Bijlage 1 - Rapportage Binnensport Eibergen beweegt mee!
Tekst van het document
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE! Concept 1.3a | | november ’21
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE! Eindrapportage november 2021
INHOUDSOPGAVE 1.
2.
3.
Toekomstige situatie
12
Inleiding
4
1.1.
Aanleiding
4
3.1.
Gebruik verenigingen
12
1.2.
Aanpak uitvoering onderzoek
4
3.2.
Gebruik onderwijs
12
1.3.
De context van het onderzoek
5
3.3.
(verwachte) bezetting bij behoud huidige
1.3.1
Bestuursopdracht haalbaarheidsonderzoek
5
1.3.2
Demografische ontwikkelingen
6
1.3.3
leerlingenprognoses
1.3.4
Sportdeelname/ledenontwikkeling
voorzieningen
12
3.4.
Analyse benodigd aantal zaaldelen
13
6
3.4.1
gebruik overdag
13
6
3.4.2
Gebruik avond
14
3.4.3
Betekenis gebruik (scholen) locatie Pickerhal
14
3.4.4
verwachte bezetting op basis van 4 zaaldelen
14
3.5.
Betekenis traject ‘verbindingen/samenwerkingen’
15
Huidige situatie
7
2.1.
Huidige voorzieningen
7
2.1.1
Sporthal De Pickcerhal.
7
2.1.2
Gymzaal de rekstok
7
2.1.3
Kulturhus/gezondheidscentrum ‘t spieker
7
4.1.
Locatie
15
Tecnhische en functionele uitgangspunten
16
4.
Uitgangspunten scenario’s
15
2.1.4
Dorpshuis de Huve
8
4.2.
2.2.
Huidig gebruik sportaccommodaties
8
4.3.
Financiële uitgangspunten
17
2.2.1
Conclusies uit vragenlijsten sportaccomodaties Eibergen 8
4.4.
Criteria
18
2.2.2
Gebruikers De Pickerhal
9
2.2.3
Bezetting De Pickerhal
9
2.2.4
Gebuikers De Rekstok
11
2.2.5
Bezetting De Rekstok
11
2.2.6
Gymzaal IKC Simmelink (nog te ontwikkelen)
12
Eindrapportage november 2021
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
2
5.
scenario’s
18
5.1.
UItwerking scenario’s
20
5.1.1
Scenario 0 - consolideren
20
5.1.2
Scenario 1a – deels afstoten en deels 21
5.1.3
Scenario 1B –afstoten Pickerhal en nieuwbouw
23
5.1.4
Scenario 2A - afstoten Pickerhal sporthal DEF en
6.
A. UITWERKING RESULTATEN VRAGENLIJSTEN C. LEDENONTWIKKELING VERENIGINGEN D. GEBRUIK VERENIGINGEN
25
E. REACTIES EN TERUGKOPPELING KLANKBORDGROEP &
Pickerhal en verbinding ‘t Spieker
27
F. WEERGAVE BIJEENKOMST COMMISSIE- EN RAADSLEDEN 14
Opties buitensport/buitenruimte
29
renovatie Pickerhal deel ABC en verbinding ‘t Spieker
5.1.6
Scenario 2b - afstoten Pickerhal en nieuwbouw
Financiele uitwerking
OMWONENDEN PICKERHAL SEPEMBER 2021
31
6.1.
Eenmalige kosten/ investering
31
6.2
Jaarlijkse inkomsten en potentiële eenmalige dekking
34
7.
Duiding scenario’s o.b.v. criteria
37
8.
Verzelfstandiging
411
Eindrapportage november 2021
45
B. DOORLOPEN PROCES
renoveren Pickerhal
5.1.5
BIJLAGEN
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
3
1. INLEIDING
Daarnaast omvat het onderzoek een eerste verkenning van de
1.1. AANLEIDING
1.2. AANPAK UITVOERING ONDERZOEK
Eibergen maakt onderdeel uit van gemeente Berkelland en is een kern met
Organisatie
een hechte en betrokken gemeenschap (11.185 inwoners d.d. 2020). Diverse
Voor de uitvoering van het haalbaarheidsonderzoek is gewerkt met een
(sport)verenigingen hebben onder leiding van gymnastiekvereniging
initiatiefgroep en klankbordgroep. De initiatiefgroep droeg zorg van de
ODIVAL in 2019 het initiatief genomen om na te denken over hun toekomst
uitvoering van het onderzoek. Deze bestond uit een vertegenwoordiging
in de Eibergse samenleving. Ze willen zich richten op een brede
van ODIVAL, het onderwijs, de gemeente, de Sport Federatie Berkelland en
voorzieningenstructuur met sport als een belangrijk middel waarbij kansen
extern procesbegeleider voor verkenning van samenwerking tussen
worden aangegrepen om onderling meer verbinding te zoeken met
onderwijs, verenigingen en organisatie. De klankbordgroep voorzag de
onderwijs en maatschappelijke organisaties. Hierin ligt een belangrijke
initiatiefgroep van reactie/advies op basis van concrete tussenresultaten.
relatie met de beschikbare binnensportaccommodaties in Eibergen. Daarbij
Daarmee had de klankbordgroep een adviserende/consulterende rol.
is het versterken van samenwerking en vergroten van verbinding tussen
Betrokkenen konden zich aanmelden voor de klankbordgroep of
verenigingen, onderwijs en (maatschappelijke) organisaties door middel van
aangegeven per mail op de hoogte te willen worden gehouden. In
het aanbod van sport en beweging onderdeel van de opgave die voorligt.
samenhang hiermee is een brede groep van geïnteresseerden/betrokkenen
(on)mogelijkheden van verzelfstandiging van het vastgoed.
De aanleiding voor voorliggend onderzoek wordt bovenal ook gevormd door het collegeprogramma ‘Sport is meer!’. Hierin is opgenomen dat natuurlijke momenten worden aangepakt om gemeentelijke binnensportaccommodaties toekomstbestendig te maken. De teruglopende bezettingsgraad van de binnensportvoorzieningen, verwacht groot onderhoud en de verwachte investeringen voor het duurzaam maken van de gemeentelijke accommodaties waren een natuurlijk moment om gedegen na te denken over de voorzieningenstructuur in Eibergen. Met voorliggend haalbaarheidsonderzoek moet inzichtelijk worden welke kwantitatieve en kwalitatieve behoeften er liggen en hoe deze zich vertalen in een goede sportvoorzieningenstructuur.
Eindrapportage november 2021
per mail op de hoogte gehouden van de voortgang. Het doorlopen proces Er is voor gekozen om de uitvoering van het onderzoek, in samenwerking met de initiatiefgroep en klankbordgroep, te koppelen aan een aantal mijlpalen om tot een gedragen eindresultaat te komen. Deze mijlpalen waren samengevat gericht op (1) de kwantitatieve en kwalitatieve behoefte en scenario’s om invulling te geven aan behoefte en (2) de uitwerking van de scenario’s. Bijlage B bevat een uitgebreid overzicht van het doorlopen proces. Bijlage E bevat daarnaast de inhoudelijke inbreng vanuit de klankbordgroep met reactie van de gemeente.
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
4
Om de benodigde informatie te verkrijgen voor het uitvoeren van het
gebracht. Deze scenario’s zijn, passend bij de aard van het onderzoek,
onderzoek is aan de huidige gebruikers van de binnensportaccommodaties
inhoudelijk en financieel (investering en exploitatie) verder uitgewerkt.
een uitgebreide vragenlijst ter beantwoording voorgelegd. Met deze
Die uitwerking is geduid op basis van geformuleerde criteria die zijn afgeleid
vragenlijsten werd beoogd te verkrijgen:
van de opgehaalde informatie bij gebruikers. Dit bij elkaar dient als basis
•
Inzicht in bezetting diverse binnensportaccommodaties van Eibergen;
voor besluitvorming door de gemeente(raad) over een voorkeursscenario
•
Inzicht in de sport- en beweegbehoeften van de verenigingen. Denk
voor de toekomst van de binnensportaccommodaties in Eibergen.
hierbij ook aan verwachte groei/ krimp, visie en ontwikkelingen,
Na besluitvorming door de gemeente(raad) dient het voorkeursscenario
trainingsbehoefte en wedstrijdbehoefte;
meer gedetailleerd te worden uitgewerkt voordat de uitvoering ervan kan
Informatie over (on)tevredenheid op diverse aspecten van de huidige
worden opgepakt.
•
binnensportaccommodaties; •
Verkenning concrete kansen en mogelijkheden voor inzet & beheer en
1.3. DE CONTEXT VAN HET ONDERZOEK
exploitatiefase sportvoorziening; •
Verkenning visie op toekomstige ontwikkelingen in relatie tot de nieuwe
1.3.1 BESTUURSOPDRACHT HAALBAARHEIDSONDERZOEK
sportvoorziening;
Om te starten met het haalbaarheidsonderzoek is door de gemeente (college van B&W) een bestuursopdracht vastgesteld. In deze
Omwonenden
bestuursopdracht is naast de aanpak ook een aantal zaken opgenomen dat
In (deze fase van) het onderzoek staan de gebruikers van de
als kader/uitgangspunt heeft gediend voor het onderzoek:
binnensportaccommodaties centraal. Omwonenden van de huidige Pickerhal zijn per tweemaal per brief geïnformeerd. Zie hiervoor bijlage E. In
•
beschouwd en is ook leidend voor het haalbaarheidsonderzoek.
een volgende fase wordt de betrokkenheid van omwonende verder •
vormgegeven.
De huidige locatie van de Pickerhal wordt als een goede locatie
Er lijkt op voorhand geen extra behoefte te zijn aan nieuwe maatschappelijke ontmoetingsruimten (naast de bestaande locaties in
Scenario’s als basis voor vervolg
Eibergen) maar wel kansen voor verbinding en samenhang met ’t
Voor het invullen van het toekomstige aanbod zijn meerdere scenario’s
Spieker.
mogelijk, variërend van renovatie van de huidige voorzieningen tot volledige nieuwbouw op basis van de onderzochte behoefte. Met het onderzoek zijn op basis van opgehaalde informatie diverse mogelijke scenario’s in beeld
Eindrapportage november 2021
•
In de scenario’s voor de toekomstige situatie wordt het aspect duurzaamheid nadrukkelijk meegenomen.
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
5
•
•
De urgentie van investeren in de binnensport moet duidelijk in beeld
appartementen. De extra woningbouw zal de geprognotiseerde daling van
worden gebracht.
het inwoneraantal iets afvlakken.
De besluitvorming over de realisatie van een gymzaal bij IKC ’t Simmelink op 10 december 2019 wordt als een gegeven beschouwd bij de uitvoering van het onderzoek.
Aangenomen wordt dat de extra woningbouw geen significant effect op de ruimtebehoefte voor de binnensport.
1.3.3 LEERLINGENPROGNOSES Het primair onderwijs is een van de hoofdgebruikers overdag van de
1.3.2 DEMOGRAFISCHE ONTWIKKELINGEN Voor de huidige en toekomstige ruimtebehoefte van de binnensport is gekeken naar de ontwikkeling van de bevolking, zowel op het niveau van de gemeente Berkelland als specifiek voor de kern Eibergen. Het totaal aantal inwoners van de gemeente Berkelland is in de periode 2005-2020 met ongeveer 3% gedaald van 45.230 naar 43.770. Op basis van recente prognose wordt verwacht dat de totale bevolking van de gemeente Berkelland tot 2050 zal afnemen. Daarnaast laat de ontwikkeling van de samenstelling van de bevolking zien dat er sprake is van ontgroening en vergrijzing: het aantal jongeren is afgenomen en het aantal ouderen is toegenomen. Ook in de kern Eibergen is een daling van het totaal aantal inwoners te zien in de periode 2000-2020 (11.860 naar 11.155) en verhoudingsgewijs een afname van het aantal jongeren en toename van het aantal ouderen. Het aantal 70-plussers is in de periode 2000-2020 gestegen van 1.125 naar 1.975. Dat is een relatieve toename van ruim 9% naar bijna 18%.
binnensportaccommodaties in Eibergen. Het betreft de scholen IKC Op d’n Esch, OBS Menno ter Braak, IKC Het Sterrenpalet en IKC ’t Simmelink. De periode 2014-2020 laat een daling van het totaal aantal leerlingen zien. Door het bureau MOOZ is in 2019/2020 een leerlingenprognose voor deze vier scholen opgesteld tot 2034. Hieruit is op te maken dat het totaal aantal leerlingen tot 2025 afneemt van 844 naar 782. Dit aantal stabiliseert en tot 2034 neemt het aantal leerlingen toe tot 859 leerlingen. Voor de uitvoering van het haalbaarheidsonderzoek wordt op basis van de prognoses voor de toekomstige behoefte vanuit het basisonderwijs uitgegaan van het huidige leerlingaantal. Dit omdat geen significante permanente stijging/ daling te zien is in de prognoses.
1.3.4 SPORTDEELNAME/LEDENONTWIKKELING Het aantal mensen dat een of meer lidmaatschappen heeft bij een sportvereniging ligt in de gemeente Berkelland hoger in vergelijking met andere gemeenten, namelijk in 2019 op gemiddeld 31,4%. (bron: sportbondleden per gemeente 2019; NOC*NSF). De bijbehorende cijfers
Toevoegen woningen Eibergen Als reactie op het landelijke woningtekort worden er in de gemeente Berkelland in 10 van de 11 kernen 800 – 850 woningen bijgebouwd. Ook in Eibergen komen er extra woningen. De focus ligt op het bouwen voor
laten zien dat met name jongeren tussen 0 en 10 (35,4%) en 10 tot 25 (61,4%) een of meer lidmaatschappen hebben. Het percentage ouderen dat bij een vereniging zit, is lager (19,7%).
doorstroming en het realiseren van levensloopgeschikte woningen en
Eindrapportage november 2021
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
6
Ontwikkeling ledenaantallen gebruiker binnensportaccommodaties
2.1.1 SPORTHAL DE PICKCERHAL.
Voor het uitvoeren van het haalbaarheidsonderzoek is bij de verenigingen
Sporthal De Pickerhal is gebouwd in 1982 en heeft aanbouw uit 1991. De
van de huidige binnensportaccommodaties gevraagd naar de verwachte de
totale omvang is 2.894 m2. Sporthal De Pickerhal (gelegen in het centrum)
ontwikkeling van het aantal leden. Deze uitvraag heeft opgeleverd dat de
is een binnensportvoorziening met een ruime entree, beheerdersruimte,
komende 10 jaar 6 verenigingen verwachten het huidige ledenaantal te
vergaderruimte en een kantine. Er zijn 8 à 10 verenigingen die gebruik
behouden, 2 verenigingen verwachten een daling van het aantal leden en 2
maken van De Pickerhal voor trainingen en wedstrijden.
verenigingen verwachten een stijging van het aantal leden. Daarnaast hebben verenigingen aangegeven dat de afgelopen 10 jaar het aantal leden
De Pickerhal bestaat uit twee sporthallen:
redelijk stabiel is gebleven en in sommige gevallen is gedaald. In bijlage C is
•
Sporthal 1, met (deelbare) zaaldelen ABC is 28 x 48 x 7 meter – bouwjaar
voornoemde informatie opgenomen. Voor de uitvoering van het
1982; In verband met geluidshinder (akoestiek) zijn de drie zaaldelen
haalbaarheidsonderzoek wordt op basis hiervan er vanuit gegaan dat de
ABC in de huidige situatie niet gelijktijdig te gebruiken.
toekomstige behoefte aan binnensportcapaciteit/zaalcapaciteit niet significant toeneemt of afneemt.
•
Sporthal 2, met (niet deelbare) zaaldelen DEF is 22 x 42 x 7,15 meter – bouwjaar 1991. Sporthal DEF is niet deelbaar en kan dus niet gelijktijdig door meerdere verenigingen gebruikt worden.
2. HUIDIGE SITUATIE
2.1.2 GYMZAAL DE REKSTOK Gymzaal De Rekstok is gebouwd in bouwjaar 1972 en heeft één zaaldeel met
2.1. HUIDIGE VOORZIENINGEN
een sportvloer van 12x21 meter. De totale omvang is 467 m2. Deze gymzaal
Eibergen heeft twee gemeentelijke sportaccommodaties: gymzaal De Rekstok en sporthal De Pickerhal. Op basis van besluitvorming van december 2019 wordt bij IKC ‘t Simmelink een nieuwe gymzaal gerealiseerd. Daarnaast heeft Het Assink lyceum een eigen gymzaal. Tot slot bieden Kulturhus ’t Spieker en Dorpshuis De Huve ook mogelijkheden voor sport- en beweegactiviteiten.
bevindt zich naast IKC Op d’n Esch.
2.1.3 KULTURHUS/GEZONDHEIDSCENTRUM ‘T SPIEKER Naast De Pickerhal bevindt zich Kulturhus ’t Spieker. In ’t Spieker zit een theater met horeca. De beide muziekverenigingen repeteren er en gymnastiekvereniging ODIVAL verzorgt er een deel van haar lessen. Daarnaast huisvest ’t Spieker een gezondheidscentrum met diverse zorg gerelateerde functies.
Eindrapportage november 2021
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
7
2.1.4 DORPSHUIS DE HUVE Aan de noordzijde van het centrum van Eibergen bevindt zich Dorpshuis De Huve. Deze beschikt over diverse zalen waar clubs en verenigingen gebruik van maken voor hun activiteiten. Ook andere instellingen en particulieren kunnen ruimten huren en/ of gebruik maken van de faciliteiten in De Huve. Een overzicht van de diverse voorzieningen in Eibergen is te zien op de afbeelding op de volgende pagina.
2.2. HUIDIG GEBRUIK SPORTACCOMMODATIES 2.2.1 CONCLUSIES UIT VRAGENLIJSTEN SPORTACCOMODATIES EIBERGEN Behoefte en waardering sport- en beweegfaciliteiten huidige voorzieningen De Pickerhal wordt door de verenigingen goed gewaardeerd vanwege de ligging en bereikbaarheid. Ontevredenheid is er bij de gebruikers van de verenigingen over de temperatuur in de hal en de veroudering van het pand en de materialen. De horeca wordt veelal neutraal of ontevreden gescoord door de verenigingen. De scholen geven aan dat het gebruik van De Pickerhal niet volledig tegemoet komt aan de sport- en beweegbehoeften van het onderwijs. Zo zijn er ideeën en wensen voor een inventaris die passen bij de sporten van nu, zoals makkelijk (de)monteerbare (klim/klauter) toestellen en een klimmuur, die gekoppeld kunnen worden zodat er verschillende parcoursen te maken zijn. Wat betreft de losse inventaris zijn er ideeën en wensen voor ‘rijdende onderdelen’, circusattributen, makkelijk op te zetten goaltjes en mogelijkheden voor slacklines. De Rekstok wordt door de gebruikmakende verenigingen en school in algemene zin ook goed gewaardeerd. Met dien verstande dat één gebruiker heeft aangegeven op de onderdelen bereikbaarheid/parkeren/temperatuur/verlichting ontevreden te zijn. Aanvullend daarop zijn opmerkingen geplaatst over te volle materiaalruimte en dat de accommodatie niet altijd even schoon is.
Algemene behoeften aan sportaccommodaties, beheer en exploitatie Naast het faciliteren van bewegen en sport is het voor verenigingen van belang dat de toekomstige sportvoorziening(en) betaalbaar en toegankelijk is en geschikt voor een brede doelgroep en activiteiten.
Eindrapportage november 2021
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
8
Het kwijtraken van een lage huurprijs is hun voornaamste zorg. Om voor een bepaalde accommodatie te kiezen, is de hoogte van de huurprijs voor hen het belangrijkst, gevolgd door de beschikbaarheid van de huurtijden en daarna de ligging van de faciliteit. Wat betreft beheer en exploitatie geven de verenigingen de voorkeur aan een stichting met behulp van vrijwilligers. Tegelijkertijd wordt wel als aandachtspunt genoemd het beroep dat dan op vrijwilligers/leden moet worden gedaan. En of dit haalbaar is. Daarnaast wordt de betaalbaarheid van het gebruik als aandachtspunt genoemd mocht de accommodatie
• • • • • •
FC Eibergen (voetbal) (incidenteel) Muziekvereniging Excelsior (incidenteel) Muziekvereniging Euphonia IKC Het Sterrenpalet (primair onderwijs) OBS Menno ter Braak (primair onderwijs) Assink Lyceum (potentieel aankomend gebruiker)
2.2.3 BEZETTING DE PICKERHAL Maandag - vrijdag Op de werkdagen wordt voor de beschikbaarheid onderscheid gemaakt tussen de periode overdag (9 - 17 uur = 8 uur) en ‘s avonds (17 - 22 uur =5
worden overgedragen aan een commerciële partij (zie ook hoofdstuk 7)
uur). Dat betekent een beschikbaarheid per week en per zaaldeel van 40 uur
Trends en ontwikkelingen
In de huidige situatie zijn er bij De Pickerhal 3 zaaldelen en 1 niet-deelbare
Welzijn en gezondheid worden als belangrijke aspecten gezien, alsmede de
sporthal beschikbaar. Dit staat -theoretisch- gelijk aan 4 zaaldelen; in praktijk
aandacht voor meer faciliteiten voor het sporten en bewegen van ouderen
kan er in verband met geluidsdoorslag geen gebruik worden gemaakt van 3
in de gemeente. Ook de zorg voor het krijgen van vrijwilligers wordt door de
zaaldelen gelijktijdig in de sporthal ABC. Het tussengelegen zaaldeel (deel B)
verenigingen genoemd. Scholen zien een ontwikkeling om naast het anders
dient als geluidsbuffer. Voor de berekening wordt uitgegaan van 4
inrichten van een gymzaal/ sporthal ook kansen om de buitenruimte
zaaldelen, aangezien dat de werkelijke situatie betreft.
effectiever te benutten voor bewegingsonderwijs, waarbij het schoolplein of een nabij gelegen veldje/ speeltuin ook gebruikt worden.
Op dit moment kent De Pickerhal de volgende gebruikers: Bowls Eibergen Boemerang (volleybal) Picker Reds (Basketbal) Yapton (Badminton) HiB Berkelland (revalidatie) ODIVAL (gymnastiek)
Eindrapportage november 2021
Uitgaande van 4 zaaldelen in de huidige situatie is in totaal per week 260 uur (160 uur overdag en 100 uur in de avond) beschikbaar in De Pickerhal om te gebruiken.
2.2.2 GEBRUIKERS DE PICKERHAL • • • • • •
overdag en 25 uur ’s avonds.
Verenigingen Op basis van de ingevulde vragenlijsten is het gebruik van de verenigingen van de sportaccommodaties in beeld gebracht. Dit heeft opgeleverd dat het gebruik per week overdag 22,5 uur is en per week in de avond 73,5 uur is. Zie voor de onderbouwing bijlage D.
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
9
Onderwijs
Voor de volledigheid zijn ook de uren bezetting opgenomen indien gymles
OBS Menno ter Braak en IKC Het Sterrenpalet maken overdag gebruik van
voor de kleuters in een externe gymzaal plaatsvindt. Hierbij is het
de Pickerhal. Vanuit de overheid zijn er normen voor bewegingsonderwijs:
uitgangspunt:
1,5 uur per week voor de midden- en bovenbouw (groep 3-8) in een
•
2 kleutergroepen OBS Menno ter Braak;
(externe) gymzaal. Per 2023 is 2 uur bewegingsonderwijs wettelijk verplicht
•
4 kleutergroepen IKC Het Sterrenpalet;
per groep. Afhankelijk van het beleid van de gemeente, kan dit betekenen
•
2 kleutergroepen IKC Simmelink (na nieuwbouw gymzaal IKC Simmelink
dat elke groep (3 t/m 8) een half uur extra per bewegingsonderwijs heeft.
gebruik van die gymzaal)
Hiervan wordt uitgegaan in de berekening van de ruimtebehoefte. Per kleutergroep wordt voor dit moment uitgegaan van 3 uur De volgende tabel geeft de behoefte aan uren bewegingsonderwijs weer
bewegingsonderwijs per week in de externe gymzaal/sportzaal. Dit maakt in
voor de groepen 3 tot en met 8 van basisschool OBS Menno ter Braak en IKC
totaal 24 uur.
Sterrenpalet gebaseerd op 2 uur per 2023. IKC Simmelink is meegenomen als
NB. Opgemerkt dient te worden dat dit buiten de formele opgave valt voor de
tijdelijke gebruiker van de Pickerhal. Na nieuwbouw van gymzaal bij IKC
sportvoorzieningen. Indien een speellokaal aanwezig is moet in beginsel voor
Simmelink gaat IKC Simmelink van die gymzaal gebruik maken.
de kleutergroepen daar gebruik van worden gemaakt. Onderstaande tabel
Aantal groepen
Aantal klokuur
maakt de consequenties inzichtelijk. Samenvattend overzicht huidig gebruik en mate van bezetting Pickerhal
3 t/m 8 Menno ter Braakschool
5
10
IKC Sterrenpalet
8
16
IKC Simmelink
4
8
Totaal
Overdag
Avond
Pickerhal (beschikbaarheid zaaldelen)
160 uur
100 uur
Verengingen
22,5 uur
73,5 uur
Bewegingsonderwijs groep 3 t/m 8
34 uur
-
Bewegingsonderwijs kleuters
24 uur
-
80,5 uur
73,5 uur
Bezetting Pickerhal incl. kleutergym
50,3 %
73,5%
Leegstand Pickerhal
49,7 %
26,5 %
34 uur
Het bewegingsonderwijs voor kleuters valt in principe onder de verordening onderwijshuisvesting en vindt plaats in het speellokaal op school. In Eibergen hebben niet alle scholen een speellokaal tot hun beschikking, vanwege ruimtetekort op school. De ruimte voor het speellokaal wordt benut voor het onderwijs. Dat betekent dat op deze scholen ook de jongste
Totaal incl. kleutergym
kinderen sporten en bewegen in een externe gymzaal.
Eindrapportage november 2021
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
10
NB. Opgemerkt dient te worden dat voor het primair onderwijs een maximale
Onderwijs
beschikbaarheid is van een gymzaal (zaaldeel) van 26 uur. Dit heeft te maken
Basisschool IKC Op d’n Esch maakt overdag gebruik van De Rekstok.
met de schooltijden van de basisscholen.
Uitgangspunt voor Op d’n Esch zijn 6 groepen 3 t/m 8 die elk 2 uur per week (norm per 2023) gebruik maken van de gymzaal. Dit komt neer op 12 uur.
2.2.4 GEBUIKERS DE REKSTOK
Voor de volledigheid zijn ook de uren bezetting opgenomen indien gymles
Op dit moment kent De Rekstok de volgende gebruikers:
voor de kleuters in een externe gymzaal plaatsvindt. Hierbij is het
• • • • • •
uitgangspunt 2 kleutergroepen x 3 uur bewegingsonderwijs = 6 uur.
Zumba VAS Breng (Aangepaste sport) ODIVAL (gymnastiek) All Stars (Zaalvoetbal) Nippon (Judo) IKC Op d’n Esch (primair onderwijs)
Samenvattend overzicht huidig gebruik en mate van bezetting De Rekstok Overdag
Avond
40 uur
25 uur
Verengingen
10 uur
8 uur
Bewegingsonderwijs groep 3 t/m 8
12 uur
-
Bewegingsonderwijs kleuters
6 uur
-
Totaal incl. kleutergym
28 uur
8 uur
Rekstok (beschikbaarheid gymzaal)
2.2.5 BEZETTING DE REKSTOK Idem als bij De Pickerhal voor de werkdagen wordt wat betreft beschikbaarheid onderscheid gemaakt de periode overdag (9-17 uur = 8 uur) en avond (17-22 uur =5 uur). Dat betekent een beschikbaarheid per week en per zaaldeel van 40 uur overdag en 25 uur ’s avonds. Uitgaande van 1
Bezetting Rekstok incl. kleutergym
70 %
32 %
zaaldeel in de huidige situatie is in totaal per week 65 uur (40 uur overdag
Leegstand Rekstok
30 %
68 %
en 25 uur in de avond) beschikbaar in De Rekstok om te gebruiken. Verenigingen Op basis van de ingevulde vragenlijsten is in beeld gebracht wat op dit moment het gebruik is op werkdagen door de verenigingen. Dit heeft opgeleverd dat het gebruik per week overdag 10 uur is en per week in de avond 8 uur is. Zie voor de onderbouwing bijlage D.
Eindrapportage november 2021
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
11
2.2.6 GYMZAAL IKC SIMMELINK (NOG TE ONTWIKKELEN)
Voor de volledigheid zijn ook de uren bezetting opgenomen indien gymles
De gymzaal IKC Simmelink wordt in de komende jaren gerealiseerd. Op dit
voor de kleuters in een externe gymzaal plaatsvindt. Met dien verstande dat
moment is er nog geen programmering voor verenigingen. Daarom worden
de kleuters in beginsel gebruik dienen te maken van de speellokalen bij de
deze in dit schema niet meegenomen. Dit kan in de toekomst veranderen.
school. Daarnaast heeft Het Assink lyceum aangegeven 20 uur per week
Wel is zeker dat IKC Simmelink haar bewegingsonderwijs in de nieuwe
gebruik te willen maken van sportaccommodatie in Eibergen. Zij hebben
gymzaal gaat verzorgen. Dit gaat in totaal om 14 uur overdag. Idem als bij De
aangegeven de voorkeur te geven aan De Pickerhal. Echter, qua locatie zou
Pickerhal en De Rekstok voor de werkdagen wordt wat betreft
de nieuw te bouwen gymzaal bij IKC Simmelink ook een logische keuze zijn.
beschikbaarheid onderscheid gemaakt de periode overdag (9-17 uur = 8 uur)
De behoefte van Het Assink lyceum wordt meegenomen in het overzicht
en avond (17-22 uur =5 uur). Dat betekent een beschikbaarheid per week en
zoals opgenomen in paragraaf 3.3.
per zaaldeel van 40 uur overdag en 25 uur ’s avonds. Vanwege gebruik door het onderwijs overdag, resteert overdag per week dan nog 26 uur (40-14).
3. TOEKOMSTIGE SITUATIE
3.3. (VERWACHTE) BEZETTING BIJ BEHOUD HUIDIGE VOORZIENINGEN Bij behoud van huidige sportaccommodaties (4 zaaldelen Pickerhal/ 1 zaaldeel Rekstok en nieuwbouw 1 zaaldeel bij IKC Simmelink), is in totaal per week op werkdagen 390 uur beschikbaar (6 zaaldelen x 40 uur = 240 uur
3.1. GEBRUIK VERENIGINGEN Voor de zaalbehoefte van de verenigingen wordt uitgegaan van de
overdag en 6 zaaldelen x 25 uur = 150 uur avond).
uitkomsten van de vragenlijsten, in combinatie met de demografische ontwikkelingen. Zoals reeds geconcludeerd, zal de sportbehoefte min of meer gelijk blijven. Er wordt in de uitwerking rekening gehouden dat er voldoende flexibiliteit in de sportvoorziening zit voor enige groei/ krimp voor het toekomstig gebruik.
3.2. GEBRUIK ONDERWIJS Voor het onderwijs wordt ook uitgegaan van het huidige gebruik, Daarnaast blijkt ook een voorkeur te bestaan om ook met de kleuters in een externe gymzaal te bewegen vanwege de beschikbare faciliteiten.
Eindrapportage november 2021
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
12
Onderstaand overzicht vat het gebruik samen. Dit betekent dat bij behoud van de sportaccommodaties er zowel overdag als in de avonden bijna de helft van de tijd de sportzalen leegstaan.
3.4. ANALYSE BENODIGD AANTAL ZAALDELEN 3.4.1 GEBRUIK OVERDAG Op basis van de uitgangpunten is onderstaande berekening te maken van het aantal zaaldelen dat voor Eibergen nodig is. Uitgaande van 40
Beschikbaar totaal
Overdag
Avond
Totaal
beschikbare uren per zaaldeel per week overdag en 25 beschikbare uren per
240 uur
150 uur
390 uur
zaaldeel per week in de avond. Hierbij dient rekening gehouden te worden dat het basisonderwijs niet 40 uur per week, maar 26 uur per week gebruik
Pickerhal (totaal) Verengingen
22,5 uur
73,5 uur
96 uur
Onderwijs, incl. kleutergym
44 uur
-
44 uur
Het Assink lyceum
20 uur
-
20 uur
kan maken van een sportzaal in verband met de schooltijden. Daarom zijn de gymtijden voor het primair onderwijs leidend in het aantal zaaldelen overdag. De overige beschikbare uren kunnen ingevuld worden door Het Assink lyceum en de verenigingen. Overdag (werkdagen)
De Rekstok (totaal) Verenigingen
10 uur
8 uur
18 uur
Aantal uren bewegingsonderwijs PO incl.
Onderwijs, incl kleutergym
18 uur
-
18 uur
kleutergym Benodigd aantal zaaldelen o.b.v.
Het Simmelink Verenigingen
-
-
-
Onderwijs, incl kleutergym
16 uur
-
Totaal Pickerhal + De Rekstok + Simmelink
130,5 uur
81,5 uur
212 uur
Totaal bezetting incl. kleutergym
54,4%
54,3%
54,4%
Totaal leegstand
45,6%
45,7%
45,6%
78 uur (per week)
78 uur / 26 uur = 3 zaaldelen
maximaal 26 uur per zaaldeel voor onderwijs Verenigingen
32,5 uur
Onderwijs VO (Assink Lyceum)
20 uur
Benodigd aantal zaaldelen o.b.v. totaal
52,5 / 14* = 3,8 = 4 zaaldelen
40 uur minus maximaal 26 uur onderwijs * één zaaldeel is 40 uur per week beschikbaar. Ervan uitgaande dat 3 zaaldelen voor 26 uur per week bezet zijn door het primair onderwijs, blijft er 14 uur over. (hierbij opmerkend dat het 4e zaaldeel 40 uur beschikbaar is, aangezien het PO maximaal 3 zaaldelen nodig heeft.)
Eindrapportage november 2021
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
13
Voor een goede programmering, met voldoende flexibiliteit zijn 4 zaaldelen overdag nodig.
Overdag (werkdagen) Aantal uren bewegingsonderwijs OBS
3.4.2 GEBRUIK AVOND Wanneer naar het gebruik in de avond wordt gekeken is onderstaande berekening te maken. De inventarisatie laat zien dat per week in de avond
62 uur (per week)
Menno ter Braak, IKC Op d’n Esch en IKC Het Sterrenpalet incl. kleutergym
81,5 uur gebruik wordt gemaakt van de accommodaties. Uitgaande van 25
Aantal uren bewegingsonderwijs OBS
beschikbare uren per zaaldeel per week in de avond ( 17.00 uur – 22.00 uur),
Menno ter Braak, IKC Op d’n Esch en
betekent dit dat afgerond 4 zaaldelen nodig zijn om het gebruik in de avond
IKC Het Sterrenpalet excl. kleutergym
te faciliteren. Zie daarvoor de navolgende tabel.
Benodigd aantal zaaldelen o.b.v.
62 uur / 26 uur =2,4= 3
maximaal 26 uur per zaaldeel voor
zaaldelen (incl. kleutergym)
Avond (werkdagen) Verenigingen
81,5 uur (per week)
Benodigd aantal zaaldelen o.b.v. 25 uur per
81,5 uur / 25 uur = 3,3 =
zaaldeel
4 zaaldelen
NB: Een volledig overzicht van de resultaten van de vragenlijsten (=onderbouwing van deze analyse) voor de verenigingen en de basisscholen is uitgewerkt in Bijlage A.
onderwijs
38 uur (per week)
38 uur / 26 uur = 1,5= 2 zaaldelen (excl. kleutergym)
In totaal 3 zaaldelen op de huidige locatie van de Pickerhal betekent voor het gebruik overdag naar verwachting wel dat het Assink Lyceum en/of verenigingen (deels) gebruik moeten gaan maken van de gymzaal ’t Simmelink. Op die locatie is overdag ook ruimte beschikbaar.
3.4.3 BETEKENIS GEBRUIK (SCHOLEN) LOCATIE PICKERHAL Voor heel Eibergen 4 zaaldelen betekent, met in achtneming van de nieuwbouw van 1 zaaldeel bij IKC ’t Simmelink, dat op de locatie van de huidige Pickerhal 3 zaaldelen aanwezig moeten zijn. De basisscholen IKC Op d’n Esch, OBS Menno ter Braak en IKC Het Sterrenpalet zullen, vanwege
3.4.4 VERWACHTE BEZETTING OP BASIS VAN 4 ZAALDELEN Uitgaande van 4 zaaldelen voor de kern Eibergen, betekent dit dat per week overdag 4 zaaldelen x 40 uur (5x8 uur) = 160 uur beschikbaar is. En in de avond 4 zaaldelen x 25 (5x5 uur) = 100 uur beschikbaar is.
afstand van die locatie gebruik moeten maken voor het bewegingsonderwijs. Onderstaande tabel geeft weer dat voor het bewegingsonderwijs (incl. kleutergym) van deze scholen 3 zaaldelen ook voldoende zijn.
Eindrapportage november 2021
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
14
In combinatie met het verwachte gebruik levert dit onderstaande tabel op
De opbrengsten van deze sessies worden betrokkenen gebruikt om te gaan
als verwachte bezetting van de 4 zaaldelen. NB. Zoals eerder aangegeven valt
werken aan (meer/andere) samenwerking tussen verenigingen, onderwijs en
kleutergym buiten de formele opgave van de sportvoorziening (daar zijn de
(maatschappelijke) organisaties in Eibergen. Dit valt buiten de scope van
speellokalen bij de scholen in beginsel voor bedoeld).
voorliggend haalbaarheidsonderzoek.
Overdag
Avond
Totaal
(9.00-17.00 uur)
(17.00-22.00 uur)
Beschikbaar totaal
160 uur
100 uur
260 uur
Gebruik totaal incl. kleutergym
130,5 uur
81,5 uur
212 uur
Totaal bezetting incl. kleutergym
81,6%
Totaal leegstand
18,4%
4. UITGANGSPUNTEN SCENARIO’S 4.1. LOCATIE Op basis van de vastgestelde bestuursopdracht is de huidige locatie van de
81,5%
81,5%
Pickerhal als uitgangspunt genomen. Ter onderbouwing van deze keuze is de locatie van de huidige Pickerhal zeer geschikt vanwege:
18,5%
18,5%
•
de centrale ligging in het dorp en daarmee bereikbaarheid voor verschillende doelgroepen;
3.5. BETEKENIS TRAJECT ‘VERBINDINGEN/SAMENWERKINGEN’ De eerste conclusies op basis van de resultaten uit de vragenlijst is dat
•
de goede bereikbaarheid;
•
aanwezigheid van voldoende parkeergelegenheid;
•
liggend binnen een straal van 1 km van de drie scholen (IKC Op d’n Esch, OBS Menno ter Braakschool en IKC Sterrenpalet);
•
De mogelijkheid die nieuwbouw in ruime mate en renovatie in zekere
mogelijke verbindingen en samenwerkingen tussen verenigingen, onderwijs
mate biedt voor zowel het versterken van de ruimtelijke kwaliteit van de
en (maatschappelijke) organisaties plaats kunnen vinden in de beoogde
openbare ruimte bij De Pickerhal en ’t Spieker. En eventueel het
scenario’s zoals uitgewerkt in H4. Daarnaast hebben 4 sessies die met
verbinden van deze twee laatst genoemde voorzieningen tot één
verenigingen, onderwijs en (maatschappelijke) organisatie plaatsgevonden.
centrum van ontmoeting voor het dorp rondom de thema’s sport,
Deze sessies bevestigen dat een mogelijke samenwerking geen extra
cultuur en zorg.
zaaldelen vragen. Naar voren is gekomen dat bereidheid, inzet en begeleiding essentieel zijn om tot (duurzame) samenwerking te komen.
Eindrapportage november 2021
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
15
4.2. TECNHISCHE EN FUNCTIONELE UITGANGSPUNTEN
•
Gezonde luchtkwaliteit en goede ventilatie;
•
Richtlijn Toegankelijkheid Indoor Sportaccommodaties (kortweg Richtlijn TIS);
De technische en functionele uitgangspunten zijn in voorliggend hoofdstuk
•
Goede digitale bereikbaarheid (voldoende capaciteit glasvezel);
uitwerkt ten behoeve van de verdere uitwerking van de scenario’s. De
•
alle overige voor en door de wet gestelde eisen en regelgeving.
uitgangspunten zijn gebaseerd op het gemeentelijk beleid en de inbreng van de betrokkenen via de vragenlijsten en in gesprek met de Initiatiefgroep.
Ontwerp en architectuur
Ten minste dient rekening gehouden te worden met:1
•
Aansluiten op gemeentelijk beleidsplan;
•
Sterke, open relatie met de omgeving;
Technische uitgangspunten
•
Aansprekende en uitnodigende architectuur;
•
Compact;
•
Herkenbaar als publiek gebouw voor sport, bewegen en ontmoeten (en
•
Functioneel met voor de omgeving passende uitstraling;
•
Onderhoudsarm;
•
Voldoen aan vigerend Bouwbesluit en de hierin genoemde NEN-normen
Functionele uitgangspunten
(Nederlands Normalisatie Instituut).
•
o •
eventueel breder dan dat door koppeling met ’t Spieker).
betreffende sport (normen NOC*NSF) en de vereisten vanuit de
Zie hiervoor Home | Bouwbesluit Online;
brancheorganisatie (KVLO);
BENG (bijna energie neutraal gebouw), eventueel voorbereiden op •
Multifunctioneel en efficiënt ruimtegebruik;
Zie hiervoor het White paper BENG document van Duurzaam
•
Ontmoetingsruimte/ kantine;
Gebouwd. Zie verder: https://www.rvo.nl/;
•
Tribune;
Ambitie: ENG-gebouw, circulair en natuur inclusief
aanpassen ENG (energie neutraal gebouw) o
Inventaris en belijning moeten aansluiten bij de (wedstrijdeisen) van de
•
Vergaderruimte;
•
Hygiënecode voor sportkantines;
•
Podium voor evenementen;
•
Goede ruimteakoestiek, ook voor gebruik evenementen en
•
Voldoende en goed sanitair;
muziekvereniging;
•
Goede geluidsinstallatie.
o
•
Goede duurzame verlichting (geen tegenlicht door zon), NEN-EN 12193 ‘licht en verlichting – sportverlichting’.
1
Deze lijst is niet limitatief, nader uit te werken in het Programma van Eisen
Eindrapportage november 2021
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
16
4.3. FINANCIËLE UITGANGSPUNTEN
•
Vanwege de tekorten, en daarbij de toenemende kosten zijn in de m2-
Er wordt onderscheid gemaakt tussen de kosten eenmalig (investering) en
prijs doorberekend met +1% (renovatie) en +5% - +7%, nieuwbouw
jaarlijks (exploitatie en afschrijving kapitaallasten). Zie onderstaand de
(scenario 1B; resp. scenario 2B).
uitgangspunten.
Jaarlijkse kosten
Eenmalige kosten •
•
Bouwkosten
Kapitaallasten3 De kapitaallasten is de optelsom van de afschrijving en de rentelasten
Bouwkosten zijn gedefinieerd binnen de NEN 2699 en vormen daar een
van de stichtingskosten. Hierbij wordt uitgegaan van:
onderdeel van de totale stichtingskosten. Onder bouwkosten vallen de
o
bouwkundige kosten, W- en E-installaties, vaste inrichting en
o
Investeringslasten In dit bedrag zitten naast de bouw- en installatiekosten ook de bijkomende kosten zoals honoraria, sloop bestaande panden2,
•
Onderhoud Hieronder vallen de reserveringen voor groot en klein onderhoud. Uitgangspunt zijn de gemiddelde lasten over 40 jaar. In de eerste jaren
projectontwikkelingskosten, heffingen en aansluitkosten,
zijn de lasten laag (gemiddeld 12,50 per m2 per jaar); Na 10 jaar staan er
verzekeringen, financieringskosten, aanloopkosten en een aanvullende duurzaamheidseisen (gasloos, materialisatie e.d.).
Hierbij wordt uitgegaan van een annuïtaire afschrijving over 50 jaar met een rentepercentage van 1,0% voor nieuwbouw.
afboeking panden, vaste inrichting, architectuur,
risicoverrekening. In deze berekeningen is rekening gehouden met
Een annuïtaire afschrijving over 25 jaar, met een rentepercentage van 1,0% voor renovatie.
grondkosten. •
Piekinflatie vanwege materiaaltekorten
elke 5 jaar uitgaven gereserveerd voor groot onderhoud. •
Schoonmaak Schoonmaak is gebaseerd op een kengetal op basis van een benchmark
a) Nieuwbouw: oplevering september 2023
tussen verschillen gemeentelijke sporthallen.
b) Renovatie: oplevering november 2022
•
Energie (water en elektriciteit, inclusief vastrecht) Dit bedrag is gebaseerd op een bijna energie neutraal gebouw. Bij een ENG-gebouw zijn deze jaarbedragen 60% - 65% lager.
•
Overig (verzekeringen, belastingen etc) Voor de post ‘overig’ is een stelpost opgenomen.
2 Ervan uitgaande dat er geen sprake is van kosten voor asbestsanering.
Eindrapportage november 2021
3 Exacte berekening kan afwijken van financieel beleid gemeente.
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
17
4.4. CRITERIA
5. SCENARIO’S
Bovenstaande uitganspunten leiden tot de volgende criteria voor de weging van de verschillende scenario’s. Deze criteria zijn gebaseerd op de inbreng
Hoofdstuk 5 beschrijft de verschillende scenario’s voor een
van de verenigingen via de vragenlijsten en zijn bevestigd door de
toekomstbestendige invulling van de sportbehoefte voor zowel het
initiatiefgroep en de klankbordgroep.
onderwijs als de verenigingen voor binnensport in Eibergen. In deze scenario’s wordt ook breder gekeken naar de opwaardering van de ruimte
De vernieuwde voorzieningenstructuur binnensport in de kern Eibergen
rondom de huidige Pickerhal en wordt onderzocht hoe de renovatie/
moet:
nieuwbouw een impuls kan geven aan de locatie als geheel.
1.
Meebewegen met de toekomstige ontwikkelingen in sport en bewegen
2.
Bijdragen aan een gezonde toekomstbestendige exploitatie
3.
Bijdragen aan ontmoeting/sociale verbinding
4.
Bijdragen aan stedenbouwkundige kwaliteit locatie Pickerhal (en ’t Spieker)
5.
Draagvlak onder gebruikers en omwonenden bewerkstelligen
Eindrapportage november 2021
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
18
0 – consolideren
1 – optimaliseren sport
2 – optimaliseren sport + verrijken verbindingen met zorg, cultuur en ontmoeting
•
Behoud huidige voorzieningenstructuur
•
Renoveren + verduurzamen
•
o
Rekstok
o
Pickerhal
•
•
Nieuwbouw Simmelink •
Afstoten o Rekstok o Sporthal DEF-Pickerhal
•
Renoveren + verduurzamen/ nieuwbouw o Sporthal ABC-Pickerhal
•
Nieuwbouw Gymzaal Simmelink
•
Afstoten o
Rekstok
o
Sporthal DEF-Pickerhal
Renoveren + verduurzamen/ nieuwbouw o
Sporthal ABC-Pickerhal
Nieuwbouw o
Verbinding met ’t Spieker
o
Gymzaal Simmelink
Dit scenario betekent het in stand houden van de
Door de sport zo veel mogelijk te concentreren,
Idem als scenario 1, echter hierbij worden de kansen
huidige (over-)capaciteit. Op de korte- én lange
wordt de beschikbare capaciteit zo optimaal
voor het integraal verbinden van cultuur, zorg,
termijn leidt dit tot hoge exploitatielasten.
mogelijk benut. Dat levert een gunstiger exploitatie.
ontmoeting en sport optimaal benut. Het introverte
Daarnaast wordt met deze overcapaciteit de
Daarnaast biedt dit scenario mogelijkheden om te
gebouw van ’t Spieker krijgt een impuls, bijvoorbeeld
ontmoeting en verbinding tussen verenigingen
investeren in de ruimtelijke kwaliteit, al dan niet
door deze met de Pickerhal te verbinden met een
beperkt.
met moderne buitensportvoorzieningen.
entreegebied (of beter nog: nieuwe centrale ruimte voor ontmoeting) tussen beide voorzieningen.
Eindrapportage november 2021
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
19
Voor de toekomstige situatie dient onderzocht te worden of de school
5.1. UITWERKING SCENARIO’S
uitbreiding (tijdelijk/permanent) nodig heeft om het gebrek aan ruimte op te vangen, zodat het speellokaal weer gebruikt kan worden voor de kleuters.
5.1.1 SCENARIO 0 - CONSOLIDEREN Scenario 0 wordt niet nader uitgewerkt, omdat de grote overcapaciteit en mede daardoor hoge exploitatie- en beheerlasten door het in stand houden van de huidige voorzieningen voor binnensport niet worden opgelost. Ook zal het in stand houden niet tegemoet komen aan het sportbeleid en de doelstelling van het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed. Het verdient aandacht om voor de hiernavolgende scenario’s de consequenties voor de huidige gebruikers van de huidige accommodaties goed in beeld te brengen. Een aantal wordt op basis van de uitvraag bij verenigingen/klankbordgroep benoemd.
Dan wel te bepalen hoe om te gaan met het gebruik van de externe sportzaal ook voor kleutergym om van de faciliteiten van een sportzaal gebruik te kunnen maken. Zumba Zumba is een danssport. De gymzaal De Rekstok voldoet voor zumba, omdat enerzijds de huur betaalbaar is en andere sporters geen last hebben van de muziek. Zumba kan ook gegeven worden in de nieuw te bouwen gymzaal bij IKC Het Simmelink. Daarnaast zijn er bij beschikbaarheid mogelijkheden voor het gebruik van een zaalruimte in ’t Spieker. VAS Breng, All Stars, Nippon
Basisschool IKC Op d’n Esch De leerlingen hoeven nu enkel het schoolplein over te steken tot de gymzaal; zij zullen voor het gebruik maken van De Pickerhal 500 à 600 meter moeten overbruggen. Voor de midden- en bovenbouw vraagt dit om enige aanpassing (meer tijd kwijt om bij de gymvoorziening te komen), maar dat is niet ongebruikelijk binnen het basisonderwijs. Met de roostering c.q. planning van de lessen bewegingsonderwijs kan hieraan (gedeeltelijk) tegemoet worden gekomen door bijvoorbeeld aan het begin of einde van de schooldag de lessen te geven. Echter, het speellokaal van de school wordt gebruikt voor onderwijs. Daarom sporten en bewegen ook de kleuters (groepen 1 en 2) in de huidige gymzaal De Rekstok. Sporten en bewegen voor kleuters is idealiter in/nabij de school in een speellokaal.
Er zijn geen signalen dat de aangepaste sport (VAS Breng), zaalvoetbal (All Stars) en de judo (Nippon) zorgen hebben over het afstoten van De Rekstok en het verplaatsen van hun activiteiten. Het afstoten De Rekstok en deel DEF van de sporthal De Pickerhal leidt tot minder capaciteit. Zoals uitgewerkt in H3 heeft Eibergen voldoende aan 4 zaaldelen voor de trainingen, wedstrijden en het onderwijs. Een aandachtspunt zijn de evenementen die jaarlijks plaatsvinden, zoals het Nederlandse jeugdkampioenschap van de Volleybal en het politietoernooi. Voorop staat dat in de toekomstige situatie ook evenementen welkom zijn in de accommodaties. Passend bij de omvang die deze dan hebben. In het vervolg dient aandacht te zijn voor de vraag of en zo ja hoe er aan evenementen vorm gegeven kan worden in de nieuwe sporthal.
Eindrapportage november 2021
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
20
5.1.2 SCENARIO 1A – DEELS AFSTOTEN EN DEELS RENOVEREN
•
De sportvloer wordt volledig vernieuwd, zodat deze weer volledig aansluit bij alle sporteisen de komende jaren.
PICKERHAL
•
Er komen luchtkanalen onder het plafond te hangen. Hierdoor is de vrije hoogte lager dan 7 m. Dan voldoet de zaal niet meer aan de normen
Inhoudelijk concept
voor wedstrijden volleybal. Alternatieven die de vrije hoogte behouden
In dit scenario worden de sporthal ABC, kleedruimten, entree, kantine en
(eenzijdig inblazen) zorgen voor tocht dus zijn niet aan te raden
bijbehorende ruimten zoals kantoor, sanitair, installatieruimten etc. gerenoveerd. De sporthal DEF wordt afgestoten. Het dak, de installaties en de afwerking worden volledig vervangen. De kantine, entree en bijbehorende ruimten krijgen een opfrisbeurt. Vanuit de kantine wordt er een relatie gelegd met de buitenruimte, waardoor het een opener en meer uitnodigend karakter krijgt.
Bouwtechnisch heeft dit scenario dus twee nadelen: •
Opwaarderen naar een ENG-gebouw is niet mogelijk
•
Vrije hoogte wordt minder dan 7 m. Dat geeft problemen met name bij wedstrijden.
Bouwkundige kwaliteit Met het renoveren van De Pickerhal zal worden voldaan aan de vereiste uitgangspunten zoals uitgewerkt in hoofdstuk 2.5, met de volgende aandachtspunten: •
BENG is te realiseren. Echter, draagkracht van het dak van de sporthal is onvoldoende. De PV-panelen kunnen wel op huidige kantine. Dit oppervlak is echter wel beperkt, waardoor een ENG-gebouw niet te realiseren is.
•
De sporthal wordt akoestische geoptimaliseerd door het toepassen van nieuwe (flexibele)scheidingswanden en akoestische voorzetwanden. De geluidsdoorslag zal voor 80% gereduceerd worden. Hierdoor is het mogelijk om met verschillende groepen gelijktijdig gebruik te maken van de sporthal.
•
Het sanitair is goed onderhouden, en blijft dus behouden. De installaties worden vernieuwd, zo wordt er een warmtepomp toegevoegd en automatische legionella systemen.
Eindrapportage november 2021
Afbeelding: scenario afstoten deel DEF en renoveren deel ABC en entree + kantine
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
21
Stedenbouwkundige kwaliteit
Financiën
In dit scenario 1A wordt zoveel mogelijk behouden van de huidige structuur.
Scenario 1A | renovatie
BENG
Totaal m2 Bouwkosten Investeringslasten Jaarlijkse lasten incl kapitaallasten Jaarlijkse lasten excl kapitaallasten
€ € € €
De stedenbouwkundige kwaliteit wordt beter ten opzichte van de huidige situatie: De Pickerhal wordt kleiner, dat geeft meer lucht, en krijgt een volledig nieuwe en frisse uitstraling met meer openheid richting de weg en ’t Spieker. Continuïteit sport en beweging
ENG 2.608 m2 2.871.000 4.019.400 nvt 307.196 124.688
Zie hoofdstuk 6 Financiën voor de onderbouwing van de investering en de
Fasering bouw4 Tijdens de renovatie kan de sporthal ABC niet gebruikt worden. Sporthal DEF
jaarlijkse lasten per scenario.
wordt pas afgestoten als de renovatie afgerond is. Er zal een tijdelijke entree moeten worden gerealiseerd. Echter, sporthal DEF is onvoldoende toegerust om alle activiteiten te kunnen huisvesten. Er dient onderzocht te worden welke activiteiten in deel DEF kunnen plaatsvinden. De capaciteit van de zaal wordt beter benut wanneer de met verrijdbare scheidingswanden in de zaal wordt gewerkt. Een andere optie is dat er (tijdelijk) wordt uitgeweken naar sporthal De Sonders in Beltrum, gymzaal Haarlo, gymzaal Het Asterloo in Rekken en als gymzaal het Simmelink gebouwd eerder gerealiseerd is, kan daar ook naar uitweken worden.
4 De fasering bouw geeft een mogelijkheid aan van hoe het bouwproces vorm
gegeven kan worden. In het vervolgproces moet dat nader worden uitgewerkt.
Eindrapportage november 2021
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
22
5.1.3 SCENARIO 1B –AFSTOTEN PICKERHAL EN NIEUWBOUW
Zie onderstaande relatieschema (geen plattegrond).
Inhoudelijk concept In dit scenario wordt De Pickerhal gesloopt en wordt een nieuwe sporthal gebouwd in compactere vorm. Bij nieuwbouw worden de kansen uit de omgeving, denk aan ligging, routing, parkeren etc. optimaal benut en ook de interne organisatie tussen ruimten wordt herzien. Zo kan de kantine meer in de loop komen, waardoor er meer reuring in het gebouw komt. De kantine kan ook op de begane grond gesitueerd worden, maar ook op de verdieping, waardoor er vanuit de kantine beter zicht is op de sporthal. De sporthal wordt volledig en op maat ingericht naar de vereiste sporteisen, waarbij een goede akoestiek en het voorkomen van geluiddoorslag tussen de verschillende zaaldelen vanzelfsprekend zijn. Ook bouwtechnisch voldoet de nieuwbouw aan de huidige eisen, waaronder BENG (mogelijk ENG). Omvang Omvang
Opmerkingen
Bouwtechnische kwaliteit Met de nieuwbouw van De Pickerhal wordt voldaan aan de vereiste uitgangspunten zoals uitgewerkt in hoofdstuk 4. Fasering bouw - Continuïteit sport en beweging
Sporthal - 3 zaaldelen
1.222 m2 26 x 47 m2, hoogte 7 m
NB. Er is geen stedenbouwkundig onderzoek geweest. In deze paragraaf geven
Toestellenberging per zaaldeel
165 m2 55 m2 per zaaldeel
we een voorbeeld voor locatie, bouw en fasering ter illustratie van de
Tribune
210 m2 over de lange zijde
Kleedruimten, incl lockers
270 m2 2 kleedkamers per zaaldeel, incl wasruimte
mogelijkheden voor nieuwbouw.
Kantine
165 m2 incl keuken, opslag en containerberging
Overig Totaal m2 fno
65 m2 entree, beheerdersruimte, toiletten, berging, EHBO
op de parkeerplaats/ op het deel DEF de nieuwbouw gerealiseerd. Dit
2.600 m2 afgerond naar boven
betekent dat er tijdelijk een alternatieve parkeerplaats moet worden
Brutofactor = 1,2
Totaal m2 bvo
In dit voorstel wordt sporthal DEF als eerste wordt afgestoten en wordt er
2.097 m2
gerealiseerd of gebruik moet worden gemaakt van parkeermogelijkheden in de nabije omgeving. Gymzaal De Rekstok en De Pickerhal deel ABC, de entree en kleedkamers worden behouden totdat de nieuwbouw
Eindrapportage november 2021
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
23
gerealiseerd is. Het sporten kan dus ook tijdens de nieuwbouw doorgaan.
Financiën
Enkele sporten in De Pickerhal zullen uitwijken naar De Rekstok en de nieuw
Scenario 1B | nieuwbouw
BENG
Totaal m2 Bouwkosten Investeringslasten Jaarlijkse lasten incl kapitaallasten Jaarlijkse lasten excl kapitaallasten
€ € € €
te bouwen gymzaal bij IKC Simmelink (nader af te stemmen). Stedenbouwkundige kwaliteit Het verplaatsen van de sporthal geeft mogelijkheden voor het creëren van een bruisend (groen) hart bij De Pickerhal en ’t Spieker. Beide gebouwen kunnen als zelfstandige voorzieningen functioneren en profiteren van verbetering van de logistiek (auto, fiets, lopend) en een aangenamere sfeer
ENG 2.576 m2 5.284.000 € 8.153.650 € 322.654 € 114.632 €
5.442.520 8.398.260 327.348 113.086
Zie hoofdstuk 6 voor de onderbouwing van de investering en de jaarlijkse lasten per scenario.
en uitstraling. Een aandachtspunt is de afstemming met omwonenden aangezien het verplaatsen van De Pickerhal impact gaat hebben op hun directe leefomgeving.
Eindrapportage november 2021
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
24
5.1.4 SCENARIO 2A - AFSTOTEN PICKERHAL SPORTHAL DEF EN RENOVATIE PICKERHAL DEEL ABC EN VERBINDING ‘T SPIEKER
Echter, sporthal DEF is onvoldoende toegerust om alle activiteiten te kunnen huisvesten. Er dient onderzocht te worden welke activiteiten in deel DEF kunnen plaatsvinden door het plaatsen van verrijdbare scheidingswanden. Een andere optie is dat er (tijdelijk) wordt uitgeweken naar sporthal De
Inhoudelijk concept In dit scenario wordt de verbinding gemaakt met ’t Spieker. Door het entreegebied aantrekkelijk te maken worden de activiteiten sport, cultuur, zorg en ontmoeten op laagdrempelige wijze bijeen gebracht. Het entreegebied van De Pickerhal wordt vernieuwd en de sporthal ABC krijgt een grootschalige renovatie. De entree, kantine en aanpalende ruimten worden afgestoten. De nieuwe kantine krijgt een prominente plek in het entreegebied. Het voordeel is dat de kantine/ ontmoetingsruimte zichtbaar en uitnodigend is. Een nadeel kan zijn dat er vanuit de kantine er geen zicht is op de sporters in de sporthal.
Sonders in Beltrum, gymzaal Haarlo, gymzaal Het Asterloo in Rekken en als gymzaal het Simmelink gebouwd eerder gerealiseerd is, kan daar ook naar uitweken worden. Stedenbouwkundige kwaliteit In dit scenario 2A wordt zoveel mogelijk vastgehouden aan de huidige structuur. De stedenbouwkundige kwaliteit wordt beter ten opzichte van de huidige situatie: De Pickerhal wordt kleiner, dat geeft meer lucht, en krijgt een volledig nieuwe en frisse uitstraling met meer openheid. Er komt een transparante en groene verbinding tussen ’t Spieker en De Pickerhal. Dat
Dit scenario vergt nadere uitwerking met de gebruikers van ’t Spieker.
vergroot de stedenbouwkundige kwaliteit van het gebied.
Gedacht kan worden aan een groene en uitnodigende ruimtelijke omgeving tussen ’t Spieker en De Pickerhal zodat een gecombineerde omgeving binnen-buiten en sport en ontmoeting mogelijk is. Zo kan er een koffiepunt in het entreegebied zijn, met zicht op de omgeving, cultuur en (buiten)sport. Mensen kunnen elkaar ontmoeten voor/na een bezoek aan ’t Spieker of De Pickerhal en werken/ studeren wanneer iemand wacht op een familielid die in ’t Spieker of De Pickerhal moet zijn. Continuïteit sport en beweging Fasering bouw Tijdens de renovatie kan de sporthal ABC niet gebruikt worden. Sporthal DEF wordt pas afgestoten als de renovatie afgerond is. Er zal een tijdelijke entree zijn.
Eindrapportage november 2021
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
25
Financiën
Referentie van een verbinding tussen twee bestaande bouwobjecten.
Scenario 2A | renovatie
BENG
Totaal m2 Bouwkosten Investeringslasten Jaarlijkse lasten incl kapitaallasten Jaarlijkse lasten excl kapitaallasten
€ € € €
ENG 2.701 m2 3.871.000 5.418.400 nvt 347.335 129.135
Zie hoofdstuk 6 voor de onderbouwing van de investering en de jaarlijkse lasten per scenario.
Kulturhus Dinxperlo waar twee gebouwen verbonden worden door een transparante entree en ontmoetingsruimte (Johan de Wagter Architecten)
Eindrapportage november 2021
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
26
5.1.5 SCENARIO 2B - AFSTOTEN PICKERHAL EN NIEUWBOUW
Omvang
PICKERHAL EN VERBINDING ‘T SPIEKER
Het programma is nagenoeg gelijk aan scenario 1B (nieuwbouw Pickerhal), maar het hoofdvolume wordt kleiner: de kantine en de overige ruimten zoals entree, beheerdersruimte etc gaan naar het verbindende volume
Inhoudelijk concept In dit scenario wordt ook de verbinding gezocht met ’t Spieker. Door het
tussen De Pickerhal en ’t Spieker.
entreegebied aantrekkelijk te maken worden de activiteiten sport, cultuur, zorg en ontmoeten op laagdrempelige wijze bijeen gebracht.
Volume sporthal De Pickerhal
Omvang
Opmerkingen
Sporthal - 3 zaaldelen
1.222 m2 26 x 47 m2, hoogte 7 m
Toestellenberging per zaaldeel
165 m2 55 m2 per zaaldeel
Dit scenario vergt nadere uitwerking met de gebruikers van ’t Spieker.
Tribune
210 m2 over de lange zijde
Gedacht kan worden aan het samenbrengen van de horeca in het
Kleedruimten, incl lockers
270 m2 2 kleedkamers per zaaldeel, incl wasruimte
entreegebied, met zicht op de omgeving, cultuur en de sport. Mensen
Kantine
kunnen elkaar ontmoeten voor/na een bezoek aan ’t Spieker of De Pickerhal en werken/studeren wanneer iemand wacht op een familielid die in ’t Spieker of De Pickerhal moet zijn. Het entreegebied is ruim, transparant en uitnodigend.
Overig Totaal m2 fno
m2 In volume 'verbinding' m2 In volume 'verbinding' 1.867 m2
Brutofactor = 1,1
Totaal m2 bvo Volume verbinding tussen De Pickerhal en 't Spieker
2.100 m2 afgerond naar boven Omvang
Opmerkingen
programma bovenstaand plus Kantine
165 m2 kantine in verbin
Overig
65 m2 entree, beheerdersruimte, toiletten, berging, EHBO
In overleg met 't Spieker
50 m2 nabij / aan kantine
Totaal m2 fno
280 m2
Brutofactor = 1,23
Totaal m2 bvo
350 m2 afgerond naar boven
Omdat in dit haalbaarheidsonderzoek de verbinding tussen ’t Spieker en De Pickerhal niet nader is onderzocht, is in de omvang rekening gehouden met een toevoeging op het programma in samenspraak met de gemeente en de Afbeelding: referentie/ voorbeeld - ontwerp entreegebied Universiteit van
gebruikers van ’t Spieker. Dit ruimtebudget kan bijvoorbeeld ook (deels)
Amsterdam (Studio Groen+Schild)
aangewend worden voor eventuele optimalisaties van ’t Spieker, afhankelijk van de behoeften en mogelijkheden.
Eindrapportage november 2021
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
27
Continuïteit sport en beweging
Stedenbouwkundige kwaliteit
Fasering bouw
Evenals bij scenario 1B
NB. Er is geen stedenbouwkundig onderzoek geweest. In deze paragraaf geven
Het verplaatsen van de sporthal geeft mogelijkheden voor het creëren van
we een voorbeeld voor locatie, bouw en fasering ter illustratie van de
een bruisend (groen) hart bij De Pickerhal en ’t Spieker. Zowel ’t Spieker als
mogelijkheden voor nieuwbouw.
De Pickerhal krijgen een uitnodigende en transparante hoofdentree. Dat draagt bij een prettige beleving en betere oriëntatie in de ruimte.
In dit voorstel wordt sporthal DEF als eerste wordt afgestoten en wordt er op de parkeerplaats/ op het deel DEF de nieuwbouw gerealiseerd. Dit
Een aandachtspunt is de afstemming met omwonenden aangezien het
betekent dat er tijdelijk een alternatieve parkeerplaats moet worden
verplaatsen van De Pickerhal impact gaat hebben op hun directe
gerealiseerd of gebruik moet worden gemaakt van parkeermogelijkheden in
leefomgeving.
de nabije omgeving. Gymzaal De Rekstok en De Pickerhal deel ABC, de entree en kleedkamers worden behouden totdat de nieuwbouw
Financiën
gerealiseerd is. Het sporten kan dus ook tijdens de nieuwbouw doorgaan.
Scenario 2B | nieuwbouw
BENG
Totaal m2 Bouwkosten Investeringslasten Jaarlijkse lasten incl kapitaallasten Jaarlijkse lasten excl kapitaallasten
€ € € €
Enkele sporten in De Pickerhal zullen uitwijken naar De Rekstok en de nieuw te bouwen gymzaal bij IKC Simmelink (nader af te stemmen). Pickerhal zullen uitwijken naar De Rekstok (nader af te stemmen). Vanzelfsprekend dient in het vervolgonderzoek ook rekening gehouden te worden met de logistiek en continuïteit van de activiteiten in ’t Spieker.
ENG 2.650 m2 6.284.000 € 9.552.650 € 361.639 € 117.925 €
6.442.520 9.797.260 366.819 116.865
Zie hoofdstuk 6 voor de onderbouwing van de investering en de jaarlijkse lasten per scenario.
Eindrapportage november 2021
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
28
5.1.6 OPTIES BUITENSPORT/BUITENRUIMTE
Om de kwaliteit voor sport en bewegen te vergroten, kan bij elke optie de
•
Sportinstallatie voor gymnastiek (scholen, revalidatie en ODIVAL);
buitenruimte worden meegenomen voor invulling met
•
Beachvolleybal (volleybal);
buitensportmogelijkheden. Het uitgangspunt is dat de buitenruimte zo
•
Jeu de bouls of bowls baan.
wordt ingericht dat de gebruikers van De Pickerhal ook (een deel van) hun activiteiten buiten kunnen uitvoeren, zoals:
Omdat de sportfaciliteiten buiten zijn, is het interessant om deze te ontsluiten voor alle bewoners van Eibergen voor individuele en kleinschalige sportinitiatieven, zoals bootcamp.
Eindrapportage november 2021
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
29
Vanzelfsprekend moet het helder zijn wanneer de scholen/ verenigingen gebruik maken van de voorzieningen, zodat deze dan ook beschikbaar zijn. Een andere optie voor het verrijken van de buitenruimte is het overkappen van parkeerplaatsen met zonnepanelen. Hierdoor kunnen ook de BENGvarianten mogelijk energieneutraal gemaakt worden en/of kan het gebruikt worden voor energie-opwek voor de directe omgeving. Referentie/ voorbeeld: In Emmer-Compascuum (gemeente Emmen) wordt een sporthal gerealiseerd. Deze komt net als in Eibergen in het centrum. Bij dit plan wordt veel aandacht besteed aan de relatie binnen-buiten. In de buitenruimte worden zowel groene elementen, als sportelementen opgenomen. De uitstraling van de hal is natuurlijk en vriendelijk door het gebruik van ook ronde vormen, differentiatie aan de geven en een houten gevelafwerking. Ook komen er appartementen en winkels aan één zijde van de sporthal. Hierdoor krijgt de sporthal ‘twee gezichten’ passend bij de functionaliteit en
https://www.agnova.eu/nieuws/selectie-sporthal-emmer-compascuum/
de omgeving.
Eindrapportage november 2021
ONDERZOEK BINNENSPORT EIBERGEN BEWEEGT MEE!
30
6. FINANCIELE UITWERKING 6.1. EENMALIGE KOSTEN/ INVESTERING In onderstaande tabel zijn de eenmalige en jaarlijkse kosten uitgewerkt voor scenario 0, 1 en 2: de scenario’s die zich primair richten op sport en ontmoeting in de multifunctionele sportvoorziening. In deze raming is rekening gehouden met de sloop van De Rekstok en gedeeltelijke sloop van De Pickerhal (DEF) (als dat onderdeel uitmaakt van het scenario).
Uitwerking BENG Scenario 0 | 1 | 2 Omvang (bvo) Eenmalige kosten Bouwkosten (ex BTW) per m2
Investeringslasten (in BTW) per m2
Jaarlijkse kosten Kapitaallasten (in BTW) Onderhoud per m2
Schoonmaak
Consolideren Scenario 0
Sport Scenario 1A
4.658 m2
Sport + verbinding 't Spieker Scenario 2A Scenario 2B
Scenario 1B
2.608 m2
2.576 m2
2.701 m2
2.650 m2
€
6.539.832
€
2.871.000 €
5.284.000
€
3.871.000 €
6.284.000
€
1.404
€
1.101 €
2.051
€
1.433 €
2.371
€
9.155.765
€
4.019.400 €
8.153.650
€
5.418.400 €
9.552.650
€
1.966
€
1.541 €
3.165
€
2.006 €
3.605
€ €
415.734 111.792
€ €
182.508 € 59.984 €
208.022 56.672
€ €
218.200 € 62.123 €
243.714 58.300
€
24
€
23 €
22
€
23 €
22
€
46.580
€
26.080 €