CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2 Concept Regionaal Risicoprofiel VNOG 2025-2028 - bijlagenboek

Politieke Avond - Sessie 2 (Restaurant) 3 september 2024, gemeente BerkellandBij agendapunt: VNOG Regionaal Beleidsplan 2025-2028, Regionaal Risicoprofiel 2025- 2028 en Regionaal Dekkingsplan 2025-202826.732 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

> 10% langdurig aangetast (meer dan een jaar)

•

De Achterhoek en Veluwe hebben veel natuurgebied (natura 2000)

Hoog

Toelichting

Laag

Impactcriterium

Verwacht

Onzekerheid bij impactcriterium

D

C

D

D

C

D

C

B

E

C

A

C

E

C

E

D

B

D

Voorbeelden zijn: 5.1 Verstoring van het dagelijks leven

•

Problematische aanvoer van brandstof/bulkvervoer.

•

Drukverlies op waterleidingnet (hogere watervraag door inwoners) en de verdeling van drinkwatervraag en -aanbod.

Pagina 34 van 211

•

Risico oververhitting vitale infrastructuur, bijvoorbeeld doordat aansturende systemen buiten in een serverruimte staan die beperkt bestand zijn tegen extreme warmte.

•

Cumulatieve gevolgen (niet limitatief), doordat mensen oververhit raken, bijvoorbeeld tijdens files of bij gestrande treinen.

•

Problemen met bedrijven/infrastructuur die afhankelijk zijn van koelwater of lucht (temperatuur buitenlucht en koelwater gaan omhoog).

•

Aanpassing fysieke buitenberoepen om hittestress te voorkomen.

•

Evenementen worden afgelast i.v.m. hitte.

•

Recreatieplassen en oppervlaktewater niet bruikbaar vanwege bijvoorbeeld blauwalg. Motivatie: 1 indicator, < 40.000 getroffenen, duurt 1 week tot 1 maand (score -1). 5.2 Aantasting lokaal/regionaal openbaar bestuur

N.v.t.

-

-

-

B

A

C

A

A

D

Angst m.b.t. klimaatverandering en de gevolgen hiervan, waar veel aandacht voor is in de (sociale) media. Angst m.b.t. schade aan woningen en overige gebouwen door verzakking. Angst i.v.m. het overlijden van bijvoorbeeld kinderen door hitte, waar veel aandacht voor is in de (sociale) media. 5.3 Sociaalpsychologische impact

6.1 Aantasting cultureel erfgoed

Motivatie: •

Er zal een mate van verlies in vertrouwen zijn in het optreden van de overheid en betrokken bedrijven en andere instanties (NB niet de hulpdiensten) inzake enerzijds de beheersing van het incident en anderzijds de informatieverschaffing over het incident en de oorzaken ervan (relatie met preparatie en initiële respons). Dit leidt zowel tot woede als tot angst. • < 400 personen. Schade aan cultureel erfgoed (panden) door verzakking. In oude binnensteden is er sprake van uniciteit, d.w.z. het object is de enige of één van de weinige overgebleven representant(en) van een soort of type.

De waarschijnlijkheid van het scenario komt uit op ‘zeer waarschijnlijk’. Score E, een kans van 50 - 100% per 5 jaar. Waarschijnlijkheid

Nazorg Betrokken actoren

Gezien de klimaatveranderingen is het reëel dat een hittegolf zich frequenter zal voordoen en zich ontwikkelt tot een jaarlijks terugkerend scenario. Reparaties infrastructuur (bruggen, spoor en wegennet). Nacontroles van dijken. • • • • •

Waterschap Rijn en IJssel Waterschap Vallei en Veluwe Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland Rijkswaterstaat Witte keten (o.a. ziekenhuizen, huisartsenposten, ambulancedienst, verpleeg- en verzorginstellingen, thuiszorg, GGD)

Pagina 35 van 211

• • • • •

Crisiscommunicatie Beeldmateriaal

Provincie Gelderland LTO Vitens Natuurbeherende instanties Gemeenten • RIVM De weercodes van het KNMI dienen gehanteerd te worden. Het RIVM bepaalt, mede op basis van deze weercodes, of het Nationaal Hitteplan wordt ingezet. Drooggevallen IJssel bij Gorssel:

De gevolgen van extreme hitte in bebouwd gebied:

Pagina 36 van 211

Kaartmateriaal

‘De Witte Kaart’: hierop is te zien waar in de regio zich zorginstellingen bevinden (ziekenhuizen, huisartsenposten, gehandicaptenzorg, verpleeginstellingen, categorale woonvormen, etc.). Verder geen kaartlagen in LCMS beschikbaar.

Achtergrondinformatie

Opvraagbaar

Risicomatrix – verwachte waarde

Pagina 37 van 211

Risicobeeld met aandachtsgebied Incidenttype: VNOG-03 Langdurige hitte en droogte

5,0

Cat. I

Catastrofaal gevoelig

4,5

Cat. II

3,5

Zeer ernstig gevoelig

4,0

2,5

Ernstig gevoelig

3,0

1,5

Aanzienlijk gevoelig

2,0

0,5

Beperkt gevoelig

1,0

Cat. III

Cat. IV

0,0 0,0

Zeer onwaarschijnlijk

0,5

1,0

Onwaarschijnlijk

1,5

2,0

Mogelijk

2,5

3,0

Risicoprofiel 2025-2028

Pagina 38 van 211

Waarschijnlijk

3,5

4,0

Zeer waarschijnlijk

4,5

5,0

Extreem weer (VNOG 04) Maatschappelijk thema

1. Natuurlijke omgeving

Crisistype

1.3 Extreme weersomstandigheden

Incidenttype(n)

1.3.30 Storm en windhozen 1.3.31 Hevige regenval

Beschrijving incidenttype(n)

Informatie over toekomstig onweer, hagel en windstoten is zeer beperkt beschikbaar. Uit recent onderzoek blijkt dat toenames in deze grootheden onzekerder zijn dan eerder gedacht. Doordat er meer waterdamp in de atmosfeer zit worden stijgbewegingen versterkt. Hierdoor worden de grootste hagelstenen vermoedelijk nog groter. Doordat er meer neerslag verdampt kunnen windstoten en valwinden bij buien sterker worden. Of het in Nederland ook vaker gaat bliksemen, is onzeker. (Bron: KNMI’23-Klimaatscenario’s, p.26) Volgens de nieuwste klimaatscenario’s neemt zowel de kans op droogte als de kans op extreme neerslag toe. En daarmee ook de noodzaak van beheermaatregelen en samenwerking met betrokkenen. (Bron, KNMI’23Klimaatscenario’s, p.52) Er is sprake van storm (9 Beaufort) als de windsnelheid gedurende een uur gemiddeld 75-88km/uur (21m/s) bedraagt. Langs de kust doet deze situatie zich gemiddeld ieder jaar wel een keer voor. Een storm levert hinder, schade of zelfs slachtoffers op bij: Zware storm – windkracht 10 Bft / 89-102km/uur. Zeer zware storm – windkracht 11Bft / 103-117km/uur. Orkaan – windkracht 12Bft / groter dan 117km/uur.

Scenariobeschrijving

Storm en windhozen Een deel van de regio wordt ’s zomers steeds vaker acuut getroffen door extreme regenval (150mm neerslag binnen vijf uur). Het is geen lokale bui. Omdat grote windsnelheden doorgaans gepaard gaan met hevige regenval is ervoor gekozen deze incidenttypen gezamenlijk te beschrijven.

Pagina 39 van 211

Riolen en andere wateropvangmogelijkheden lopen over. Er ontstaat veel schade als gevolg van de wind. Flora en fauna worden aangetast. Er kunnen mensen overlijden en veel gewonden vallen. De vitale infrastructuur wordt aangetast. Door vermenging van rioolwater met regenwater kunnen er gezondheidsrisico’s optreden. Er treedt onrust op, mensen raken in paniek. De ontstane schade loopt hoog op. Op lange termijn kunnen mensen hier psychische schade aan overhouden. Scenarioreferentie

Medio februari 2022 kreeg Nederland binnen één week tijd te maken met drie stormen. Storm Eunice, die op vrijdag 18 februari over Nederland trok, was de zwaarste. De hoogste windstoot bedroeg 145km/uur en werd zowel in Cabauw als op de Houtribdijk gemeten. Eunice was een intense tropische cycloon (bron: weeronline). Door de KNMI was code oranje afgegeven. De storm leidde tot veel schade en hinder. Daken van gebouwen raakten beschadigd en dakpannen vlogen in het rond. Bomen braken af en beschadigden gebouwen of kwamen op de openbare weg terecht. Vrachtauto’s en andere windgevoelige voertuigen kantelden op wegen. Het treinverkeer kon deels niet rijden vanwege omgevallen bomen en leidingen die kapot waren. Er kwamen drie mensen (waarvan drie in Amsterdam) om het leven. Door de vele meldingen raakte het 112-netwerk overbelast. De hulpdiensten en meldkamer kregen te maken met een overbelast netwerk. Nadat NL-Alert was ingezet nam het aantal 112-meldingen fors af. Zie ook beschrijving incidenttype(n). Onzekerheid

De watersystemen aan de oppervlakte (grachten, singels, kanalen, sloten, gemalen en duikers) en de waterketen in de grond (riolering en rioolgemalen) kan de neerslag niet verwerken en lopen over. Stormen kunnen vooral veel schade aan bomen aanrichten. Evacuatie Motivatie:

Hoog

1.1 Aantasting integriteit van het grondgebied

Toelichting

Laag

Impactcriterium

Verwacht

bij impactcriterium

B

A

C

A

A

B

2 - 6 dagen op gemeentelijk niveau wordt grondgebied aangetast.

2.1 Doden

Door omvallende bomen kunnen doden te betreuren zijn. De verwachting in dit scenario is dat er één dode te betreuren is. Motivatie: 1 dodelijk slachtoffer, direct overlijden.

Pagina 40 van 211

2.2 Ernstig gewonden en chronisch zieken

2.3 Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)

Door het omwaaien van bomen kunnen ernstig gewonde personen te betreuren zijn. Motivatie: 2 - 4 ernstig gewonden. Zodra de riolering volledig is gevuld, komt het overige hemelwater (vermengd met afvalwater) ofwel in de watergangen terecht (via overstorten) of blijft op straat staan. Dit kan leiden tot gezondheidsrisico’s, omdat dit water vermengd is met huishoudelijk afvalwater. Motivatie: < 400 getroffenen gedurende 2 - 6 dagen.

B

A

C

A

A

B

B

A

C

C

B

D

B

A

C

A

A

B

B

A

C

B

A

C

€ 500 miljoen 3.1 Kosten

4.1 Langdurige aantasting van natuur (flora en fauna)

Motivatie: < € 500 miljoen aan materiele-, gezondheid-en bestrijdingskosten. Het milieu en de natuur worden aantast door het afvalwater dat in de bodem kan zitten. Bovendien bevindt zich tussen Nijmegen en Zutphen een Natura 2000-gebied: Rijntakken die schade oplopen door storm en water. Motivatie: Schade als gevolg van scenario langer dan één jaar

5.1 Verstoring van het dagelijks leven

5.2 Aantasting van positie van het lokale en regionale bestuur

De vitale infrastructuur (water, gas, elektra en ICT) kan onbruikbaar worden. Motivatie: < 4.000 getroffenen gedurende 1 – 2 dagen Er kan sprake zijn van klachten of schademeldingen van burgers en imagoschade door onjuiste besluitvorming bij bestrijding en evacuatie. Motivatie: < 100 getroffenen gedurende 1 – 2 maanden

5.3 Sociaalpsychologische impact

Omdat de geschetste situatie uitstijgt boven hetgeen waarop de watersystemen van de waterschappen en de rioleringsstelsels van de gemeenten zijn berekend, treden overal onvoorziene en onverwachte situaties op. Dit geeft maatschappelijk zeer waarschijnlijk een grote mate van onrust en leidt mogelijk tot paniek. Motivatie: Mogelijk ontstaat er angst door onzekerheid over de mate van dreiging en onbekendheid en/of onervarenheid met mogelijke vormen van zelfredzaamheid. Storm en hevige regenval kunnen schade toebrengen aan cultureel erfgoed. Bijvoorbeeld schade aan monumenten, stads- en dorpsgezichten en landschappen.

6.1 Aantasting cultureel erfgoed

Of de intensiteit van extreme regenbuien ook tot meer wateroverlast leidt hangt af van de lokale situatie, zoals de staat van de riolering, wateropvangmogelijkheden zoals Wadi’s en de hoogte van het grondwaterpeil. Behalve wateroverlast geeft onstuimig weer ook een grotere kans op schade door blikseminslag en stormwinden. Ook dat vormt een risico voor het erfgoed. Motivatie: Er kan sprake zijn van uniciteit (een uniek object).

Pagina 41 van 211

Er kan sprake zijn van aantasting identiteitskenmerk (bijv. een gebouw dat gezichtsbepalend is).

In de toekomst neemt het aantal lichte zomerse buien af. Het aantal zware buien met veel neerslag neemt toe. Er vindt dus een verschuiving plaats van lichte naar zwaardere (er valt meer regen uit de bui) en intensere (er valt meer regen in een bepaalde tijd) buien. (Bron, KNMI’23-Klimaatscenario’s, blz. 26) Waarschijnlijkheid

Gezien het verleden en de verwachtte klimatologische ontwikkelingen komt het scenario uit op D hoog. Dit betekent dat het scenario zeer voorstelbaar wordt geacht, er zijn enige aanwijzingen dat het scenario zich daadwerkelijk zal voordoen. De waarschijnlijkheid van het scenario komt uit op D HOOG, oftewel: ‘Waarschijnlijk’.

Beeldmateriaal

Gemeten windsnelheden (km/uur) op 18 februari 2022 Bron: weeronline

Hotel in Vierhouten tijdens storm Eunice. Bron: RTV Nunspeet, febr. 2022.

Achtergrondinformatie

Geraadpleegd is onder andere ANV (2022), Themarapportage klimaat- en natuurrampen, Analistennetwerk Nationale Veiligheid, KNMI, 2023: KNMI’23klimaatscenario’s voor Nederland, KNMI, De Bilt, KNMI-Publicatie 23-03 en de Handreiking Regionaal Risicoprofiel, nov 2009.

Pagina 42 van 211

Risicomatrix – verwachte waarde Waarschijnlijkheid

E (5)

1,0000

1,0000

1,0000

1,0000

1,0000

Catastrofaa lgevolg

1,0000

D (4)

Zeer Ernstig

0,3333

C (3)

Ernstig gevolg

0,1111

B (2)

0,0370

0,037037037

Aanzienlijk gevolg

VNOG 04 Extreem weer

Impact

0,1000

0,0123

A (1)

Beperkt gevolg

0,0100

0,00369

Zeer onwaarschijnlijk

Onwaarschijnlijk

Mogelijk

Waarschijnlijk

- laag (1) - midden (2) - hoog (3)

- laag (4) - midden (5) - hoog (6)

- laag (7) - midden (8) - hoog (9)

- laag (10) - midden (11) - hoog (12)

0,001234568 0,001234568 0,001234568

A

B

C

Zeer waarschijnlijk - laag (13) - midden (14) - hoog (15)

D

0,0010

Waarschijnlijkheid W →

3,833

Waarschijnlijkheidsschaal E

D

C

B

A

Scrolmenu →

Impact I →

2,001

IMPACT omrekening: van LOG naar Numeriek

E- Hoog (15)

4,833

E-Midden (14)

4,500

E-Laag (13)

4,167

D-Hoog (12)

3,833

D-midden (11)

3,500

D-laag (10)

3,167

C-Hoog (9)

2,833

C-Midden (8)

2,500

C-Laag (7)

2,167

B-Hoog (6)

1,833

B-Midden (5)

1,500

B-Laag (4)

1,167

A-Hoog (3)

0,833

A-Midden (2)

0,500

A-Laag (1)

0,167

A-laag (0)

0,001

5

1,00000

4

0,33330

3

0,11110

2

0,03700

1

0,01230

0

0,00369

0,66670

0,00000

0,22220

0,00000

0,07410

0,03704

0,02470

0,00000

0,00861

0,00000

0,00269

0,00000

∆ tussen LOG tredes

LOG Uitkomst

0,00100

Numerieke Schaal

D-Hoog (12)

Pagina 43 van 211

LOG Schaal

E

Risicobeeld met aandachtsgebied Incidenttype: VNOG-04 Extreem weer

5,0

Cat. I

Catastrofaal gevoelig

4,5

Cat. II

3,5

Zeer ernstig gevoelig

4,0

2,5

Ernstig gevoelig

3,0

1,5

Aanzienlijk gevoelig

2,0

0,5

Beperkt gevoelig

1,0

Cat. III

Cat. IV

0,0 0,0

Zeer onwaarschijnlijk

0,5

1,0

Onwaarschijnlijk

1,5

2,0

Mogelijk

2,5

3,0

Risicoprofiel 2025-2028

Pagina 44 van 211

Waarschijnlijk

3,5

4,0

Zeer waarschijnlijk

4,5

5,0

Dierziekten (VNOG 05) Maatschappelijk thema

1. Natuurlijke omgeving

Crisistype

1.6 Dierziekten

Incidenttype(n)

1.6.10 Dierziekte niet overdraagbaar op mens

Beschrijving incidenttype(n)

VNOG is voor een groot deel agrarisch van karakter en kenmerkt zich door het veelvuldig aanwezig zijn van pluimvee en veeteelt. Een dierziekte kan daarom tot grote problemen leiden in (een deel van) de regio. Indien zich een besmettingshaard voordoet wordt deze verspreid door de lucht, door mensen of door dieren in het wild die de virussen en/of bacteriën overdragen. De kans op een uitbraak van dier-op-dier-besmetting is reëel, gezien de ervaringen van de afgelopen jaren met bijvoorbeeld vogelgriep, mond-en-klauwzeer (MKZ) en varkenspest. Deze dierziekten zijn niet gevaarlijk voor de gezondheid van de mens, maar een uitbraak heeft wel impact op het maatschappelijk leven van de mens, zowel financieel als emotioneel. Bij een uitbraak van een dierziekte worden maatregelen getroffen om de verspreiding zoveel mogelijk te beperken, zoals het toedienen van een noodvaccinatie of het (preventief) ruimen van het besmette bedrijf. Deze maatregelen zijn voorgeschreven in de betreffende Europese Diergezondheidsverordening (DGV). Daarnaast worden ook aanvullende maatregelen genomen in Nederland vanwege de specifieke situatie, de hoge bedrijfsdichtheid en het belang van de export. Vanaf oktober 2022 heeft Nederland te maken met een ernstige variant van vogelgriep (aviaire influenza HPAI H5).

Vogelgriep is een ernstig virusziekte waardoor verschillende soorten vogels erg ziek kunnen worden en overlijden. Sinds 14 november jl. geldt weer een landelijke ophok- en afschermplicht. De ophokplicht is van toepassing op alle commercieel gehouden vogels en de afschermplicht geldt voor niet-commercieel gehouden risicovogels (bijvoorbeeld hobbymatig gehouden kippen). De afscherm- en ophokplicht is een effectieve preventieve maatregel om nieuwe besmettingen te voorkomen om de kans op contact tussen wilde besmette vogels en gehouden vogels verkleind wordt. Ook gelden er landelijke maatregelen, zoals een verbod op het bezoeken van vogelverblijfplaatsen van risicovogels, tenzij dit noodzakelijk is. Onder risicovogels vallen gehouden hoenderachtigen (zoals kippen), watervogels en loopvogels. Sommige vogelgriepvarianten zijn overdraagbaar op mensen. Hoewel de kans erg klein is, worden bij een pluimveebedrijf dat besmet is met een HPAI-virus de pluimveehouders, familieleden en werknemers voorzien van antivirale middelen.

Pagina 45 van 211

Scenariobeschrijving

Uitbraak vogelgriep bij een pluimveehouder en langdurige ophokplicht van vogels Binnen VNOG is in mei 2024 sprake van een hoog pathogene aviaire influenza (HPAI) uitbraak bij een pluimveebedrijf. Het aanwezige pluimvee op het besmette bedrijf wordt geruimd om verdere verspreiding naar omgeving en andere pluimveebedrijven te voorkomen. De pluimveehouder verliest zijn dieren en leidt daardoor emotionele en financiële schade. Ook kunnen er een tijd lang geen nieuwe dieren worden ingezet. Dit leidt tot vervolgschade vanwege een periode van leegstand (geen inkomsten) terwijl de vaste kosten doorlopen. De omgeving/buurt kijkt de pluimveehouder aan op het feit dat zijn bedrijf besmet is geraakt, want dit heeft ook gevolgen voor de buren (zoals een vervoersverbod in omgeving). In een groot deel van VNOG lijkt sprake van een permanente ophokplicht. Nog nooit duurde de ophokplicht zo lang en ging de vogelgriep in deze mate door wilde vogelpopulaties.

Financiële gevolgen pluimveehouders De getroffen pluimveehouder krijgt een vergoeding voor de geruimde dieren vanuit het Diergezondheidsfonds (DGF), maar de daaropvolgende leegstand gedurende verschillende weken wordt niet vergoed. De (financiële) gevolgen voor buurtbedrijven worden ook niet vergoed. Dit geldt ook voor de situatie als de ophokplicht langer dan 16 weken duurt omdat de waarde van uitloopeieren daalt. Ongeveer 21% van de pluimveehouders heeft een vrije-uitloopstal, maar helaas konden deze stallen de afgelopen jaren niet optimaal worden gebruikt. Kippen die langer dan 16 weken niet naar buiten mogen, worden geen vrijeuitloopkippen meer genoemd. Het zijn dan scharrelkippen. Vrije-uitloopeieren brengen meer op dan scharreleieren. Tegen een vogelgriepuitbraak zijn pluimveehouders niet verzekerd door een traditionele verzekeraar. Er is namelijk geen enkele verzekeraar die dit risico durft te nemen. Als de epidemie groot genoeg is dan is de schade simpelweg te groot. Daarom is er het DGF gezamenlijk ingesteld, waarbij de pluimveehouderij, Nederlandse overheid en de Europese Unie zelf bijdragen aan o.a. bestrijdingskosten en vergoedingen bij een uitbraak.

Pagina 46 van 211

De grote vogelgriepepidemie in 2003 in Nederland (255 besmette pluimveebedrijven; 30 miljoen stuks pluimvee vernietigd) is begroot aan directe kosten op ca. € 300 miljoen, dus gemiddeld ca. € 1 miljoen aan directe kosten per getroffen bedrijf. Maar daarnaast kostte deze epidemie bijna € 700 miljoen aan indirecte kosten, ruim twee zo veel als de directe kosten.

Impactcriterium

Toelichting

Verwacht

Laag

Hoog

Onzekerheid bij impactcriterium

1.1 Aantasting integriteit van het grondgebied

n.v.t.

-

-

-

2.1 Doden

n.v.t.

-

-

-

2.2 Ernstig gewonden en chronisch zieken

n.v.t.

-

-

-

2.3 Lichamelijk lijden

n.v.t.

-

-

-

D

B

D

D

C

E

D

C

E

E

A

D

3.1 Kosten

Het verloop van de crisis heeft een belangrijke impact op de getroffen bedrijven en hun eigenaren, met grote economische gevolgen. Een geconstateerde besmetting leidt tot ruiming van het (pluim)vee, grote economische schade en mogelijk verlies van het eigen bedrijf. Verdenking heeft tevens aanzienlijke consequenties, omdat een bedrijf wordt geïsoleerd en transporten worden verboden. Motivatie: > € 20 miljoen, < € 2 miljard

4.1 Ernstige aantasting van milieu en natuur

5.1 Verstoring van het dagelijks leven

5.2 Aantasting lokaal/regionaal openbaar bestuur

n.v.t. Transportroutes en sociale structuren worden mogelijk verstoord door afzettingen en andere maatregelen. Motivatie: < 40.000 getroffenen gedurende een week tot een maand of langer. De rechtstaat wordt niet aangetast. In dit scenario is voor lokale en regionale bestuurders wel een grote rol weggelegd. Zij tonen hun betrokkenheid, waarbij ook grote ambtelijke inspanningen nodig zijn. Het optreden kan tot spanning leiden waardoor de openbare orde en veiligheid mogelijk in gevaar komt. Motivatie: •

•

Gedurende de looptijd is er mogelijk aantasting van het functioneren van het openbaar bestuur en aantasting van de openbare orde en veiligheid. Maanden

twee indicatoren, elk 40% 5.3 Sociaalpsychologische impact

De emotionele impact is groot, omdat (schijnbaar) gezonde dieren worden geruimd en door transportverboden ook sociale structuren onder druk komen te staan.

Pagina 47 van 211

Motivatie: •

•

•

Er is aanzienlijke onzekerheid over de mate van dreiging of gevaar en over de mogelijkheid dat je er persoonlijk door geraakt kan worden. Er zal een aanzienlijke mate van verlies van vertrouwen zijn in het optreden van de overheid en betrokken bedrijven en andere instanties (NB niet de hulpdiensten) inzake enerzijds de beheersing van het incident en anderzijds de informatieverschaffing over het incident en zijn oorzaken (relatie met preparatie en initiële respons) 1 maand OF langer

Meer dan 4.000 inwoners Mogelijk sterven bijzondere diersoorten. Motivatie: 6.1 Aantasting cultureel erfgoed

Waarschijnlijkheid

Er kan sprake zijn van er is sprake van uniciteit, d.w.z. het dier is de enige of één van de weinige overgebleven representant(en) van een soort of type.

A

A

De waarschijnlijkheid van het scenario komt uit op “Waarschijnlijk”. Score DLAAG; Bron: RIVM, Vogels, trekvogels en varianten (14-11-2023) Vogelgriep | RIVM

Pagina 48 van 211

A

Risicomatrix – verwachte waarde

Pagina 49 van 211

Risicobeeld met aandachtsgebied Incidenttype: VNOG-05 Uitbraak dierziekte

5,0

Cat. I

Catastrofaal gevoelig

4,5

Cat. II

3,5

Zeer ernstig gevoelig

4,0

2,5

Ernstig gevoelig

3,0

1,5

Aanzienlijk gevoelig

2,0

0,5

Beperkt gevoelig

1,0

Cat. III

Cat. IV

0,0 0,0

Zeer onwaarschijnlijk

0,5

1,0

Onwaarschijnlijk

1,5

2,0

Mogelijk

2,5

3,0

Risicoprofiel 2025-2028

Pagina 50 van 211

Waarschijnlijk

3,5

4,0

Zeer waarschijnlijk

4,5

5,0

Brand in gebouw met kwetsbare doelgroepen (VNOG 06)27 Maatschappelijk thema

2. Gebouwde omgeving

Crisistype

2.1 Branden in kwetsbare objecten

Incidenttypen

2.1.10 Grote branden in gebouwen met niet- of verminderd zelfredzame personen 2.1.11 VNOG - Zorg en welzijn 2.1.12 VNOG - Wakend en slapend aanwezig 2.1.20 Grote brand in gebouwen met een grootschalige publieksfunctie 2.1.21 VNOG - Wakend aanwezig en groot aantal personen

Beschrijving incidenttype(n)

Brand in buurthuis met minder zelfredzame bewoners. Buurthuis is onderdeel van een gebouw met meerdere gebruiksdoelen.

Scenariobeschrijving

Branden in kwetsbare objecten - Omgeving en kwetsbaarheid28 Bij het bepalen van de kwetsbaarheid van een gebouw of locatie worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: • • •

Aantal personen dat gelijktijdig aanwezig is Aanwezigheidsduur van personen In hoeverre personen zichzelf in veiligheid kunnen brengen bij een incident

Gebouwen en locaties zijn qua kwetsbaarheid, ingedeeld in drie categorieën: 1. Zeer kwetsbaar (alleen gebouwen) 2. Kwetsbaar (gebouwen en locaties) 3. Beperkt kwetsbaar (gebouwen en locaties) Veel mensen in een klein gebied betekent ook veel kwetsbare objecten, zoals verzorgingstehuizen, ziekenhuizen en scholen. Mensen die hier wonen of verblijven zijn niet altijd even zelfredzaam. Bij grootschalige incidenten en crises zijn deze objecten met gebruikers kwetsbaarder, waardoor zij eerder hulp nodig hebben van de overheid. Vergrijzing en langer zelfstandig blijven wonen Diverse onderzoeken laten zien dat senioren een drie keer zo hoge kans op overlijden hebben bij brand. Tegelijkertijd bestaat er al een langere tijd een maatschappelijke trend dat gestreefd wordt naar beperking van de kosten voor de zorg. Ouderen blijven daardoor langer thuis wonen. Het grote aantal senioren wordt veroorzaakt door de leeftijd van de babyboomgeneratie. Hulp aan huis en in verzorgingstehuizen is daarentegen steeds minder beschikbaar. Bij incidenten wordt daarmee het vangnet dat de hulpverlening moet bieden in toenemende mate belangrijk. Verzorgingstehuizen worden immers omgebouwd naar particuliere wooncomplexen waarbij wettelijk gezien minder brandveiligheidsvoorzieningen geëist worden.

27 In Risicoprofiel VNOG 2021-2024 de naam: VNOG-6 Brand in gebouw met kwetsbare personen 28 Bron: AMvB: Besluit kwaliteit leefomgeving – Externe veiligheid: kwetsbare gebouwen en locaties

Pagina 51 van 211

Onder de titel van crisistype ‘Branden in kwetsbare objecten’ is een aantal incidenttypen zijn ondergebracht. Een drietal incidenttypen daarvan zijn gebundeld en gebruikt voor het VNOGincidenttype ‘Brand in gebouw met kwetsbare doelgroepen’ (VNOG 06). Deze 3 incidenttypen zijn ieder in afzonderlijke documenten in beeld gebracht qua aantallen en beschreven en gewaardeerd volgens de landelijke handreiking. Overzicht met gebruikte incidenttypen met aantallen gebouwen Incidenttype 2.1.11 VNOG - Zorg en welzijn A. Gezondheidszorgfunctie B. Celfunctie

Ziekenhuis Verpleeghuis Psychiatrische kliniek Gevangenis Cellencomplex politiebureau

11 114 231 1 1

Incidenttype 2.1.12 VNOG - Wakend en slapend aanwezig

A. Woonfunctie

Woningen

288.094

• Vrijstaand

85.170

• 2-onder-1-kap

49.887

• Hoekwoning

54.046

• Tussenwoning

98.991

Woongebouwen

13.439

• tot 13m1 hoogte

12.297

• van 13m1 tot 70m1 hoogte

1.142

• van 70m1 en hoger B. Bijzondere woonvormen C. Logiesfunctie D. Bijeenkomstfunctie

Voor kwetsbare jongeren en senioren

0 1.219

Hotel en pension

549

Jeugdherberg - vakantieappartement

19

Overige logiesverstrekking

47

Kinderdagverblijf

439

Incidenttype 2.1.21 VNOG - Wakend aanwezig en groot aantal personen Horeca

A. Bijeenkomstfunctie

Pagina 52 van 211

2.229

• Restaurant

829

• Café

527

• Cafetaria

873

Vermaak

186

• Theater en schouwburg

22

• Evenementenhal

5

• Openbare bibliotheek

39

• Museum

85

• Kunstgalerie

74

Ontmoeting

563

B. Onderwijsfunctie

• Wijk- en buurtcentrum

197

• Aula

41

• Ontmoetingscentrum

4

• Clubhuis

321

Gebedshuis

282

• Kerk

261

• Kapel

1

• Moskee

6

• Overige religieuze gebouwen

14

Basisonderwijs

446

Voortgezet onderwijs

255

Hoger beroepsonderwijs en universitair onderwijs

62

Overig onderwijs

2.589

C. Kantoorfunctie

Kantoren

2.590

D. Sportfunctie

Sportgebouw

437

Doctrine brandbestrijding Brandweer Nederland 29 Bij de uitwerking van branden in kwetsbare objecten staan we stil bij een aantal vernieuwde inzichten rondom brandbestrijding: • • •

•

Cascade 3.0 en ruimtelijke omvang Begrip scenario en gebeurtenis Het kenmerkenschema: A. Gebouwkenmerken B. Menskenmerken C. Brandkenmerken D. Omgevingskenmerken E. Interventiekenmerken Operationeel scenario ‘Brand in verpleeghuis’

Cascade 3.0 en ruimtelijke omvang Voor het definiëren van brand maken we gebruik van het cascademodel 3.0. Het model richt zich op de breedste betekenis van ‘brandweerzorg’ en de wijze waarop verschillende vormen van brandweerzorg samenhangen. Brandweerzorg is gericht op: 1e Voorkomen dat brand ontstaat. 2e Het beperken van de gevolgen van brand. 3e Het bestrijden van brand.

Daarnaast is de brandweer: 4e Eén van de partners bij crisis- en rampenbestrijding.

29 Op 22 november 2022 heeft RCDV een nieuwe versie van de Doctrine Brandbestrijding vastgesteld. RCDV: Raad van Commandanten en Directeuren Veiligheidsregio

Pagina 53 van 211

Basiscascades Aantasting - Voorwerp in brand - Ruimte in brand - Verdieping in brand Compartiment in brand - Gebouw in brand - Omgeving in brand. Scenario Een scenario is een chronologische beschrijving (‘verhaallijn’) van een bepaalde gebeurtenis (of reeks gebeurtenissen) die heeft plaatsgevonden of nog moet plaatsvinden. Gebeurtenis Een gebeurtenis is een opmerkelijk voorval, zoals brand in voorwerp en rook in ruimte. In het eenvoudigste geval, en bij benadering, vindt een gebeurtenis plaats op één plaats en één tijd. Dit is een ideaalplaatje. Een echte gebeurtenis heeft altijd zowel in ruimte als in tijd enige uitgestrektheid. Het scenario dat we bij de uitwerking van dit incidenttype voor ogen hebben is: Brand in een gebouw met kwetsbare doelgroepen. Brandweerdoctrine Bij de verkennende uitwerking ‘Brand in een gebouw met kwetsbare doelgroepen’ gaan we gebruik maken van de nieuwe inzichten rondom brand waaronder het gebruik van het kenmerkenschema. Het kenmerkenschema kent de volgende kenmerken: A. B. C. D. E.

Gebouwkenmerken (Bouwkunde) Menskenmerken (Psychonomie) Brandkenmerken (Fysica) Omgevingskenmerken (Planologie) Interventiekenmerken (Brandweerkunde)

Elke incident met betrekking tot brand wordt bepaald door een combinatie van deze kenmerken. De vijf kenmerken zijn van groot belang voor de beeldvorming, oordeelsvorming en besluitvorming en daarmee voor de keuze voor de juiste operationele inzet. A. Gebouwkenmerken (Bouwkunde) Binnen dit kenmerk hebben we te maken met: • •

Lay-out van het gebouw Brandpreventieve voorzieningen Brandcompartimentering - Rookcompartimentering - Zelfsluitendheid van deuren - Vluchtroutes

Pagina 54 van 211

•

De installaties in het gebouw Brandbeveiligingsinstallaties - Mechanische ventilatie

Wederzijdse beïnvloeding vanuit gebouwkenmerken: • • •

Gebouw ↔ Brand Gebouw ↔ Mens Gebouw ↔ Interventie

B. Menskenmerken (Psychonomie) Hieronder vallen allerlei fysieke en mentale kenmerken van de aanwezige personen, voor zover deze invloed kunnen hebben op hun gedrag bij brand. Het kan dan gaan over de mate van mobiliteit, waarnemingsvermogen (zicht, gehoor), cognitieve vermogens en psychische gesteldheid. Ook het feitelijke (vlucht)gedrag tijdens een incident is onderwerp van gesprek.

Zelfredzaamheid bij brand: waar of niet? Uit wetenschappelijk onderzoek30 blijkt dat mensen bij hun zelfredzame gedrag in de praktijk niet altijd goed ondersteund worden door de huidige voorgeschreven veiligheidsmaatregelen. Aspecten uit onderzoek zijn o.a.: • •

Brandalarm is niet alarmerend genoeg. Niet beperkt door een beperking.

In de toekomstvisie van VNOG is de strategische pijler ‘Zelfredzaam en Risicobewust’ opgenomen. Wederzijdse beïnvloeding vanuit menskenmerken: • •

Mens ↔ Brand Mens ↔ Gebouw

C. Brandkenmerken (Fysica) Brandkenmerken hebben te maken met het ontstaan en het verloop van de brand en gaan over hitte, rook en rookverspreiding. Verbranding Verbranding31 als fenomeen is altijd afhankelijk van drie aspecten: brandstof, zuurstof en temperatuur (energie).

30 Bron: 2007-NIFV, Zelfredzaamheid bij brand - Tien mythen ontkracht – M. Kobes 31 Bron: NIPV - Handboek Gebouwbrandbestrijding – d.d. 23 januari 2023

Pagina 55 van 211

In deze zogenaamde RSTV-branddriehoek staat de R voor rook (= brandstof), de T voor temperatuur, de S voor stroming (= zuurstof) en de V voor vlam (brand als resultaat van een complete branddriehoek). Ontstekingsenergie Een stof gaat niet zomaar uit zichzelf branden. Er is een hoeveelheid energie (warmte) nodig om de reactie op gang te brengen. Deze energie noemen we de ontstekingsenergie. Een ontstekingsbron moet deze energie leveren en kan zelf ook een exotherme reactie zijn. Gebeurtenissenboom De branddriehoek kan nader uitgewerkt worden in de gebeurtenissenboom. Aan de linkerkant van die boom staan de noodzakelijke voorwaarden om tot een voorwerp in brand te komen: temperatuur, zuurstof en brandstof. Gevolgen van een brand zijn verbrandingswarmte en verbrandingsproducten. In het midden staat de ‘onomkeerbare gebeurtenis’, namelijk dat de verbrandingsreactie plaatsvindt.

Impact door warmte en rook Warmte en rook van brand hebben een nadelig effect op de overlevingskansen en vluchtmogelijkheden van mensen. Typen brandeffecten en -gevolgen Snelheid van brandontwikkeling en vrijkomend vermogen. Er zijn 3 belangrijke brandeffecten met een directe impact op de mens: warmtestraling, vlamcontact en rook. Bescherming tegen brand Je biedt bescherming32 tegen een brand door te zorgen dat de vlammen, warmtestraling en rook niet (in gevaarlijke hoeveelheden) bij mensen komen. Aanwezigheid van rook De snelheid van rookontwikkeling, de hoeveelheid, rookverspreiding en ventilatiestromingen.

32 Brandaandachtsgebied grenswaarde 10 kW/m2 – Omgevingswet – RIVM – Besluit Kwaliteit Leefomgeving

Pagina 56 van 211

Schade en onderbreking van de normale gang van zaken 33 De warmte van de brand kan materialen aantasten en verteren. De rook van brand kan materialen vervuilen tot het punt waarop ze niet meer bruikbaar zijn. Kortom: brand en rook kunnen schade aanrichten en leiden tot een onderbreking van de normale gang van zaken. Schade Schade is ernstiger als deze onomkeerbaar is, zoals bij schade aan een monument, of bij verspreiding van gevaarlijke stoffen die zeer moeilijk biologisch afbreekbaar zijn. Onderbreking Bij onderbreking speelt de duur van de onderbreking een rol. Materiële schade Onder materiële schade wordt vernietiging of aantasting van middelen, productiefaciliteiten, vee, gebouwen, terreinen en infrastructuur door de warmte en rook verstaan, waarbij sprake is van vroegtijdige afschrijving of waarbij een investering noodzakelijk is om deze middelen weer te kunnen gebruiken. Milieuschade Bij brand komen stoffen vrij die schadelijk zijn voor biodiversiteit, klimaat en leefbaarheid. De schade kan uitgedrukt worden in bijvoorbeeld de hoeveelheid geld die nodig is om de vervuiling tot een acceptabel niveau terug te brengen, of de ontwaarding van de grond door de vervuiling. Bij een brand komt veel CO2 vrij. Schade aan omzet, marktaandeel en reputatie Onderbreking van de productie kan leiden tot verlies van omzet, marktaandeel en reputatie.

Overlast Door verschillende oorzaken kunnen middelen, productiefaciliteiten, gebouwen, terreinen of infrastructuur tijdelijk niet beschikbaar zijn: • • •

Verspreiding van stoffen met schadelijke effecten op de gezondheid. Geuroverlast door rook, die een verblijf onhoudbaar maakt. Maatregelen getroffen door hulpverleners voor het bestrijden van het incident, zoals afzetten van werkgebied of het oproepen tot schuilen als de sirenes gaan.

De impact van het niet-beschikbaar zijn is dat de bewegingsvrijheid van mensen wordt aangetast en de dagelijkse routines worden onderbroken.

33 Bron: NIPV, Cascade model 3.0 - d.d. 16 mei 2022

Pagina 57 van 211

Mensen staan vast in de file, kunnen bijvoorbeeld niet meer beschikken over hun eigen woning en voertuig of niet meer naar werk of opleiding. Overlast zou uitgedrukt kunnen worden als een functie van het aantal mensen dat betrokken is, de mate waarin bewegingsvrijheid is aangetast en de tijdsduur. Wederzijdse beïnvloeding vanuit brandkenmerken: • •

Brand ↔ Mens Brand ↔ Gebouw

Brandkenmerken beïnvloeden samen met de gebouwkenmerken de veiligheid van de aanwezige personen.

D. Omgevingskenmerken (Planologie) Omgevingskenmerken hebben te maken met de invloed vanuit de omgeving op de brandveiligheid. De ligging van het gebouw wordt in samenhang met de brandveiligheid in het gebouw bezien. De geografische ligging Bij geografische ligging denken we aan provincie, veiligheidsregio, plaats, gemeente, wijk, buurt of clustering van gebouwen. Ook is er onderscheid tussen binnen bebouwde kom, buiten bebouwde kom, buitengebied, industriegebied, woongebied, dorp, stad, stadskern, historische binnenstad, natuurgebied, indeling natuurgebied naar vegetatie. Infrastructuur Infrastructuur ingedeeld naar: • •

Object - Inrichting - Eigen terrein - aansluiting op openbaar gebied; Rijkswegen - provinciale wegen - gemeentewegen - eigen wegen.

Toegangen tot het gebouw, aangewezen brandweertoegangen inclusief rijroute en opstelplaats. Vluchtroutes op eigen terrein naar openbare weg. Indelingsoverzicht inrichting Indelingsoverzicht inrichting: waar ligt welk gebouw, hoe loopt infrastructuur, opstelplaatsen, bluswaterwinplaatsen, opvangplaatsen mensen bij ontruiming en/of evacuatie. Omgeving en kwetsbaarheid34 Kwetsbaarheid van gebouwen en locaties in beeld brengen per categorie. Gebouwen en locaties zijn ingedeeld in 3 categorieën: 1. Zeer kwetsbaar (alleen gebouwen) 2. Kwetsbaar (gebouwen en locaties) 3. Beperkt kwetsbaar (gebouwen en locaties) Waterwinning 34 Bron: AMvB: Besluit kwaliteit leefomgeving – Externe veiligheid: kwetsbare gebouwen en locaties

Pagina 58 van 211

Bluswaterwinplaatsen met bijbehorend debiet in m3/uur zijn in beeld: brandkranen, geboorde putten, opstelplaatsen openwater- en bluswaterriolen. Gelet op onderhoud dan wel andere omstandigheden, zoals langdurige droogte, bijhouden of de bluswatervoorziening operationeel te gebruiken is. Opstelling hulpverleningsvoertuigen Voor bestrijden van een incident komen één of meerdere eenheden naar de incidentlocatie toe. Denk aan voldoende opstelruimte. Wederzijdse beïnvloeding vanuit omgevingskenmerken: • • •

Omgeving ↔ Brand Omgeving ↔ Gebouw Omgeving ↔ Mens

De relaties tussen omgevingskenmerken en de incidentbestrijding zijn van belang voor de samenhang tussen de brand in het gebouw en de bedreigingen daarvan naar de omgeving of externe gevaarzetting vanuit de omgeving. Deze bedreigingen beïnvloeden de keuze voor een bepaalde inzettactiek.

E. Interventiekenmerken (Brandweerkunde) Interventie beschrijft wat een eventuele interne-organisatie en de brandweer kunnen gaan doen om de brand te bestrijden en de gevolgen van de brand te beperken. Dit worden de interventiekenmerken genoemd. Hieronder valt ook het redden en evacueren van mensen (bewoners, gasten, cliënten, patiënten, etc.). Interne organisatie - Bedrijfshulpverleningsorganisatie De voorbereiding en wijze van optreden van een eventuele aanwezige interne organisatie betreft de volgende onderdelen: • • • • • • •

Opstellen bedrijfshulpverleningsplan Opstellen ontruimingsplan Wijze van ontruimen en evacueren Bezetting interne organisatie (overdag en ‘s nachts) Ontruimingsoefeningen Wijze van alarmeren interne organisatie Uitgewerkte brandscenario’s Het optreden van een interne organisatie Alarmering interne organisatie - ontruiming Overdracht naar brandweer - opvang van personen

Voorbereiding en wijze van optreden van de brandweer Deze voorbereiding heeft betrekking op opleidingen, trainingen, oefeningen en procedures. Is er bijvoorbeeld sprake van een eenduidig handelingsperspectief voor het optreden bij grootschalige rookverspreiding in

Pagina 59 van 211

woongebouwen en zorggebouwen? Oefenen op basis van scenario’s die voor kunnen komen in het betreffende verzorgingsgebied. Scenario’s Scenario’s hebben betrekking op: • •

•

Brandbestrijding in complexe en niet-complexe gebouwen Redding van personen: Van belang daarbij is de mate van zelfredzaamheid aanwezige personen Uit een complex gebouw of een niet-complex gebouw Operationele leiding Oefenen overlegstructuur - grootschalig brandweeroptreden

Het optreden van de brandweer - commandovoering FABCM35 Met FABCM wordt gedoeld op het continue besluitvormingsproces rondom de aanpak van een incident gedurende de inzet. Het is dus geen eenmalig, maar een iteratief proces waarbij meerdere mensen betrokken zijn en dat voortdurend herhaald wordt. Tactiek en techniek van het brandweeroptreden en gebruik van preventieve voorzieningen. Wederzijdse beïnvloeding vanuit interventiekenmerken: • • •

Interventie ↔ Gebouw Interventie ↔ Mens Interventie ↔ Brand

De interactie tussen interventiekenmerken enerzijds en brand-, gebouw- en menskenmerken anderzijds is vanuit het oogpunt van hulpverlening beperkt. Houd rekening met de wisselwerking tussen de gebouwkenmerken en de veiligheid voor hulpverleners bij een repressieve inzet. Zoals: Het risico van instortingsgevaar en het bezwijken van brandwerende constructies. Bij de wisselwerking tussen interventiekenmerken en menskenmerken speelt de mate van zelfredzaamheid van mensen een rol. Mensen kunnen nietzelfredzaam zijn door lichamelijke, psychische of geestelijke beperkingen. De wisselwerking tussen interventiekenmerken en brandkenmerken spitst zich toe op specifieke risico’s zoals van vlamoverslag, back draft en rookgasexplosies. Deze laatste interactie bepaalt de keuze voor de wijze van repressief optreden door de brandweer (offensief, defensief, binnen, buiten).

35 Bron: NIPV – Handboek gebouwbrandbestrijding / januari 2023 Feiten verzamelen – Analyseren feiten – Besluit(en) nemen – Communiceren besluit(en) – Monitoren uitgezette acties

Pagina 60 van 211

Voorbereiding en wijze van multidisciplinaire samenwerking Het scenario dat we bij de uitwerking van dit incidenttype gebruiken is: Brand in een gebouw met kwetsbare doelgroepen. Er is hier duidelijk sprake van een incident met veel multidisciplinaire aspecten en dat daardoor een multidisciplinaire aanpak vereist. Er zal sprake zijn van een GRIP-situatie. Brand in een gebouw met kwetsbare doelgroepen Gebouw met meerdere doelgroepen en gebruiksdoelen, bestaat uit een: • • • • •

Zwembad en sportzalen Basisschool met kinderdagverblijf Buurthuis / Ontmoetingsplek met brasserie Bijzondere woonvorm 6 groepszorgwoningen, per appartement 6 dementerende bewoners 100 appartementen, bewoond door doelgroep zorg op afspraak

Brand in ruimte en rookverspreiding in het gebouw: • •

Brand in keramiekoven die in een bergruimte van het buurthuis staat opgesteld. Rookverspreiding op meerdere verdiepingen in het gebouw.

Bezoekers

Kenmerken

Scenariobeschrijving

• Winkelend publiek: 45. • Kinderen: 200 in leeftijdscategorie 1-12 jaar (80% beperkt zelfredzaam) • Recreanten: 150 in leeftijdscategorie 1-85 jaar (20% beperkt zelfredzaam) Mens

Bewoners kleinschalige zorg De 36 bewoners zijn verminderd zelfredzaam in verband met een geheugenprobleem als gevolg van ouderdom in combinatie met andere geestelijke of lichamelijke problemen. Er zijn 12 begeleiders aanwezig.

Pagina 61 van 211

Vaste bewoners 180 bewoners appartementen (beperkt zelfredzaam / zorg op afroep) Vrijstaand complex traditionele bouw, 7 tot 9 bouwlagen

Gebouw

• Bouwblok A – 6.742m2; 26 Appartementen [32%] – Gezondheidszorg [17%] – Sport [25%] – Onderwijs [26%] • Bouwblok B – 5.510m2; 16 Appartementen [24%] – Gezondheidszorg [14%] – Bijeenkomst [9%] – Onderwijs [53%] • Bouwblok C – 1.088m2; Bijeenkomst [100%] • Bouwblok D – 5.392m2; 20 Appartementen [30%] – Gezondheidszorg [27%] – Bijeenkomst [20%] – Onderwijs [23%] • Bouwblok E – 6.924 m2 + Bouwblok E - Parkeergarage 3.632 m2; 40 Appartementen [47%] – Gezondheidszorg [18%] – Winkel [17%] – Onderwijs [18%] • Parkeer- stallingsgarage van 3.632m2 [100%] Totale gebruiksoppervlakte is 29.288m2 en circa 600 personen. Omvang

Opslagruimte op begane grond

82m2

Rookbeeld

Meerdere verdiepingen

ca. 1.750m2

Mechanische ventilatie, zowel toe- als afvoer.

Brand Ventilatie

Omgeving

De lucht wordt vanaf het dak via kanalen naar de wooneenheden geblazen. Via aparte afvoervoorziening wordt de lucht uit de wooneenheden afgevoerd via een plenum boven het verlaagde plafond. In de ramen van de wooneenheden zijn ventilatieroosters aanwezig.

245m2

Het gebouw met meerdere gebruiksdoelen staat midden in een compacte woonwijk binnen de bebouwde kom en nabij de snelweg. BHV-organisatie van toepassing voor:

Interventie

• • • •

Basisschool en kinderdagverblijf Zwembad en sportzalen Brasserie – Ontmoetingscentrum/Buurthuis Bijzondere woonvorm met 24-uurszorg;

In dit scenario draait het om brand in een opslagruimte van het buurthuis. De rook heeft zich verspreid over meerdere verdiepingen. Dit alles leidt tot een

Pagina 62 van 211

zeer grote brand. Betrokken gebruikers zijn die van het zwembad, de sportzalen, de basisschool, het kinderdagverblijf, de bewoners van de appartementen (deels) en de bijzondere woonvorm met dementerende bewoners. Het gebouw moet gedeeltelijk ontruimd en geëvacueerd (bijzondere woonvorm) worden. Er is sprake van een GRIP-situatie. Context Het gebruik van het buurthuis annex brasserie, het zwembad en sportzalen, de basisschool en het kinderdagverblijf, de vier woontorens en de bijzondere woonvorm met 24-uurszorg is gebonden aan wetten en vergunningen om de brandveiligheid te beheersen en de risico’s te minimaliseren. De gebouweigenaar en de beheerders verrichten inspanningen om incidenten te voorkomen, bijvoorbeeld door regelmatig te controleren of de bouwkundige, installatietechnische en organisatorische maatregelen voldoen aan de voorschriften en door regelmatig veiligheidsoefeningen te houden. De overheid voert periodieke of steekproefsgewijze controles uit. Om de branduitbreiding te beperken en tijdig te kunnen blussen is een goed werkende brandmeldinstallatie en goed functionerende BHV-organisatie bepalend. Deze zijn in het betreffende complex niet overal vereist en daardoor maar in een bepaald deel aanwezig.

De snelheid en mate waarin de brand zich verspreidt wordt mede bepaald door bouwkundige maatregelen (brandwerende scheidingen, gesloten brandwerende deuren), de vuurlast (hoeveelheid brandbaar materiaal), de bereikbaarheid van de locatie voor de hulpdiensten, omvang en aard van de betrokken gebouwdelen, het aantal gasten (al dan niet zelfredzaam) en het aantal aanwezige medewerkers. Indien de brand hevig is geweest, kan de bouwkundige constructie zijn aangetast en kan er gevaar voor instorting ontstaan. Ook kan de technische installatie zijn aangetast, met als gevolg uitval van de energievoorziening en ICT in delen van het ziekenhuis. Oorzaken en mogelijke triggers • • •

Menselijk handelen: onvoorzichtigheid, bijvoorbeeld tijdens werkzaamheden. Bewust menselijk handelen: brandstichting. Technisch falen: kortsluiting, bijvoorbeeld door overbelasting.

Incidentverloop eerste 15 minuten Op woensdagmiddag zijn 12 ouderen in het buurthuis bezig met het bakken van keramiek. Door onbekende oorzaak is brand ontstaan in de bergruimte waar de keramiekoven stond en in gebruik was. De toegangsdeur van de bergruimte die uitkomt in de centrale gang (toegang tot zwembad en de sportzalen, toegang tot de basisschool en het kinderdagverblijf, toegang tot buurthuis annex brasserie, toegang tot woontorens) staat open. De brand breidt zich snel uit door het aanwezige isolatiemateriaal rondom de diverse

Pagina 63 van 211

leidingen. Enorme rookontwikkeling die door de openstaande deur de centrale gang vult. Er zijn op deze woensdagmiddag 45 gasten in het zwembad aanwezig, 20 kinderen in de sportzaal en 50 kinderen op het kinderdagverblijf. Ook zijn de 36 bewoners met de 24-uurszorg van woontoren D allemaal thuis. De brandmeldinstallatie in de centrale gang detecteert de rook en meldt dit door aan een Particuliere Alarm Centrale (PAC). De 12 ouderen in het buurthuis kunnen zich in veiligheid brengen en een aantal belt 112. De badmeester van het zwembad hoort het ontruimingsalarm en gaat kijken wat er aan de hand is. Hij ziet enorme zwarte rook in de centrale gang en start de ontruiming van het zwembad en de sportzalen. De begeleiding van het kinderdagverblijf heeft nog niets door. Dit geldt ook voor de begeleiding van de bijzondere woonvorm en de bewoners van de woontorens. Incidentverloop eerste uur De brandweer is in de tussentijd gearriveerd en wordt binnengelaten. De mensen uit het zwembad en sporthallen staan buiten in de kou. De kinderen in het kinderdagverblijf moeten nog gewaarschuwd worden om over te gaan tot ontruiming dan wel redding door de brandweer. Dit geldt ook voor de bijzondere woonvorm met 24-uurszorg en de beide woontorens. De brandweer concentreert zich daarbij op verkenning, redding en ontruiming, het gereedmaken van de bluswatervoorziening en brandbestrijding.

Vanwege het ontbreken van voldoende aantal BHV'ers en de enorme rookontwikkeling ontstaat er een lastig te ontruimen situatie. Rook kan zich ongehinderd verspreiden door het gebouw en de brand is moeilijk te bestrijden. Twee kinderen in het kinderdagverblijf verkeren in ernstig levensgevaar door inademing van hete giftige rook. Zij overlijden later in ziekenhuis. Daarnaast raken 10 kinderen ‘ernstig’ gewond door inademing van giftige rook. De politie is aanwezig om eventueel ondersteuning te bieden. De brandweer heeft moeite de brand te blussen en de brand wordt uitslaand. Hierop wordt besloten om de dementerende bewoners van de woontoren uit voorzorg te evacueren. De gemeente draagt zorg voor een opvanglocatie. Incidentverloop eerste 4 uur Het is de brandweer toch gelukt om de brand te blussen en deze is beperkt gebleven tot het buurtcentrum annex brasserie. De rook heeft zich in het gebouw over een veel groter gebied verspreid. De rook heeft zich verspreid naar: • • • • • •

het zwembad en sportzalen het kinderdagverblijf de basisschool de centrale hal vijf verdiepingen van woontoren D twee woningen van de bijzonder woonvorm met 24-uurszorg

Pagina 64 van 211

Ontruimen en evacueren vereist de nodige slagkracht van de brandweer en overige hulpverleningsorganisaties. Zodra het nablussen en ventileren van het complex is gestopt vertrekt de brandweer en kan de schade worden opgenomen. Er is brandschade, rookschade en waterschade ontstaan op diverse plekken in het gehele complex. Hierdoor kunnen het zwembad en sportzalen, de basisschool, het kinderdagverblijf, het buurthuis annex brasserie en een aantal woningen / appartementen, de komende tijd niet gebruikt worden. Hier worden maatregelen voor genomen door de gebouweigenaar en huurders. Incidentverloop eerste 24 uur De crisisorganisatie gaat over in een projectorganisatie. De nazorg en traumaverwerking voor de familie van getroffen kinderen en ouderen is een complex gebeuren. De afhandeling hiervan gaat nog maanden duren. Er vindt een eerste inspectie plaats van de schade. Acute werkzaamheden aan het gebouw en aan de technische installaties worden, indien nodig, uitgevoerd. De organisatorische consequenties van de brand voor het complex worden geïnventariseerd. Maatregelen worden genomen om het complex weer zo goed mogelijk te laten functioneren. Herstelfase Opname definitieve schade en afhandeling door verzekeringsmaatschappijen. Herstelwerkzaamheden aan het gebouw en de technische installaties worden uitgevoerd. Er kan discussie ontstaan over: • • • • Scenarioreferentie

Opkomsttijd brandweer Wijze van incidentbestrijding; met name redding/ontruiming kinderdagverblijf Niet naleven van vergunningsvoorwaarden Mate van brandveiligheid over dergelijke complexen elders in de stad

Praktijkvoorbeelden •

• • •

25 april 2014: Brand in keramiekoven in ‘buurtcentrum’ Het Kristal in Apeldoorn leidt tot gedeeltelijke ontruiming van twee woontorens. 24 bewoners opgevangen. GRIP 1. 18 Juli 2021: Brand in appartementen complex in Eygelshoven. Een bewoner overleden. 5 juni 2023: Grote brand in appartementen complex in Amsterdam. 12 oktober 2023: Grote brand in appartementen complex in Zoetermeer.

Pagina 65 van 211

Hoog

Toelichting

Verwacht

Impactcriterium

Laag

Onzekerheid bij impactcriterium

1.1 Aantasting van de integriteit van het grondgebied 2.1 Doden

2.2 Ernstig gewonden en chronisch zieken

n.v.t. Door rookvergiftiging zijn 2 kinderen uit het kinderdagverblijf overleden. Motivatie: Twee dodelijk slachtoffers Inhalatie van ‘giftige’ rookgassen. Motivatie:

-

-

-

B

A

C

C

B

D

A

A

B

B

A

C

-

-

-

C

B

D

-

-

-

B

A

C

-

-

-

4-16 personen hebben giftige rook ingeademd. Evacuatie c.q. ontruiming betreffen: • • • •

2.3 Lichamelijk lijden

•

45 personen uit zwembad 20 kinderen uit sportzaal 50 kinderen uit het kinderdagverblijf 36 personen bijzondere woonvorm met 24-uurszorg met 12 begeleiders 60 bewoners uit woontoren met zorg op afroep

12 oudere bezoekers uit het buurthuis staan buiten te wachten. Er zijn ongeveer 235 personen bij betrokken. Motivatie: • •

3.1 Kosten

< 400 personen maximaal 2-6 dagen.

De kosten van de grote brand zijn kleiner dan € 20 miljoen. De kostenposten betreffen herstel van bouwkundige en installatie technische schade en vervanging van kostbare apparatuur. Daarnaast financiële schade voor de basisschool, het kinderdagverblijf, het zwembad en de sportzalen, het buurtcentrum annex brasserie wegens inkomstenderving. Motivatie: Kosten < € 20 miljoen

4.1 Ernstige aantasting van milieu en natuur

n.v.t. Er zijn zes indicatoren van toepassing.

5.1 Verstoring van het dagelijks leven

Het incident leidt ertoe dat de getroffen basisschool, kinderdagverblijf, zwembad, sportzalen, buurtcentrum annex brasserie en de bijzondere woonvorm met 24uurszorg enige weken gedeeltelijk buiten gebruik zijn. Bovengenoemde partijen ervaren een verstoring van hun dagelijks leven. Motivatie: • • •

5.2 Aantasting lokaal/regionaal openbaar bestuur.

< 400 getroffenen; Tijdsduur is 1 week tot 1 maand. > 3 indicatoren => + 1 = B+1=C

n.v.t. Een significante categorie (handelingsperspectief), laag.

5.3 Sociaalpsychologische impact

6.1 Aantasting cultureel erfgoed

Motivatie: • •

< 1 week < 400 getroffenen

n.v.t.

Pagina 66 van 211

Waarschijnlijkheid

De waarschijnlijkheid van het scenario komt uit op D MIDDEN, oftewel ‘Waarschijnlijk’. Score DMIDDEN; k = 10,744, een kans van 5 - 50% per 5 jaar. Bron: Werken met scenario’s, risicobeoordeling en capaciteiten. Min. V en J. Maart 2013 | Publicatie nr.: j-18099

M.b.t. bijzondere woonvorm met 24-uurszorg:

Betrokken actoren

• • •

Raad van bestuur hoofd veiligheid bewonersplatform

Bestuur basisschool en kinderdagopvang. Bestuur zwembad en sportzalen. Bestuur buurtcentrum annex brasserie. Vereniging van eigenaren, gemeente, politie, brandweer, GHOR, wijkraad.

Beeldmateriaal

https://youtu.be/L4SUgGvRBOM https://youtu.be/iiOoLxsXcEo https://youtu.be/YQ-RQzzZM0I

Pagina 67 van 211

Risicomatrix – verwachte waarde UPDATE 2023 VNOG-6: Brand in gebouw met meerdere gebruiksdoelen

E (5)

1,0000

1,0000

1,0000

1,0000

1,0000

Catastrofaa lgevolg

1,0000

Waarschijnlijkheid

D (4)

Zeer Ernstig

0,3333

C (3) B (2)

0,0370

0,034567901

Aanzienlijk gevolg

Impact

UPDATE VNOG-6 Brand in gebouw met meerdere gebruiksdoelen

0,1111

Ernstig gevolg

0,1000

0,0123

A (1)

Beperkt gevolg

0,0100

0,00369

Zeer onwaarschijnlijk

Onwaarschijnlijk

Mogelijk

Waarschijnlijk

- laag (1) - midden (2) - hoog (3)

- laag (4) - midden (5) - hoog (6)

- laag (7) - midden (8) - hoog (9)

- laag (10) - midden (11) - hoog (12)

0,001234568 0,001234568 0,001234568

A

B

C

Zeer waarschijnlijk - laag (13) - midden (14) - hoog (15)

D

0,0010

Waarschijnlijkheid W →

3,500

Waarschijnlijkheidsschaal E

D

C

B

A

Scrolmenu →

Impact I →

1,902

IMPACT omrekening: van LOG naar Numeriek

E- Hoog (15)

4,833

E-Midden (14)

4,500

E-Laag (13)

4,167

D-Hoog (12)

3,833

D-midden (11)

3,500

D-laag (10)

3,167

C-Hoog (9)

2,833

C-Midden (8)

2,500

C-Laag (7)

2,167

B-Hoog (6)

1,833

B-Midden (5)

1,500

B-Laag (4)

1,167

A-Hoog (3)

0,833

A-Midden (2)

0,500

A-Laag (1)

0,167

A-laag (0)

0,001

5

1,00000

4

0,33330

3

0,11110

2

0,03700

1

0,01230

0

0,00369

0,66670

0,00000

0,22220

0,00000

0,07410

0,00000

0,02470

0,03457

0,00861

0,00000

0,00269

0,00000

∆ tussen LOG tredes

LOG Uitkomst

0,00100

Numerieke Schaal

D-midden (11)

Pagina 68 van 211

LOG Schaal

E

Risicobeeld met aandachtsgebied Incidenttype: VNOG-06 Brand in gebouw met kwetsbare doelgroepen

5,0

Cat. I

Catastrofaal gevoelig

4,5

Cat. II

3,5

Zeer ernstig gevoelig

4,0

2,5

Ernstig gevoelig

3,0

1,5

Aanzienlijk gevoelig

2,0

0,5

Beperkt gevoelig

1,0

Cat. III

Cat. IV

0,0 0,0

Zeer onwaarschijnlijk

0,5

1,0

Onwaarschijnlijk

1,5

2,0

Mogelijk

2,5

3,0

Risicoprofiel 2025-2028

Pagina 69 van 211

Waarschijnlijk

3,5

4,0

Zeer waarschijnlijk

4,5

5,0

Brand in een energieneutrale woning (VNOG 06-A) Maatschappelijk thema

2. Gebouwde omgeving

Crisistype

2.1 Branden in kwetsbare objecten

Incidenttype(n)

2.1.12 VNOG - Wakend en slapend aanwezig (woonfunctie: woningen en woongebouwen en bijzondere woonvormen, logies, bijeenkomstfunctie-KDV)

Beschrijving incidenttype(n)

Energieneutrale woningen worden ook wel zelfvoorzienende of nul-op-demeterwoningen genoemd. Zij dragen het energielabel A+++, het hoogst haalbare energielabel. Bij een energieneutraal huis zijn de volgende zaken vrijwel altijd toegepast: •

• • • • •

Een dak vol zonnepanelen om alle elektrische apparatuur te voeden. Soms gebeurt dit ook met andere duurzame energiebronnen als windmolens en aardwarmte. Een extreem goede isolatie van alle wanden, de vloeren en het dak. Driedubbele beglazing (HR+++ glas). Systeem om restwarmte terug te winnen. Verwarming die werkt via een zonneboiler of warmtepomp. Zeer zuinige cv-ketel of zelfs helemaal geen gebruik van aardgas.

Gelet op de nationale trend om te gaan verduurzamen is het goed om een aantal onderwerpen nader te beschouwen zoals: I. Energieprestatie van gebouwen II. Schadelijke stoffen bij branden met zonnepanelen III. Montagesystemen zonnepanelen - plat dak IV. Montagesystemen zonnepanelen - schuin dak V. Montagesystemen zonnepanelen – in-dak systeem voor schuin dak VI. Beperking uitbreiding van brand VII. Thermische isolatie VIII. Doctrine brandbestrijding Brandweer Nederland I. Energieprestatie van gebouwen - EPDB III De energieprestatie van gebouwen moet verbeteren zodat er minder energie wordt verbruikt. De Europese Commissie stelde daarom een richtlijn op waarmee zij binnen de EU een verbeterde energieprestatie voor gebouwen wil stimuleren. Dit is de EPBD III. Energieprestatie-eisen volgens de richtlijn • • • •

systeemeisen voor technische bouwsystemen documenteren van de energieprestatie van technische bouwsystemen zelfregulerende apparatuur voor het regelen van temperatuur per kamer of zone laadinfrastructuur voor elektrische auto’s

Pagina 70 van 211

•

keuringen van verwarmings- en airconditioningssystemen en aan gebouwautomatisering- en controlesystemen.

Onderverdeling De Europese Commissie splitste de eisen op in 3 thema's: 1. Systeemeisen technische bouwsystemen Om de energieprestatie van gebouwen efficiënter te maken, stelde de commissie systeemeisen op voor de verbetering van de energieprestatie van technische bouwsystemen. Onder technische bouwsystemen vallen systemen voor: • • • • •

ruimteverwarming en -koeling ventilatie warm tapwater ingebouwde verlichting gebouwautomatiserings- en controlesystemen

2. Technische keuringen van verwarmings- en aircosystemen Heeft een verwarmings- en aircosysteem een warmteopbrengst of koelvermogen van 70kW of meer? Dan gelden ook voor deze systemen bepaalde keuringsverplichtingen. Is één van beide systemen gekoppeld aan een ventilatiesysteem, dan moet ook dit ventilatiesysteem gekeurd worden. Bovendien geldt de verwarmingskeuring voor alle verwarmingssystemen en niet alleen op stookinstallaties. 3. Laadinfrastructuur36 voor elektrisch vervoer De (private) gebouwde omgeving is verplicht om laadinfrastructuur aan te leggen voor elektrische voertuigen bij nieuwbouw. Ook geldt dit als er ingrijpend wordt gerenoveerd. Deze verplichting ligt vast in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Nederland energieneutraal in 2050 Nieuwbouwwoningen moeten standaard al voldoen aan strenge eisen. Steeds meer huizen worden energieneutraal opgeleverd. Vanaf 2020 moet elke nieuwbouwwoning (bijna) energieneutraal zijn. Overheidsgebouwen moeten al vanaf 2018 aan deze eisen voldoen. En het liefst willen ze dat in 2050 heel gebouwd Nederland energieneutraal is. De Rijksoverheid heeft dit besloten om te voldoen aan de EPBD. Bijna energieneutrale woningen Het Bbl stelt eisen aan de energiezuinigheid van nieuw te bouwen bouwwerken. Er gelden BENG-eisen voor de thermische isolatie, de luchtdichtheid en de technische bouwsystemen.

(BENG = Bijna EnergieNeutrale Gebouwen)

36 Zie Besluit bouwwerken leefomgeving: oplaadvoorzieningen voor elektrische voertuigen, artikel 4.199, lid 2 en artikel 4.230a, artikel 5.21

Pagina 71 van 211

BENG-eisen Het Bbl kent voor energiezuinigheid een functionele eis: het bijna energieneutraal zijn van een bouwwerk37. Dit bijna energieneutraal38 zijn wordt uitgedrukt in 3 onderdelen: 1. BENG 1-eis - De maximale energiebehoefte in kWh per m2 gebruiksoppervlakte per jaar. 2. BENG 2-eis - Het maximale primair fossiel energiegebruik in kWh per m2 gebruiksoppervlakte per jaar. 3. BENG 3-eis - Het minimum aandeel hernieuwbare energie in procenten van de maximale energiebehoefte. De berekeningen hiervoor worden uitgevoerd volgens de NTA 8800-norm. BENG-methode BENG is een methode om een energiezuinig gebouw te ontwerpen. De eis van maximale energiebehoefte (BENG 1) is een soort maximaal budget aan energiegebruik van het bouwwerk. De bouwmethode heeft daar veel invloed op. Daarom is het goed om er in het ontwerp al rekening mee te houden. De BENG-eisen worden theoretisch bepaald. Het energiegebruik zal in de praktijk afwijken door bijvoorbeeld het gedrag van de gebruiker en weersomstandigheden. Gebruiksfunctie bepaalt de BENG-eisen Het Bbl stelt eisen39 per gebruiksfunctie. De toegestane maximale energiebehoefte (BENG 1-eis) is afhankelijk van de vormfactor Als/Ag. Dat is de verhouding verliesoppervlakte/gebruiksoppervlakte van de gebruiksfunctie.

Bij de BENG-berekening voor de woonfunctie moeten ook de nevengebruiksfuncties bij de woonfunctie aan de BENG-eisen40 voor de woonfunctie voldoen. Hierdoor blijft de BENG-berekening bij de woonfunctie eenvoudig. Een nevengebruiksfunctie van een woonfunctie is bijvoorbeeld een kantoor aan huis. Thermische isolatie (Rc-waarde en U-waarde) De thermische isolatie en de luchtdichtheid zijn onderdeel van de BENG 1berekening. Toch zijn in het Bbl voor deze onderwerpen aparte regels en prestatie-eisen opgenomen. Dit is om te voorkomen dat eenzijdig op installaties wordt ingezet bij het samenstellen van het maatregelenpakket voor energieprestatie. Een energiezuinig ontwerp gaat in de eerste plaats uit van het beperken van het energiegebruik. En dat wordt bereikt met goed isoleren en het aanbrengen van luchtdichtingen. Bouwkundige maatregelen hebben daarnaast een langere levensduur dan installaties en zijn minder gemakkelijk te vervangen. Warmteweerstand (Rc-waarde), afhankelijk van gebruiksfunctie 37 Zie Besluit bouwwerken leefomgeving: artikel 4.148, lid1 38 Zie Besluit bouwwerken leefomgeving: artikel 4.149, lid 1 39 Zie Besluit bouwwerken leefomgeving: artikel 4.149, lid 1 40 Zie Besluit bouwwerken leefomgeving: artikel 4.149, lid 3

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=35885cd5-9e74-48c3-9425-ae0d36587e49