Bijlage 1 Programmabegroting 2024
Tekst van het document
2023 (na bestuursrapportage)
-3.039.710
2024
-3.039.710
-3.052.821
420.700
420.700
351.000
-2.619.010
-2.619.010
-2.701.821
Toe te rekenen lasten
-70.000
-70.000
-70.000
Taakveld Overhead
-120.217
-120.217
-120.217
BTW (compensabel)
-489.028
-489.028
-547.372
Mutatie egalisatiereserve
210.285
136.174
179.390
Totaal lasten
-3.087.970
-3.162.081
-3.260.020
Opbrengst belastingen
3.087.970
3.162.081
3.260.081
Dekking
100,00 %
100,00 %
100,00 %
De tarieven voor 2024 worden in december definitief met de vaststelling van de verordening afvalstoffenheffing. We schatten de tarieven als volgt in (de definitieve tarieven kunnen marginaal afwijken op basis van actuele gegevens van het GBT): Maatstaven
2023
2024
basispakket 140 grijs
138,24
142,53
basispakket 240 grijs
189,48
195,35
verzamelcontainers
138,24
142,53
Rioolheffing De gemeente heeft de zorg voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater en hemelwater en de structurele nadelige gevolgen van de grondwaterstand. De kosten hiervan worden betaald uit de rioolheffing. Er is een bewuste keuze gemaakt om de heffing te splitsen in een gebruikersdeel en een eigenarendeel. De gebruiker betaalt, omdat hij of zij afvalwater op het riool loost. De eigenaar omdat de aansluiting op de riolering de gebruikswaarde van zijn pand verhoogt. Het uitgangspunt voor de rioolheffing is 100% kostendekkende tarieven op termijn. Op basis van het watertakenplan 2018 is de inschatting gemaakt dat de tarieven de komende jaren. Tekorten of overschotten op het taakveld riolering worden verrekend met de egalisatievoorziening riolering. Deze voorziening dient om tegenvallers en meevallers op te vangen en voorkomt grote schommelingen in de tarieven. In afwijking van hetgeen besloten bij de Perspectiefnota 2024 voeren we geen trendmatige stijging van 2% van de rioolheffing in 2024 door. We verhogen de rioolheffing wel met het inflatiepercentage. In 2024 herijken we het Watertakenplan. Daarbij berekenen ook de toekomstige onderhoudskosten en investeringskosten.
Omdat de egalisatievoorziening riool (reserve) op dit moment van behoorlijke omvang is, willen we deze nieuwe berekeningen afwachten en voor 2024 de trendmatige stijging van 2% van de rioolheffing wederom achterwege laten. De nieuwe berekeningen geven ons inzicht het benodigde kostendekkend tarief in de toekomst en de benodigde (trendmatige) stijging. 77
In onderstaande begroting zijn de opbrengsten verhoogd met het inflatiepercentage en dus niet met de trendmatige stijging van 2%. In 2024 zijn de totale opbrengsten licht lager dan de totale lasten. Het tekort wordt onttrokken aan de egalisatievoorziening. De totale begroting voor de rioolheffing is als volgt opgebouwd: 2023 (vastgesteld) Taakveld Riolering lasten Taakveld Riolering baten Netto lasten taakveld Riolering
2023 (na bestuursrapportage)
-5.669.481
2024
-5.921.481
-5.553.735
30.000
30.000
30.000
-5.639.481
-5.891.481
-5.523.735
Toe te rekenen lasten
-53.000
-53.000
-53.000
Taakveld Overhead
-485.058
-485.058
-502.520
BTW (compensabel)
-1.175.000
-1.175.000
-1.175.000
32.062
284.062
-285.580
Totaal lasten
-7.320.477
-7.320.477
-7.539.835
Opbrengst heffing
7.312.835
7.312.835
7.539.835
100 %
100 %
100 %
Mutatie egalisatievoorziening
Dekking
De tarieven voor 2024 worden in december definitief met de vaststelling van de verordening rioolheffing. We schatten de tarieven als volgt in (de definitieve tarieven kunnen marginaal afwijken op basis van actuele gegevens van het GBT): Maatstaven Eigenarendeel
2023
2024 210,98
217,52
0 m³ - 1000 m³ bedrag per m³
1,28
1,32
1001 m³ - 2500 m³ bedrag per m³
1,22
1,26
2501 m³ - 5000 m³ bedrag per m³
1,11
1,14
5001 m³ - 50000 m³ bedrag per m³
0,65
0,67
50001 m³ en hoger bedrag per m³
0,18
0,19
Retributies/rechten Een retributie kan alleen worden geheven voor het gebruik van bezittingen, werken of inrichtingen van de gemeente, bv. begraafrechten en marktgelden en het verlenen van diensten. De verwachte opbrengst mag niet hoger zijn dan de kosten die met het gebruik of de dienstverlening verbonden zijn.
Begraafrechten Begraafrechten worden geheven voor het gebruik van de begraafplaats en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaats. De rechten worden geheven van degene op wiens aanvraag dan wel voor wie de dienst wordt verricht of van degene die van de bezittingen, werken of inrichtingen gebruik maakt. De baten en lasten zijn hieronder opgenomen.
78
2023 (vastgesteld) Taakveld begraafplaatsen lasten
2023 (na bestuursrapportage)
-295.971
Taakveld begraafplaatsen opbrengsten Nettolasten taakveld begraafplaatsen
2024
-293.198
-301.733
4.832
4.832
4.832
-291.139
-288.366
-296.901
Toe te rekenen lasten
-20
-20
Taakveld overhead
-89.380
-89.380
-103.100
Totaal lasten
-380.539
-377.766
-400.001
Opbrengsten begraafrechten
270.000
270.000
270.000
71 %
71 %
67 %
Dekking
Marktgelden Marktgelden worden geheven voor het ter beschikking stellen van een standplaats op een markt als bedoeld in de marktverordening gemeente Berkelland en voor het genot van de diensten die in verband daarmee worden verleend. 2023 (vastgesteld) Markten lasten
2023 (na bestuursrapportage)
2024
-58.802
-72.617
Markten opbrengsten
450
450
-73.259 450
Nettolasten Markten
-58.352
-72.167
-72.809
Toe te rekenen lasten
-1.285
-1.285
-1.285
Taakveld overhead
-24.300
-24.300
-24.771
Btw (compensabel)
-3.867
-6.540
-6.540
Totaal lasten
-87.804
-104.292
-105.405
Opbrengsten marktgelden
58.800
58.800
58.800
67 %
56 %
56 %
Dekking
Leges De gemeente heft leges voor het verlenen van diensten die in het individuele belang van de aanvrager van de dienst zijn. De leges dekken de kosten van de dienstverlening. Voor bepaalde diensten zijn door het Rijk maximum tarieven vastgesteld, bv. rijbewijzen, reisdocumenten.
79
Hoofdstuk
Onderwerp
Taakveld
Begrote lasten
Begrote baten
Begrote Dekking
1
Algemene dienstverlening
§ 1.1
Burgerlijke stand
Burgerzaken
-84.909
40.000
47 %
§ 1.2
Reisdocumenten en Nederlandse identiteitskaart
Burgerzaken
-567.131
219.000
39 %
§ 1.3
Rijbewijzen
Burgerzaken
-357.173
212.000
59 %
§ 1.4
Verstrekkingen uit Basis Registratie Personen Burgerzaken
-41.752
30.000
72 %
§ 1.5
Vastgoedinformatie
Burgerzaken
-23.158
15.000
65 %
§ 1.6
Overige publiekszaken
Burgerzaken
§ 1.7
Gemeente archief
Overhead
§ 1.8
Bijzondere wetten
Openbare orde en Veiligheid
§ 1.9
Kabels en leidingen
Verkeer en vervoer
9 t/m 19
Diversen
Openbare orde en Veiligheid
-18.681
10.000
54 %
-1.092.804
516.000
47 %
-4.590.786
1.331.300
29 %
-20.000
20.000
100 %
-5.703.590
1.867.300
33 %
Subtotaal 2
Omgevingsvergunning
3
Dienstverlening
Totaal
Wonen en bouwen
Kwijtscheldingsbeleid Voor mensen met een minimuminkomen bestaat de mogelijkheid gehele of gedeeltelijke kwijtschelding te krijgen voor de volgende gemeentelijke belastingen: a. OZB; b. Afvalstoffenheffing; c. Rioolheffing. Wij verlenen gehele kwijtschelding als er aan alle voorwaarden voor kwijtschelding is voldaan. In onze gemeente hanteren wij de zogenaamde 100% kwijtscheldingsnorm. Dit betekent dat mensen met een inkomen op bijstandsniveau, zonder vermogen, altijd in aanmerking komen voor kwijtschelding.
80
Weerstandsvermogen Wat speelt er? De samenleving is in beweging. Dat betekent ook dat er ontwikkelingen komen waar nu nog geen rekening mee wordt gehouden. Bijvoorbeeld de aanhoudend hoge inflatie heeft invloed op burgers en bedrijven en dit gaat ook gevolgen hebben voor onze bedrijfsvoering die we nu nog niet volledig overzien. Daarnaast zijn er 22 november 2023 verkiezingen voor de Tweede Kamer. Plannen van een nieuw kabinet hebben ook altijd weer gevolgen voor onze bedrijfsvoering. Het is daarom verstandig om middelen te reserveren voor eventuele tegenvallers. Hoeveel we moeten reserveren relateren we aan de risico’s die we lopen. We reserveren in ieder geval € 5.000.000 om risico’s af te dekken. Ook alleen al het inventariseren van de risico’s helpt al bij het inspelen op de mogelijke gevolgen. We letten meer op de risico’s en proberen eerder in te grijpen. Overigens is het voorkomen van risicovolle activiteiten geen doel op zich. Grondexploitatie wordt bijvoorbeeld gezien als een van de risicovolle activiteiten van gemeenten maar dit is ook een krachtig instrument om inhoudelijke beleidsdoelen te bereiken en levert regelmatig ook geld op. Rijksbezuinigingen op het Gemeentefonds zijn een gebeurtenis die niet heel onwaarschijnlijk is met een grote impact op onze bedrijfsvoering.
Deze paragraaf gaat niet over dergelijke algemene risico’s met een veel meer structureel budgettair effect. Reserveren is ook geen afdoende oplossing voor dit soort structurele tegenvallers.
Wettelijk kader Het algemeen wettelijk kader met betrekking tot weerstandsvermogen en risicobeheersing is beschreven in het besluit begroting en verantwoording. Het BBV schrijft voor dat er een paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing is opgenomen in de begroting en jaarrekening. In deze paragraaf moet in ieder geval staan: • o Het beleid met betrekking tot de weerstandscapaciteit en de risico’s. o Een inventarisatie van de risico’s. o Een inventarisatie van de weerstandscapaciteit. o Een aantal verplichte kengetallen en beoordeling van hun onderlinge verhouding.
Inventarisatie risico's Als we ons verdiepen in risico's kunnen we zeer omvangrijke overzichten maken van alle mogelijke risico's. Dat is niet de scope van deze paragraaf, we pretenderen ook niet volledig te zijn. Er zijn altijd risico’s die we nog niet onderkennen. De volgende risico's nemen we niet mee: • Alle risico's met een uiterst kleine kans. • Alle risico's met een kleine kans en tegelijk ook kleine financiële gevolgen. • Alle risico's die we als gemeentelijke organisatie onderkennen en waarvoor we afdoende interne beheersmaatregelen hebben genomen. • Alle risico's die via verzekeringen voldoende afgedekt zijn. Toelichting op gehanteerde begrippen: • Geschatte omvang: hoe groot is het financieel gevolg als dit risico zich op enig moment voordoet. • Geschatte kans: hoe groot is de kans dat dit risico zich in dit begrotingsjaar voordoet. Als we inschatten dat een risico zich hooguit eens in de 10 jaar voordoet, rekenen we met een kans van 1/10 = 10%. • Financieel effect is de uitkomst van de omvang vermenigvuldigd met de kans. Wanneer de omvang en de kans goed zijn ingeschat zou de optelling de uitkomst in een gemiddeld jaar zijn. Jaren waarin alle of geen van de risico’s zich voordoen zijn immers veel onwaarschijnlijker dan een mix van wel en niet. • De genoemde omvang en kans zijn inschattingen van verschillende medewerkers van onze organisatie.
81
•
We hebben beperkt feitenmateriaal waarmee we de inschattingen kunnen onderbouwen. We vinden dat deze schatting voldoende is voor het doel van deze paragraaf: het bepalen van het (benodigde) weerstandsvermogen.
Risico
Geschatte omvang in €
Geschatte kans in %
Financieel effect van het risico in €
Samenwerkingspartijen (GR'en/DVO's)
20.000.000
5
1.000.000
Sociaal domein Jeugdwet
11.000.000
10
1.100.000
Sociaal domein WMO
10.000.000
10
1.000.000
Klimaatveranderingen
5.000.000
5
250.000
820.000
10
82.000
Uitval ICT
1.000.000
10
100.000
Garantiestelling Laarberg
12.500.000
2
250.000
Overige Garanties
2.200.000
2
44.000
P.M.
-
P.M.
Stimuleringsfonds volshuisvesting (SVN)
3.500.000
1
35.000
Uitstaande gelden
20.000.000
1
200.000
500.000
20
100.000
1.000.000
2
20.000
250.000
10
Privacy/Datalek
Waarborgfonds Sociale Woningbouw
Organisatorische risico's Beheer voormalige vuilstortplaats Langenberg Planschadeclaims Totaal
87.770.000
25.000 4.206.000
Rondom de invoering van de Omgevingswet zien we ook nog steeds een aantal risico’s waarvan we de eventuele uiteindelijke financiële impact en kans moeilijk kunnen schatten, maar die we niet onvermeld willen laten. Het betreft: • Onzekerheid effect legesinkomsten; door de gelijktijdige invoering van de Wet kwaliteitsborging valt de technische toetsing van bouwaanvragen weg. Hiervoor worden dan ook geen leges meer geheven. Bouwleges bestaan, naast de technische toets uit nog meer onderdelen zoals de planologische toets en welstandstoets. Wij onderzoeken hoeveel tijd de verschillende onderdelen kosten en wat het effect is van het wegvallen van de technische toets op onze legesinkomsten. • Het digitaal stelsel Omgevingswet (DSO) wordt het nieuwe digitale portaal voor alle aanvragen en communicatie met de overheid over omgevingsvergunningen. Er zijn zorgen over kwaliteit, beheer, en kosten van dit DSO.
Inventarisatie weerstandscapaciteit Onze weerstandscapaciteit bestaat uit de algemene reserve. De gehele algemene reserve van € 26.320.000 is beschikbaar als weerstandscapaciteit en er zijn geen claims op de algemene reserve. Daarnaast is in de begroting € 200.000 opgenomen voor onvoorzien. Dit komt overeen met het bedrag dat is opgenomen in de financiële verordening. We tellen de post onvoorzien niet bij de weerstandscapaciteit.
Relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit Als we de algemene reserve van € 26.320.000 relateren aan de risico's die we voor 2024 hebben geïnventariseerd van € 4.206.000 dan komt het weerstandsvermogen uit op 6,3. Dit is uitstekend. De algemene reserve is ook (tijdelijke) buffer voor nadelen in algemene zin die op ons afkomen zoals langetermijngevolgen van de hoge inflatie en eventuele Rijksbezuinigingen.
Risicobeheersing Risicomanagement bestaat niet alleen uit het inventariseren van risico’s. Het gaat juist ook om het in kaart brengen van maatregelen die leiden tot het voorkomen en/of beter beheersen van risico’s. In 2024 richten we ons op het bestendigen van de interne controlefunctie.
82
Kengetallen financiële positie Vanaf de begroting 2016 moeten we ook financiële kengetallen opnemen in de begroting en jaarrekening. Het gaat om 6 kengetallen die we hierna kort toelichten. 1. Netto schuldenquote De netto schuldenquote geeft aan of de gemeente haar schulden kan betalen met de inkomsten die ze heeft. De richtlijn van de provincie Gelderland is dat bij een netto schuldenquote van 90% een risico ontstaat. Bij een schuldenquote boven de 130% is de gemeente nauwelijks nog in staat de schulden te betalen. 2. Netto schuldenquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Als we geld uitlenen levert dat inkomsten op. Die inkomsten dekken een gedeelte van de schuld. Daarmee zijn we in ieder geval al in staat een gedeelte van de schuld te betalen. Er zit natuurlijk wel een risico aan het uitlenen van geld. Degene die het geld leent kan misschien het geld niet terugbetalen. De provincie Gelderland hanteert dezelfde percentages voor de risicobepaling als bij de netto schuldenquote. 3. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft aan of de gemeente haar schulden kan betalen. Het gaat er hier dus niet om of de schulden betaald kunnen worden uit de inkomsten maar ook uit het bestaande bezit. De provincie Gelderland vindt een solvabiliteit van minder dan 50% al risicovol en een solvabiliteit van minder dan 20% erg risicovol.
In het beleid bestemming overschotten hebben wij de grens gesteld dat we bij een solvabiliteit van minder dan 35% eerst de algemene reserve aanvullen. 4. Structurele exploitatieruimte Met dit kengetal kunnen we zien of we structureel in staat zijn de lasten die we als gemeente hebben ook te kunnen betalen. Dit kengetal is uiteindelijk het belangrijkst voor de vorm van toezicht waar de provincie Gelderland ons onder plaatst. Voor het repressief toezicht is het van belang dat of de begroting of de meerjarenraming een kengetal laat zien dat groter is dan 0%. Wij streven naar een situatie waarbij de begroting en de meerjarenraming een percentage groter dan 0 laten zien. 5. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe de waarde van de gronden zich verhoudt tot de inkomsten van de gemeente. De provincie Gelderland vindt een percentage minder dan 20 weinig risicovol. Een percentage van meer dan 35 is volgens de provincie Gelderland erg risicovol. 6. Belastingcapaciteit Dit kengetal laat zien hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt tot het landelijk gemiddelde. Het cijfer is er alleen op gericht om gemeenten te kunnen vergelijken op dit gebied. In het cijfer zijn alle gemeentelijke woonlasten meegenomen. Als het percentage onder de 100 ligt heffen we minder belasting dan gemiddeld in Nederland.
Is het percentage hoger dan 100 dan heffen we meer belasting dan gemiddeld in Nederland. Er wordt geen rekening gehouden met de verschillen die er tussen gemeenten bestaan. De provincie Gelderland vindt een percentage van meer dan 105 erg risicovol. We zien dat de investeringswensen voor de komende jaren leiden tot een verslechtering van de financiële positie. Het doen van investeringen vraagt dat we meer geld lenen. Dit gaat ten koste van de solvabiliteit. De voorgenomen verhoging van de OZB leidt tot een stijging van de belastingcapaciteit.
83
Kengetallen
Jaarrekening Jaarrekening Jaarrekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027
Netto schuldenquote
41,19%
44.19%
38,04%
74,01%
57,08%
47,42%
56,07%
54,49%
Netto schuldenquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
9,51%
12,12%
10,53%
50,80%
30,50%
36,19%
44,20%
42,27%
Solvabiliteitsratio
50,22%
49,56%
50,90%
36,62%
41,70%
44,65%
42,89%
43,68%
Structurele exploitatieruimte
0,37%
3,73%
-0,56%
0,11%
1,37%
1,71%
-4,81%
-6,06%
Grondexploitatie
3,00%
2,53%
1,05%
5,14%
1,04%
1,04%
1,10%
1,13%
Belastingcapaciteit
114,36%
116,71%
88,48%
99,27%
95,65%
95,65%
95,65%
95,65%
84
Verbonden partijen Samenwerkingspartijen Partijen waarmee we samenwerken en hun kernactiviteiten.
Inleiding Deze paragraaf geeft inzicht in de verbonden partijen. Een verbonden partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk én een financieel belang heeft. Onder bestuurlijk belang wordt verstaan dat de gemeente zeggenschap heeft, hetzij uit hoofde van vertegenwoordiging in het bestuur, hetzij uit hoofde van stemrecht. Het financiële belang is het bedrag dat ter beschikking is gesteld en dat niet verhaalbaar is, dan wel het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat, indien de verbonden partij failliet gaat of haar verplichtingen niet nakomt. Bij verbonden partijen gaat het om publiekrechtelijke en privaatrechtelijke organisaties. Publiekrechtelijke organisaties zijn gemeenschappelijke regelingen op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). Privaatrechtelijke organisaties zijn bv. een NV, BV of stichting. De gemeente heeft de volgende verbonden partijen: Bedragen x € 1.000
Eigen Eigen Vermogen Vermogen 1-1 31-12
Vreemd Vreemd Vermogen Bijdrage Resultaat Vermogen 1-1 31-12
Gemeenschappelijke regelingen Erfgoedcentrum Achterhoek Liemers
200
176
111
358
254
38
GGD Noord Oost Gelderland
2.405
2.205
2.790
Omgevingsdienst Achterhoek
210
164
1.260
2.485
825
28
1.310
1.524
8RHK ambassadeurs
6.485
6.048
0
151
151
312
0
Fijnder (voorheen SDOA)
3.190
Stadsbank Oost Nederland
892
2.810
9.337
9.087
16.764
0
1.289
14.346
902
342
Veiligheidsregio Noord Oost Gelderland
0
14.546
12.325
33.028
46.546
2.775
0
235
245
915
1.272
322
10
BNG NV (2023)
5.062.000
4.615.000
143.995.000
107.459.000
0
Alliander NV (2023)
4.470.000
4.570.000
5.739.000
6.122.000
0
Vitens NV (2023)
600.300
649.500
1.988.100
2.096.100
0
Twence Holding BV (2023)
149.605
175.964
168.127
163.228
0
Gebiedsonderneming Laarberg BV
18
76
29
58
0
Gebiedsonderneming Laarberg CV
1.583
1.583
20274
24.738
0
89
174
624
270
105
79.651
77.432
42.880
52.242
0
Veilig Thuis Noord Oost Gelderland Vennootschap/Coöperaties
AGE BV Coöperatie Energieloket Achterhoek Leisurelands BV
Gemeenschappelijke regelingen De samenwerking tussen gemeenten in publiekrechtelijke constructies is geregeld in de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). De gemeente kan voor taken waarvoor zij verantwoordelijk is deelnemen in een samenwerkingsverband vanwege efficiency-voordelen bij de uitvoering en verminderde kwetsbaarheid óf bij regionale opgaven.
85
Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (ECAL) Doelstelling en belang: • Het beheer en aan publiek openstellen van de historische archieven van de deelnemende gemeenten op basis van Archiefwet 1995. • Uitvoering taken en activiteiten Stichting Staring Instituut. • Het beheren, verzamelen, ordenen en ontsluiten van historische informatie (gebaseerd op de Archiefwet en het Archiefbesluit). • Een groter en breder publiek voor erfgoed en streekcultuur aanspreken. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Burgemeester J. van Oostrum: Algemeen bestuur Deelnemers: Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Lochem, Montferland, Oost Gelre, Oude IJsselstreek en Winterswijk. Programma: Het ECAL levert een bijdrage aan het programma “Sport en cultuur bewegen je!” Ontwikkelingen: Het ECAL heeft een E-depot gerealiseerd. Dit is een digitale bewaarplaats voor permanent te bewaren digitale archiefstukken. Het doel is toekomstige waarborging van duurzaamheid en toegankelijkheid van digitale archieven. In de komende periode wordt het E-depot verder doorontwikkeld. Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt, de weerstandscapaciteit is voldoende. GGD Noord- en Oost- Gelderland (GGD NOG) Doelstelling en belang: GGD NOG voert de Wet publieke gezondheid uit namens 22 colleges van B&W.
Publieke gezondheid gaat over het bewaken, beschermen en bevorderen van de gezondheid van de bevolking, of specifieke groepen daaruit, tegen gezondheidsrisico’s waar ze zelf geen of onvoldoende invloed op hebben .
Zeggenschap/vertegenwoordiging: Wethouder W.A. Wormgoor: Algemeen Bestuur Deelnemers: Aalten, Apeldoorn, Berkelland, Bronckhorst, Brummen, Doetinchem, Elburg, Epe, Ermelo, Hattem, Harderwijk, Heerde, Lochem, Montferland, Nunspeet, Oldebroek, Oost Gelre, Oude IJsselstreek, Putten, Voorst, Winterswijk en Zutphen. Programma: De GGD NOG levert een bijdrage aan de programma’s 'Leefbaar Berkelland', 'Een toekomstbestendig Sociaal domein' en 'Sport en cultuur bewegen je!'. Ontwikkelingen: De aankomende 4 jaar werkt de GGD NOG aan: • Gelijke kansen op gezondheid voor iedereen • Mentale gezondheid • Gezonde leefstijl • Gezonde fysieke en sociale leefomgeving Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt, de weerstandscapaciteit is voldoende. 86
Omgevingsdienst Achterhoek Doelstelling en belang: De Omgevingsdienst Achterhoek heeft als taak het verstrekken van omgevingsvergunningen en zien erop toe dat bedrijven voldoen aan actuele wet- en regelgeving op het gebied van milieu(veiligheid). Daarnaast adviseert de Omgevingsdienst Achterhoek over verschillende (milieu)onderwerpen zoals bodem, geluid en externe veiligheid. Het belang van de partners van de Omgevingsdienst Achterhoek is tevens een goede samenwerking tussen de omgevingsdiensten in Gelderland (Gelders Stelsel). Zeggenschap/vertegenwoordiging: Burgemeester J. van Oostrum: voorzitter aAlgemeen bestuur en dagelijks bestuur Deelnemers: De gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Lochem, Montferland, Oost Gelre, Oude IJsselstreek, Winterswijk en Zutphen en de provincie Gelderland. Programma: De Omgevingsdienst Achterhoek is één van de samenwerkingspartijen en draagt bij aan een veilige, duurzame en gezonde leefomgeving. Ontwikkelingen: Eerder heeft de Commissie Van Aartsen aanbevelingen opgesteld voor de versterking van het vergunningverlening, toezicht en handhavingsstelsel (kortweg VTH-stelsel). Inmiddels zijn deze overgenomen in het Interbestuurlijk programma versterking VTH (IBP). In dit programma wordt gekeken naar de toekomst van de omgevingsdiensten, regio’s van samenwerkende diensten en ook de individuele diensten.
Belangrijk uitgangspunt is de robuustheid van de diensten. Om aan de randvoorwaarden en robuustheidscriteria te gaan voldoen stelt de ODA samen met de partners een plan van aanpak op. Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt, de weerstandscapaciteit is voldoende. 8RHK ambassadeurs Doelstelling en belang: Het adequaat behartigen van de regionale belangen van de aangesloten gemeenten en het effectief en efficiënt organiseren van bovenlokale vraagstukken in de Achterhoek. Regio Achterhoek adviseert board, thematafels en raad over de lobby, communicatie en subsidies. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Burgemeester J. van Oostrum: Algemeen bestuur. Smart werken en innovatie: Wethouder J. (Hans) van der Noordt (D66) Onderwijs en arbeidsmarkt: Wethouder G.J. (Gerjan) Teselink (VVD) Mobiliteit en bereikbaarheid: Wethouder G.J. (Gerjan) Teselink (VVD) Wonen en vastgoed: Wethouder A.K. (Arjen) van Gijssel (CDA) Circulaire economie en energietransitie: Wethouder J. (Hans) van der Noordt (D66) De gezondste regio: Wethouder W.A. (Betsy) Wormgoor (PvdA) Deelnemers: De gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Oost Gelre, Oude-IJsselstreek en Winterswijk. Programma: De regio Achterhoek levert een bijdrage aan meerdere programma’s. Ontwikkelingen: 87
De kompas voor de achterhoeksamenwerking is de Achterhoek Visie 2030, ruimte voor innovatie, groeien in kwaliteit. De regio wil groeien in kwaliteit van leven en wonen, en wil de economische kracht van de regio versterken door groei van de arbeidsproductiviteit en economische toegevoegde waarde. De regio behartigt de gezamenlijke belangen van overheden, ondernemers en maatschappelijke organisaties bij provincie, Rijk en EU. De inhoudelijke keuzes voor de regionale lobby komen vanuit de nieuwe samenwerkingsstructuur. Risico’s: Financiële risico’s zijn beperkt. Weerstandscapaciteit is voldoende. Fijnder Doelstelling en belang: Fijnder heeft als taak de uitvoering van de wet- en regelgeving op het gebied van de sociale zekerheid voor de gemeente en richt zich op de zelfredzaamheid en participatie van inwoners. Dit doet Fijnder door in te zetten op bestaanszekerheid, het ondersteunen van inwoners bij het vinden van betaald werk en als dat niet lukt het ondersteunen van inwoners bij andere vormen van meedoen in de samenleving. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Wethouder G. Teselink: Algemeen bestuur en dagelijks bestuur Wethouder W.A. Wormgoor: Algemeen bestuur Deelnemers: Oost Gelre, Winterswijk en Berkelland Programma: Fijnder levert een bijdrage aan het programma 'Werken en leren'.
Ontwikkelingen: Samen met Fijnder en onderwijs laten we het aanbod van werkzoekenden beter aansluiten op de vraag. Voor de doelgroep met een afstand tot de arbeidsmarkt zorgen we voor een doorgaande ontwikkellijn, waarin deze groep integraal ondersteund wordt. Na een aantal jaren waarin het aantal werkzoekenden met een bijstandsuitkering afnam zien we, ondanks de krapte op de arbeidsmarkt, voor het eerst voorzichtig weer een stijging. Dit heeft er mee te maken dat bijstandsgerechtigden die nu in de bijstand stromen een grotere afstand tot arbeidsmarkt hebben. Enerzijds omdat kennis en vaardigheden niet aansluiten op hetgeen werkgevers vragen en anderzijds omdat er sprake is van bijvoorbeeld sociaal medische problemen of financiële problemen. Zo zien we de instroom van statushouders toenemen. Risico’s: De hogere instroom (en lagere uitstroom) zal een financieel effect hebben door hogere uitkeringslaten en hogere uitvoeringskosten. Het is onzeker of we daar voldoende voor worden gecompenseerd. Stadsbank Oost Nederland (SON) Doelstelling en belang: De Stadsbank Oost Nederland (SON) levert bijzondere financiële dienstverlening aan consumenten. SON ondersteunt de aangesloten gemeenten in hun sociale beleid, zonder winstoogmerk.
Tenslotte voorziet de bank op een zowel maatschappelijk als zakelijk verantwoorde wijze in de behoefte aan geldkrediet, schuldhulpverlening, budgetbeheer, afgifte van verklaringen ex artikel 285 lid 4 Faillissementswet, de beschikbaarstelling van bewindvoerders ter uitvoering van bepalingen inzake de wettelijke schuldsanering natuurlijke personen. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Wethouder G. Teselink: Algemeen bestuur en dagelijks bestuur
88
Deelnemers: Berkelland, Bronckhorst, Montferland, Oude IJsselstreek, Oost Gelre, Winterswijk, Almelo, Borne, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Hellendoorn, Hengelo, Hof van Twente, Lochem, Losser, Oldenzaal, Rijssen-Holten, Twenterand, Tubbergen, Wierden. Programma: De SON levert een bijdrage aan het programma 'Werken en leren'. Ontwikkelingen: Het afgelopen jaar heeft de Stadsbank, vanuit de positie van uitvoeringsorganisatie, initiatieven opgestart om tot een modernisering van de schuldhulpverlening te komen onder andere met betrekking tot de klantreis, buddy-app, collectief schuldregelen, inzet van het instrument saneringskredieten en een kleine pilot met automatische incasso. Deze ambitie wordt in de komende jaren voortgezet. Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt, de weerstandscapaciteit is voldoende. Veiligheidsregio Noord Oost Gelderland (VNOG) Doelstelling en belang: Samen met vele stakeholders zorgt de VNOG voor de kwaliteit en efficiency van de brandweerzorg, geneeskundige hulpverlening, bevolkingszorg, crisisbeheersing en rampenbestrijding. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Burgemeester J.
van Oostrum: lid Algemeen bestuur Deelnemers: De gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Oost Gelre, Montferland, Oude-IJsselstreek, Winterswijk, Apeldoorn, Brummen, Elburg, Epe, Ermelo, Harderwijk, Heerde, Hattem, Lochem, Nunspeet, Oldebroek, Putten, Voorst, Zutphen. Programma: De VNOG draagt bij aan het programma veiligheid. Ontwikkelingen: De verdere implementatie van de in 2020 vastgestelde toekomstvisie. Risico’s: Financiële risico’s zijn beperkt. De weerstandscapaciteit is voldoende. Eventuele tekorten in de exploitatie dienen door de deelnemende gemeentes te worden aangevuld. Veilig Thuis Noord Oost Gelderland Doelstelling en belang: De uitvoering van wettelijke taken: het fungeren als advies- en meldpunt voor vermoedens van huiselijk geweld of kindermishandeling, het doen van onderzoek en het actief bijdragen aan de (veiligheids)keten. Naast de wettelijke taken zijn regionaal de volgende taken vanaf 2017 belegd bij Veilig Thuis NOG: Beoordelen met de politie van geëscaleerd huiselijk geweld en incidenten op basis van een risico inventarisatie huiselijk geweld en voert ook de procesregie uit bij opgelegde huisverboden. Fungeren als meldpunt voor mensenhandel/jeugdprostitutie voor de regio.
Voorlichting en deelname aan overleg om inzicht te geven in de werkwijze, kennen en gekend worden, om laagdrempelig te blijven voor burgers en professionals voor het geven van adviezen en bieden van ondersteuning.
89
Zeggenschap/vertegenwoordiging Wethouder W.A. Wormgoor: Vergadering van Gemeenten Deelnemers Het werkgebied van Veilig Thuis Noord Oost Gelderland bestaat uit 22 gemeenten: Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Montferland, Oost-Gelre, Oude IJsselstreek, Winterswijk, Apeldoorn, Brummen, Epe, Hattem, Heerde, Lochem, Voorst, Zutphen, Harderwijk, Elburg, Ermelo, Nunspeet, Oldebroek en Putten. Programma Veilig Thuis Noord Oost Gelderland levert een bijdrage aan het programma een toekomstbestendig sociaal domein. Ontwikkelingen De Rijksoverheid heeft middels het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming aangekondigd om het huidige stelsel aan te passen omdat het voor de jeugd en gezinnen complex is en knelt. Veilig Thuis doet actief mee aan de landelijke ontwikkelingen om doorlopend een vertaling te maken naar de regio in de regionale toekomsttuin ‘Kind- en gezinsbescherming’ en in Berkelland door fysieke aanwezigheid bij de Voormekaar teams. Risico’s Financiële risico’s zijn beperkt. Er is weerstandscapaciteit. Eventuele tekorten in de exploitatie dienen door de deelnemende gemeenten te worden aangevuld.
Vennootschappen en coöperaties Naast deelname in een gemeenschappelijke regeling bezit de gemeente ook aandelen in privaatrechtelijke organisaties. Deze zijn hieronder beschreven. Vanwege het ontbreken van actuele financiële informatie over het eigen- en vreemd vermogen zijn in het financieel overzicht van de verbonden partij alleen de gegevens van de 2 laatste jaarrekeningen opgenomen. BNG Bank N.V., Den Haag Doelstelling en belang: Het behoud van een belangrijk marktaandeel in het Nederlandse publieke en semipublieke domein en rendement voor de aandeelhouders. De gemeente heeft met een aantal van 305.877 aandelen een belang van 0,55% Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: wethouder H. van der Noordt. Programma: Het te ontvangen dividend levert een bijdrage aan programma Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Risico’s: Tegenvallende dividenduitkering en verlies van kapitaal bij liquidatie. Alliander, Arnhem Doelstelling en belang: Alliander is een netwerkbedrijf en zorgt voor een betrouwbare, betaalbare en bereikbare energievoorziening (gas en elektra). De gemeente heeft met een aantal van 633.991 aandelen een belang van 0,46% Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: Wethouder H. van der Noordt; afgevaardigde aandeelhoudersvergadering. De gemeente neemt deel aan het Nuval-platform.
Deelnemers hebben afgesproken in een aantal 90
onderwerpen met één stem op te treden tijdens de aandeelhoudersvergaderingen van Alliander. Een vertegenwoordiger van het Nuval-platform neemt deel aan het Grootaandeelhoudersoverleg van Alliander. Programma: Het te ontvangen dividend levert een bijdrage aan programma Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Risico’s: Tegenvallende dividenduitkering en verlies van kapitaal bij liquidatie. Twence Holding Doelstelling en belang: Twence is een afvalverwerker die uit afval energie haalt nadat het afval van herbruikbare materialen is ontdaan. Twence draagt daarmee bij aan duurzaamheid. De gemeente heeft met een aantal van 45.251 aandelen een belang van 5,33% Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: Wethouder H. van der Noordt; afgevaardigde aandeelhoudersvergadering. Programma: Het te ontvangen dividend levert een bijdrage aan programma Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Risico’s: Tegenvallende dividenduitkering en verlies van kapitaal bij liquidatie. Vitens Zwolle Doelstelling en belang: Vitens is een waterleidingbedrijf dat zorg draagt voor de drinkwatervoorziening. De gemeente heeft met een aantal van 24.034 aandelen een belang van 0,42% Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: Wethouder H. van der Noordt; afgevaardigde aandeelhoudersvergadering. De gemeente neemt deel aan het Nuval-platform.
Deelnemers hebben afgesproken in een aantal onderwerpen met één stem op te treden tijdens de aandeelhoudersvergaderingen van Vitens. Een vertegenwoordiger van het Nuval-platform neemt deel aan het Grootaandeelhoudersoverleg van Vitens. Programma: Het te ontvangen dividend levert een bijdrage aan programma Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Risico’s: Tegenvallende dividenduitkering en verlies van kapitaal bij liquidatie. Agem Gemeentelijke Energie B.V Doelstelling en belang: Agem levert een bijdrage aan de energie transitie waarbij het streven is alle energie die wij verbruiken, zelf duurzaam op te wekken. De 8 Achterhoekse gemeenten zijn de aandeelhouders. De gemeente bezit 38 aandelen en heeft een belang van 12,5%.
91
Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: Wethouder G. Teselink; afgevaardigde aandeelhoudersvergadering. Programma: Het belang levert een bijdrage aan programma nieuwe energie. Risico’s: Het investeren in projecten voor de opwek van duurzame energie kent de in de markt gangbare bedrijfseconomische risico’s. Op dit moment zijn er nog geen investeringen gedaan. Voor investeringen dient een aandeelhoudersbesluit te worden genomen. Coöperatie Energieloket Achterhoek Doelstelling en belang: Bijdrage te leveren aan de verduurzaming van de energievoorziening in de Achterhoek, duurzame energie in de Achterhoek te doen ontwikkelen, de productie en de levering van duurzame energie in de Achterhoek te stimuleren en het gebruik van duurzame energie in de Achterhoek te bevorderen. De gemeente is lid van de coöperatie. Alle leden hebben evenveel stemrecht. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van leden: Wethouder G. Teselink; afgevaardigde ledenvergadering. Programma: Het belang levert een bijdrage aan programma nieuwe Energie Risico’s: In de ALV van 8 juli is een nieuwe strategie vastgesteld voor de doorontwikkeling van Agem (Strategie 2020-2024). Hiervoor is additioneel eigen vermogen nodig, waarvoor de individuele leden bevraagd zullen worden. Op dit moment zijn er nog geen investeringen gedaan.
Voor eventuele toekomstige investeringen dient een gemeentelijk besluit te worden genomen. Gebiedsonderneming Laarberg BV Doelstelling en belang: Gebiedsonderneming Laarberg B.V. treedt op als beherend vennoot van gebiedsonderneming Laarberg C.V. Gebiedsonderneming Laarberg heeft als doel het ontwikkelen en exploiteren van Regionaal Bedrijventerrein Laarberg. Het geplaatste aandelenkapitaal bestaat uit 180 aandelen van € 100 nominaal, totaal € 18.000. De gemeenten Oost Gelre en Berkelland nemen beide voor 50% deel in de besloten vennootschap. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: Wethouder G. Teselink. Deelnemers: De gemeenten Oost Gelre en Berkelland nemen ieder voor 50% deel in de vennootschap. De gemeente Oost Gelre is hierbij als grondgebied gemeente verantwoordelijk voor de ruimtelijke procedures. Programma: Gebiedsonderneming Laarberg draagt bij aan het programma Werken en leren. Ontwikkelingen: De grondverkoop is mede afhankelijk van economische omstandigheden. Het is onzeker in hoeverre de huidige coronacrisis effect heeft op de vestiging van nieuwe bedrijvigheid. De bestaande capaciteit is nagenoeg geheel uitgegeven. Een nieuw bestemmingsplan voor circa 15 ha is in voorbereiding. Vooruitlopend daarop worden ruimtelijke procedures gevolgd aan de hand 92
van concrete bouwplannen. Voor uitbreiding van bedrijventerreinen geldt het regionale programma werklocaties als provinciaal kader. Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt door het lage ingebrachte kapitaal. Gebiedsonderneming Laarberg CV Doelstelling en belang: Gebiedsonderneming Laarberg C.V. is een commanditaire vennootschap, waarvan gebiedsonderneming Laarberg B.V. de beherend vennoot is. Gebiedsonderneming Laarberg heeft als doel het ontwikkelen en exploiteren van Regionaal Bedrijventerrein Laarberg. Het ondernemingsvermogen is ingebracht door beide commanditaire vennoten, de gemeenten Oost Gelre en Berkelland, en hebben beide een belang van € 1 in dit vermogen. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Vergadering van Vennoten; Wethouder G. Teselink. Deelnemers: De gemeenten Oost Gelre en Berkelland hebben als commanditaire vennoten ieder 48% zeggenschap. Gebiedsonderneming Laarberg B.V. heeft als bestuurder 4% zeggenschap. Programma: Gebiedsonderneming Laarberg draagt bij aan het programma Werken en leren’ Ontwikkelingen: De grondverkoop is mede afhankelijk van economische omstandigheden. Het is onzeker in hoeverre de huidige coronacrisis effect heeft op de vestiging van nieuwe bedrijvigheid. De bestaande capaciteit is nagenoeg geheel uitgegeven. Een nieuw bestemmingsplan voor circa 15 ha is in voorbereiding.
Vooruitlopend daarop worden ruimtelijke procedures gevolgd aan de hand van concrete bouwplannen. Voor uitbreiding van bedrijventerreinen geldt het Regionale Programma Werklocaties als provinciaal kader.
Stichtingen en verenigingen Samenwerkingsverband P10 Doelstelling en belang: De P10 is het netwerk van grote plattelandsgemeenten. De 30 grootste plattelandsgemeenten van Nederland hebben veelal dezelfde ambities en uitdagingen waarvoor zij zich dagelijks inzetten, zoals de leefbaarheid en vitaliteit op peil houden. In P10-verband brengen wij deze onder de aandacht van de landelijke en Europese politiek. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Wethouder A. van Gijssel zit in het algemeen bestuur van de P-10. Burgemeester J. van Oostrum is plaatsvervangend lid. Deelnemers: De 31 grootste plattelandsgemeenten van Nederland. Programma: De P10 levert een bijdrage aan meerdere programma’s. Ontwikkelingen: De strategische visie 2023-2026 is vastgesteld. Sinds eind 2022 is de burgemeester van Hof van Twente de voorzitter van de P10. 31 plattelandsgemeenten zijn inmiddels lid geworden van de P10! Daarmee is de P10 uitgegroeid tot een samenwerkingsverband waarmee Den Haag graag aan tafel zit. De stem van het platteland wordt gehoord!
93
Financieel: De jaarlijkse bijdrage bedraagt € 7.500. Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt.
Overige verbonden partijen Euregio Doelstelling en belang: De Euregio heeft als doel onze euregionale metropoolregio tot een samenhangend en samenwerkend verzorgingsgebied ontwikkelen dat door haar inwoners ook als zodanig wordt ervaren. Website: www.euregio.nl. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Algemeen bestuur: burgemeester J. van Oostrum, wethouder J. van der Noordt, raadslid M. Tenhagen-Pelle. EUREGIO-Raad: burgemeester J. van Oostrum, raadslid M. Tenhagen-Pelle. Commissie Mozer: burgemeester J. van Oostrum, raadslid. Commissie Economie en Arbeidsmarkt: wethouder G. Teselink. Commissie Duurzame en ruimtelijk ontwikkeling: burgemeester J. van Oostrum. Deelnemers: In Nedersaksen omvat het EUREGIO-gebied de Landkreis Grafschaft Bentheim, de Landkreis Osnabrück, de Stadt Osnabrück en de gemeenten Emsbüren, Salzbergen en Spelle (Landkreis Emsland). In Noordrijn-Westfalen horen de Stadt Münster en alle Kreise van het Münsterland (Borken, Coesfeld, Steinfurt, Kreis Warendorf) bij de EUREGIO. In Nederland maken de Regio Achterhoek (Gelderland) en de Regio Twente, de gemeenten Ommen en Hardenberg (Overijssel) en de gemeente Coevorden (Drenthe) deel uit van het EUREGIO-gebied. De EUREGIO telt 129 lidgemeenten – 104 aan Duitse en 25 aan Nederlandse zijde. Ontwikkelingen: De visie 2030 is geactualiseerd.
De voorbereidingen voor de financieringsperiode van INTERREG VI (subsidieprogramma dat is gericht op de ontwikkeling van deze grensregio) zijn afgerond. Financieel: De bijdrage bedraagt € 0,29 per inwoner (ca. € 13.000). Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt.
94
Financiering Financiering 'Geld lenen kost geld!'
Inleiding In deze paragraaf wordt ingegaan op het treasurybeleid en de wijze waarop dit in de begroting is opgenomen. De financieringsparagraaf geeft daarnaast inzicht in de rentelasten, het renteresultaat, de financieringsbehoefte en de wijze waarop de rente aan grondexploitaties en taakvelden wordt toegerekend. Het gemeentelijke treasurybeleid is opgenomen in de financiële verordening 2023 en het treasurystatuut 2018.
Ontwikkelingen Verwachte rente ontwikkeling: De ECB gaat waarschijnlijk de rente nog een paar keer verhogen in de loop van 2023. Dit alles om de inflatie te beteugelen. De korte rente zal volgens verwachting het komende jaar licht dalen. In de lange rente worden minder schommelingen verwacht. In de tabel hieronder een gemiddelde verwachting van 2 tarieven volgens een aantal systeembanken. (bron: Thesor Marktperspectief aug. 2023)
Ontwikkeling
3 maands euribor
10 jaars rente
Huidige situatie
3,77%
3,13%
Verwachting over 1 jaar
3,54%
3,03%
Verwachte liquiditeitsontwikkeling In 2023 heeft de BNG Bank besloten de door ons verstrekte hybride lening van € 20 miljoen niet af te lossen. Ook in 2024 is er weer een keuzemoment. In onze begroting gaan we ervan uit dat de BNG Bank in 2024 wil aflossen. Volgens de begroting wordt er de komende jaren flink geïnvesteerd in Berkelland. We houden rekening met het jaarlijks aantrekken van € 10 miljoen financiering.
Risicobeheer In het treasurystatuut staat dat de financieringsfunctie dient tot het beschermen tegen ongewenste financiële risico’s zoals renterisico’s, koersrisico’s, kredietrisico’s, liquiditeitsrisico’s en valutarisico’s. Hierna wordt aangegeven in welke mate deze risico’s zich voordoen en op welke wijze deze risico’s worden beheerst. Rente risico Voor het renterisicobeheer worden de normen gehanteerd conform de Wet FIDO. Het gaat hierbij om de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. De kasgeldlimiet en de renterisiconorm hebben allebei als doel de leningenportefeuille te behoeden voor een onverantwoord grote gevoeligheid voor rente fluctuaties. Met de kasgeldlimiet wordt een beperking opgelegd aan de omvang van de netto vlottende schuld. Deze bedraagt 8,5% van het begrotingstotaal bij aanvang van het begrotingsjaar. Voor 2024 is dat: € 11,5 miljoen (135,7 miljoen x 8,5%). Het is afhankelijk van de liquiditeitsbehoefte op korte termijn en de ontwikkeling van korte en lange rente in 2024 of we de grens van de kasgeldlimiet opzoeken. De renterisiconorm bepaalt het maximum aan leningen met een rente typische looptijd van 1 jaar of langer die geherfinancierd moeten worden of waarvan de rente herzien moet worden. Deze bedraagt 20% van het begrotingstotaal bij aanvang van het begrotingsjaar. De ontwikkeling van de renterisiconorm is in onderstaand overzicht weergegeven. 95
Stap
Variabelen renterisiconorm
1
Renteherzieningen
2024
2025
2026
2027
2 3
Aflossingen
2.648
3.648
4.648
5.648
Renterisico (1+2)
2.648
3.648
4.648
5.648
4
Renterisiconorm
27.144
27.020
27.304
26.789
5
Ruimte onder risiconorm (+) of overschrijding risiconorm (-)
24.496
23.372
22.656
21.141
4a
Begrotingstotaal
135.719
135.100
136.519
133.946
4b
Percentage regeling
20
20
20
20
4 = 4a x 4b/100
Renterisiconorm
27.144
27.020
27.304
26.789
Er blijft voldoende ruimte onder de risiconorm. Koersrisico's Koersrisico’s worden gelopen op deelneming door daling van de waarde van de aandelen. Ultimo 2022 bezat de gemeente aandelen in de volgende partijen: Twence, Agem. BNG Bank, Alliander, de Laarberg. De koersrisico’s op deze deelnemingen worden laag ingeschat. Kredietrisico's Kredietrisico’s worden gelopen bij het uitzetten van overtollige middelen en het verstrekken van leningen en garantstellingen. Kredietrisico’s worden beperkt door de eisen die de Wet financiering decentrale overheden (Wet FIDO) stelt en door de specifieke eisen die de gemeente stelt aan de partij waaraan middelen worden verstrekt. Eventuele tijdelijke overtollige kasmiddelen zullen worden uitgezet conform de wettelijke kaders voor het schatkistbankieren. Hieronder een overzicht van de verwachting van de verstrekte leningen in 2023. Overzicht verstrekte leningen bedragen x € 1.000 Kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen Kapitaalverstrekkingen aan gemeenschappelijke regelingen
Verwachte stand per 1-1-2024
Verwachte stand per 31-12-2024
5.148
5.148
72
72
Kapitaalverstrekkingen aan overige verbonden partijen
6.917
6.917
Leningen aan deelnemingen
22.802
2.802
Leningen aan overige verbonden partijen
7.815
7.815
Overige langlopende leningen
4.041
3.520
Leningen aan openbare lichamen
1.664
569
Totaal
48.459
26.843
Liquiditeitsrisico's De gemeente beperkt haar interne liquiditeitsrisico’s door haar treasuryactiviteiten te baseren op de liquiditeitsplanning. Valutarisico's Valutarisico’s worden in de gemeente uitgesloten door uitsluitend leningen te verstrekken, aan te gaan of te garanderen in euro’s.
Rentelasten en baten Rentelasten De rentelasten in de begroting zijn gebaseerd op de langlopende leningen en geraamde financieringsbehoefte. De financieringsbehoefte wordt bepaald door de ontwikkeling van de reguliere exploitatie, het investeringsplan en de mutaties op de grondexploitatie. In de begroting is een bedrag opgenomen van € 1.391.469 voor verwachte rentelasten. Hieronder de verwachte stand van de lening portefeuille begin en eind 2024.
96
Lening (x € 1.000)
Looptijd
Rente %
Saldo 1-1-2024
Aflossing
BNG Bank
25 jaar lineair
2.99 %
37.910
1.648
36.262
BNG Bank
10 jaar lineair
-0.05 %
7.000
1.000
6.000
BNG Bank
5 jaar fixed
0.5 %
10.000
nieuwe lening
10 jaar lineair
2,5 %
Totaal
Opname
Saldo 31-12-2024
10.000
54.910
2.648
10.000
10.000
10.000
62.262
Rentebaten De rentebaten betreffen de inkomsten uit: • personeelshypotheken: € 45.000 • verstrekte leningen: € 455.000 Doorberekende rente/renteresultaat In de begroting wordt rente doorberekend aan de grondexploitatie en aan taakvelden. Er wordt uitgegaan van totaal financiering. Dit houdt in dat aangetrokken leningen betrekking hebben op alle activiteiten van de gemeente. De wijze waarop er wordt doorberekend is als volgt: Grondexploitatie De aan de grondexploitatie doorberekende rente is conform de voorschriften van het BBV. Het percentage wordt berekend op basis van het gewogen gemiddelde rentepercentage van de bestaande leningenportefeuille, naar verhouding vreemd vermogen/totaal vermogen. Voor 2024 is deze 1%. Taakvelden Aan taakvelden wordt rente toegerekend op basis van een omslagpercentage. Het begrote omslagpercentage wordt berekend door de totale begrote rentelasten te delen door het begrote saldo van de investering op 1 januari van het begrotingsjaar. Indien de afwijking bij realisatie tussen de werkelijke rentelasten en de voor gecalculeerde toegerekende rentelasten groter is dan 25% moet er gecorrigeerd worden. Voor 2024 rekenen we met 1%. Renteresultaat Het renteresultaat geeft het saldo weer van rentelasten en toegerekende rente aan taakvelden. Het renteresultaat maakt onderdeel uit van de algemene dekkingsmiddelen.
Schema rentetoerekening begroting Externe rente korte en lange financiering
2024
2025
2026
2027
1.484.757
1.729.757
1.974.757
2.219.757
Externe rentebaten
500.000
177.000
103.000
98.000
Saldo rentelasten en rente baten
984.757
1.552.757
1.871.757
2.121.757
179.176
179.176
179.176
179176
Toerekening bijzondere rentes: Rente grondexploitatie Rentebaten projectfinanciering Aan taakvelden toe te rekenen externe rente
179.176
179.176
179.176
179.176
Saldo door te rekenen externe rente
805.581
1.373.581
1.692.581
1.942.581
Rente eigen vermogen
0
0
0
0
Rente voorzieningen
0
0
0
0
805.581
1.373.581
1.692.581
1.942.581
Werkelijk aan taakvelden toegerekend
1.413.934
1.413.934
1.413.934
1.413.934
Renteresultaat op taakveld Treasury
-608.353
-40.353
278.647
528.647
Totaal geraamde aan taakvelden toe te rekenen rente
97
Onderhoud kapitaalgoederen Onderhoud kapitaalgoederen 'We zorgen goed voor onze kapitaalgoederen'
Inleiding In deze paragraaf staat hoe we met onze kapitaalgoederen omgaan. Kapitaalgoederen zijn goederen met een meerjarig nut. Denk aan wegen, gebouwen, riolering en openbaar groen. Zoals wettelijk is voorgeschreven worden investeringen met een meerjarig nut afgeschreven. De afschrijvingstermijn die daarbij wordt gebruikt komt overeen met de economische levensduur van de investering. Wij hanteren wel een ondergrens. Investeringen met een waarde van minder dan € 20.000 worden niet geactiveerd maar komen direct ten laste van de exploitatie. Het onderhoud van de kapitaalgoederen wordt zoveel mogelijk in samenhang uitgevoerd in integrale projecten, bijvoorbeeld bij wegen en riolering. Wij streven naar een verantwoord beheer van onze kapitaalgoederen. In deze paragraaf geven we een indicatie over de staat van onderhoud en welke middelen voor het onderhoud in de begroting zijn opgenomen. Daarbij gaan wij uit van: • Een rioolstelsel dat wordt beheerd overeenkomstig het watertakenplan. • Een kwaliteitsniveau van de wegen volgens het scenario 'overwegend laag'. • Een kwaliteitsniveau voor openbaar groen dat past bij het budget. • Een gedifferentieerd onderhoudsniveau voor gemeentelijke gebouwen.
Riolering en water In het watertakenplan is de inrichting en het beheer van de afvalwaterketen (riolering en zuivering) en het watersysteem beschreven. Met het watertakenplan geven wij invulling aan de planverplichting uit de Wet milieubeheer. Met de inhoud van dit plan wordt de basis gelegd voor de zorgplichten van de gemeente en de zorgplichten van het waterschap. Naast onze zorgplichten spelen wij met dit watertakenplan in op het veranderende klimaat, de duurzaamheidsopgaven en technologische ontwikkelingen. Zo kunnen we ook in de toekomst een veilig en goed functionerende afvalwaterketen en watersysteem waarborgen. Kerncijfers • 298 kilometer vrijverval riool • 688 kilometer persleiding (inclusief aansluitleidingen) • 86 gemalen, 6 bergbezinkvoorzieningen en 1973 drukriool installaties • 8000 inspectieputten • 16.750 kolken en 2,3 kilometer lijngoten Beleid/kaders • Watervisie Berkelland 2030 (is samenwerking met het waterschap opgesteld) • Watertakenplan • Beheerplan riolering • Regenwaterstructuurplan Huidige staat en ontwikkelingen Binnen taakveld riolering kennen wij alleen onderhoudsniveau 'goed', anders kunnen er gevolgen voor de volksgezondheid ontstaan. Met het watertakenplan is een stap gemaakt in het toepassen van risicogestuurd beheer. Bij risicogestuurd beheer wordt afgestapt van een louter cyclisch beheer.
Wij reinigen, inspecteren, renoveren of vervangen dan niet meer alleen omdat het zoveel jaar geleden is gedaan, maar kijken naar de technische kwaliteit en noodzaak tot vervanging. Bij de planning van de uitvoering van rioolvervanging/onderhoud wordt integraal afgestemd met de wegbeheerders. 98
Financiën In de paragraaf lokale heffingen wordt een totaaloverzicht gegeven van de kosten die worden toegerekend aan riolering. De jaarlijkse lasten voor beheer en onderhoud worden gedekt door tarieven. Op basis van het watertakenplan zijn de tarieven op termijn nog niet kostendekkend. Een tekort of overschot in een jaar wordt onttrokken of toegevoegd aan de voorziening voor rioolheffing.
Onderhouden van wegen De gemeente Berkelland heeft in totaal 770 km verharde wegen met een oppervlakte van 3,9 miljoen m2, ofwel bijna 400 hectare. Hiervan ligt 54% buiten de bebouwde kom en 46% binnen de bebouwde kom. Het grootste deel van het areaal bestaat uit asfaltverharding (circa 60%). Daarnaast is er 39% elementenverharding (tegels, betonstraatstenen, klinkers. etc.) en een klein gedeelte (circa 1%) cementbetonverharding. Onderstaande tabel geeft verder inzicht. Wegenareaal Berkelland
Verhardings-type
Binnen bebouwde kom
Elementen
112.162
1.251.805
32
Asfaltbeton
107.586
550.680
14
12
1.769
0
Totaal
219.760
1.804.254
46
Asfaltbeton
480.687
1.843.970
47
Elementen
62.474
258.853
7
Cementbeton
7.239
23.690
1
550.400
2.126.513
54
Cementbeton Buiten bebouwde kom
Totaal
Rijbaanlengte [m]
Oppervlakte [m2]
Percentage [%]
De volgende kenmerken zijn van invloed op het onderhoud van het wegenareaal: •
• • • • • • •
We hebben een groot areaal van (met name oude asfalt) wegen gelegen in het buitengebied, dat door een toename van in de loop van de tijd steeds zwaarder wordend verkeer ook steeds zwaarder belast wordt en daardoor sneller slijt en sneller aan reconstructie toe is. Het wegenareaal is over het algemeen verouderd met als resultaat dat diverse wegconstructies het einde van de levensduur naderen of al hebben bereikt. We hebben per inwoner ca. 105 m2 verharding in beheer; veel meer dan gemiddeld in Nederland (58m2). Er is een toename van in de loop van de tijd steeds zwaarder wordend verkeer waardoor de wegen ook steeds zwaarder belast worden en daardoor sneller slijten en aan reconstructie toe zijn. De profilering van wegen voldoet op veel plekken niet meer aan huidige eisen en het hedendaagse gebruik. We hebben veel last van wortelopdruk van bomen die inmiddels dicht langs ons wegen staan. Binnen de verschillende kernen zijn de wegen voornamelijk uitgevoerd in (dure) elementen. Sterk gestegen en nog stijgende prijzen.
Beleid/kaders Herijking wegbeheer 2021-2025 Met de raad is afgesproken om voor de onderhoudskwaliteit van de wegen het scenario 'overwegend laag' te hanteren. In deze ambitie is voor grotere delen van het areaal gekozen voor kwaliteitsniveau 'Laag'. De meer doorgaande wegen en de wegen in het centrum worden onderhouden op kwaliteitsniveau 'Basis'. Voor de fietspaden is gekozen voor kwaliteitsniveau 'Hoog'.
99
Gewenste kwaliteit Asfalt
Elementen
Centrumgebied
Wijkontsluitings-wegen
Rijbaan
Basis
Basis
Fietspaden
Hoog
Hoog
Voetpaden
Basis
Basis
Overige
Basis
Basis
Rijbaan
Basis
Fietspaden
Woonstraten
Industriewegen
Erftoe-gangswegen buiten de kom
Overige wegen buiten de kom
Laag
Laag
Basis
Laag
Hoog
Hoog
Hoog
Hoog
Laag
Laag
Basis
Laag
Laag
Laag
Basis
Laag
Basis
Laag
Laag
Basis
Laag
Hoog
Hoog
Hoog
Hoog
Hoog
Hoog
Voetpaden
Basis
Basis
Laag
Laag
Basis
Laag
Overige
Basis
Basis
Laag
Laag
Basis
Laag
Huidige staat en ontwikkelingen Op basis van de in 2019 uitgevoerde inspectie is de werkelijke kwaliteit vergeleken met het vastgestelde kwaliteitsscenario ‘overwegend laag’. In onderstaande figuur is dit per deelareaal weergegeven. Gemeten kwaliteit t.o.v. gewenste kwaliteit Asfalt
Elementen
Centrumgebied Rijbaan
Wijkontsluitingswegen
Woonstraten
Industriewegen
Erftoegangs-wegen buiten de kom
Overige wegen buiten de kom ok
ok
ok
ok
te hoog
te hoog
Fietspaden
te hoog
te hoog
te hoog
te hoog
te laag
ok
Voetpaden
n.v.t.
n.v.t.
te hoog
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
Overige
n.v.t.
te hoog
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
Rijbaan
ok
te hoog
te hoog
te hoog
te laag
ok
Fietspaden
n.v.t.
te laag
te laag
n.v.t.
n.v.t.
te hoog
Voetpaden
ok
ok
te hoog
te hoog
n.v.t.
te hoog
Overige
te hoog
ok
te hoog
te hoog
n.v.t.
ok
Het grootste gedeelte van het areaal scoorde op of hoger dan het afgesproken kwaliteitsniveau. Alleen het kwaliteitsniveau ‘hoog’ op de fietspaden werd op meerdere plaatsen niet bereikt (totaal ca. 75.000 m2) en het areaal elementen rijbanen in de ‘Erftoegangswegen buiten de kom’ (ca. 2.300 m2) scoorde te laag. Deze arealen hebben in de periode van 2020 tot en met 2022 aandacht gekregen. Onder andere met de inzet van een impulsbudget van € 2 miljoen. In de maanden juni en juli van 2023 heeft de meest recente inspectieronde plaatsgevonden. Op basis van de resultaten van die inspectie herijken we het kwaliteitsniveau opnieuw. De resultaten komen terug in een nieuw wegenbeleidsplan 2024-2028. Financiën Het structureel beschikbare budget binnen de exploitatiebegroting voor het uitvoeren van onderhoud aan wegen is met 5 ton (2023) verhoogd. Tegelijk veroudert het wegennet verder. Bij de vaststelling van het wegenbeheerplan (in 2024) bekijken we hoe zich dit verhoud tot het door de gemeenteraad vastgestelde niveau ‘overwegend laag’. We inspecteren elke 2 jaren alle wegen op de aanwezigheid van schades, we monitoren het kwaliteitsverloop en herijken de onderhoudsbehoefte. Op basis daarvan maken we jaarlijks onderhoudsplanningen en voeren die uit.
Als uit de 2 jaarlijkse inspectieresultaten blijkt dat wegen of wegvlakken aan het einde van de levensduur zijn dan nemen we die op in het meerjaren investeringsprogramma (MJIP). De veroudering van het wegennet gaat de komende decennia zorgen voor een piek in de investeringsbehoefte.
Openbare verlichting Gemeente Berkelland beheert en onderhoudt ongeveer 8.900 lichtmasten en armaturen. Een areaal dat jaarlijks groeit door nieuwbouw in- en uitbreidingen en herinrichting van openbare ruimte. Op ongeveer 3.000 lichtmasten brandt een LED-lamp. Dit betekent dat 33% van het areaal in Berkelland LED is. Huidige staat en ontwikkelingen 100