecelscherven zal niet leiden tot overschrijding van milieunormen voor schadelijke stoffen in het benedenwindse gebied.

Hoeveel schadelijke stoffen op de grond terechtkomen, wordt meer beïnvloed door de brandduur, de soorten verbrandingsproducten, de verbrandingstemperatuur en de mate van pluimstijging. Zonnepanelen hebben hierop nauwelijks invloed.

Pagina 77 van 211

Brandexperimenten zonnepanelen Uit de brandexperimenten blijkt dat de geteste zonnepanelen vooral meebranden wanneer de ondergrond ook brandbaar is. Grootschalige branduitbreiding in zogenaamde zonneweides is bij afwezigheid van een brandbare ondergrond niet erg waarschijnlijk. Bij voldoende warmtetoevoeging branden uiteindelijk alle zonnepanelen mee, zowel glasfolie- als glas-glaspanelen. Er zijn wel grote verschillen in de tijdsduur waarbinnen zonnepanelen gaan meebranden. Het glas van de panelen breekt tijdens en na een brand niet zoals thermisch gehard glas (veiligheidsglas) onder normale omstandigheden hoort te breken. Hierdoor kunnen bij glasbreuk door brand scherpe glasscherven ontstaan, die op de brandlocatie ook na de brand een risico op snijwonden kunnen vormen. Aanbevelingen RIVM Ondanks het feit dat depositie door branden met zonnepanelen niet zal leiden tot een overschrijding van milieunormen, is er wel sprake van een zorgplicht door de verontreiniger. Het RIVM adviseert invulling te geven aan deze zorgplicht, door zonnecelscherven in de omgeving van een brand op te ruimen. De wijze van opruimen zal moeten worden omschreven in een landelijk protocol.

Bij het ontwerp van dit protocol zullen afwegingen moeten worden gemaakt tussen (onder meer) verschillende belangen, de gebruiksfunctie van de grond, de hoeveelheid scherven per oppervlakteeenheid en de praktische haalbaarheid van oplossingen. III. Montagesystemen zonnepanelen - plat dak Het bevestigen van zonnepanelen op een plat dak kan met meerdere montagesystemen. Zo kun je bijvoorbeeld gebruikmaken van een ballast montagesysteem of geïntegreerd montagesysteem. Welk montagesysteem je het beste kunt kiezen, hangt af van je specifieke situatie en voorkeuren. Ballast montagesysteem Het ballast montagesysteem maakt gebruik van gewicht om de zonnepanelen op het dak te stabiliseren. Ook worden er ballastblokken geplaatst om ervoor te zorgen dat de panelen stevig op hun plaats blijven staan. Aangezien het dak hiervoor niet of nauwelijks hoeft te worden aangepast, is het ballast montagesysteem een populaire optie. Toch is het belangrijk om de belasting op het dak van tevoren zorgvuldig te berekenen en ervoor te zorgen dat het systeem veilig genoeg is. Geïntegreerd montagesysteem Bij een geïntegreerd montagesysteem worden de zonnepanelen direct in het dakoppervlak geïntegreerd, waardoor er een esthetisch aantrekkelijke installatie ontstaat. Het dak fungeert hierbij als de drager van de zonnepanelen, waardoor geen extra montagematerialen nodig zijn.

Het is wel belangrijk om ervoor te zorgen dat het dak geschikt is voor dit systeem en de waterdichtheid wordt gewaarborgd.

Pagina 78 van 211

Verhoogd montagesysteem Het verhoogde montagesysteem maakt gebruik van frames om de zonnepanelen iets boven het dakoppervlak te verhogen. Hierdoor kan luchtcirculatie onder de panelen ontstaan. Dit bevordert de koeling van de panelen en draagt bij aan een hogere energieopbrengst. Ook is de installatie en het onderhoud van een verhoogd montagesysteem relatief eenvoudig te noemen. Dat komt omdat hierbij meer ruimte is om onder de panelen te werken. IV. Montagesystemen zonnepanelen - schuin dak Voor het bevestigen van zonnepanelen op schuine daken zijn meerdere mogelijke bevestigingsopties, zoals: • •

universele paneelklemmen een inschuifsysteem waar geen paneelklemmen aan te pas komen. Een inschuifsysteem zorgt voor een strakke afwerking.

Er zijn bovendien verschillende mogelijkheden om de zonnepanelen te bevestigen op een schuin dak, namelijk door middel van: • •

een geschroefde dakhaak een hanghaak

Zo is er voor ieder type dak een oplossing te bedenken, waarbij uiteraard de nodige kennis van de dakopbouw zeer zeker van belang is. V. Montagesystemen zonnepanelen - indaksysteem voor schuin dak Met een indaksysteem liggen de zonnepanelen niet op de dakpannen, maar komen de zonnepanelen in plaats van dakpannen. Zo vormen de panelen een geheel met het bestaande dak, wat zorgt voor een esthetische uitstraling. Installatie indaksysteem Bij de in het dak geïntegreerde zonnepanelen worden de zonnepanelen in plaats van dakpannen geplaatst. In veel gevallen worden bij indakzonnepanelen de panelen direct geplaatst op de panlatten, maar bij de indakoplossing worden de panelen geplaatst op een damwandplaat. Deze platen worden aan de panlatten bevestigd en zorgen voor een waterkerende laag. Vervolgens worden de profclicks met inlegprofielen op de platen gepopt. Hier komen de panelen in te liggen. Veiligheid en werking indaksysteem De damwandplaten waarop de zonnepanelen worden bevestigd hebben een brandklasse A2 (praktisch onbrandbaar). Deze platen kunnen ook als reguliere dakbedekking worden gebruikt en zijn dus geschikt bij alle weersomstandigheden. Het dak van platen en zonnepanelen zorgt voor ventilatie. De zonnepanelen worden hierdoor in dak gekoeld waardoor de geïntegreerde zonnepanelen beter presteren in vergelijking met een traditioneel indaksysteem.

Ook heb je met het indaksysteem een minimaal

Pagina 79 van 211

risico op schade aan de panelen. Het frame waar de panelen in komen te liggen is zo ontworpen dat de panelen vrij kunnen bewegen. Uitzetten en krimpen van het aluminium frame van zonnepanelen door temperatuurschommelingen kan dus zonder problemen en levert geen beschadigingen op met dit indaksysteem. VI. Beperking uitbreiding van brand De kans op een snelle uitbreiding van brand moet voldoende worden beperkt om een eventuele brand in een gebouw beheersbaar te kunnen houden. Met het woord «snelle» is tot uitdrukking gebracht dat de uitbreiding van brand, door de aangebrachte brandscheidingen zodanig moet worden vertraagd dat veilig vluchten mogelijk is. Ook voor de brandveiligheid bestaan verschillende prestatie-eisen. De voorschriften voor het voorkomen van uitbreiding van brand zijn weliswaar gericht op eisen tussen ruimtes, maar die hebben een bouwtechnische uitwerking nodig. In het Bbl is een minimale WBDBO-eis geformuleerd (weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag). Deze eis wordt uitgedrukt in minuten brandwerendheid. Hoe je een scheidingsconstructie moet realiseren om aan deze eis tussen ruimtes te kunnen voldoen is echter niet aangegeven. Brandcompartiment Een van de doelstellingen van het Bbl is brandveiligheid. Brandcompartimenten spelen daarin een grote rol, met name bij: • •

het beperken van uitbreiding van brand het veilig kunnen vluchten bij brand

Beperking uitbreiding brand door compartimentering De belangrijkste bouwkundige voorziening om een uitbreiding van brand te beperken, is de brandcompartimentering. Naast brandcompartimenten (1) zijn er subbrandcompartimenten (2) en beschermde subbrandcompartimenten (3). Een brandcompartiment moet zowel bij nieuwbouw als bij bestaande bouw aan bepaalde regels voldoen, net als een (beschermd) subbrandcompartiment. Definitie en eigenschappen brandcompartiment54 In bijlage I van het Bbl staan de verschillende begrippen gedefinieerd die behoren bij artikel 1.1. van het Bbl. Het begrip ‘brandcompartiment’ is hier ook omschreven: “Gedeelte van één of meer bouwwerken bestemd als maximaal uitbreidingsgebied van brand” Bij een brandcompartiment zijn de volgende eigenschappen belangrijk: •

de ligging (artikel 3.37 en 4.50 Bbl)

54 Definitie brandcompartiment: “Gedeelte van een of meer bouwwerken bestemd als maximaal uitbreidingsgebied van brand”

Pagina 80 van 211

• •

de omvang (artikel 3.38 en 4.51 Bbl) de WBDBO (artikel 3.40, 3.41, 4.53 en 4.54, Bbl)

Omvang van een brandcompartiment Een brandcompartiment mag niet te groot zijn om zijn functie van brandbegrenzer goed te kunnen vervullen. Ook kan het zinvol zijn ruimten met een bijzonder brandrisico in een afzonderlijk brandcompartiment op te nemen. WBDBO van een brandcompartiment Een brandcompartiment kan pas als brandcompartiment functioneren als aan de weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag van een brandcompartiment (WBDBO) is voldaan. Brandwerende scheidingsconstructies55 Als tussen het brandcompartiment en de andere ruimte een ruimte ligt die zelf niet in een brandcompartiment hoeft te liggen, moet er ook een WBDBO zijn. Daarom kan het nodig zijn om ook bij een ruimte die niet in een brandcompartiment ligt, één of meer brandwerende scheidingsconstructies te maken. Dit voorkomt dat de brand van het ene brandcompartiment in het andere brandcompartiment doordringt, via de niet in een brandcompartiment gelegen ruimte. WBDBO van 30 minuten Bij nieuwbouw geldt dat een WBDBO van 30 minuten voldoende is: • • • • •

van een brandcompartiment naar een ander brandcompartiment. naar een besloten ruimte waardoor een extra beschermde vluchtroute voert. naar een niet-besloten veiligheidsvluchtroute. naar een liftschacht van een brandweerlift. naar een liftschacht van een lift in een woongebouw met een toegankelijkheidssector.

Maar er zijn wel voorwaarden: • •

•

De ruimten moeten op hetzelfde perceel liggen. Het gebouw mag geen vloeren (verdiepingen) hebben die hoger liggen dan 5m boven het aansluitende terrein, gemeten bij de toegang van het gebouw. Het betreft geen woonfunctie, celfunctie of een gezondheidszorggebouw met bedgebied.

WBDBO bij een woonfunctie Voor woningen is bij nieuwbouw een WBDBO van 30 minuten voldoende als: •

de permanente vuurbelasting van het brandcompartiment (meestal de woning) niet groter is dan 500 MJ/m2. Hieraan wordt meestal

55 Zie Besluit bouwwerken leefomgeving: artikel 4.53, lid 3, in samenhang met artikel 4.49 en tabel 4.49.

Pagina 81 van 211

•

voldaan bij woningen van steen of beton; materialen die niet of nauwelijks kunnen branden. in het woongebouw geen vloer (verdieping) van een verblijfsgebied hoger ligt dan 7m boven het aansluitende terrein, gemeten bij de toegang van het gebouw.

Brandcompartimenten bij een woonfunctie Een woning moet altijd in een afzonderlijk brandcompartiment liggen. In het brandcompartiment van een utiliteitsgebouw mag dus nooit een woning of een ruimte van een woning liggen. In een brandcompartiment van een woonfunctie mag maar 1 woonfunctie (woning) liggen 56. In dat brandcompartiment mogen verder alleen nevengebruiksfuncties57 van die woonfunctie liggen. In de meeste gevallen zal dat een enkele nevengebruiksfunctie zijn. Bijvoorbeeld een buitenberging (overige gebruiksfunctie) of een kantoor aan huis (kantoorfunctie). Een gemeenschappelijk verblijfsgebied, zoals een gemeenschappelijke keuken of huiskamer, hoort per definitie bij meer dan één woonfunctie. Woningen (in een woongebouw) mogen een gemeenschappelijk verblijfsgebied hebben als dit verblijfsgebied in een afzonderlijk brandcompartiment ligt58. WBDBO woonfunctie - nieuwbouw Voor nieuwbouw geldt als basisregel dat tussen twee ruimten die niet tot hetzelfde brandcompartiment behoren een WBDBO van ten minste 60 minuten moet worden gerealiseerd. Een woning of appartement moet altijd als afzonderlijk brandcompartiment worden beschouwd: dus tussen twee nieuw te bouwen zelfstandige woningen/appartementen geldt deze eis altijd.

WBDBO woonfunctie – bestaande bouw en herbestemming Bij herbestemming en bij bestaande bouw geldt dat een bestaande brandscheiding zodanig moet zijn uitgevoerd dat een WBDBO van ten minste 20 minuten gehaald moet worden. Als die in de bestaande situatie onvoldoende brandwerend blijkt te zijn, of als er bij verbouw/renovatie een nieuwe brandscheiding moet worden gerealiseerd, moet die zodanig worden uitgevoerd dat wordt voorzien in een WBDBO van ten minste 30 minuten. Branduitbreidingstrajecten Een WBDBO tussen twee aangrenzende ruimten vereist een brandwerende scheidingsconstructie die ervoor zorgt dat een brand aan de ene zijde van de brandscheiding in voldoende mate wordt tegengehouden voordat brand ontstaat in de ruimte aan de andere zijde van de brandscheiding.

56 Zie Besluit bouwwerken leefomgeving: artikel 3.38, lid 5, en artikel 4.51, lid 5. 57 Definitie nevengebruiksfunctie: “Een nevengebruiksfunctie is een gebruiksfunctie die ten dienste staat van een andere gebruiksfunctie.” 58 Zie Besluit bouwwerken leefomgeving: artikel 3.38, lid 6, en artikel 4.51, lid 6.

Pagina 82 van 211

Hierbij geldt dat het kortste branduitbreidingstraject van de ene naar de andere ruimte bepalend is voor de brandwerendheid van de scheidingsconstructie. We onderscheiden twee typen branduitbreidingstrajecten: 1. via de buitenlucht 2. door de scheidingsconstructie heen Branduitbreiding via de buitenlucht noemen we brandoverslag. Uitbreidingstrajecten door brandoverslag bepaal je met een brandoverslagberekening. Deze berekening zegt echter niets over de branduitbreidingstrajecten via de bouwkundige aansluitingen van de scheidingsconstructie. VII. Thermische isolatie In de isolatiewereld kennen we naast de lambda waarde en Rd-waarde nog een heel belangrijke isolatiewaarde, namelijk de Rc-waarde. Maar wat betekent de Rc-waarde? En hoe berekent je deze waarde? Rc-waarde De Rc-waarde is een belangrijke en misschien wel de bekendste isolatiewaarde. Naar deze waarde wordt namelijk gekeken in het bouwbesluit. Om aan het bouwbesluit te voldoen, moet je een minimale Rc-waarde te behalen. Wat deze waarde is, is onder meer afhankelijk van de te isoleren constructie. De letters Rc uit 'Rc-waarde' staan voor Resistance Construction, oftewel de warmteweerstand van een complete constructie waarin de isolatie is verwerkt. Dus bijvoorbeeld een geïsoleerde spouwmuur, dak of vloer. De Rc-waarde geeft zodoende aan hoe goed een totale constructie isoleert.

Een hogere Rcwaarde betekent een warmer, droger gebouw en een lagere energierekening omdat er veel minder warmte verloren gaat. De Rc-waarde wordt uitgedrukt in m²K/W. Waar staat m2K/W voor? * m²K/W = de isolatiewaarde van een constructiedeel (vloer/dak/muur). m2 = vierkante meter

K = Kelvin

W = Watt

Een hoge of lage Rc-waarde? Net als bij de Rd-waarde geeft een hoge Rc-waarde een betere isolatie weer. In het bouwbesluit is vastgelegd wat bij nieuwbouw de minimale Rc-waardes horen te zijn bij de verschillende te isoleren onderdelen (constructies). Rc-waardes bij nieuwbouw Constructie

Minimale Rc-waarde in m2K/W

Dak

6,3

Gevel

4,7

Pagina 83 van 211

Vloer

3,7

Rc-waardes bij vervangen isolatie bestaande bouw Constructie

Minimale Rc-waarde in m2K/W

Dak

2,0

Gevel

1,3

Vloer

2,5

Berekenen Rc-waarde Het berekenen van de Rc-waarde is niet zo eenvoudig als die voor de Rdwaarde. Voor het berekenen van de Rc-waarde zijn meer factoren aanwezig. We hebben te maken met de verschillende materialen waaruit een constructie is opgebouwd zoals hout, kunststoffen, metalen en isolatiemateriaal. Andere factoren die invloed hebben zijn luchtlagen in de constructie en koudebruggen. Met behulp van de volgende formule is de Rc-waarde te berekenen.

Rc =

∑ Rm + Rsi + Rse ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ ̶ - Rsi - Rse 1+ α

Rm

: Warmteweerstand alle materialen in constructie (in m2.K/W)

Rsi

: Warmteweerstand binnen (in m2.K/W)

Rse

: Warmteweerstand buiten (in m2.K/W)

α

: Correctiefactor

Invloed isolatiemateriaal op Rc-waarde Isolatiemateriaal heeft altijd invloed op de Rc-waarde. Hoe beter het isolatiemateriaal isoleert, hoe hoger de Rc-waarde uit zal komen. De thermische isolatiecapaciteit van een materiaal is af te lezen aan de Rdwaarde. Materialen met hoge rd-waardes zijn PIR, glaswol, steenwol, XPS en EPS. Ook katoenisolatie wint steeds meer terrein. Europese Brandclassificatie Isolatiemateriaal Soort isolatiemateriaal

Europese Brandclassificatie A1 Onbrandbaar

Steenwol (Vulkanisch gesteente Diabaas)

Levert geen bijdrage aan brand S0 = geen rookontwikkeling D0 = tijdens de 10 minuten is er geen druppelvorming

A1 Onbrandbaar

Glaswol (Silicaat, zand + gerecycled glas)

Levert geen bijdrage aan brand S0 = geen rookontwikkeling D0 = tijdens de 10 minuten is er geen druppelvorming

B Heel moeilijk brandbaar

PIR (Polyisocyanuraat, hard kunststofschuim)

Levert erg beperkte bijdrage aan brand S2 = gemiddelde rookontwikkeling, niet doorzichtig D0 = tijdens de 10 minuten is er geen druppelvorming

B Heel moeilijk brandbaar

Resol (Fenolformaldehydeschuim, kunststof hardschuim)

Levert erg beperkte bijdrage aan brand S1 = geringe rookproductie D0 = tijdens de 10 minuten is er geen druppelvorming

Varieert van: B Heel moeilijk brandbaar

EPS (Geëxpandeerd polystyreen, tempex of piepschuim)

Pagina 84 van 211

Levert erg beperkte bijdrage aan brand S1 = geringe rookproductie D0 = tijdens de 10 minuten is er geen druppelvorming

C Brandbaar Levert grote bijdrage aan brand

E Zeer brandbaar Levert zeer hoge bijdrage aan brand

Vlas

C Brandbaar

(Natuurproduct Vlas, isolatie op basis van vlaswol)

Levert grote bijdrage aan brand

XPS

E Zeer brandbaar

(Geëxtrudeerd polystyreen, kunststofplaat hardschuim)

Levert zeer hoge bijdrage aan brand

Historie Rc waardes van 1965 tot 2021 Scheidingsconstructie Vloer boven kruipruimte of direct op ondergrond; onder maaiveld gelegen uitwendige scheidingsconstructies die de verwarmde binnenruimte scheiden van de grond of een AOR59

Gevels

Daken en vloeren grenzend aan buitenlucht

Bouwjaarklasse

Rc waarde [m2.K/W]

Van 1965 tot 1975 Van 1975 tot 1983 Van 1983 tot 1992 Van 1992 tot 2014 Van 2014 tot 2021

0,17 0,52 1,30 2,50 3,50

Vanaf 2021

3,70

Van 1965 tot 1975 Van 1975 tot 1988 Van 1988 tot 1992 Van 1992 tot 2014 Van 2014 tot 2015 Van 2015 tot 2021 Vanaf 2021 Van 1965 tot 1975 Van 1975 tot 1988 Van 1988 tot 1992 Van 1992 tot 2014 Van 2014 tot 2015 Van 2015 tot 2021 Vanaf 2021

0,43 1,30 2,00 2,50 3,50 4,50 4,70 0,86 1,30 2,00 2,50 3,50 6,00 6,30

Onder de titel van het crisistype “Branden in kwetsbare objecten” is een aantal incidenttypen ondergebracht. Het incidenttype 2.1.12 VNOG – Wakend en slapend aanwezig is gebruikt voor de uitwerking van het incidenttype Brand in een energie neutrale woning. Het betreft een brand in een tussenwoning in een rijtje van zes eengezinswoningen, naar de laatste inzichten zeer goed geïsoleerd en waar zonnepanelen op zijn aangebracht. Een aantal bewoners van deze woningen is verminderd zelfredzaam. Overzicht van het aantal gebouwen onder het betreffende incidenttype. Incidenttype 2.1.12 VNOG – Wakend en slapend aanwezig Woningen

A. Woonfunctie

B. Bijzondere woonvormen C. Logiesfunctie

59 Andere Onbenoemde Ruimte

Pagina 85 van 211

288.094

•

Vrijstaand

85.170

•

2-onder-1-kap

49.887

•

Hoekwoning

54.046

•

Tussenwoning

98.991

Woongebouwen

13.439

•

tot 13m1 hoogte

12.297

•

van 13m1 tot 70m1 hoogte

1.142

•

van 70m1 en hoger

Voor kwetsbare jongeren en senioren Hotel en pension

0

1.219 549

Jeugdherberg - vakantieappartement

D. Bijeenkomstfunctie

19

Overige logies verstrekking

47

Kinderdagverblijf

439

VIII Doctrine brandbestrijding Brandweer Nederland 60 Bij de uitwerking van branden in kwetsbare objecten staan we stil bij een aantal vernieuwde inzichten rondom brandbestrijding: • • •

•

Cascade 3.0 en ruimtelijke omvang Begrip scenario en gebeurtenis Het kenmerkenschema: A. Gebouwkenmerken B. Menskenmerken C. Brandkenmerken D. Omgevingskenmerken E. Interventiekenmerken Operationeel scenario ‘Brand in verpleeghuis’

Cascade 3.0 en ruimtelijke omvang Voor het definiëren van brand maken we gebruik van het cascademodel 3.0. Het model richt zich op de breedste betekenis van ‘brandweerzorg’ en de wijze waarop verschillende vormen van brandweerzorg samenhangen. Brandweerzorg is gericht op: 1e Voorkomen dat brand ontstaat. 2e Het beperken van de gevolgen van brand. 3e Het bestrijden van brand. Daarnaast is de brandweer: 4e Eén van de partners bij crisis- en rampenbestrijding.

Basiscascades Aantasting - Voorwerp in brand - Ruimte in brand - Verdieping in brand Compartiment in brand - Gebouw in brand - Omgeving in brand. Scenario

60 Op 22 november 2022 heeft RCDV een nieuwe versie van de Doctrine Brandbestrijding vastgesteld. RCDV: Raad van Commandanten en Directeuren Veiligheidsregio

Pagina 86 van 211

Een scenario is een chronologische beschrijving (‘verhaallijn’) van een bepaalde gebeurtenis (of reeks gebeurtenissen) die heeft plaatsgevonden of nog moet plaatsvinden. Gebeurtenis Een gebeurtenis is een opmerkelijk voorval, zoals brand in voorwerp en rook in ruimte. In het eenvoudigste geval, en bij benadering, vindt een gebeurtenis plaats op één plaats en één tijd. Dit is een ideaalplaatje. Een echte gebeurtenis heeft altijd zowel in ruimte als in tijd enige uitgestrektheid. Het scenario dat we bij de uitwerking van dit incidenttype voor ogen hebben is: Brand in een energieneutrale woning. Brandweerdoctrine Bij de verkennende uitwerking ‘Brand in een energieneutrale woning’ gaan we gebruik maken van de nieuwe inzichten rondom brand waaronder het gebruik van het kenmerkenschema. Het kenmerkenschema kent de volgende kenmerken: F. G. H. I. J.

Gebouwkenmerken (Bouwkunde) Menskenmerken (Psychonomie) Brandkenmerken (Fysica) Omgevingskenmerken (Planologie) Interventiekenmerken (Brandweerkunde)

Elke incident met betrekking tot brand wordt bepaald door een combinatie van deze kenmerken. De vijf kenmerken zijn van groot belang voor de beeldvorming, oordeelsvorming en besluitvorming en daarmee voor de keuze voor de juiste operationele inzet. A. Gebouwkenmerken (Bouwkunde) Binnen dit kenmerk hebben we te maken met: • •

•

Lay-out van het gebouw Brandpreventieve voorzieningen Brandcompartimentering - Rookcompartimentering - Zelfsluitendheid van deuren - Vluchtroutes De installaties in het gebouw Brandbeveiligingsinstallaties - Mechanische ventilatie

Wederzijdse beïnvloeding vanuit gebouwkenmerken: • • •

Gebouw ↔ Brand Gebouw ↔ Mens Gebouw ↔ Interventie

B. Menskenmerken (Psychonomie) Hieronder vallen allerlei fysieke en mentale kenmerken van de aanwezige personen, voor zover deze invloed kunnen hebben op hun gedrag bij brand. Het kan dan gaan over de mate van mobiliteit, waarnemingsvermogen (zicht,

Pagina 87 van 211

gehoor), cognitieve vermogens en psychische gesteldheid. Ook het feitelijke (vlucht)gedrag tijdens een incident is onderwerp van gesprek.

Zelfredzaamheid bij brand: waar of niet? Uit wetenschappelijk onderzoek61 blijkt dat mensen bij hun zelfredzame gedrag in de praktijk niet altijd goed ondersteund worden door de huidige voorgeschreven veiligheidsmaatregelen. Aspecten uit onderzoek zijn o.a.: • •

Brandalarm is niet alarmerend genoeg. Niet beperkt door een beperking.

In de toekomstvisie van VNOG is de strategische pijler ‘Zelfredzaam en Risicobewust’ opgenomen. Wederzijdse beïnvloeding vanuit menskenmerken: • •

Mens ↔ Brand Mens ↔ Gebouw

C. Brandkenmerken (Fysica) Brandkenmerken hebben te maken met het ontstaan en het verloop van de brand en gaan over hitte, rook en rookverspreiding. Verbranding Verbranding62 als fenomeen is altijd afhankelijk van drie aspecten: brandstof, zuurstof en temperatuur (energie). In deze zogenaamde RSTV-branddriehoek staat de R voor rook (= brandstof), de T voor temperatuur, de S voor stroming (= zuurstof) en de V voor vlam (brand als resultaat van een complete branddriehoek). Ontstekingsenergie Een stof gaat niet zomaar uit zichzelf branden. Er is een hoeveelheid energie (warmte) nodig om de reactie op gang te brengen. Deze energie noemen we de ontstekingsenergie. Een ontstekingsbron moet deze energie leveren en kan zelf ook een exotherme reactie zijn. Gebeurtenissenboom

61 Bron: 2007-NIFV, Zelfredzaamheid bij brand - Tien mythen ontkracht – M. Kobes 62 Bron: NIPV - Handboek Gebouwbrandbestrijding – d.d. 23 januari 2023

Pagina 88 van 211

De branddriehoek kan nader uitgewerkt worden in de gebeurtenissenboom. Aan de linkerkant van die boom staan de noodzakelijke voorwaarden om tot een voorwerp in brand te komen: temperatuur, zuurstof en brandstof. Gevolgen van een brand zijn verbrandingswarmte en verbrandingsproducten. In het midden staat de ‘onomkeerbare gebeurtenis’, namelijk dat de verbrandingsreactie plaatsvindt.

Impact door warmte en rook Warmte en rook van brand hebben een nadelig effect op de overlevingskansen en vluchtmogelijkheden van mensen. Typen brandeffecten en -gevolgen Snelheid van brandontwikkeling en vrijkomend vermogen. Er zijn 3 belangrijke brandeffecten met een directe impact op de mens: warmtestraling, vlamcontact en rook. Bescherming tegen brand Je biedt bescherming63 tegen een brand door te zorgen dat de vlammen, warmtestraling en rook niet (in gevaarlijke hoeveelheden) bij mensen komen. Aanwezigheid van rook De snelheid van rookontwikkeling, de hoeveelheid, rookverspreiding en ventilatiestromingen. Schade en onderbreking van de normale gang van zaken 64 De warmte van de brand kan materialen aantasten en verteren. De rook van brand kan materialen vervuilen tot het punt waarop ze niet meer bruikbaar zijn. Kortom: brand en rook kunnen schade aanrichten en leiden tot een onderbreking van de normale gang van zaken. Schade Schade is ernstiger als deze onomkeerbaar is, zoals bij schade aan een monument, of bij verspreiding van gevaarlijke stoffen die zeer moeilijk biologisch afbreekbaar zijn.

63 Brandaandachtsgebied grenswaarde 10 kW/m2 – Omgevingswet – RIVM – Besluit Kwaliteit Leefomgeving 64 Bron: NIPV, Cascade model 3.0 - d.d. 16 mei 2022

Pagina 89 van 211

Onderbreking Bij onderbreking speelt de duur van de onderbreking een rol. Materiële schade Onder materiële schade wordt vernietiging of aantasting van middelen, productiefaciliteiten, vee, gebouwen, terreinen en infrastructuur door de warmte en rook verstaan, waarbij sprake is van vroegtijdige afschrijving of waarbij een investering noodzakelijk is om deze middelen weer te kunnen gebruiken. Milieuschade Bij brand komen stoffen vrij die schadelijk zijn voor biodiversiteit, klimaat en leefbaarheid. De schade kan uitgedrukt worden in bijvoorbeeld de hoeveelheid geld die nodig is om de vervuiling tot een acceptabel niveau terug te brengen, of de ontwaarding van de grond door de vervuiling. Bij een brand komt veel CO2 vrij. Schade aan omzet, marktaandeel en reputatie Onderbreking van de productie kan leiden tot verlies van omzet, marktaandeel en reputatie. Overlast Door verschillende oorzaken kunnen middelen, productiefaciliteiten, gebouwen, terreinen of infrastructuur tijdelijk niet beschikbaar zijn: • • •

Verspreiding van stoffen met schadelijke effecten op de gezondheid. Geuroverlast door rook, die een verblijf onhoudbaar maakt. Maatregelen getroffen door hulpverleners voor het bestrijden van het incident, zoals afzetten van werkgebied of het oproepen tot schuilen als de sirenes gaan.

De impact van het niet-beschikbaar zijn is dat de bewegingsvrijheid van mensen wordt aangetast en de dagelijkse routines worden onderbroken. Mensen staan vast in de file, kunnen bijvoorbeeld niet meer beschikken over hun eigen woning en voertuig of niet meer naar werk of opleiding. Overlast zou uitgedrukt kunnen worden als een functie van het aantal mensen dat betrokken is, de mate waarin bewegingsvrijheid is aangetast en de tijdsduur. Wederzijdse beïnvloeding vanuit brandkenmerken: • •

Brand ↔ Mens Brand ↔ Gebouw

Brandkenmerken beïnvloeden samen met de gebouwkenmerken de veiligheid van de aanwezige personen. D. Omgevingskenmerken (Planologie)

Pagina 90 van 211

Omgevingskenmerken hebben te maken met de invloed vanuit de omgeving op de brandveiligheid. De ligging van het gebouw wordt in samenhang met de brandveiligheid in het gebouw bezien. De geografische ligging Bij geografische ligging denken we aan provincie, veiligheidsregio, plaats, gemeente, wijk, buurt of clustering van gebouwen. Ook is er onderscheid tussen binnen bebouwde kom, buiten bebouwde kom, buitengebied, industriegebied, woongebied, dorp, stad, stadskern, historische binnenstad, natuurgebied, indeling natuurgebied naar vegetatie. Infrastructuur Infrastructuur ingedeeld naar: Object – Inrichting – Eigen terrein – aansluiting op openbaar gebied; Rijkswegen – Provinciale wegen – Gemeente wegen – Eigen wegen. Toegangen tot het gebouw, aangewezen brandweertoegangen inclusief rijroute en opstelplaats. Vluchtroutes op eigen terrein naar openbare weg. Indelingsoverzicht inrichting Indelingsoverzicht inrichting: waar ligt welk gebouw, hoe loopt infrastructuur, opstelplaatsen, bluswaterwinplaatsen, opvangplaatsen mensen bij ontruiming en/of evacuatie. Omgeving en kwetsbaarheid65 Kwetsbaarheid van gebouwen en locaties in beeld brengen per categorie. Gebouwen en locaties zijn ingedeeld in 3 categorieën: 1. Zeer kwetsbaar (alleen gebouwen) 2. Kwetsbaar (gebouwen en locaties) 3.

Beperkt kwetsbaar (gebouwen en locaties) Waterwinning Bluswaterwinplaatsen met bijbehorend debiet in m3/uur zijn in beeld te weten brandkranen, geboorde putten, opstelplaatsen openwater en bluswaterriolen. Gelet op onderhoud dan wel andere omstandigheden, zoals langdurige droogte, bijhouden of de bluswatervoorziening operationeel te gebruiken is. Opstelling hulpverleningsvoertuigen Voor bestrijden van een incident komen één of meerdere eenheden naar de incidentlocatie toe. Denk aan voldoende opstelruimte. Wederzijdse beïnvloeding vanuit de omgevingskenmerken • •

Omgeving ↔ Brand Omgeving ↔ Gebouw

65 Bron: AMvB: Besluit kwaliteit leefomgeving – Externe veiligheid: kwetsbare gebouwen en locaties

Pagina 91 van 211

•

Omgeving ↔ Mens

De relaties tussen de Omgevingskenmerken en de incidentbestrijding zijn van belang voor de samenhang tussen de brand in het gebouw en de bedreigingen daarvan naar de omgeving of externe gevaar zetting vanuit de omgeving. Deze bedreigingen beïnvloeden de keuze voor een bepaalde inzettactiek. E. Interventiekenmerken (Brandweerkunde) Interventie beschrijft wat een eventuele interne-organisatie en de brandweer kunnen gaan doen om de brand te bestrijden en de gevolgen van de brand te beperken. Dit worden de interventiekenmerken genoemd. Hieronder valt ook het redden en evacueren van mensen (bewoners, gasten, cliënten, patiënten, etc.). Interne organisatie - Bedrijfshulpverleningsorganisatie De voorbereiding en wijze van optreden van een eventuele aanwezige interne organisatie betreft de volgende onderdelen: • • • • • • •

Opstellen bedrijfshulpverleningsplan Opstellen ontruimingsplan Wijze van ontruimen en evacueren Bezetting interne organisatie (overdag en ‘s nachts) Ontruimingsoefeningen Wijze van alarmeren interne organisatie Uitgewerkte brandscenario’s Het optreden van een interne organisatie Alarmering interne organisatie - ontruiming Overdracht naar brandweer - opvang van personen

Voorbereiding en wijze van optreden van de brandweer Deze voorbereiding heeft betrekking op opleidingen, trainingen, oefeningen en procedures. Is er bijvoorbeeld sprake van een eenduidig handelingsperspectief voor het optreden bij grootschalige rookverspreiding in woongebouwen en zorggebouwen? Oefenen op basis van scenario’s die voor kunnen komen in het betreffende verzorgingsgebied. Scenario’s Scenario’s hebben betrekking op: • •

•

Brandbestrijding in complexe en niet-complexe gebouwen Redding van personen: Van belang daarbij is de mate van zelfredzaamheid aanwezige personen Uit een complex gebouw of een niet-complex gebouw Operationele leiding Oefenen overlegstructuur - grootschalig brandweeroptreden

Pagina 92 van 211

Het optreden van de brandweer - commandovoering FABCM66 Met FABCM wordt gedoeld op het continue besluitvormingsproces rondom de aanpak van een incident gedurende de inzet. Het is dus geen eenmalig, maar een iteratief proces waarbij meerdere mensen betrokken zijn en dat voortdurend herhaald wordt. Tactiek en techniek van het brandweeroptreden en gebruik van preventieve voorzieningen. Wederzijdse beïnvloeding vanuit interventiekenmerken: • • •

Interventie ↔ Gebouw Interventie ↔ Mens Interventie ↔ Brand

De interactie tussen interventiekenmerken enerzijds en brand-, gebouw- en menskenmerken anderzijds is vanuit het oogpunt van hulpverlening beperkt. Houd rekening met de wisselwerking tussen de gebouwkenmerken en de veiligheid voor hulpverleners bij een repressieve inzet. Zoals: Het risico van instortingsgevaar en het bezwijken van brandwerende constructies. Bij de wisselwerking tussen interventiekenmerken en menskenmerken speelt de mate van zelfredzaamheid van mensen een rol. Mensen kunnen nietzelfredzaam zijn door lichamelijke, psychische of geestelijke beperkingen. De wisselwerking tussen interventiekenmerken en brandkenmerken spitst zich toe op specifieke risico’s zoals van vlamoverslag, back draft en rookgasexplosies. Deze laatste interactie bepaalt de keuze voor de wijze van repressief optreden door de brandweer (offensief, defensief, binnen, buiten). Voorbereiding en wijze van multidisciplinaire samenwerking. Het scenario dat we bij de uitwerking van dit incidenttype gebruiken is: Brand in een energieneutrale woning. Er is hier duidelijk sprake van een incident met veel multidisciplinaire aspecten en dat daardoor een multidisciplinaire aanpak vereist. Er zal sprake zijn van een GRIP-situatie. Scenariobeschrijving

Brand in een energieneutrale woning

66 Bron: NIPV – Handboek gebouwbrandbestrijding / januari 2023 Feiten verzamelen – Analyseren feiten – Besluit(en) nemen – Communiceren besluit(en) – Monitoren uitgezette acties

Pagina 93 van 211

Het rijtje eengezinswoningen bestaat uit 23 bewoners.

Mens

Van de aanwezige bewoners zijn er 18 zelfredzaam. Zij kunnen de onveilige zone zelfstandig verlaten zonder hulp van derden. De overige 5 bewoners zijn verminderd zelfredzaam. Deze bewoners zijn niet in staat om tijdens dit brandincident voor hun eigen ‘veiligheid’ te zorgen. Via collectieve aanwijzingen is men in staat om de onveilige zone te verlaten. Deze groep bewoners is verstandelijk goed functionerend. Het grote probleem is hun mobiliteit. De vluchttijd van deze groep bewoners is dan ook langer om een veilig gebied te bereiken.

Gebouw

Het rijtje eengezinswoningen, met een totaal woonoppervlak van 744m2, ligt in een woonwijk. Een eengezinswoning bestaat uit drie bouwlagen: begane grond, 1e verdieping en zolder. Alle woningen zijn goed geïsoleerd, voorzien van een warmtepomp, een warmteterugwinsysteem en zonnecollectoren (indakuitvoering) op het dak. Iedere woning is een brandcompartiment.

Kenmerken

Het woonoppervlak van één woning is 124m2. Brand in de open keuken (circa 58m2) met uitbreiding via open trap naar 1e verdieping en zolder. Door uitslaande brand ter plaatse van het keukenraam komt de gevel tot ontbranding. Omvang Brand

Rookbeeld

Pagina 94 van 211

Via de gevel breidt de brand zich uit naar boven en zijwaarts. Als het vuur het dak heeft bereikt, verplaatst de brand zich snel via de ruimte tussen de dakconstructie en de zonnepanelen naar de nokconstructie van het dak. Ook breidt de brand zich nu uit naar de aangrenzende woningen. Rook via openstaande ramen op de 1e verdieping en zolder en de zolders van de naastgelegen woningen.

circa 120m2

circa 250m2

Ventilatie

Mechanische ventilatie, zowel toe- als afvoer. In de ramen van alle ruimten zijn ventilatieroosters aanwezig.

circa 400cm2

Omgeving

Woonwijk uit de jaren ‘70

Interventie

Geen georganiseerde burenhulp in de vorm van een telefoonboom, whatsapp-groep, e.d. aanwezig.

In dit scenario draait het om een brand waarbij vier woningen betrokken raken plus een zolder van een vijfde woning. Na het ontstaan van de brand in één van de woningen, verspreidt de rook zich snel naar de naastgelegen woningen. Door de brandweer worden 2 bewoners uit de naastgelegen woning gered. Context De woningen zijn in de jaren ‘70 gebouwd. Met het oog op vermindering van energieverbruik zijn de woningen grondig verbouwd en energieneutraal gemaakt. Alle woningen dragen nu het energielabel A+++, het hoogst haalbare energielabel. De volgende zaken zijn uitgevoerd en toegepast: • • • • • •

Een dak vol zonnepanelen om alle elektrische apparatuur te voeden. Een extreem goede isolatie van alle wanden, vloeren en het dak. Driedubbele beglazing (HR+++ glas). Systeem om restwarmte terug te winnen. Verwarming via een combinatie van cv-ketel, zonneboiler en warmtepomp. Tegen de gevel is dit terug te vinden in een energiemodule.

Het gebruik van woningen is gebonden aan wetten en vergunningen om de brandveiligheid te beheersen en de risico’s te minimaliseren. De eigenaar en de gebruikers verrichten inspanningen om incidenten te voorkomen. De snelheid en mate waarin de brand zich verspreidt wordt mede bepaald door bouwkundige maatregelen (brandwerende scheidingen, gesloten (brandwerende) deuren), de vuurlast (hoeveelheid brandbaar materiaal), de bereikbaarheid van de locatie voor de hulpdiensten, omvang en aard van de betrokken gebouwdeel, het aantal bewoners (al dan niet zelfredzaam). Indien de brand hevig is geweest, kan de bouwkundige constructie zijn aangetast en kan er gevaar voor instorting ontstaan. Ook kan de technische installatie zijn aangetast, met als gevolg uitval van de energievoorziening. Oorzaken en mogelijke triggers: • • •

Menselijk handelen: onvoorzichtigheid, bijvoorbeeld tijdens werkzaamheden. Bewust menselijk handelen: brandstichting. Technisch falen: kortsluiting, bijvoorbeeld door overbelasting.

Pagina 95 van 211

De brand In een ochtend ontstaat er brand (10.51 uur) in de open keuken van een tussenwoning uit een rijtje van zes woningen. De tussenwoning bestaat uit drie bouwlagen: begane grond, 1e verdieping en zolder. Er zijn twee volwassenen en twee kleine kinderen in de tussenwoning aanwezig. De leeftijd van de overige bewoners varieert van jong tot bejaard waarvan een aantal slecht ter been (rolstoel, krukken, rollator) is. De bouwperiode van deze woningen is de jaren ’70. Ze zijn in 2023. Alle woningen zijn voorzien van rookmelders in de verkeersruimten. Er ontstaat brand in de open keuken van een tussenwoning. Door stroomuitval en een brandlucht in de woning merken de bewoners de brand op. Kort nadat de rook op de overloop van de 1e verdieping ontdekt is, komt er een rookmelder in alarm. De bewoners op de 1e verdieping kunnen zichzelf via de trap en de buitendeuren op de begane grond in veiligheid brengen. De twee personen op zolder, een moeder en een klein kind, kunnen dat niet meer. Door het zolderraam klimmen zij het dak op en via de zonnepanelen klimmen zij twee woningen verderop via een zolderraam een woning binnen. Om 10.51 uur komt de eerste 112-melding vanuit een flatgebouw over de brand binnen bij de alarmcentrale van de brandweer. Op dat moment is er sprake van uitslaande brand vanuit het keukenraam en op de verdiepingen komt rook via de openstaande ramen naar buiten.

Op dat moment bevinden zich nog twee personen op het dak die via de zonnepanelen weg van de woning vluchten. Door de uitslaande brand ter plaatse van het keukenraam komt de gevel tot ontbranding. De brand breidt zich via de gevel uit naar boven en in zijwaartse richting. Als het vuur het dak heeft bereikt verplaatst de brand zich snel via de ruimte tussen de dakconstructie en de zonnepanelen naar de nokconstructie van het dak van de woning waar de brand is ontstaan, én naar die van de rechts aangrenzende woning. Vanuit daar breidt de brand zich onder de metalen afdekplaat verder uit naar de naastgelegen woningen. Via de voorgevel breidt de brand zich in horizontale richting ook snel uit naar de voorgevel van de links naastgelegen woning. Doordat het slaapkamerraam gesloten is en voorzien is van tripleglas, slaat de brand niet naar binnen in deze woning. Er vindt rookverspreiding plaats naar de zolders van aangrenzende woningen. De brand breidt zich aan de binnenzijde van de woning uit via de keukendeur naar de entreehal en vanuit daaruit via openstaande deuren en de trapopgang verder de woning in. Door het openstaan van deuren en ramen ontstaan er luchtstromingen (het schoorsteeneffect) binnen de woning, waardoor eerst de rook en daarna het vuur zich snel door de woning heen kunnen verspreiden. Via de opening van de vlizotrap bereikt de brand de zolder.

Pagina 96 van 211

Via de nokconstructie die van boven naar beneden doorbrandt, breidt de brand zich uiteindelijk uit naar de binnenzijde van de twee rechts aangrenzende woningen. Ook verspreidt de brand zich naar de twee links aangrenzende woningen via de binnenzijde van de dakconstructie op de zolders. Naar links toe heeft de rook zich naar meerdere woningen toe verspreid. Door inzet van de brandweer wordt een verdere branduitbreiding naar nóg meer woningen beperkt. De brandweerinzet Bij aankomst van de brandweer circa zes minuten na binnenkomst van de 112melding is er bij één woning aan de achter- en de voorzijde en bij het dak sprake van een uitslaande brand en zijn vlammen zichtbaar bij de nok van woning. De gevel van de links aangrenzende woning staat in brand, evenals de nok van de rechts aangrenzende woning. Er bevinden zich geen bewoners meer op het dak. De brandweer weet in eerste instantie een verdere branduitbreiding via de buitenzijde van de gevels te beperken door stralen in te zetten. Door het ventilatiesysteem in de energiemodules van enkele woningen wordt rook naar buiten geblazen. Als de ploegen de aangrenzende woningen controleren op de aanwezigheid van personen blijken de zolders al volledig onder de rook te staan.

Het is voor de brandweer te gevaarlijk om op de zolders van de beide aangrenzende woningen te blijven, onder andere vanwege de kans op een rookgasontbranding of explosie. Er wordt besloten de brand één woning verder links en rechts van de direct aangrenzende woningen te stoppen. De brand breidt zich in de nok van de woningen in beide richtingen uit. Vanwege de metalen afdekplaat op de nok van de woningen kan de brand daar niet van buitenaf met bluswater worden bereikt. Voor de woningen ligt geen weg waar voertuigen overheen kunnen en zich kunnen opstellen; er ligt enkel een stoep die niet breed genoeg is. Dit zorgt ervoor dat de hoogwerkers van de brandweer niet nabij het dak van de brandende woningen kunnen komen om de afdekplaten te verwijderen en verdere branduitbreiding via deze weg te beperken. Aan de linkerzijde van de straat kan een deel van de daken wel met een hoogwerker worden bereikt. Daar wordt de nok van het dak opengemaakt door de metalen kappen te verwijderen en wordt vanuit de hoogwerker een straal ingezet om de verdere branduitbreiding via de nokconstructie te beperken. Ook wordt aan deze zijde een deel van de zonnepanelen van het dak gehaald om het dak open te zagen en zo een stoplijn te maken om de brand te kunnen stoppen als deze zich toch verder zou gaan uitbreiden.

Naar de linkerzijde toe breidt de brand zich voornamelijk via de gebouwconstructie uit naar twee aangrenzende woningen. Aan de rechterzijde van de brandwoning kan het dak niet met de hoogwerker worden bereikt. Via de nokconstructie breidt de brand zich uiteindelijk uit naar de binnenzijde van de twee aangrenzende woningen.

Pagina 97 van 211

Doordat de woningen voorzien zijn van een extra buitenschil bij de gevels en het dak en daarnaast zeer goed geïsoleerd zijn, onder andere door het gebruik van triple-glas, is het brandverloop anders dan ‘normaal’. In tegenstelling tot soortgelijke woningen uit de jaren ’70, zonder extra buitenschil, wordt de brand veel minder snel uitslaand. Als het daadwerkelijk op een zolder aan het branden is duurt het lang voordat de dakconstructie bezwijkt en de vuurhaard van buitenaf via de hoogwerker of met handstralen te bereiken is. Dit komt door de dikte van de totale dakconstructie en de gebruikte bouwmaterialen. Hierdoor is de brand van buitenaf niet goed te bestrijden. Zoals vermeld zijn de meeste branden in de aangrenzende woningen niet van binnenuit bestreden vanwege het gevaar van onder andere een rookgasexplosies. Incidentverloop eerste twee uur Voor mensen in nood stelt de brandweer primair alles in het werk om hen te redden. De brandweer concentreert zich daarbij op verkenning, het gereedmaken van de bluswatervoorziening en brandbestrijding. Twee nietzelfredzame bewoners uit de naastgelegen woning zijn door de brandweer gered maar door rookinhalatie ‘ernstig’ gewond geraakt. De politie is aanwezig om ondersteuning te bieden. De brandweer heeft de brand om 18.51 uur onder controle.

Incidentverloop eerste 12 uur Zodra het nablussen is gestopt vertrekt de brandweer en kan de schade worden opgenomen. Er is brandschade, rookschade en waterschade ontstaan op de door de brand aangetaste woningen. De woningen zijn allen ontruimd. Vijf woningen kunnen voorlopig niet meer bewoond worden. Daar waar mogelijk wordt vervangende opvang georganiseerd. Incidentverloop eerste 24 uur De crisisorganisatie gaat over in een project organisatie van de woningbouwvereniging. De oorzaak van de brand wordt bepaald. Er vindt een eerste inspectie plaats van de schade. Herstelfase Opname definitieve schade en afhandeling door verzekeringsmaatschappijen. Herstelwerkzaamheden aan de woningen en de technische installaties laten nog even op zich wachten. De woningen zijn maanden uit de running. Er kan discussie ontstaan over: • • • • • •

Opkomsttijd brandweer Wijze van incidentbestrijding Niet naleven van de bouwvoorschriften Niet naleven van vergunningsvoorwaarden Gebrekkige toezicht en handhaving Detaillering brandscheidingen bij aanbrengen nieuwe buiten schil gebouw

Pagina 98 van 211

Scenarioreferentie

• • • •

4 september 2023: Woningbrand met zonnepanelen in Roden / Nulop-de-meterproject. 12 juli 2023: Schade aan dak en zonnepanelen bij dakbrand in Lemele. 4 juli 2023: Flinke rookontwikkeling bij brand in zonnepanelenwoning in Middelsluissedijk. 18 juni 2023: Brand in energieneutrale woningen.

Impactcriterium

Opmerkingen

Verwacht

Laag

Hoog

Onzekerheid bij impactcriterium

1.1 Aantasting integriteit van het grondgebied

n.v.t.

-

-

-

2.1 Doden

n.v.t.

-

-

-

B

A

C

A

A

B

3.1 Kosten

De kosten van de grote brand zijn minder dan € 2 miljoen. De grootste kostenposten betreffen het herstel van bouwkundige en installatie technische schade en vervanging van kostbare apparatuur. Tevens is er financiële schade voor vervangende huisvesting bewoners.

A

A

B

4.1 Ernstige aantasting van milieu en natuur

n.v.t.

-

-

-

Er zijn 2 indicatoren van toepassing. Het incident leidt er toe dat de getroffen woningen enige maanden buiten gebruik zijn. Verminderde bereikbaarheid infra.

C

B

D

A

A

B

A

A

B

-

-

-

2.2 Ernstig gewonden en chronisch zieken

Inhalatie van ‘giftige’ rookgassen door een tweetal bewoners. Motivatie 2-4 gewonden Er is geen sprake van lichamelijk lijden in de zin dat er gebrek is aan voedsel, energie of fysieke veiligheid.

2.3 Lichamelijk lijden

Er zijn 23 bewoners geëvacueerd. Motivatie < 400 personen; maximaal 2-6 dagen.

5.1 Verstoring van het dagelijks leven

Motivatie < 400 personen; 1 maand of langer.

5.2 Aantasting lokaal / regionaal openbaar bestuur

Er zijn 2 indicatoren van toepassing. Aantasting openbare orde en veiligheid (1) en openbaar bestuur (2). Motivatie Aantal dagen & 2 indicatoren. Een significante categorie (handelingsperspectief), laag.

5.3 Sociaalpsychologische impact

Motivatie < 40 inwoners; 3 dagen tot 1 week.

6.1 Aantasting cultureel erfgoed

Waarschijnlijkheid

n.v.t.

De waarschijnlijkheid van het scenario komt uit op ‘Waarschijnlijk’. Score DLAAG; k = 5,772, een kans van 5 - 50% per 5 jaar.

Pagina 99 van 211

Bron: Werken met scenario’s, risicobeoordeling en capaciteiten. Min. V en J. Maart 2013 | Publicatienr.: j-18099

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=35885cd5-9e74-48c3-9425-ae0d36587e49