CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Programmabegroting 2024

Raadsvergadering 31 oktober 2023, gemeente BerkellandBij agendapunt: Besluitvorming over Programmabegroting 202436.649 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Programmabegroting 2024

2

INHOUDSOPGAVE Programmabegroting 2024............................................................................................................... 1 Inhoudsopgave ................................................................................................................................. 3 Inleiding ............................................................................................................................................ 4 Onze aantrekkelijke leefomgeving ................................................................................................... 7 Passend wonen .............................................................................................................................. 14 Vitaal platteland .............................................................................................................................. 20 Nieuwe energie............................................................................................................................... 26 Een toekomstbestendig sociaal domein ........................................................................................ 34 Sport en cultuur bewegen je!..........................................................................................................

43 Werken en leren ............................................................................................................................. 49 Veiligheid ........................................................................................................................................ 57 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering............................................................................................. 62 Overzicht van algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien .......................................................... 65 Paragrafen ...................................................................................................................................... 67 Bedrijfsvoering ............................................................................................................................ 68 Wet open overheid ..................................................................................................................... 72 Grondbeleid ................................................................................................................................ 73 Lokale heffingen ......................................................................................................................... 75 Weerstandsvermogen ................................................................................................................

81 Verbonden partijen ..................................................................................................................... 85 Financiering ................................................................................................................................ 95 Onderhoud kapitaalgoederen ..................................................................................................... 98 Reserves ................................................................................................................................... 103 Financiële begroting ..................................................................................................................... 111 Bijlagen ......................................................................................................................................... 121 Bijlage 1: Verplichte beleidsindicatoren ................................................................................... 122 Bijlage 2: Overzicht subsidies .................................................................................................. 131

3

INLEIDING Voor u ligt de begroting voor 2024. Het is een dekkende begroting geworden. In 2024 en 2025 zijn er nu nog voldoende middelen om onze plannen te dekken. Al is de begroting wel omgeven met onzekerheden. Zo is de herijking van het sociaal domein nog niet verwerkt in deze begroting. De uitkomst stond bij het opstellen van de begroting nog ter discussie. We gaan ervan uit dat wij u hier meer over kunnen melden in de aanvullende brief die wij u nog sturen, waarin ook de gevolgen van de septembercirculaire worden weergegeven. Ook de nog steeds hoog blijvende inflatie zorgt voor onzekerheid, omdat het nog maar de vraag is of die volledig gecompenseerd zal worden. Slecht vooruitzicht Vanaf 2026 wordt de financiële situatie ronduit slecht. We kiezen er voor om dit in de begroting te laten zien. We bedenken niet nu al oplossingen voor de aankomende tekorten. Dit is in lijn met het advies van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). We hopen dat er nog een vorm van compensatie komt vanuit het Rijk. De VNG zet hier vol op in. Op korte termijn verwachten we hier geen positieve ontwikkelingen in door de val van het kabinet en de op handen zijnde verkiezingen. Voorbereiden op negatief scenario Om te voorkomen dat we straks met spoed een oplossing moeten vinden voor de tekorten, werken we in het najaar van 2023 en het voorjaar van 2024 aan een plan.

Dit plan voorziet in een oplossing voor het dekken van de tekorten als deze blijven bestaan. Zo zijn we voorbereid op het slechte scenario. Plannen en ambities Naast de ontwikkelingen die we nu al kennen, komen er in 2024 nog een aantal ontwikkelingen op ons af als gevolg van onze plannen en ambities. Het gaat dan bijvoorbeeld om het wegenbeheerplan en het wagenbeheerplan. Maar ook de investeringen in onderwijs en sport, waarvoor maar gedeeltelijk dekking is. Ook zien we bij de investeringen dat deze op dit moment vaak duurder uitvallen dan verwacht door inflatie of doordat de ambities groter zijn dan de beschikbare middelen. Tot slot blijven we te maken houden met een moeilijke arbeidsmarkt, waardoor het op sommige plekken in de organisatie lastig blijft vacatures te vervullen. In onderstaande tabel is te zien hoeveel geld we het afgelopen jaar (realisatie 2022) hebben uitgegeven. Hoeveel we in 2023 oorspronkelijk hadden begroot (2023 vastgesteld) en hoe de begroting is aangepast (2023 na bestuursrapportage). In de laatste 4 kolommen staat de begroting voor 2024 tot en met 2027 voor de programma’s uit het coalitieakkoord. De lasten worden weergegeven met een – (min) ervoor. De baten (opbrengsten) met een + (plus). De kolom 2023 (na bestuursrapportage) geeft zoals de naam zegt de stand weer na de bestuursrapportage.

Dit is dus inclusief eerdere wijzigingen waaronder de jaarrekening en de overheveling van budgetten.

4

Bedragen x €1.000 Overzicht van saldo's van baten en lasten per programma

Realisatie 2022

2023 (vastgesteld)

2023 (Na bestuursrapportage)

2024 (primitief)

2025

2026

2027

010 Onze aantrekkelijke leefomgeving

-6.801

-9.362

-8.877

-8.928

-8.941

-8.831

-8.831

020 Passend wonen

-2.443

-3.786

-3.919

-3.771

-3.111

-3.111

-3.111

030 Vitaal platteland

-341

-1.486

-1.558

-512

-398

-378

-378

040 Nieuwe energie

-190

-1.978

-2.401

-396

-331

-331

-331

050 Een toekomstbestendig sociaal domein

-30.286

-31.368

-32.804

-34.926

-34.905

-34.905

-34.905

060 Sport en Cultuur

-4.989

-4.846

-5.000

-5.104

-5.264

-5.186

-5.186

070 Werken en leren

-18.004

-15.436

-15.977

-16.862

-16.851

-16.851

-16.851

080 Veiligheid

-4.712

-5.263

-5.492

-5.746

-5.746

-5.746

-5.781

090 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering

-20.270

-19.464

-20.569

-20.278

-20.228

-20.113

-19.954

100 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien

95.772

93.091

97.290

98.155

97.869

89.001

87.479

Gerealiseerd resultaat

7.738

102

692

1.632

2.092

-6.453

-7.850

Bij de afgelopen perspectiefnota hebben we gezien dat we nog incidentele overschotten hebben van 2024 tot 2025. We weten ook dat dit beeld vertekend is omdat er nog geen overeenstemming was op de herijking van de regionale inkoop in de zorg. Die duidelijkheid is er bij het opstellen van deze begroting nog steeds niet. Daarom is daar in deze begroting nog geen rekening mee gehouden.

Opzet begroting De begroting 2024 kent dezelfde programma's als de begroting 2023. In de programma's is wel sprake van andere activiteiten. Omdat het programma Vitaal platteland voor het grootste gedeelte bestaat uit projecten is bij dit programma nog een tabel met projecten opgenomen. Bij de paragrafen is een extra verplichte paragraaf Wet open overheid toegevoegd.

Aansluiting op perspectiefnota De basis voor de begroting is de perspectiefnota 2024. Na het vaststellen van de perspectiefnota 2024 hebben zich enkele ontwikkelingen voorgedaan die leiden tot een iets ander saldo. In onderstaande tabel zijn alle wijzigingen ten opzichte van de perspectiefnota weergegeven. Ook de wijzigingen kleiner dan € 250.000. Onder de tabel is een verdere toelichting opgenomen. 2024

2025

2026

2027

Begroting aangeboden perspectiefnota

-1.295

1.505

-3.377

Meicirculaire

4.214

1.775

-1.976

-348

Fijnder

-1.060

-1.060

-1.060

-1.060

Proceskosten WOZ

-6.403

-200

-100

-100

-100

Areaaluitbreiding OZB

60

60

60

60

Evenementenmakelaar

-88

-88

Primitieve begroting

1.631

2.092

-6.453

-7.851

5

Meicirculaire De meicirculaire geeft aan hoeveel geld wij mogen verwachten via de algemene uitkering van de Rijksoverheid. Voor de jaren 2024 tot en met 2025 is dit meer dan verwacht. Fijnder Op basis van de laatste beelden heeft Fijnder in de eerste bestuursrapportage van 2023 de verwachte instroom van klanten bijgesteld. Dit veranderende beeld leidt tot extra lasten. Voor de uitvoeringskosten worden we mogelijk nog gecompenseerd via een extra bijdrage in de algemene uitkering. Proceskosten WOZ De proceskosten die we kwijt zijn voor bezwaar en beroep tegen WOZ beschikkingen stijgt de laatste jaren enorm door de no cure no pay bureaus. Voor 2024 is het bedrag hoger omdat maatregelen worden genomen om deze kosten in te perken. Voorstel is om deze extra lasten door te berekenen in het tarief van de OZB. Areaaluitbreiding OZB We verwachten een stijging van de OZB opbrengst. Evenementenmakelaar Zoals aangekondigd in de perspectiefnota hebben we in deze begroting de uitwerking van de evenementenmakelaar opgenomen. Voor de duur van 2 jaar.

Lezen van tabellen De tabellen in de begroting geven de bedragen weer x € 1.000 (duizenden euro's) tenzij anders vermeld. Door afronding kunnen er kleine verschillen ontstaan in de totalen zoals in de tabel aangegeven. De lasten worden weergegeven met een – (min), de baten met een + (plus). Een programma met een negatief saldo betekent dat er meer lasten in het programma zitten dan baten. Om de cijfers in de tabellen leesbaar te houden zijn bij de omschrijvingen afkortingen gebruikt. In de kolom Realisatie 2022 staat hoeveel we in 2022 uitgaven. In de kolom 2023 (vastgesteld) staat de begroting die door uw raad is vastgesteld. De kolom2023 (na bestuursrapportage) geeft de stand van de begroting na de bestuursrapportage. Dit is dus inclusief alle eerdere wijzigingen waaronder de jaarrekening en de overheveling van budgetten. In de kolommen 2024 (primitief), 2025, 2026 en 2027 staat de begroting voor deze jaren.

6

ONZE AANTREKKELIJKE LEEFOMGEVING Een aantrekkelijke, klimaatbestendige en biodiverse leefomgeving Wat speelt er? •

•

•

•

Een goede fijne en toekomstbestendige leefomgeving draagt bij aan het levensgeluk van onze inwoners. Het wonen in Berkelland wordt gelukkig ook door onze inwoners gewaardeerd met een ruime 8. Dit willen we graag zo houden en zo mogelijk zelfs verbeteren. Daarom blijven we werken aan aantrekkelijke, klimaatbestendige en biodiverse leefomgeving. Daarbij zetten we in op de kracht van de samenleving en samenwerking met onze inwoners en organisaties. Het gaat niet vanzelf; polarisatie, uitsluiting, frustratie, wantrouwen en intolerantie liggen op de loer. We laten ons daardoor niet uit het veld slaan, maar moeten blijven werken aan samenwerken. We gaan in 2024 ook verder met het verbeteren van het groen- en speelvoorzieningenonderhoud en gebruiken de daarvoor beschikbaar gestelde eenmalige budgetten. We gebruiken deze middelen ook om het groen zo vorm te geven dat het onderhoud structureel goedkoper wordt. Dit helpt ons om binnen de beschikbare structurele budgetten voor groenonderhoud te blijven. Daarbij is veel aandacht voor biodiversiteit en ecologie. Daar waar mogelijk en in overleg met onze inwoners richten we de openbare ruimte biodivers in en passen we ecologisch beheer toe. Wij moeten onze leefomgeving aanpassen aan de klimaatverandering (klimaatadaptatie).

We moeten omgaan met plotselinge grote hoeveelheden water (hevige regenval en binnenkomend water vanuit het buitenland), langere droogteperioden en meer hogere (extreme) temperaturen. Nederland wil naar een circulaire economie (een economie waarin reststoffen volledig opnieuw worden hergebruikt). Voorbeeld hiervan is het landelijke programma Van Afval Naar Grondstof ‘VANG’. Wij zijn als gemeente daarbij een belangrijke partner, omdat wij verantwoordelijk zijn voor inzameling en verwerking van het huishoudelijk afval. Wij willen voldoen aan de landelijke doelstelling en minder dan 100 kilogram restafval per inwoner inzamelen en verwerken. Daarom blijven onze inspanningen gericht op het verminderen van restafval én het inzamelen van kwalitatief goed herbruikbare reststromen.

Speerpunt Opstellen omgevingvisie. (010.010) Wat willen we bereiken? Beschrijven van de maatschappelijke opgave en de te beschermen kernkwaliteiten van de gemeente Berkelland.

Wat gaan we daarvoor doen? Opstellen omgevingsvisie (010.010.010) De omgevingsvisie is dé basis voor beleidskeuzes. Onze planning is er op gericht voor eind 2023 de omgevingsvisie vast te stellen. Deze heeft een sturende werking op alle ontwikkelingen binnen het fysieke domein in de gemeente. In februari 2022 heeft de raadswerkgroep een overdrachtsdocument aangeboden, aan de gemeenteraad wat als uitgangspunt en basis wordt gebruikt. Veel van de in andere programma’s genoemde opgaven komen terug in de omgevingsvisie.

Opstellen transitieplan omgevingsplan. Eén gemeente dekkend Omgevingsplan vervangt uiterlijk 2029 al de gemeentelijke bestemmingsplannen, verordeningen en beleidskaders op de fysieke leefomgeving. De Omgevingsvisie biedt houvast en uitgangspunten voor het op te stellen Omgevingsplan.

7

Op basis van een op te stellen transitieplan zullen we stapsgewijs, tot 2029, toewerken naar uniformering en integrale opname in het Omgevingsplan.

Speerpunt Gebiedsgericht werken. (010.020) Wat willen we bereiken? • Gemeente (en andere overheden) sluiten zo goed mogelijk aan op de specifieke behoeften in onze samenleving en ondersteunen onze buurten, wijken en kernen op de manier die het beste bij hun past.

Wat gaan we daarvoor doen? We gaan voortdurend met onze inwoners en organisaties in gesprek over wat er speelt in de wijken en kernen, zodat onze activiteiten daarop aansluiten. (010.020.010) Met onze gebiedsgerichte werkwijze spelen we samen in op de specifieke behoeften van inwoners, ondernemers, buurten, wijken en kernen. Daarbij denken we niet alleen aan de puur fysieke inrichting van onze leefomgeving, maar hebben we ook aandacht voor de sociale aspecten hierbinnen. Onze gebiedscontactpersonen zijn de verbindende schakel. Zij zijn voortdurend in contact met onze inwoners, buurten en wijken. Zij horen en zien veel en slaan de brug tussen samenleving en de overheid (gemeente, provincie, rijk). Voorop staan reële verwachtingen over en weer, met aandacht, waardering en zo nodig ondersteuning voor de vele initiatieven en activiteiten in onze samenleving. Ervaring leert ons dat we hierdoor geen geld of tijd besparen. Sterker nog: deze werkwijze kost tijd en geld, maar doorgaans levert het resultaat van het gelopen proces daarna wel een integrale oplossing en meer draagvlak op in de samenleving.

We gebruiken het restantbudget vanuit de eenmalige middelen vanuit Samen investeren in Berkelland voor het onderdeel Gebiedsgericht werken, (voorheen wijk- en kerngericht werken genoemd) voor het ondersteunen van activiteiten in, voor en door de samenleving, bijvoorbeeld voor de zogenaamde dorpendeals (samen met de provincie Gelderland). Bij de dorpendeals werken inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en overheden werken samen om de sociale verbondenheid en toekomstbestendigheid van de kern te bevorderen. Er zijn al dorpendeals met Rekken en Beltrum. In Gelselaar wordt aan een deal gewerkt en wellicht volgen meer kernen. Ook ondersteunen we initiatieven uit de samenleving via een vervolg op het Berkellands Naoberfonds dat nu 5 jaar actief is en op veel waardering vanuit onze samenleving kan rekenen. Speciale aandacht is er de komende tijd voor 'participatie'. We werken toe naar een participatie visie. Dit traject lopen we in samenspraak met de commissie bestuurlijke vernieuwing en is gestart in augustus 2023. In het ambitiedocument van de gemeenteraad vraagt zij het college om, samen met de raad, op papier te zetten hoe we onze inwoners kunnen betrekken bij besluitvorming.

Speerpunt Een klimaatbestendige leefomgeving. (010.030) Wat willen we bereiken? • Een aantrekkelijke leefomgeving die is aangepast aan het veranderende klimaat.

8

Wat gaan we daarvoor doen? We beheren en onderhouden het openbaar groen en de gemeentelijke begraafplaatsen. (010.030.010) Een schone, groene, duurzame, toegankelijke, klimaatbestendige en kleurrijke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen, vergroot de aantrekkelijkheid van Berkelland voor onze inwoners, maar ook voor nieuwkomers en toeristen. Dat willen we graag zo houden en verbeteren. We moeten echter ook nog steeds de tering naar de nering zetten en met de beschikbare middelen het onderhoud uitvoeren. Daarom gaan we door met maken van zo onderhoudsextensief mogelijk openbaar groen. Meer (ruig) gras en struiken en minder perken bijvoorbeeld. Uiteraard wordt daarbij gekeken naar plekken die daarvoor het meest in aanmerking komen, maar het beeld van het openbaar groen zal blijven veranderen. Klimaatverandering zorgt ervoor dat de kwaliteit van ons groen onder grote druk staat. Zo hebben we bijvoorbeeld te maken met bomen- en plantensterfte door droogte. Daarom heeft het nemen van klimaatadaptieve maatregelen onze grote aandacht. Een deel van het groenonderhoud gebeurt door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en het overige besteden we uit. We proberen daar waar mogelijk wensen van inwoners en ondernemers te respecteren en blijven ook met hen in gesprek om mogelijkheden van hun inzet daarbij te bespreken.

In 2022 is het beleidsplan Spelen en bewegen in de openbare ruimte (2022-2031) door de gemeenteraad vastgesteld en de komende jaren wordt hier volop uitvoering aan gegeven. We houden integraal rekening met de gevolgen van klimaatverandering zoals (extreme) wateroverlast, droogte en hitte. Het is fijn leven in onze gemeente en dat willen we zo houden. Dat betekent dat we onze leefomgeving moeten aanpassen op de gevolgen van de klimaatverandering. We moeten onze leefomgeving (zowel onze kernen als ons buitengebied) bestendig maken tegen hevige regenval, droogteperioden en hoge temperaturen. We zijn daarbij afhankelijk van veel andere partners in het gebied. We moeten hen aanspreken, met hen samenwerken en zelf doen wat we kunnen als gemeente en gemeenschap. Samen met het waterschap en andere partners zetten we ons actief in zoals overeengekomen in de aanpak droogte Achterhoek. We proberen onze inwoners te verleiden tot klimaat adaptieve activiteiten (zoals bijvoorbeeld meer groen en minder steen, waterinfiltratie en -berging op hun eigen percelen).

We voeren het watertakenplan uit. (010.030.030) Op basis van de watervisie Berkelland 2030 die we samen hebben opgesteld met het Waterschap Rijn en IJssel is een nieuw uitvoeringsplan opgesteld: het watertakenplan 20242034. We werken hierbij integraal samen met alle collega’s in de openbare ruimte, het waterschap en onze inwoners. Waterinfiltratie (onder andere afkoppeling) en tijdelijke waterberging (in plaats van afvloeiing) zijn daarbij speerpunten. Uiteraard blijft een robuuste afvoer van vuilwater (riool) onze kerntaak waarbij we op basis van risico gestuurd beheer zo efficiënt en effectief mogelijk te werk gaan.

Speerpunt Mobiliteit. (010.040) Wat willen we bereiken? • Alle woningen, bedrijven en voorzieningen in Berkelland zijn voor iedereen bereikbaar. 9

•

Veilige wegen en paden zowel in het buitengebied als in de kernen passen bij het gekozen kwaliteitsniveau 'overwegend laag'.

Wat gaan we daarvoor doen? We houden Berkelland bereikbaar. We richten ons op goede doorstroming zodat we snel van A naar B komen. Goed en betrouwbaar regulier openbaar vervoer vinden we ook daarom onmisbaar voor onze inwoners. We zetten ons in voor het behoud van verbindingen in het openbaar vervoer en voor verbetering van het openbaar vervoer. We verzetten ons tegen een ‘Noordtak’ van de Betuwelijn door onze leefomgeving.

We onderhouden onze infrastructuur (wegen en paden). (010.040.010) We onderhouden onze wegen op het afgesproken onderhoudskwaliteitsniveau 'overwegend laag'. De meer doorgaande wegen en de wegen in het centrum worden onderhouden op kwaliteitsniveau ‘basis’. Voor de fietspaden is gekozen voor kwaliteitsniveau ‘hoog’. De kosten voor wegenonderhoud en de kapitaalslasten voor investeringen in wegen nemen de komende jaren toe en we zullen daarvoor in de komende jaren middelen moeten vrijmaken in de (meerjaren) begroting, willen we ons afgesproken niveau (overwegend laag) kunnen vasthouden. Vanaf 2023 is het structurele budget voor wegenonderhoud met € 500.000 verhoogd. Dit extra bedrag (€ 500.000) is echter ook bedoeld / wordt ingezet om (net als in 2023) de kapitaalslasten voor nieuwe investeringen in wegen (in 2024 en verder) te dekken. Het restant na aftrek van kapitaalslasten, wordt ingezet voor regulier onderhoud. Dit betekent dat dit bedrag dus met elke nieuwe investering kleiner wordt en er over enkele jaren geen dekking meer is voor nieuwe investeringen. We zijn voor het reguliere onderhoud dan weer terug bij het oorspronkelijke (lage) budget voor onderhoud. Er is in 2024 en 2025 nog ruimte binnen bovengenoemd bedrag om de kapitaalslasten voor investeringen in nieuwe wegen te dekken.

Vanaf 2025/2026 en verder zal dit budget (de toegevoegde € 500.000 in 2023) zijn opgebruikt. We staan voor grote investeringen in wegen de komende jaren. Hiervoor zal vanaf 2025/2026 en verder dekking gevonden moeten worden. Ook is structureel voldoende budget voor regulier onderhoud benodigd. Als we structureel te weinig onderhoud aan wegen uitvoeren, zullen de wegen eerder toe zijn aan een volledige reconstructie. Hierdoor zijn we op de langere termijn veel duurder uit. Om bovenstaande inzichtelijk te maken en goed keuzes te kunnen maken, ligt begin 2024 een nieuw beleidsplan wegen voor aan de gemeenteraad ter besluitvorming. We ondersteunen de beheerders van klompenpaden. We hebben aandacht voor de positie van de oude en nieuwe N18 in Eibergen, met oog voor het onderliggende wegennet. Begin 2024 ligt een nieuw ecologisch bermbeleids- en beheerplan voor aan de gemeenteraad.

Speerpunt Van Afval Naar Grondstof. (010.050) Wat willen we bereiken? • Huishoudelijk afval wordt op een duurzame wijze hergebruikt of verwerkt. • We zamelen zo min mogelijk restafval per inwoner in (eerste doel: minder dan 100 kilo per inwoner per jaar). • Geen zwerfafval in onze leefomgeving

Wat gaan we daarvoor doen? We gaan gericht zwerfafval tegen op basis van de halfjaarlijkse monitor zwerfafval. (010.050.020) We weten waar zwerfafval het meest voorkomt en proberen met acties op maat het zwerfafval terug te dringen. 10

We werken een nieuw grondstoffenplan (Van Afval naar Grondstof 2023-2027) uit in maatregelen waarbij we inzetten op zoveel mogelijk grondstofhergebruik en zo min mogelijk restafval. (010.050.010) Vanuit de landelijke doelstelling ‘Van Afval naar Grondstof’ (VANG) richten we ons op het verbeteren van de kwaliteit van afvalstromen. Uiteindelijk streven we ernaar om zoveel mogelijk kwalitatieve reststoffen als grondstof te hergebruiken zodat er niets of maar een heel klein deel restafval overblijft. Onze doelstelling is om minder dan 100 kilo huishoudelijk restafval per inwoner in te zamelen. We gaan, samen met de gemeenteraad, op zoek naar een methode die deze doelstelling gaat realiseren. Er zijn meer wegen die ons naar deze doelstelling kunnen leiden waarmee ook verschillende kostenplaatjes gemoeid zijn. We onderzoeken of zelf ophalen op een duurzame en economisch verantwoorde wijze uitvoerbaar is.

Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2023 (na bestuursrapportage) en 2024 • Activiteit 010.010.010: In 2023 is sprake van een projectbudget voor de invoering van de Omgevingswet. Het restant bedrag wordt bij de jaarrekening 2023 overgeheveld naar 2024. • Activiteit 010.020.010: In 2023 is ook sprake van projectbudgetten. Het restant bedrag wordt bij de jaarrekening 2023 overgeheveld naar 2024. • Activiteit 010.030.010: In 2023 zijn de lasten hoger door incidenteel hoger onderhoud aan gebouwen en speelvoorzieningen / groenonderhoud. Deze ramingen vervallen vanaf 2023. • Activiteit 010.030.030: In 2023 zijn de lasten hoger doordat een hogere toevoeging aan de voorziening is geraamd dan in 2024. Er is echter ook een hogere onttrekking aan de voorziening geraamd in 2023 dan in 2024. Per saldo wordt in 2024 ongeveer evenveel toegevoegd aan de voorziening als in 2023. Verder zijn de lasten voor het inspecteren van de vrijvervalriolering naar beneden bijgesteld en is het budget voor onderzoek in het kader van het actualiseren van het watertakenplan in 2024 vervallen. • Activiteit 010.040.010: In 2023 zijn de lasten hoger als gevolg van de incidenteel beschikbare budgetten voor onderhoud. • Activiteit 010.700.010: In 2024 zijn de lasten hoger doordat investeringen in wegen en riolering gereed zijn gekomen in 2023.

De afschrijvingslasten starten hierdoor in 2024. • Activiteit 010.710.010: In 2024 zijn de onttrekkingen aan de reserves lager doordat de er geen incidentele lasten zijn opgenomen in de begroting.

11

Bedragen x €1.000 Overzicht van baten en lasten per activiteit

Realisatie 2022

2023 (vastgesteld)

2023 (Na 2024 (primitief) bestuursrapportage)

2025

2026

2027

Lasten 010.010.010 Iedereen wordt op tijd geïnformeerd over de Omgevingswet

-379

0

-833

0

0

0

0

010.020.010 Ontwikkeling wijken, buurten en kernen

-565

-350

-808

-75

-75

-75

-75

010.020.020 Subsidieren wijken en kernen

-24

-25

-25

0

0

0

0

010.030.010 We beheren ons openbaargroen en de begraafplaatsen

-2.337

-1.615

-2.108

-1.747

-1.697

-1.587

-1.587

010.030.030 We beheren onze waterhuishouding

-2.231

-2.636

-3.383

-2.571

-2.596

-2.491

-2.491

010.040.010 We onderhouden onze infrastructuur

-4.040

-4.079

-5.225

-3.670

-3.670

-3.653

-3.616

010.050.010 Afval scheiden

-3.794

-2.835

-2.835

-2.857

-2.857

-2.857

-2.857

010.050.020 Zwerfafval

-66

-54

-54

-54

-54

-54

-54

010.500.010 Loonkosten

-5.312

-5.420

-5.685

-5.829

-5.829

-5.829

-5.829

010.700.010 Rente en afschrijving

-2.802

-4.564

-3.615

-4.215

-4.279

-4.359

-4.433

Totaal Lasten

-21.550

-21.578

-24.570

-21.017

-21.056

-20.904

-20.941

010.020.010 Ontwikkeling wijken, buurten en kernen

0

0

138

0

0

0

0

010.020.020 Subsidieren wijken en kernen

0

0

0

0

0

0

0

010.030.010 We beheren ons openbaargroen en de begraafplaatsen

381

344

344

343

343

343

343

010.030.030 We beheren onze waterhuishouding

6.659

7.618

7.825

7.570

7.595

7.553

7.590

010.040.010 We onderhouden onze infrastructuur

433

256

727

333

333

333

333

010.050.010 Afval scheiden

2.809

3.513

3.777

3.790

3.790

3.790

3.790

114

54

54

54

54

54

54

Totaal Baten

10.396

11.785

12.865

12.090

12.115

12.073

12.110

Gerealiseerd saldo van baten en lasten

-11.154

-9.793

-11.705

-8.928

-8.941

-8.831

-8.831

Baten

010.050.020 Zwerfafval

12

Onttrekkingen 010.710.010 Reserves

4.846

828

2.828

0

0

0

0

Totaal Onttrekkingen

4.846

828

2.828

0

0

0

0

-493

-397

0

0

0

0

0

Totaal Stortingen

-493

-397

0

0

0

0

0

Mutaties reserves

4.353

431

2.828

0

0

0

0

Gerealiseerd resultaat

-6.801

-9.362

-8.877

-8.928

-8.941

-8.831

-8.831

Stortingen 010.710.010 Reserves

Kaders die de raad heeft vastgesteld • • •

Van Afval naar Grondstof Watertakenplan Berkelland 2019-2023 Beleidsplan spelen en bewegen

13

PASSEND WONEN Wat speelt er? Berkelland krijgt een 8,2 voor leefbaarheid van onze inwoners. Dat willen we zo houden. Een belangrijke randvoorwaarde voor een goede leefbaarheid is een passende woning. Om de leefbaarheid voor alle inwoners, bestaand en nieuw, op peil te houden moeten we er samen voor zorgen dat er voldoende woningen zijn en dat die kwalitatief goed zijn. Een woning moet passen bij de levensfase van haar bewoners en een steentje bijdragen aan een beter klimaat. • Op korte termijn groeit het aantal huishoudens in Berkelland. Dit is nu te merken aan de grote vraag naar woningen. In Berkelland worden minder mensen geboren dan dat er overlijden. Dat betekent dat de groei komt door (buitenlandse) migratie. Op langere termijn krijgt de gemeente te maken met eerst een afname in bevolking maar door kleiner wordende huishoudens zal de afname in huishoudens pas later inzetten. • Op 7 maart 2023 heeft de gemeenteraad de regionale woonagenda Achterhoek 2023 2030 vastgesteld. De woonagenda kent 4 programmalijnen: 1. Vergroten woningvoorraad en versnelling productie. 2. Investeren in kwaliteit bestaande woningvoorraad. 3. De Achterhoek, een plek voor iedereen. 4. Wonen als integrale gebiedsopgave. • Het Rijk voert een strakkere regie op wonen. Op 8 maart is de woondeal met het Rijk en de provincie Gelderland getekend.

Hierin zijn de doelen uit de regionale woonagenda, waaronder het toevoegen van 875 woningen (waarvan 2/3e betaalbaar) tot en met 2030, vastgelegd. • De woondeal krijgt een vervolg in 'Woondeal B'. Hierin worden afspraken gemaakt over onder andere wonen en zorg, flexwonen en seniorenhuisvesting. • Er liggen stevige opgaven voor de bestaande woningen in Berkelland. Bijna 60% van de woningen in Berkelland is 40 jaar of ouder. Er ligt een opgave in het verbeteren van woningen. • Zelfredzaamheid en langer zelfstandig wonen worden steeds belangrijker. Ook in Berkelland krijgen we steeds meer oudere inwoners die steeds ouder worden. Hier horen ook activerings- gezondheids-, welzijns-, ondersteunings- en zorgvragen bij. Dit terwijl de personele capaciteit dalende is. Dit geldt ook voor andere zorgdoelgroepen dan alleen ouderen. De uitgangspunten van het nieuwe Rijksbeleid voor ouderen zijn in steeds toenemende mate zo lang mogelijk zelf, thuis of digitaal geholpen te worden. Er zal een vraag ontstaan naar tussenvormen tussen thuis en verpleeghuisplekken: geclusterd wonen. Hier moeten we ruimte aan bieden in een schaarse ruimte. • De wijk Neede Noordoost ondergaat de komende jaren (tot en met 2030) een metamorfose door een integrale wijkaanpak. We werken samen met bewoners en ProWonen aan deze wijkontwikkeling. • Op 1 juli 2023 trad de wet goed verhuurderschap in werking.

Per 1 januari 2024 moeten we een meldpunt invoeren waar klachten kunnen worden geregistreerd en opgepakt. • De Wet regie versterking volkshuisvesting is in behandeling in het parlement. Ten tijde van het schrijven van deze begroting is nog duidelijk wanneer de wet in werking treedt en ik welke vorm. De wet zal gevolgen voor gemeentelijke processen. Een van de onderwerpen in de wet is het verplichtstellen van een volkshuisvestingprogramma onder de omgevingsvisie. Het programma voorziet in de traditionele woonvisie en woonzorgvisie. • Op 1 januari 2024 gaat de nieuwe omgevingswet van start. Dit heeft grote invloed op onze processen.

Speerpunten Passend wonen in Berkelland. (020.010) Wat willen we bereiken?

14

•

•

• •

We faciliteren het toevoegen van woningen naar behoefte. Deze behoefte ligt zowel in ‘reguliere woningen’ als ‘woningen voor aandachtsgroepen’. Onder aandachtsgroepen scharen we bijvoorbeeld senioren, inwoners met een psychische of psychosociale hulpvraag, inwoners met een beperking, arbeidsmigranten en inwoners met een woonwagencultuur. Randvoorwaarden en beleid op orde brengen. We hebben te maken met verouderd wonen & zorgbeleid, een nieuwe regionale woonagenda, de invoering van de omgevingswet en de Wet versterking regie volkshuisvesting . De komende jaren brengen we daarom ons beleid en bijhorende uitvoeringsinstrumenten zoals verordeningen en beleidsregels op orde, voortbordurend op de omgevingswet. Dat onze inwoners zo lang mogelijk, met eventuele ondersteuning, zelfredzaam en gezond blijven en daardoor zelfstandig kunnen wonen in een huis. In een duurzame en vitale omgeving die veiligheid en comfort biedt. Voldoende nultredenwoningen, geclusterde en zorggeschikte woningen wanneer thuis of een volledig zelfstandige woonsituatie niet passend is bij de vraag.

Wat gaan we daarvoor doen? We gebruiken onze gemeentelijke grondpositie om adaptief te kunnen programmeren. (020.010.060) • •

Waar nodig zetten we actief grondbeleid in om te sturen op woningbouw. Dit wordt per casus/project afgewogen. De nota Kostenverhaal en herijkte nota grondbeleid worden rond de inwerkingtreding van de omgevingswet behandeld in de gemeenteraad.

We vernieuwen en optimaliseren themabreed ons beleid en strategie. (020.010.040) •

• • •

•

We stellen een volkshuisvestingsprogramma onder de omgevingsvisie op. Dit volkshuisvestingsprogramma is breed en vervangt de woonvisie en woonzorgvisie. Het volkshuisvestingsprogramma omvat onder andere het tactisch beleid op woningbouw, wonen en zorg, wonen voor specifieke doelgroepen zoals inwoners met een woonwagencultuur en woonruimteverdeling. Het beleid volgt op de omgevingsvisie, de regionale woonagenda en de woondeal. We stellen een (regionale) huisvestingsverordening op. We maken prestatieafspraken met ProWonen, Habion en de huurdersverenigingen. We zijn gestart met het optimaliseren van het proces rondom wooninitiatieven en woonzorginitiatieven. We streven naar een betere dienstverlening. We willen initiatiefnemers snel helderheid bieden of een initiatief wel of niet kansrijk is. Zoals we er nu voor staan kunnen wij onze woondealprojecten die lopen tot en met 2030 (incl. 130%), invullen met planbegeleiding. Een deel van onze planningscapaciteit is ingevuld met tijdelijke externe inhuur tot 2025. We starten nu ook langzamerhand projecten voor na 2031. Wel ervaren we knelpunten waar het gaat om specialisten. Denk aan vergunningverleners of verkeerskundigen. Daar zijn financiën niet zozeer het probleem maar gaat het vooral om krapte in de arbeidsmarkt. Wanneer nodig, volgt een voorstel.

We onderzoeken of ons beleid nog wel aansluit bij de vraag van inwoners met een verminderde zelfstandigheid of (naderende) hulpvraag. Als je thuis wil blijven wonen of in de nabijheid van je netwerk zijn er een aantal opties naast verhuizen. Mantelzorgwoningen, tijdelijke woningen of woningsplitsing. Doel van het onderzoeken is om ons beleid en bijbehorende procedures eventueel zo bij te stellen dat het beleid weer zo veel als mogelijk aansluit bij de vraag.

15

We voegen nieuwe woningen toe. (020.020.040) • •

• •

In de woondeal is afgesproken tot en met 2030 875 woningen toe te voegen. Dit betekent een gemiddelde toevoeging van 100 tot 120 nieuwe woningen per jaar, inclusief woonzorgwoningen. Voor woningbouwinitiatieven, niet gelieerd aan specifieke aandachtsgroepen, is de opgave tot en met 2030 in beeld en vastgelegd in de woondeal. Woningbouwinitiatieven kosten gemiddeld 7 jaar van initiatief tot oplevering. Dat betekent dat we gestart zijn met de opgave vanaf 2031. Bij woonzorginitiatieven geldt dat de lokale behoefte moet zijn aangetoond door de initiatiefnemer. Voor 2023 en 2024 is incidenteel budget uitgetrokken voor het toevoegen van nieuwe woningen. Deze bedragen zijn bedoeld voor de hele raadsperiode. Het overschot van 2023 wordt door middel van een voorstel bij de jaarrekening 2023 toegevoegd aan het budget voor 2024.

We zetten voor alle doelgroepen in op goed wonen in een duurzame en toekomstbestendige bestaande woningvoorraad. (020.010.010) •

• •

•

We stimuleren met verschillende (financiële) instrumenten woningeigenaren om de woning te verduurzamen. Denk hierbij aan (financiële) ondersteuning door lening vormen via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn) en het (Agem) energieloket. Het initiatief komt vanuit het programma nieuwe energie. Ook haken we actief aan bij overige initiatieven om woningen en wijken te verduurzamen zoals in prestatieafspraken met ProWonen en huurdersverenigingen. We gaan door met 'Heerlijk Thuis in Huis'. We willen graag tijdig bewustwording vergroten bij onze inwoners over het langer zelfstandig wonen. We nodigen onszelf uit met seniorenhuisbezoeken om in gesprek te gaan over welzijn en het zelfstandig wonen. Daarnaast bieden we de mogelijkheid om inwoners van 50 jaar en ouder te coachen op het gebied van comfort, veiligheid en duurzaamheid. Dit kan ook leiden tot doorstroming op de woningmarkt. We beheren woonwagenlocaties en hebben de ambitie enkele standplaatsen toe te voegen.

Speerpunten We blijven ons inzetten voor een goede dienstverlening rondom wonen. (020.020) Wat willen we bereiken? • Er zijn veel doorlopende zaken in het programma wonen die jaarlijks terugkomen. Denk hierbij aan vergunningverlening, welstandstoezicht en het heffen van leges. De kosten en opbrengsten van deze doorlopende zaken zijn onder dit speerpunt en activiteit samengevoegd.

Wat gaan we daarvoor doen? We blijven ons inzetten voor een goede dienstverlening rondom wonen. (020.020.030) Er zijn veel doorlopende zaken in het programma wonen die jaarlijks terugkomen. Denk hierbij aan vergunningverlening, welstandstoezicht en het heffen van leges. De kosten en opbrengsten van deze doorlopende zaken zijn onder deze activiteit samengevoegd.

16

Speerpunten We werken door aan de integrale wijkontwikkeling in Neede Noordoost. (020.030) Wat willen we bereiken? • In Neede Noordoost werken we met ProWonen en bewoners aan een integrale wijkaanpak door verschillende onderwerpen tegelijk te verbeteren. Dit om woningen én het samenleven in de wijk toekomstbestendig te maken. Denk aan gezondheid, duurzaamheid, klimaatadaptatie en levensloopbestendigheid.

Wat gaan we daarvoor doen? Duurzame toekomstgerichte openbare ruimte. •

We volgen het ontwerpscenario voor de integrale wijkaanpak Neede Noordoost, zoals vastgesteld door de gemeenteraad op 4 juli 2023.

Sociale wijkontwikkeling. •

We volgen het programmaplan sociale wijkontwikkeling voor Neede Noordoost, zoals vastgesteld door de gemeenteraad op 4 juli 2023.

We stimuleren een duurzame woningvoorraad. (020.030.010) •

•

Berkelland heeft voor Neede Noordoost een bijdrage van het Rijk uit het Volkshuisvestingsfonds gekregen en een bijdragen van de provincie Gelderland voor het verduurzamen van de particuliere woningvoorraad. Er is een subsidie opgezet waarbij tot € 12.000 subsidie per particuliere woning aangevraagd kan worden om de woning te verduurzamen. Het energieloket voert deze regeling uit voor de gemeente. We maken prestatieafspraken met ProWonen en de huurdersorganisaties.

Wat mag het kosten Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2023 (na bestuursrapportage) en 2024 Activiteit 020.020.040: Voor 2023 en 2024 is incidenteel budget uitgetrokken voor het toevoegen van nieuwe woningen. Deze bedragen zijn bedoeld voor de hele raadsperiode. Het overschot van 2023 wordt door middel van een voorstel bij de jaarrekening 2023 toegevoegd aan het budget voor 2024. Hierdoor zijn de lasten in 2024 in de tabel lager dan in 2023. Bedragen x €1.000 Overzicht van baten en lasten per activiteit

Realisatie 2022

2023 (vastgesteld)

2023 (Na 2024 (primitief) bestuursrapportage)

2025

2026

2027

Lasten 020.010.010 we zetten voor alle doelgroepen in op goed wonen in duurzame en toekomstbestendige woningvoorraad

-47

-68

-70

-68

-3

-3

-3

020.010.020 Woningbouw BraakHaaksbergseweg

-2

0

0

0

0

0

0

020.010.040 We vernieuwen en optimaliseren themabreed ons beleid en strategie

-30

-50

-50

-50

-50

-50

-50

17

020.010.060 We gebruiken onze gemeentelijke grondpositie om adaptief te kunnen programmeren

-1.425

-886

-1.043

-886

-886

-886

-886

020.020.030 Goede dienstverlening rondom wonen

-146

-271

-335

-265

-105

-105

-105

020.020.040 We voegen nieuwe woningen toe

-120

-600

-600

-300

0

0

0

020.030.010 integrale wijkontwikkeling Neede Noordoost

-273

-783

-1.320

-783

-583

-2.911

0

-4.116

-4.207

-4.409

-4.435

-4.435

-4.435

-4.435

-40

-218

-594

-218

-218

-218

-218

-6.200

-7.082

-8.421

-7.004

-6.280

-8.609

-5.697

020.010.010 we zetten voor alle doelgroepen in op goed wonen in duurzame en toekomstbestendige woningvoorraad

33

43

43

43

11

11

11

020.010.060 We gebruiken onze gemeentelijke grondpositie om adaptief te kunnen programmeren

2.122

1.021

1.021

1.021

1.021

1.021

1.021

0

0

0

0

0

0

0

1.857

1.617

1.646

1.554

1.554

1.554

1.554

020.020.040 We voegen nieuwe woningen toe

6

0

0

0

0

0

0

020.030.010 integrale wijkontwikkeling Neede Noordoost

36

513

599

513

513

2.563

0

020.500.010 Loonkosten 020.700.010 Rente en afschrijving Totaal Lasten Baten

020.020.010 We exploiteren gemeentelijke gronden 020.020.030 Goede dienstverlening rondom wonen

Totaal Baten

4.054

3.194

3.310

3.131

3.099

5.149

2.586

Gerealiseerd saldo van baten en lasten

-2.147

-3.888

-5.112

-3.873

-3.181

-3.459

-3.111

020.710.010 Reserves

363

102

1.192

102

70

348

0

Totaal Onttrekkingen

363

102

1.192

102

70

348

0

020.710.010 Reserves

-659

0

0

0

0

0

0

Totaal Stortingen

-659

0

0

0

0

0

0

Mutaties reserves

-296

102

1.192

102

70

348

0

-2.443

-3.786

-3.919

-3.771

-3.111

-3.111

-3.111

Onttrekkingen

Stortingen

Gerealiseerd resultaat

18

Kaders die de raad heeft vastgesteld • • • •

Regionale Woonagenda 2023 - 2030 Woonvisie gemeente Berkelland 2020-2025 Beleidskader tijdelijke woningen Achtergrondinformatie tijdelijke woningen

19

VITAAL PLATTELAND Een vitaal en innovatief buitengebied Wat speelt er? •

•

• •

Op het platteland komen steeds meer grote opgaven samen die allemaal ruimte vragen. Denk hierbij aan; klimaatadaptatie, energietransitie, biodiversiteit, recreatie en toerisme, de landbouwtransitie en de daarmee gepaarde transformatie van stallen en erven. Het is een uitdaging al deze opgaven op een goede manier samen te brengen op het platteland en daarmee ons platteland vitaal te houden. De agrarische sector is een belangrijke pijler in ons buitengebied. De sector wordt de komende jaren voor grote uitdagingen gesteld, onder meer door de stikstofproblematiek. De Rijksoverheid werkt hiervoor aan het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). De provincie Gelderland is hierbij als uitvoerende partij aan zet. Een transitie naar een meer duurzame landbouw is hierbij noodzakelijk om de stikstofdoelen te halen. Tegelijkertijd zorgen de vele stoppers in Berkelland voor nieuwe ruimtelijke uitdagingen door onder meer de vrijkomende agrarische bebouwing. Berkelland heeft een prachtig coulisselandschap dat een fijne leefomgeving biedt voor onze inwoners en een visitekaartje is voor bezoekers. Tegelijkertijd zien we dat de natuur, het landschap en de biodiversiteit van verschillende kanten onder druk staat. Toeristen en recreanten weten de Achterhoek, en daarmee ook Berkelland, steeds vaker te vinden.

Hier zijn we blij mee, want dit zorgt voor de instandhouding van voorzieningen, werkgelegenheid en bovenal voor reuring. Bij ontwikkelingen in de vrijetijdssector is het belangrijk dat er een goede balans blijft tussen het wonen, werken en recreëren in ons (buiten)gebied en dat de recreatiedruk, en de impact daarvan op onze omgeving en samenleving, niet te groot wordt.

Speerpunt Een meer duurzame vorm van landbouw in Berkelland. (030.010) Wat willen we bereiken? • Een intensievere samenwerking met onder meer LTO, VKA en Marke om agrariërs te ondersteunen richting een meer duurzame vorm van landbouw, zoals kringlooplandbouw. • Een sterkere verbinding tussen inwoners en agrariërs. • Meer lokale initiatieven gericht op duurzame vormen van landbouw, zoals kringlooplandbouw.

Wat gaan we daarvoor doen? We zoeken de samenwerking met partijen als de VKA, LTO en de Marke gericht op ondersteuning van agrariërs richting een meer duurzame vorm van landbouw, zoals kringlooplandbouw. In 2022 is er een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden die de gemeente Berkelland heeft om agrariërs te ondersteunen richting een meer duurzame landbouw. De denkrichtingen uit dit onderzoek zullen verder onderzocht worden en waar mogelijk opgepakt worden. Dit doen we samen met partijen als de VKA, LTO en de Marke. Zij hebben de kennis en expertise in huis om aan te geven wat er nodig is vanuit de gemeente om agrariërs te ondersteunen richting een duurzame landbouw. We haken aan bij de gebiedsgerichte uitwerking van de provincie Gelderland van het NPLG. We onderzoeken mogelijkheden voor stimulering van meer verbinding tussen agrariërs en inwoners. (030.010.020) We onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om de verbinding tussen agrariërs en inwoners te stimuleren. Dit doen we al bijv. door het korte ketens project en de organisatie van de 20

Berkellanddag, we onderzoeken wat er nog meer voor mogelijkheden zijn en hoe wij initiatieven als gemeente kunnen ondersteunen.

We onderzoeken de mogelijkheden voor een nieuw vrijwillig kavelruil project. (030.010.030) Het huidige kavelruilproces loopt af. Er is behoefte aan een vervolg. We onderzoeken de mogelijkheden hiervoor rondom Stelkampsveld.

Speerpunt Toekomstbestendige (agrarische) erven. (030.040) Wat willen we bereiken? • Minder leegstaande gebouwen door sloop- en/of hergebruik. • Reductie van 30% asbestdaken in 2026 (kern en buitengebied) ten opzichte van 2022.

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren het plan van aanpak voor de aanpak van vrijkomende agrarische bebouwing uit. (030.040.010) Met de uitvoering van het plan van aanpak willen we ruimte bieden voor andere verdienmodellen in leegstaande (agrarische) gebouwen en stimuleren we sloop van oude stallen en schuren. Hiervoor werken we aan diverse nieuwe regelingen en instrumenten en voeren we weer opnieuw keukentafelgesprekken met agrariërs.

We voeren het plan van aanpak voor de stimulering van de sanering van asbestdaken uit. (030.040.020) Met het plan van aanpak zetten we in op het saneren van 30% van oppervlakte aan asbestdaken in Berkelland eind 2026. Hiervoor hebben we 3 instrumenten ontwikkeld: de subsidieregeling asbestdaken, de beschermingspakketten voor verwijdering van kleine asbestdaken in combinatie met gratis stort en de (gratis) keukentafelgesprekken in combinatie met kortingsvouchers voor vervolgstappen. Daarnaast zetten we verschillende communicatiemiddelen in om eigenaren te informeren en instrueren en ze te motiveren en overtuigen om de sanering aan te pakken.

Speerpunt Behoud en versterking van ons coulisselandschap en verhoging van de biodiversiteit. (030.020) Wat willen we bereiken? • Voor elke biotoop in Berkelland een verhoging van natuurwaarden in 2026 ten opzichte van 2021. • Een vergrote bewustwording bij inwoners over de biodiversiteit en maatregelen die men kan nemen ter versterking van de biodiversiteit.

Wat gaan we daarvoor doen? Stimuleren van aanleg van nieuwe natuur en landschap en het behoud van landschapselementen. (030.020.010) Onder deze activiteit valt onder meer de uitvoering van de landschapsregeling 2020-2024. Maar ook de uitvoering van de motie bomen en bosjes, waarbij de nadruk voor de komende jaren ligt op: Een boom voor elk huishouden. 21

We voeren de uitvoeringsagenda van het biodiversiteitsplan uit. (030.020.030) In juni 2023 is de uitvoeringsagenda van het biodiversiteitsplan opgeleverd. Deze uitvoeringsagenda is gebaseerd op het biodiversiteitsplan dat is vastgesteld in 2021 en de contournota dat is vastgesteld in 2022. Samen met partners gaan we de komende jaren met de uitvoeringsagenda.

We ondersteunen initiatieven en projecten in het kader van Leader. (030.020.020) Het leaderprogramma heeft goed gedraaid in Berkelland de afgelopen jaren, met veel mooie initiatieven die geholpen zijn. In 2024 start het nieuwe leader programma waar de Achterhoek weer aan mee wil doen.

Speerpunt Het toeristisch-recreatief aanbod in Berkelland is versterkt. (030.030) Wat willen we bereiken? • Het aantal vitale dag attracties en verblijfsaccommodaties is vergroot. • De toeristische infrastructuur is doorontwikkeld. • De toeristische informatievoorziening en gastheerschap is verder geprofessionaliseerd. • De toeristische-recreatieve ontwikkelpotentie van Berkel, kernen en bijbehorende buitengebieden is beter benut. • De zichtbaarheid van het vrijetijdsaanbod van Berkelland is vergroot. • Jong en oud ontmoeten elkaar.

Wat gaan we daarvoor doen? De uitvoeringsagenda ‘Beleef het in Berkelland 2021-2024 uitvoeren. (030.030.010) In 2021 is ‘Beleef het in Berkelland’ vastgesteld inclusief een uitvoeringsprogramma voor de periode 2021-2024. In het uitvoeringsprogramma staat beschreven welke acties de komende jaren worden opgepakt en uitgevoerd waarmee wordt bijgedragen aan het behalen van de doelstellingen en speerpunten uit ‘Beleef het in Berkelland’.

Wat mag het kosten Bedragen x €1.000 Overzicht van baten Realisatie 2022 en lasten per activiteit

2023 (vastgesteld)

2023 (Na 2024 (primitief) bestuursrapportage)

2025

2026

2027

Lasten 030.010.010 We zetten het project korte ketens door

-99

0

-63

0

0

0

0

030.010.020 We onderzoeken mogelijkheden voor stimulering van meer verbinding tussen agrariërs en inwoners

-28

-26

-94

-41

-41

-41

-41

030.010.030 We doorlopen een kavelruilproces om een betere landbouwstructuur te organiseren

-31

0

-115

0

0

0

0

22

030.020.010 stimuleren aanleg nieuwe natuur en landschap

-166

-223

-844

-56

-41

-41

-41

030.020.020 We ondersteunen projecten en initiatieven in het kader van Leader

-25

-484

-484

0

0

0

0

030.020.030 Biodiversiteitsplan uitvoeren

0

-500

-500

0

0

0

0

030.030.010 de uitvoeringsagenda "beleef het in Berkelland" uitvoeren

-587

-174

-749

-198

-149

-129

-129

030.040.010 We voeren het plan van aanpak voor de aanpak van vrijkomende agrarische bebouwing uit

-9

0

-478

0

0

0

0

030.040.020 We voeren het plan voor de stimulering van de sanering van asbestdaken uit

-106

0

-841

0

0

0

0

030.500.010 Loonkosten

-94

-91

-95

-229

-164

-164

-164

030.700.010 Rente en afschrijving

-3

-4

-4

-4

-4

-4

-4

-1.148

-1.501

-4.267

-528

-399

-379

-379

030.010.010 We zetten het project korte ketens door

99

0

63

0

0

0

0

030.010.030 We doorlopen een kavelruilproces om een betere landbouwstructuur te organiseren

31

0

115

0

0

0

0

030.020.010 stimuleren aanleg nieuwe natuur en landschap

45

0

122

0

0

0

0

030.030.010 de uitvoeringsagenda "beleef het in Berkelland" uitvoeren

441

1

425

1

1

1

1

030.040.010 We voeren het plan van aanpak voor de aanpak van vrijkomende agrarische bebouwing uit

73

0

375

0

0

0

0

Totaal Lasten Baten

Totaal Baten

689

1

1.100

1

1

1

1

Gerealiseerd saldo van baten en lasten

-459

-1.501

-3.167

-527

-398

-378

-378

030.710.010 Reserves

192

15

1.609

15

0

0

0

Totaal Onttrekkingen

192

15

1.609

15

0

0

0

Onttrekkingen

Stortingen

23

030.710.010 Reserves

-74

0

0

0

0

0

0 0

Totaal Stortingen

-74

0

0

0

0

0

Mutaties reserves

118

15

1.609

15

0

0

0

Gerealiseerd resultaat

-341

-1.486

-1.558

-512

-398

-378

-378

Projecten In onderstaande tabel zijn de meerjarige projecten opgenomen. In de kolom oorspronkelijk begroot staat het bedrag dat voor het project is uitgetrokken. In de kolom uitgaven/inkomsten tot begrotingsjaar zijn de uitgaven en inkomsten tot 1 augustus 2023 meegenomen. Bij restant staat het nog beschikbare budget op peildatum 1 augustus. Dit bedrag kan afwijken van het begrote bedrag na de bestuursrapportage. Het begrote bedrag na bestuursrapportage geeft aan hoeveel er aan het begin van het jaar nog beschikbaar was. Bedragen x €1.000 Exploitatie

Oorspronkelijk begroot

Uitgaven/Inkomsten tot begrotingsjaar

Restant

60310900 PRJCT Leader subsidie: plattelandsontwikkeling Lasten

-463

-462

-1

Totaal 60310900 PRJCT Leader subsidie: plattelandsontwikkeling

-463

-462

-1

Lasten

-98

-90

-8

Baten

98

83

15

Totaal 60310901 PRJCT korte ketens in de Achterhoek

0

-7

7

Lasten

-140

-104

-36

Baten

140

92

48

0

-13

13

Lasten

-484

0

-484

Totaal 60310903 PRJCT Leader 2023 ev.

-484

0

-484

Lasten

-115

-7

-108

Totaal 60310904 PRJCT uitvoeringsagenda vrijetijdssector

-115

-7

-108

Lasten

-100

-77

-23

Totaal 60330902 PRJCT Vrijkomende agrarische bebouwing

-100

-77

-23

Lasten

-600

-200

-400

Totaal 60330907 PRJCT Subsidieregeling asbestdaken

-600

-200

-400

Lasten

-200

-38

-162

Totaal 60330908 PRJCT Gratis beschermpakket + stort kleine schuren

-200

-38

-162

Lasten

-200

-8

-192

Totaal 60330909 PRJCT Vouchers Regiodeal m.b.t. asbest

-200

-8

-192

60310901 PRJCT korte ketens in de Achterhoek

60310902 PRJCT PGS dialoog Boer en Burger

Totaal 60310902 PRJCT PGS dialoog Boer en Burger 60310903 PRJCT Leader 2023 ev.

60310904 PRJCT uitvoeringsagenda vrijetijdssector

60330902 PRJCT Vrijkomende agrarische bebouwing

60330907 PRJCT Subsidieregeling asbestdaken

60330908 PRJCT Gratis beschermpakket + stort kleine schuren

60330909 PRJCT Vouchers Regiodeal m.b.t. asbest

24

60330910 PRJCT Vouchers Regiodeal sociaal/bedrijfsbegeleid. Lasten

-25

4

-29

Totaal 60330910 PRJCT Vouchers Regiodeal sociaal/bedrijfsbegeleid.

-25

4

-29

Lasten

-425

-66

-359

Baten

425

30

394

0

-35

35

Lasten

-500

0

-500

Totaal 60570002 PRJCT Biodiversiteitsplan

-500

0

-500

Lasten

-384

-282

-102

Baten

188

125

63

Totaal 60570901 PRJCT Landschapsregeling 20192023

-196

-157

-38

Lasten

-540

-103

-437

Totaal 60570902 PRJCT motie bomen & kleine bossen

-540

-103

-437

Lasten

-128

-67

-61

Baten

70

11

59

Totaal 60570903 PRJCT Gedenkbos

-58

-56

-2

Lasten

-600

-151

-449

Baten

600

388

212

0

237

-237

Lasten

-212

-144

-68

Totaal 60810902 PRJCT Bestemmingsplan buitengebied 2016

-212

-144

-68

Lasten

-348

-237

-111

Baten

348

233

115

0

-4

4

-3.693

-1.071

-2.622

60340903 PRJCT POHO VE Provinciale bijdrage 2020-2024

Totaal 60340903 PRJCT POHO VE Provinciale bijdrage 2020-2024 60570002 PRJCT Biodiversiteitsplan

60570901 PRJCT Landschapsregeling 2019-2023

60570902 PRJCT motie bomen & kleine bossen

60570903 PRJCT Gedenkbos

60810901 PRJCT Sloopbonusregeling

Totaal 60810901 PRJCT Sloopbonusregeling 60810902 PRJCT Bestemmingsplan buitengebied 2016

60830905 PRJCT Integrale Kavelruil

Totaal 60830905 PRJCT Integrale Kavelruil Gerealiseerd resultaat

Kaders die de raad heeft vastgesteld • • • • • •

Structuurvisie Berkelland 2025. Bestemmingsplan Buitengebied 2020 Woningsplitsing buitengebied Structuurvisie bovenplanse sloop-bonus regeling. Beleidsregel Rood voor Rood Beleef het in Berkelland

25

NIEUWE ENERGIE Wat speelt er? •

•

•

•

•

•

•

In zowel de verduurzaming van de gebouwde omgeving als in de energietransitie hebben gemeenten steeds meer de regierol. Veel is nieuw en nog onbekend. Technische en maatschappelijke ontwikkelingen volgen elkaar snel op. Om hier proactief op in te kunnen spelen is ruimte nodig om te experimenteren en te kunnen leren. Dat vraagt om een andere inrichting van het programma Nieuwe Energie dan tot nu toe. Er komen steeds meer geldstromen op gang, onder andere vanuit het Rijk en de provincie. Deze stimuleren opschaling, innovatie en ontwikkeling. We maken hier in combinatie met de gemeentelijke middelen zo maximaal mogelijk gebruik van. Deze gelden lopen vaak niet parallel met onze gemeentelijke begrotingscyclus. Door een andere inrichting en presentatie proberen wij u zo goed mogelijk te informeren over de stand van zaken en de wijzigingen. De noodzaak voor inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisatie om te verduurzamen en daarmee energie te besparen wordt, mede door fluctuerende energieprijzen, meer gemeen goed. Onze inzet als gemeente is erop gericht om ondersteuning hierbij te bieden, met kennis, kunde en financiering/subsidies. Deze bundelen we zo veel als mogelijk, en we zorgen dat ze laagdrempelig blijven. Een speciale focus ligt op doelgroepen die geen of minder mogelijkheden hebben te verduurzamen.

Voor deze groepen zoeken we naar gerichte vormen van ondersteuning en stimulering. We hebben last van netcongestie. Ondanks investeringen van netbeheerders zorgen de groei van zon op dak, elektrisch rijden (meer laadpalen bij huis), stroomgebruik door warmtepompen en bedrijfsuitbreiding ervoor dat het elektriciteitsnet het niet altijd meer aan kan. Naast inzet op technische innovaties, zoals batterijtechniek, onderzoeken we welke ruimte we als gemeente hebben meer strategisch om te gaan met de ruimte die er is of vrijkomt. Om het doel van een 100% energie neutrale Achterhoek in 2050 te realiseren is (grootschalige) duurzame energieopwekking nodig. Dit kan door zon op dak en op bijvoorbeeld parkeerterreinen. Voor de keuze voor windmolens, is het belangrijk om duidelijke normen te hanteren, zoals afstand tot woningen en behoud van natuur- en landschappelijke waarden, dit in het belang van de gezondheid voor inwoners en de leefomgeving. Dit bepalen wij met de herijking van ons beleid voor wind (RODE). Als gemeente is het belangrijk om het goede voorbeeld te geven door het uitvoeren van energiebesparingen. Onze eigen gemeentelijke inspanningen, resultaten en opgedane kennis maken we nog beter zichtbaar. Door middel van verduurzaming van gemeentelijk vastgoed, integrale beleidskeuzes en verder verbeteren van inzicht hebben we ambities voor de komende jaren.

De (concept) omgevingsvisie geeft daarin richting en houvast. De regionale samenwerking wordt versterkt. Dit betekent ten eerste dat de regionale doelstellingen moeten vertaald worden naar specifieke plannen voor de gemeente Berkelland. Zo zullen het Akkoord van Groenlo en de daaruit voortkomende Regionale Uitvoeringsagenda een plek moeten krijgen in lokaal beleid. Daarnaast moet de Regionale Energie Strategie worden geactualiseerd, en de gezamenlijke slagkracht met de Achterhoekse gemeente in het kader van ontwikkeling van lokale eigendom modellen worden geformaliseerd. Tenslotte, moeten niet publieke instanties die positieve bijdragen leveren aan de regionale ontwikkeling stelselmatig worden meegenomen in keuzes en ontwikkeling.

Speerpunt Innovatie en ontwikkelagenda energietransitie (040.010) Wat willen we bereiken? • Flexibiliteit creëren om proactief te handelen in een snel veranderende omgeving. • Samenwerken met andere programma’s in het aanpakken van complexe opgaves. 26

•

Pilots uitvoeren en daarvan leren

Wat gaan we daarvoor doen? We ondernemen onderzoekende proefprojecten ter verrijking van onze dienstverlening. (040.010.040) De bestaande regelingen werken voornamelijk stimulerend op doelgroepen die al overwogen mee te doen in de energietransitie. Het is tijd voor instrumenten die specifieke doelgroepen met afstand tot verduurzaming activeren en mogelijkheden bieden. Dit betekent enerzijds bestaande regelingen door ontwikkelen zodat er ruimte is voor nieuwe groepen, en anderzijds nieuwe regelingen optuigen met specifieke doelen en voorwaarden. Door middel van proeven, onderzoek, en pilots die de principes volgen van lerend evalueren kunnen wij samen met onze uitvoeringsorganisaties leren wat werkt ter ondersteuning van onze opgaves.

We faciliteren pilots, innovatie en andere nieuwe ontwikkelingen. (040.010.040) Mensen zoeken elkaar steeds meer op in de energietransitie. Inwoners en bedrijven komen samen tot eigen ideeën en initiatieven zoals biogas- en smarthubs of postcoderozen. Daarnaast zijn er steeds meer gezamenlijke acties op bedrijventerrein, of met een branche. Dit eigen initiatief juichen wij toe en willen we faciliteren. We gaan onderzoeken wat dit soort initiatieven nodig heeft en hoe andere gemeenten dit aanpakken. We werken richting een integrale aanpak die bijdraagt aan de verduurzaming van de buitengebieden. We merken dat woningeigenaren en bedrijven in ons buitengebied nauwelijks gebruik maken van onze subsidiemogelijkheden en ondersteuning. Dit terwijl deze in de kernen succesvol zijn. Als één van de grootste plattelandsgemeenten van Nederland is dit niet passend. Daarom zetten wij ons handelingsonderzoek samen met collega's van opgaveteam platteland en opgaveteam economische zaken voort. Dit onderzoek stelt ten doel niet alleen te begrijpen waarom deze aansluiting ontbreekt, maar is ook gericht op het realiseren van verandering. Bruikbaarheid en toepasbaarheid van lessen in de praktijk staan dus voorop. Op het moment dat deze aanpak ver genoeg is ontwikkeld, kan deze geborgd worden via een eigen speerpunt.

We werken data geïnformeerd en verbeteren daarmee ons vermogen om de voortgang in de aanpak van de opgave te monitoren. (040.010.070) Data kan ons inzicht geven in onze verduurzamingsopgave. Op dit moment hebben we veel data beschikbaar. Maar vanuit verschillende bronnen, tijdvakken en mate van kwaliteit. En soms hebben wij geen toegang tot data die we wel nodig hebben. We hebben meer specifieke en nauwkeuriger databundeling en -analyse nodig om te kunnen bepalen waar we staan en waar we de meeste impact kunnen maken. We gaan een verbeterslag maken in onze monitoring en dashboarding. Daarbij is niet alles in cijfers te vatten en is soms een indirecte relatie tussen onze inzet en de beoogde effecten. We gebruiken strategische communicatie en participatie instrumenten om ons beleid te klankborden met al doel het draagvlak te vergroten.(040.010.060) Verantwoording is centraal in goed openbaar bestuur. Wie bepaalde verantwoordelijkheden heeft, legt daarover verantwoording af. Verantwoording doen wij richting volksvertegenwoordiging, en aan onze inwoners. Om dit effectief te doen, en deze groepen in staat te stellen mee te denken, zetten wij in op een cultuur van begrip en expertise. Dit realiseren wij in door heldere berichtgeving over onze werkwijze en beoogde resultaten. Deze zullen we delen via regelmatige contactmomenten.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=d51e6919-5034-4f63-b3bf-c8206e3792d4