Bijlage 1 - Transitievisie Warmte Berkelland
Tekst van het document
In dat plan kan een gebied worden aangewezen als gebied waar is gekozen voor de aanleg van een warmtenet. Hier wordt ook beschreven hoe bewoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen bij de voorbereiding worden betrokken en wat de resultaten daarvan zijn.
Stimulerend en/of faciliterend
Het in de markt zetten van een warmteconcessie op basis van het eigendomsrecht van de publieke ruimte. Een concessie is een overeenkomst waarbij de gemeente een exclusief recht verleend aan een warmtebedrijf in een bepaald geografisch gebied voor een bepaalde periode, waarbij dat warmtebedrijf voor eigen rekening en risico de aanleg en exploitatie van het warmtenet op zich neemt.
Een warmteconcessie is een faciliterend instrument van de gemeente
Faciliterend
Deelneming of participatie in een (eigen) warmtebedrijf. Dit houdt Privaatrechtelijk in dat de gemeente in een bestaand of een op te richten privaatrechtelijke rechtspersoon aandelen verwerft of kapitaal stort (bijvoorbeeld een lening verstrekt). Dat kapitaal kan de gemeente verliezen als de rechtspersoon failliet gaat of wanneer de rechtspersoon het niet meer terug kan betalen. Als de gemeente een krediet verstrekt kan zij daar voorwaarden aan verbinden of als zij in het aandelen verkrijgt kan zij zeggenschap verwerven in die rechtspersoon.
28
Toelichting
ORGANISATIEVORMEN
In deze situatie wordt de gemeente mede verantwoordelijk voor de rechtspersoon. Een voorbeeld hiervan is als de gemeente onder voorwaarden zelf een warmtebedrijf opricht. Dit warmtebedrijf kan een warmtenet aan leggen en en de exploitatie daarvan uitbesteden. Wanneer het gemeentelijke warmtebedrijf eigenaar blijft van het net en de exploitatie door een marktpartij wordt uitgevoerd neemt de Co-creatie gemeente een co-creërende rol aan. Ook kan de gemeente aandelen verwerven in een warmtebedrijf en daarin risicodragend participeren (de storting van kapitaal in aandelen, kan dan worden gezien als de financiële bijdrage van de gemeente). In deze situatie zal de gemeente als aandeelhouder invloed uitoefenen op de wijze waarop die onderneming wordt gerund.
Kwaliteit collectieve warmteoplossing Voor het verzekeren van de kwaliteit van de collectie warmteoplossing zal de gemeente op een aantal onderwerpen een afweging moeten maken. Deze onderwerpen moeten terugkomen en worden vastgelegd in het instrument dat de gemeente wil toepassen. • Betaalbaarheid: in welke mate de collectieve voorziening betaalbaar is voor de bewoners en bedrijven die de warmte zullen afnemen. • Duurzaamheid: in welke mate de warmteoplossing moet bijdragen aan het bereiken van de klimaatdoelstellingen van de gemeente. Verschillende warmtebronnen zorgen voor een verschillende CO2 reductie. • Leveringszekerheid voor de gebruiker: in welke mate biedt de gekozen warmteoplossing een duurzame oplossing zowel in organisatorische, technische als financiële zin.
Juridische aspecten Onderstaande juridische aspecten zullen moeten worden meegenomen bij de keuze voor het gewenste instrument. Tabel 4: Juridische aspecten waarmee de gemeente rekening zal moeten houden
Staatssteun
Indien de gemeente steun of voordelen verleent aan een onderneming en/of voordelen toekent aan die onderneming, die die onderneming ten opzichte van de andere marktpartijen bevoordeeld, moet er een staatssteuntoets worden uitgevoerd.
Aanbesteding
Indien de gemeente een concessie wil verlenen voor een warmtenet of een samenwerking met marktpartijen wil aangaan (deelneming in onderneming), moet zij rekeninghouden met het aanbestedingsrecht.
Mededinging
Als de gemeente (risicodragend) gaat participeren in een warmtebedrijf of een warmtebedrijf gaat oprichten, moet zij de mededingingsregels van de Wet Markt en Overheid in acht nemen, om oneerlijke concurrentie met de markt te voorkomen.
Verordening
Indien de gemeente gebruik maakt van een publiekrechtelijke instrument kan zij een verordening vaststellen waarin zij bepaalt dat zonder vergunning van B&W geen warmtenet in de gemeente mag worden aangelegd dan wel worden geëxploiteerd. Hierbij speelt als er meer partijen geïnteresseerd zijn in de vergunning voor een bepaald gebied de “schaarse” vergunning een rol. Er is mogelijk sprake van een schaarse vergunning indien meerdere gegadigden zich zouden aandienen om in het hetzelfde geografische gebied een warmtenet te exploiteren, maar dat er economische gezien maar ruimte is voor één warmtebedrijf.
WCW 2.0
Het wetsvoorstel Wet Collectieve Warmtevoorzieningen is op de lange baan geschoven en zal door nieuwe kabinet worden opgepakt. Dit wetsvoorstel werpt wel zijn schaduw vooruit. In het voorstel krijgt de Gemeente de regie en wijst een warmtekavel aan en wijst een warmtebedrijf aan dat het exclusieve recht krijgt om de in de kavel een warmtenet te aan te leggen en te exploiteren voor minimaal 20 en maximaal 30 jaar. (schaarse vergunningen problematiek)
Omgevingswet
Gemeente moet bij het maken van een verordening op de aanleg en exploitatie van een warmtewet wel rekening houden en deze passende maken aan de Omgevingswet
ORGANISATIEVORMEN
|
29
ZELF AAN DE SLAG Wat past bij mijn woning? Nu al kunnen inwoners zelf duurzame maatregelen uitvoeren waar zij geen spijt van krijgen. Denk aan het besparen van energie en het isoleren van de woning. Dus, heeft u plannen om de keuken te verbouwen? Kies dan voor koken op inductie. Verbouwplannen van het huis? Neem dan gelijk de isolatie mee. Ook is het mogelijk zonnepanelen op het dak te leggen om zelf energie op te wekken. In onderstaande WAT-kaart staat welke duurzame eindoplossing u kunt verwachten in uw wijk en met welke duurzame maatregelen u nu al kunt beginnen. De duurzame maatregelen die u kunt nemen verschillen per woning. Onderstaande afbeelding geeft een globaal overzicht van de mogelijkheden. Zoekt u meer informatie of onafhankelijk advies? Neem dan contact op met het Agem Energieloket.
30
|
ZELF AAN DE SLAG
ZELF AAN DE SLAG
|
31
Figuur 11: De duurzame maatregelen die u kunt nemen verschillen per woning. Bovenstaande afbeelding geeft een overzicht van de mogelijkheden.
Uitwerking interactieve WAT-kaart Gebied
Landelijk gebied en Neede Warmtepomp, hybride warmtepomp of kleinschalige collectieve oplossingen
Eibergen Warmtenet, warmtepomp of hybride warmtepomp
Borculo Warmtenet, warmtepomp of hybride warmtepomp
Ruurlo Warmtenet, warmtepomp of hybride warmtepomp
32
|
ZELF AAN DE SLAG
Duurzame eindoplossing
Wat kunt u al doen?
Om uw woning geschikt te maken voor een (hybride)warmtepomp is het belangrijk dat deze goed geïsoleerd is. U kunt uw vloer, muur en dak isoleren en HR-glas plaatsen. De kosten van deze maatregelen heeft u over een aantal Een individuele oplossing in de vorm van een all-electric jaren weer terug verdiend. Uw energierekening zal meteen warmtepomp voor woningen die momenteel schillabel B of beter omlaag gaan. Wanneer u gaat verbouwen kunt u overwegen hebben. Een andere optie is een hybride warmtepomp met om vloerverwarming aan te leggen en het dak nóg verder te hernieuwbaar gas voor relatief oudere woningen die momenteel isoleren. schillabel D of beter hebben. Het gaat dan om woningen waarbij Als uw gasketel aan vervanging toe is kunt u deze vervangen het te duur of niet mogelijk is om tot schillabel B te isoleren. voor een hybride warmtepomp met een gasketel op aardgas. Gebouwen die minder geschikt zijn voor individuele oplossingen of Hiermee kunt u flink besparen op uw aardgasverbruik en waar kansen liggen om een kleinschalige collectieve oplossing te energierekening zonder dat verregaande isolatie al nodig is realiseren zullen worden bijgestaan door de gemeente om dit zoals bij een volledig elektrische warmtepomp. verder te onderzoeken. Samen met uw buren kunt u een kleinschalige collectieve oplossing initiëren. De gemeente biedt hierbij hulp en ondersteuning.
Voor meer informatie en onafhankelijk advies kunt u terecht bij Agem energieloket. Een combinatie van individuele oplossingen en één of meerdere U kunt uw vloer, muur en dak isoleren en HR-glas plaatsen. warmtenetten. Om te bepalen welke woningen aangesloten kunnen De kosten van deze maatregelen heeft u over een aantal worden aan een warmtenet is maatwerk nodig en zal in 2022 jaren weer terug verdiend. Uw energierekening zal meteen verder onderzoek worden gedaan. U wordt nog door de gemeente omlaag gaan. geïnformeerd over het onderzoek. Als uw gasketel vervangen moet worden kunt u een gasketel Indien een warmtenet niet haalbaar blijkt zal moeten worden of hybride warmtepomp met een zogenaamde "gas los" of overgestapt op individuele oplossingen. Hierbij gaat het "gasloos"garantie kopen of huren. Hiermee wordt de ketel bijvoorbeeld om een all-electric warmtepomp voor woningen die kosteloos verwijderd en krijgt u een vergoeding wanneer u uw momenteel schillabel B of beter hebben. Een andere optie is een ketel gekocht heeft. Dit is verstandig wanneer het nog hybride warmtepomp met hernieuwbaar gas voor relatief oudere onzeker is of u in de toekomst op een warmtenet aangesloten woningen die momenteel schillabel D of beter hebben. Het gaat wordt.
dan om woningen waarbij het te duur of niet mogelijk is om tot Voor meer informatie en onafhankelijk advies kunt u terecht schillabel B te isoleren. bij Agem energieloket. Een combinatie van individuele oplossingen en één of meerdere U kunt uw vloer, muur en dak isoleren en HR-glas plaatsen. warmtenetten. Om te bepalen welke woningen aangesloten kunnen De kosten van deze maatregelen heeft u over een aantal worden aan een warmtenet is maatwerk nodig. In 2021 is hier een jaren weer terug verdiend. Uw energierekening zal meteen onderzoek gestart om de haalbaarheid van een warmtenet in omlaag gaan. Borculo te verkennen. U wordt nog door de gemeente Als uw gasketel vervangen moet worden kunt u een gasketel geïnformeerd over het onderzoek. of hybride warmtepomp met een zogenaamde "gas los" of Indien een warmtenet niet haalbaar blijkt zal moeten worden "gasloos"garantie kopen of huren. Hiermee wordt de ketel overgestapt op individuele oplossingen. Hierbij gaat het kosteloos verwijderd en krijgt u een vergoeding wanneer u uw bijvoorbeeld om een all-electric warmtepomp voor woningen die ketel gekocht heeft. Dit is verstandig wanneer het nog momenteel schillabel B of beter hebben. Een andere optie is een onzeker is of u in de toekomst op een warmtenet aangesloten hybride warmtepomp met hernieuwbaar gas voor relatief oudere wordt. woningen die momenteel schillabel D of beter hebben.
Het gaat Voor meer informatie en onafhankelijk advies kunt u terecht dan om woningen waarbij het te duur of niet mogelijk is om tot bij Agem energieloket. schillabel B te isoleren. Een combinatie van individuele oplossingen en één of meerdere U kunt uw vloer, muur en dak isoleren en HR-glas plaatsen. warmtenetten. Om te bepalen welke woningen aangesloten kunnen De kosten van deze maatregelen heeft u over een aantal worden aan een warmtenet is maatwerk nodig en zal in 2022 jaren weer terug verdiend. Uw energierekening zal meteen verder onderzoek worden gedaan. U wordt nog door de gemeente omlaag gaan. geïnformeerd over het onderzoek.
Indien een warmtenet niet haalbaar blijkt zal moeten worden overgestapt op individuele oplossingen. Hierbij gaat het om een all-electric warmtepomp voor woningen die momenteel schillabel B of beter hebben. Een andere optie is een hybride warmtepomp met hernieuwbaar gas voor relatief oudere woningen die momenteel schillabel D of beter hebben. Het gaat dan om woningen waarbij het te duur of niet mogelijk is om tot schillabel B te isoleren.
Als uw gasketel vervangen moet worden kunt u een gasketel of hybride warmtepomp met een zogenaamde "gas los" of "gasloos"garantie kopen of huren. Hiermee wordt de ketel kosteloos verwijderd en krijgt u een vergoeding wanneer u uw ketel gekocht heeft. Dit is verstandig wanneer het nog onzeker is of u in de toekomst op een warmtenet aangesloten wordt. Voor meer informatie en onafhankelijk advies kunt u terecht bij Agem energieloket.
Bovenstaande tekst staan online verwerkt in de interactieve WAT-kaart.
Geen spijt maatregelen Het vervangen van de cv-ketel door een duurzame warmteoplossing is over het algemeen pas de laatste stap in de verduurzaming van een gebouw. Tot die tijd kunt u als inwoner verbetermaatregelen toepassen waar u geen spijt van krijgt. Dit zijn maatregelen die – los van de uiteindelijke warmteoplossing – altijd verstandig zijn om te nemen richting een energieneutrale toekomst. Denk aan dak-, vloer-, spouwmuurisolatie en HR++glas, maar ook kleinere (en minder kostbare) maatregelen als radiatorfolie, tochtstrips, korter douchen en het verlagen van de watertemperatuur. Bij een verbouwing kunt u ook nadenken over vloerverwarming of laagtemperatuurradiatoren. Naast een lagere energierekening dragen de ‘geen spijt maatregelen’ ook bij aan het wooncomfort. De kosten en opbrengsten van deze maatregelen zijn normaal gesproken voor de gebouweigenaar. Dit kan mee in het normale proces van onderhoud en verbeteringen aan gebouwen. Wel zijn er regelmatig subsidies beschikbaar. Via het Agem Energieloket helpen wij graag om verstandige keuzes te maken. Dus heeft u plannen om uw keuken te verbouwen of uw fornuis te vervangen? Kies dan voor koken op inductie in plaats van een gasfornuis. Bent u van plan om uw huis te verbouwen? Neem dan ook meteen isolatiemaatregelen, bijvoorbeeld aan uw vloer, muren, ramen en/of het dak.
U kunt ervan uitgaan dat u minimaal tot schillabel D moet isoleren, maar bij voorkeur gaat u tot schillabel C of B. Wat uiteindelijk minimaal nodig is, hangt samen met de duurzame warmteoplossing voor het gebied waar u woont (zie ook tabblad OPLOSSINGEN). Vanuit het Rijk wordt gewerkt aan een ‘standaard’ die gebouweigenaren inzicht geeft welk isolatieniveau nodig is voor een duurzame toekomst. Klik hier voor meer informatie. Ook kunt u zonnepanelen en een zonneboiler op uw dak plaatsen om uw eigen stroom en warmte op te wekken. Binnen spoor 1 is een hybride of elektrische warmtepomp ook een interessante optie.
Energieloket AGEM Meer informatie en besparingstips zijn te vinden via het Energieloket van de Achterhoek: Energie voor mekaar Agem. Het Energieloket van de Achterhoek geeft antwoord op uw vragen over energie besparen, duurzaam (ver)bouwen en subsidies. Het Energieloket is een gratis service.
Leningen De gemeente Berkelland biedt een lening aan voor gezamenlijke initiatieven voor energiebesparende maatregelen. Hiermee kunt u als inwoner tegen een lage rente geld kunt lenen om energie te besparen. Meer informatie is te vinden op: Energiebesparing - Gemeente Berkelland. Als u een woning bezit die u duurzamer, toekomstbestendiger, asbestvrij of kwalitatief beter wilt maken, dan kunt u misschien in aanmerking komen voor de SVn-Toekomstbestendig Wonen Lening. De lening is een gezamenlijk initiatief van de gemeente Berkelland en de provincie Gelderland. Meer informatie is te vinden op: Toekomstbestendig Wonen Lening - Gemeente Berkelland.
ZELF AAN DE SLAG
|
33
Meer informatie Op deze websites vindt u meer informatie over hoe u zelf aan de slag kunt met het verduurzamen van uw woning of woonomgeving: • • • •
https://www.agem.nl/ www.milieucentraal.nl https://www.rvo.nl/subsidie-en-financieringswijzer https://uptempo.nu/
Inspiratie voor (kleinschalige) collectie warmteoplossingen: • PAW in de praktijk - Programma Aardgasvrije Wijken • Energie Samen
34
|
ZELF AAN DE SLAG
Verdieping: Hoe werken de duurzame warmteoplossingen? Warmtenet (collectief) Een warmtenet is een netwerk van leidingen onder de grond waar warm water doorheen stroomt. Dit wordt ook wel stadsverwarming genoemd. Er zijn verschillende warmtebronnen die voor warm water kunnen zorgen. Mogelijke warmtebronnen zijn bijvoorbeeld restwarmte, biomassa, geothermie (aardwarmte) of aquathermie (warmte uit oppervlaktewater, afvalwater of leidingwater).
Afbeelding van een warmtenet
Verdieping: Hoe werken de duurzame warmteoplossingen?
|
35
Restwarmte (in combinatie met een warmtenet) Restwarmte komt vrij bij een productieproces en wordt vervolgens via een warmtenet getransporteerd naar de gebouwen. Restwarmte is warmte die over is en niet meer binnen het bedrijf zelf kan worden gebruikt.
Afbeelding van een warmtenet i.c.m restwarmte
36
|
Verdieping: Hoe werken de duurzame warmteoplossingen?
Zonthermie (in combinatie met een warmtenet) Zonthermie is het winnen van zonnewarmte. Via zonnecollectoren op daken of zelfs zonneweides kan extra duurzame warmte opgewekt worden voor het netwerk. Omdat deze warmte vooral in de zomer beschikbaar komt, combineert dit goed met een Warmte-Koude-Opslag. Zo kan de energie opgeslagen worden en in de winter worden gebruikt. Op dit moment is zonthermie vooral een mogelijke aanvulling op andere warmtebronnen.
Afbeelding van een warmtenet i.c.m. zonthermie
Geothermie (in combinatie met een warmtenet) Geothermie, ook vaak ‘aardwarmte’ genoemd, maakt gebruik van warmte uit de grond. Bij warmtewinning van het maaiveld tot 500 meter diepte spreken we over bodemenergie. Geothermie is de benutting van warmte uit de ondergrond vanaf 500 meter en dieper. Om het warme water te kunnen winnen, moeten er twee putten worden geboord: een productieput en een injectieput. Het boren van een put is kostbaar (een enkele boring kost al gauw 2 tot 5 miljoen euro). Minder diep boren kan in sommige gevallen (ondiepe geothermie), maar levert ook minder warmte. Gezien de hoge kosten is er ook een aanzienlijke warmteafzet nodig om de investering terug te verdienen. Dit maakt dat je moeilijk stapsgewijs een warmtenet kan laten groeien. Het is vaak een grote, kostbare operatie. Naast de schaal van deze projecten speelt ook de geschiktheid van de ondergrond een belangrijke rol. Door middel van metingen (seismiek) aan het aardoppervlakte krijgen we een beeld van de ondergrond. De kenmerken en mogelijkheden van de put worden pas echt bekend na een proefboring. Op dit moment heeft een geothermieproject alleen kans van slagen als er ook een aanzienlijke zekerheid is over de warmteopbrengst (bodem) en warmteafname. Als een van deze twee onzeker lijkt, dan zijn de risico’s en benodigde risicopremies voor geothermie te hoog.
Verdieping: Hoe werken de duurzame warmteoplossingen?
|
37
Afbeelding van een warmtenet i.c.m geothermie
Aquathermie (in combinatie met een warmtenet) Oppervlaktewater en afvalwater zijn twee warmtebronnen die steeds vaker worden gebruikt voor warmtenetten. Deze bronnen, en dan met name het oppervlaktewater (rivieren, meren) zijn in Nederland altijd en veelvuldig aanwezig waardoor de continuïteit voor de lange termijn is gegarandeerd. Ook drinkwater(leidingen) wordt als mogelijke warmtebron gezien. Aquathermie levert, vanwege de relatief lage watertemperatuur, een lage temperatuur voor de verwarming van gebouwen. Er is daarom een warmtepomp nodig om de warmte naar een bruikbare temperatuur te brengen. Dit kan ook betekenen dat het elektriciteitsnetwerk verzwaard moet worden.
38
|
Verdieping: Hoe werken de duurzame warmteoplossingen?
Warmte uit oppervlaktewater Een aquathermie-systeem dat gebruikt maakt van warmte uit oppervlaktewater, wordt ook wel TEO genoemd: Thermische Energie uit Oppervlaktewater. In dit systeem wordt warmte onttrokken uit het water. In de praktijk zijn er vaak regels/randvoorwaarden voor het onttrekken van warmte uit de wateren, waardoor de bron (met name in de koudere periode) niet optimaal benut kan worden. Dit maakt dat TEO vaak gecombineerd wordt met een Warmte-Koude Opslag (WKO) of een warmtebuffer.
Afbeelding van een warmtenet i.c.m. TEO
Verdieping: Hoe werken de duurzame warmteoplossingen?
|
39
Warmte uit afvalwater Een aquathermie-systeem dat gebruikt maakt van warmte uit afvalwater wordt ook wel TEA genoemd: Thermische Energie uit Afvalwater. In dit systeem wordt warmte onttrokken uit rioleringsbuizen of uit afvalwater bij een waterzuiveringsinstallatie. In veel gevallen is de temperatuur van de bron (effluent water) hoger dan bij oppervlaktewater. Ook zijn er minder temperatuurschommelingen dan bij oppervlaktewater.
Afbeelding van een warmtenet i.c.m. TEA
40
|
Verdieping: Hoe werken de duurzame warmteoplossingen?
Warmte uit drinkwater Eén van de vormen van aquathermie is TED; Thermische Energie uit Drinkwater. Warmtewinning uit drinkwater kan een interessante optie kan zijn, vanwege de constante beschikbaarheid van de warmte. Het uitwisselen van warmte met drinkwater is iets eenvoudiger dan bij vuil rioolwater. Omdat het leidingwater een lage temperatuur heeft, wordt het gecombineerd met een warmtepomp.
Afbeelding van een warmtenet i.c.m. TED
Warmte Koude Opslag (WKO, in combinatie met een warmtenet) Een Warmte Koude Opslag (WKO) is geen echte warmtebron, maar een buffer in de bodem om warmte en koude over het jaar in op te slaan. Warmte die in de zomer beschikbaar is, kan in de bodem opgeslagen worden. Denk bijvoorbeeld aan de opgewarmde Arkervaart (aquathermie) of zonnewarmte (zonthermie). Warm water (15 – 25˚C) wordt via een put in een doorlatende zandsteenlaag gepompt, op enkele tientallen tot honderden meters diepte. In de winter, wanneer deze warmte nodig is, wordt deze weer opgepompt. Meestal wordt een warmtepomp gebruikt om de temperatuur van het water daarna nog verder te verhogen, zodat het gebruikt kan worden om gebouwen te verwarmen. Hetzelfde proces gebeurt andersom in de winter. Koud water (7 – 12˚C) wordt in de winter in de bodem opgeslagen en in de zomer gebruikt wanneer er een koelvraag is. Het koude water wordt dan weer opgepompt en gebruikt om gebouwen te koelen. Vooral in combinatie met lage temperatuur warmtebronnen zoals aquathermie en zonthermie is een WKO vaak een belangrijke component in het warmtesysteem. Voor de toepassing van deze vorm van energieopslag in de bodem is in het algemeen een vergunning Grondwaterwet vereist. Daarin wordt onder andere vastgelegd dat er (voldoende) energiebalans in de bodem moet zijn.
Het is niet toegestaan in uitsluitingsgebieden zoals grondwaterbeschermingsgebieden.
Verdieping: Hoe werken de duurzame warmteoplossingen?
|
41
Warmtepompen (individueel) Een warmtepomp kan worden gezien als een elektrisch en energiezuinig alternatief voor de traditionele CV-ketel. De oplossing wordt ook wel all electric genoemd, omdat er alleen gebruik wordt gemaakt van elektriciteit. Een warmtepomp onttrekt warmte uit de bodem (bodemwarmtepomp) of de buitenlucht (luchtwarmtepomp) en verwarmt dit verder. Met één deel elektriciteit maakt een warmtepomp twee tot zes delen warmte. De warmtepomp is dus een zeer efficiënte techniek. Voor een luchtwarmtepomp is een buitenunit nodig. Dit is een ventilatorkast aan de buitenkant van de woning, net als bij een traditionele airco. Dit heeft invloed op de uitstraling van de woning. De ventilator maakt ook geluid, wat soms als hinderlijk ervaren kan worden. De plek van een buitenunit moet daarom zorgvuldig uitgezocht worden, zie ook de website van milieucentraal. Ook kunnen er maatregelen genomen worden om de geluidsproductie te verminderen, zoals het plaatsen van een isolerende omkasting op de ventilator. Een bodemwarmtepomp is een warmtepompsysteem dat de bodem als warmtebron gebruikt. De warmtepomp maakt gebruik van een zogenaamde ‘bodemwarmtewisselaar’ om warmte aan de bodem te onttrekken. Dit worden ook wel bodemlussen genoemd. Het is een efficiënte manier van verwarmen. Hiervoor is wel een hogere investering nodig vooraf ten opzichte van een luchtwarmtepomp.
De ondergrond moet ter plaatse van het gebouw wel geschikt zijn. Daarnaast is het soms niet toegestaan om bodemlussen te plaatsen. Dit is bijvoorbeeld het geval in grondwaterbeschermingsgebieden.
Afbeelding van een woning met een bodemwarmtepomp
Een warmtepomp levert warmte op 30 - 50 °C, dat is aanzienlijk lager dan de circa 80 °C van een HR-ketel. Daarom is het nodig om een gebouw te isoleren tot minimaal schillabel B. Verder is een lagetemperatuur-afgiftesysteem nodig, zoals vloerverwarming en/of lage temperatuur radiatoren/convectoren. De duurzaamheid van de warmtepomp is afhankelijk van de elektriciteit die gebruikt wordt. Voor een duurzame oplossing is ook duurzame elektriciteit nodig. Lokale opwek (bijvoorbeeld zonnepanelen) draagt bij aan een duurzaam systeem. Een bodemwarmtepomp kan een huis ook efficiënt koelen, met een zeer laag energiegebruik. Hierdoor is een traditionele airconditioner, die doorgaans erg veel energie verbruikt, onnodig. Luchtwaterwarmtepompen kunnen ook koelen, maar verbruiken hiervoor meer energie dan een bodemwarmtepomp.
42
|
Verdieping: Hoe werken de duurzame warmteoplossingen?
Warmtepompen kunnen worden ingezet voor een ‘all-electric strategie’, maar ook voor een hybride systeem, waarbij deels nog (hernieuwbaar) gas wordt gebruikt.
All-electric warmtepompen Bij de strategie ‘all-electric’ wordt per gebouw een elektrische warmtepomp ingezet voor verwarming en warm tapwater. De gebouwen hebben bij deze strategie geen gasaansluiting meer nodig. Deze strategie kan per woning/gebouw worden uitgevoerd, maar ook als collectief systeem, in bijvoorbeeld een appartementencomplex. Als een hele buurt overstapt op elektrische oplossingen kan het nodig zijn om het elektriciteitsnetwerk te verzwaren.
Hybride warmtepompen met duurzaam gas Een hybride warmtepomp is een warmtepomp die op elektriciteit werkt in combinatie met een HR-ketel op gas. De elektrische warmtepomp levert de basislast van de warmtevraag. Als de warmtepomp niet voldoende warmte kan leveren, bijvoorbeeld in de winter of bij warm tapwater verbruik, neemt de HR-ketel het over. De warmtepomp zal het grootste gedeelte van de warmtevraag gedurende het jaar invullen. Om dit systeem efficiënt te kunnen toepassen, moeten de gebouwen tot minimaal schillabel D worden geïsoleerd, maar bij voorkeur natuurlijk nog beter. Dit zorgt voor minder verbruik. In het begin kan van aardgas gebruik gemaakt blijven worden. Vanwege de inzet van de efficiënte warmtepomp en de isolatiemaatregelen is al veel minder aardgas nodig en daalt de CO2-uitstoot van het gebouw flink. Als op termijn hernieuwbare gassen, zoals groen gas of waterstof, beschikbaar komen, kan hierop overgestapt worden. De oplossing wordt dan helemaal zonder uitstoot van CO2. Overstappen op een hybride oplossing kan een tussenstap zijn naar een volledig all electric warmtepomp. Inzet van hybride warmtepompen is daarom bijna altijd een goede (tussen)stap voor gebouwen die geen gebruik kunnen maken van warmtenetten. Dit geldt zeker voor oudere gebouwen die moeilijk in een keer naar all electric kunnen gaan.
Afbeelding van een woning met een hybride warmtepomp
Verdieping: Hoe werken de duurzame warmteoplossingen?
|
43
Duurzame gassen Waterstof is een techniek die nog volop in ontwikkeling is. Waterstof is eigenlijk geen energiebron, maar een energiedrager. Er is dus (ergens anders opgewekte) wind- of zonne-energie nodig om waterstof te produceren. Hierbij gaat ook relatief veel energie verloren. Een efficiënte warmtepomp levert in vergelijking veel meer warmte op voor dezelfde hoeveelheid elektriciteit. Daarom lijkt het niet waarschijnlijk dat waterstof veel gebruikt gaat worden voor het verwarmen van huizen. Aangezien het voorlopig ook maar beperkt beschikbaar is, wordt waterstof vooral ingezet voor de industrie en voor transport. Voor die sectoren bestaat namelijk geen andere oplossing. Voor meer informatie, zie de website van het Expertise Centrum Warmte. Biogas is gas dat vrijkomt bij vergisting van organisch materiaal, zoals mest en groenafval. Groen gas is biogas dat is opgewaardeerd naar aardgaskwaliteit. Voor gebruik in woningen is groen gas eenvoudiger te gebruiken dan biogas, omdat het dezelfde eigenschappen als aardgas heeft. Hierdoor hoeven de installaties en apparatuur in woningen en gebouwen niet te worden aangepast. Bij biogas zou dat wel moeten gebeuren. Groen gas kan overal worden toegepast waar op dit moment ook aardgas gebruikt wordt. Maar op dit moment is de beschikbaarheid van biogas zeer beperkt.
Er zal nu en in de toekomst niet genoeg biomassa beschikbaar zijn om alle buurten in Nederland met groen gas te verwarmen. Er moet dus zorgvuldig gekozen worden waar groen gas het beste ingezet kan worden. Het doel is daarom om groen gas alleen in te zetten in buurten waar de andere aardgasvrije strategieën veel duurder of technisch niet haalbaar zijn.
Afbeelding van een woning met duurzaam gas
44
|
Verdieping: Hoe werken de duurzame warmteoplossingen?