CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Ontwerp Omgevingsvisie Berkelland HQ

Raadsvergadering 19 september 2023, gemeente BerkellandBij agendapunt: Initiatiefvoorstel Omgevingsvisie26.194 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

milieuomstandigheden gaat achteruit waardoor dit soort

heeft een hoge landschappelijke kwaliteit, die in paragraaf 3.1

leefgebieden en de hier voorkomende biodiversiteit verdwijnen.

uitgelicht is.

Hierdoor is het aantal plantensoorten van de Rode lijst in Berkelland in vergelijking met heel Nederland gering. Met name in het broekontginningslandschap en de beekdalen staat de biodiversiteit onder druk. Gemeentebreed geldt dat ruim de helft van het oppervlak van onze gemeente op orde is en 15% er slecht aan toe is.

3.2

Berkelland in de regio

Onze gemeente maakt onderdeel uit van de grensregio de Achterhoek en ligt aan de noordoostzijde van de provincie Gelderland. We zijn goed bereikbaar en we liggen binnen bereik van de rest van het land. Via onder andere de rijksweg N18 zijn we bereikbaar vanuit de groene metropoolregio Arnhem/Nijmegen. We liggen in de buurt van de stedelijke gebieden ApeldoornDeventer-Zutphen, Arnhem-Nijmegen en Hengelo-Enschede. De kernen onderling zijn ook goed bereikbaar via de provinciale wegen en het busnetwerk. Dit laatste vooral overdag. De combinatie van dorpen, landschap en gunstige ligging zorgt voor een sterke woonomgeving met een grote aantrekkingskracht. We zijn een ontspannen gemeente met veel ruimte, waar het prettig wonen, werken, recreëren en verblijven is.

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

27

2 3 3 4 5 B

1 2 3 3 4 5 B

3.3

Historische ontwikkeling en cultuurhistorie

Onze gemeente ligt gedeeltelijk op het Oost-Nederlands plateau. Dit plateau is miljoenen jaren geleden door krachten in de aardkorst omhooggeduwd. Na de ijstijd ontstond er eerst een toendralandschap. Onder invloed van een stijgende temperatuur veranderde het landschap. De eerste mensen vestigden zich op de hogere delen langs de rivierlopen. Bossen en het veen verdwenen langzamerhand door de toenemende bevolking. Heidevelden, ontstaan door begrazing met schapen, kwamen daarvoor in de plaats. Grote delen van Berkelland veranderden in natte heidevelden. Er ontstonden enkele bewoningskernen. Verspreid in het landschap werden kleine boerenbedrijven gevestigd op verhogingen in het landschap. Op die verhogingen werd landbouw bedreven. De grond werd

Historische kaart rond 1850

Historische kaart rond 1900

Historische kaart rond 1950

Historische kaart rond 2020

vruchtbaar gemaakt met schapenmest en heideplaggen. Zo ontstonden de essen. Door de bevolkingsontwikkeling en de toenemende behoefte aan landbouwgrond verdwenen de boerderijen van de essen en werd er op de flank van de essen gebouwd. De rivier de Berkel is van grote betekenis geweest voor de ontwikkeling van Berkelland en het landschap. Langs deze rivier ontstonden onder andere nederzettingen en industrie. Na verdere groei kenmerken we ons als gemeente met een groot aantrekkelijk buitengebied, een prachtig landschap en vier grote, zeven kleine kernen en een aantal buurtschappen. Vroeg in de 18e eeuw is in Berkelland kleinschalige ijzerindustrie ontstaan in de vorm van ijzergieterijen. Hierdoor is er ook nu nog een aantal metaalverwerkende bedrijven in de gemeente.

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

^ Historische ontwikkeling van het gebied dat nu de gemeente Berkelland vormt

28

1

3.4

Kenmerken en kwaliteiten – gemeentebreed

2

Inmiddels ontwikkelen veel van deze metaalbedrijven zich

Identiteit

Zorg

verder tot smart industrie. Neede en Eibergen ontwikkelden

Onze gemeente wordt gekenmerkt door de (Achterhoekse)

Er is een ruim aanbod aan zorgvoorzieningen voor alle

zich vanaf midden 19de eeuw vanuit de huisweverijen tot

identiteit zoals aangegeven in ons merkpaspoort. Het

leeftijdscategorieën

textieldorpen in navolging van Twente. Ook de bodem op

naoberschap staat bij ons voorop en is in alle kernen aanwezig.

Dit ruime aanbod omvat WLZ (Wet Langdurige Zorg) en

het Plateau en de Needse Berg leverde grondstoffen voor

We kijken naar elkaar om en staan voor elkaar klaar. We

Zvw (Zorgverzekeringswet) gefinancierde zorg tot WPG

bijvoorbeeld pannen- en bakstenen fabricage. Een groot

koesteren onze tradities en onze talrijke evenementen maken

(Wet Publieke Gezondheid), Wmo (Wet maatschappelijke

deel van deze bedrijven is verdwenen of heeft zich op andere

een belangrijk onderdeel uit van onze identiteit. Waaronder de

ondersteuning) en Jeugdwet gefinancierde zorg. Daarnaast zijn

markten gericht.

auto- en motorcross, dorpsfeesten, paasvuren, bloemencorso’s,

er zowel woonvoorzieningen én ambulante vormen van zorg.

survivals, verenigingen en dergelijke. Ook de groene en

In Berkelland zijn er niet alleen relatief grote zorg organisaties,

Cultuurhistorie

landschappelijk sfeer in de kernen draagt bij aan de identiteit

maar juist ook veel zelfstandigen in de zorg werkzaam. Verder

In onze gemeente staan 121 rijksmonumenten en 207

van onze gemeente.

richt de gemeente zich op diverse manieren op ondersteuning

gemeentelijke monumenten. Daarnaast zijn de omgeving

en

zorgbehoeftes

in

Berkelland.

van inwoners die dat nodig hebben.

van de Mallumsche Molen (Eibergen) en het dorp Gelselaar

Wonen

met

Beschermd

De woningen in onze gemeente staan verspreid over de grote

De komende jaren is het zaak de focus te verleggen op

Dorpsgezicht. Het kasteel Huize Ruurlo en de omgeving

kernen, kleine kernen en het buitengebied. Op 1 januari 2022 waren

zelfstandigheid, uitgaan van positieve gezondheid vanuit een

zijn aangewezen als beschermde Historische Buitenplaats.

er in totaal 19.721 woningen in onze gemeente. Het grootste deel

sterke sociale basis. Dat zit in mensen maar ook in passende

Andere

Wederopbouwgebied

van de woningen zijn eengezinswoningen (16.014). Deze bestaan

woonmogelijkheden. We moeten onze omgeving zo inrichten

Beltrum en Leo-Stichting (nabij Borculo). In onze gemeente

voornamelijk uit vrijstaande woningen en 2-onder-1-kapwoningen.

dat we ons kunnen aanpassen aan een veranderend tijdsbeeld

bevinden zich vier beschermde historische windmolens. Er

De woningmarktmonitor 2019 van onze gemeente zegt veel over

van nog meer zelfstandigheid. Daarbij moeten zorgaanbieders

zijn vier archeologische rijksmonumenten in de gemeente te

onze woningvoorraad. Zo blijkt dat 81% van de woningen in een

zich aanpassen en meebewegen met de tijdsgeest. De

vinden. Dit betreft een aantal prehistorische grafheuvels in

kern staat en 19% in het buitengebied. 58% van de woningen is

ondersteuningsvraag zal veranderen wanneer er een groter

de omgeving van Eibergen. In het zuiden van de gemeente

meer dan 40 jaar oud. Daarom zijn investeringen nodig om deze

beroep op zelfstandigheid komt. We zien dat dit beroep op

ligt daarnaast (een deel van) de Circumvallatielinie Groenlo.

woningen toekomstbestendig te maken. Dat bestaat onder andere

zelfstandigheid ook meer druk legt op het hulpmiddelenbudget

Deze aaneengesloten aarden wal met gracht werd tijdens de

uit het moderniseren, verbeteren van de uitstraling, verduurzamen,

en ambtelijke begeleidingsvragen (ruimtelijk en sociaal).

belegering van Groenlo in 1627 aangelegd en is relatief goed

levensloopgeschikter maken en asbestvrij maken van de woningen

behouden gebleven.

en de wijken. Het aanbod aan nieuwe woningen sluit niet altijd

Voor sommige zorgorganisaties leent het platteland van

volledig aan op de vraag. Zo is er ook veel behoefte aan betaalbare

Berkelland zich als toevoeging aan de zorg. Door de agrarische

woningen voor 1-2 persoonshuishoudens.

ligging en activiteiten wordt voorzien in een behoefte van

omliggende

bijzondere

essen

aangewezen

gebieden

zijn

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

als

29

3 3 4 5 B

1 2 3 3 4 5 B

inwoners. Voor een ziekenhuis zijn de inwoners aangewezen op de ziekenhuizen in Winterswijk, Doetinchem, Zutphen en Enschede. Buitengebied en landbouw Het buitengebied van onze gemeente is zeer belangrijk, daarom worden meerdere aspecten uitgelicht. Het buitengebied is essentieel voor de landbouw, die onder andere bijdraagt aan de economie van onze gemeente. Als plattelandsgemeente is het agrarisch gebruik van gronden van oudsher de voornaamste economische drager geweest. De melkveehouderij is binnen de agrarische sector de grootste bedrijfstak, gevolgd door de varkenshouderij. Veel bedrijvigheid/industrie is verwant aan de agrarische sector (o.m. Friesland Campina DOMO in Borculo). In 2020 waren er 663 agrarische bedrijven waarvan 261 melkveebedrijven, 63 gespecialiseerde varkensbedrijven en 339 akkerbouw en ander agrarische gerelateerde bedrijven. Het grootste deel van het buitengebied heeft een agrarische bestemming, al dan niet met landschapswaarden. Overigens zijn er niet alleen agrarische bedrijven in het buitengebied aanwezig. Er zijn ook agrarisch-technische hulpbedrijven, agrarisch verwante bedrijven, paardenhouderijen, aan het buitengebied gebonden bedrijven en niet-agrarische bedrijven. Ook is er een aantal zorgboerderijen. Verder komen er in het buitengebied burgerwoningen voor.

De openheid van het buitengebied en de diversiteit van het landschap (wordt later toegelicht bij landschap) maken het tot een uniek gebied in Nederland.

Kaart economie en landschap

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

30

1 Bedrijvigheid

Voorzieningen

Onze gemeente biedt veel ruimte voor bedrijvigheid. In

In onze gemeente zijn over het algemeen voldoende voorzieningen

totaal is er circa 216 ha (netto) bedrijventerrein in Berkelland

aanwezig. Van alle bestedingen aan dagelijkse artikelen in de

waarvan ca. 3,8 ha (netto) nog uitgeefbaar is. Voor de meest

gemeente Berkelland is 94% afkomstig van inwoners uit de

recente cijfers wordt verwezen naar het Regionaal Programma

eigen gemeente. Bij de niet-dagelijkse artikelen is dit 85%. De

Werklocaties (RPW). Een deel van deze bedrijvigheid is

inwoners maken voornamelijk gebruik van de winkels binnen de

geconcentreerd langs de N18 en op lokale bedrijventerreinen.

gemeente, maar ook buiten de gemeente. In de gemeente waren

Daarnaast is regionaal bedrijventerrein de Laarberg ook een

in 2019 in totaal 79 winkels voor dagelijkse artikelen. Het totaal

grote bron van werkgelegenheid voor onze gemeente. Tot slot

aantal winkels is afgenomen sinds 2015, maar ook het aandeel

is er veel gemengde bedrijvigheid op de bedrijventerreinen

leegstaande winkels is afgenomen ten opzichte van 2015. Het

bij de kernen. De groot- en detailhandel sector (20,1%) biedt

aantal banen in de detailhandel is wel gelijk gebleven.

de meeste werkgelegenheid, gevolgd door de industriële sector (15,4%) en de gezondheids- welzijnszorg (13,6%).

Voor bezoek aan een restaurant of eetcafé blijft 49% van de

Samen zijn deze drie sectoren goed voor bijna de helft van

inwoners in de eigen gemeente. Voor bezoek aan een café of

de werkgelegenheid in onze gemeente. De sector landbouw,

terras is dit aandeel 55%. De Berkellanders maken dus gebruik

bosbouw en visserij heeft de meeste vestigingen, gevolgd door

van de eigen horeca, maar weten ook de horeca in onze

de groot- en detailhandel en advies en onderzoek. Veel van de

buurgemeentes te vinden. Het aantal banen in de horeca is sinds

bedrijven in Berkelland zijn innovatieve bedrijven, verschillend

2015 toegenomen met 2%. Hieruit kan worden geconcludeerd

van klein tot wereldspelers van formaat. De maakindustrie

dat het aandeel van de detailhandel in de centra van de grote

in onze gemeente is groot en zeer innovatief, en met name

kernen lijkt af te nemen, maar de horeca lijkt toe te nemen.

gericht op metaal- en houtbewerking. Ook de recreatieve sector mag niet vergeten worden. Onze bedrijven profiteren

Onderwijs

van de bereikbaarheid, verduurzaming van bedrijventerreinen

Onderwijs is een belangrijke voorziening in onze gemeente. Er

en samenwerking tussen bedrijven onderling. Dit is mede te

is een groot en divers aanbod met in Borculo vier basisscholen

danken aan de digitale bereikbaarheid in onze gemeente en de

en een Integraal Kind Centrum (IKC). In Eibergen zijn vier

verbinding met Twente.

basisscholen en een IKC, in Neede vijf basisscholen en in Ruurlo drie basisscholen. Ook de kleine kernen Rietmolen, Gelselaar, Geesteren, Rekken en Beltrum hebben een basisschool. Voor het voortgezet onderwijs kunnen onze inwoners terecht in

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

31

2 3 3 4 5 B

1 2 3 3 4 5 B

Borculo, Eibergen en Neede. In Neede en Borculo wordt ook voorzien in speciaal (basis/voortgezet) onderwijs (SBO, SO, VO en VSO), waarmee een regionale functie verzorgd wordt. Aanvullend is er in Borculo een bouwopleiding en kunnen de basisscholen gebruik maken van het Technieklokaal. Bereikbaarheid van Berkelland Onze gemeente is goed bereikbaar vanuit Twente en de Achterhoek. We maken deel uit van een regionaal netwerk van kernen als forensengemeente. Voor de regio is met name de Rijksweg N18, die de snelwegen A35(A1) bij Enschede en de A18(A12) bij Doetinchem verbindt, zeer belangrijk. De N18 doorkruist onze gemeente in noord-zuid richting via de kernen Eibergen en Neede. De belangrijkste wegen zijn daarnaast de N319 (Zutphen – Winterswijk), de N312 (Lochem – Lichtenvoorde), de N315 (Doetinchem – Enschede), de N824 (Neede – Diepenheim), N822 (Borculo – Eibergen) en de N825 (Lochem – Borculo). Via het treinstation in Ruurlo (lijn ZutphenWinterswijk) zijn we met de trein goed bereikbaar. Maar ook de treinstations van Lochem en Groenlo-Lichtenvoorde zijn net zo belangrijk voor onze gemeente. De kernen Borculo en Neede hebben een busstation en Eibergen is ook goed bereikbaar met de bus. Daarnaast is er een belbus die de kleinere kernen aandoet. Het landelijk gebied is goed met de fiets bereikbaar via de vele fietspaden, die een fijnmazig recreatief netwerk vormen.

Ooks is er een goed recreatief wandelnetwerk beschikbaar. De verkeersveiligheid van wandel- en fietspaden is belangrijk.

Kaart bereikbaarheid

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

32

1 Recreatie

naoberschap is groot. Er zijn voldoende voorzieningen in

leven bij jeugd en jongvolwassenen te verlagen en inwoners vitaal

Het buitengebied is belangrijk voor de toeristisch-recreatieve

de gemeente aanwezig, maar we maken ook gebruik van de

ouder te laten worden.

2

sector. De recreatieve sector draagt bij aan de werkgelegenheid

voorzieningen van de omliggende gemeentes. Er is een groot aanbod aan zorgvoorzieningen voor alle

3 3

(ruim 6%), maar ook aan de levendigheid, aantrekkelijkheid om te wonen, werken en recreëren. In 2022 waren er 431.000

Er is ruimte voor verblijfsrecreatie, ook in de kernen. Qua

leeftijdscategorieën en zorgbehoeftes. Deze zorgvoorzieningen

toeristische

851.000

voorzieningenniveau is er wel een verschil tussen de grote en de

hebben soms een plattelandsprofiel. Daarmee wordt door de

dagtoeristische bezoeken. De omzet van de recreatieve

kleine kernen. De vraag naar woningen op het platteland neemt

agrarische ligging en activiteiten in een specifieke behoefte voorzien.

sector bedraagt jaarlijks circa 30,9 miljoen (ZKA-monitor). De

toe. Mensen willen buiten de stad en dorpskernen wonen en willen

Er is geen ziekenhuis binnen de gemeente, daarvoor wordt gebruikt

recreatievoorzieningen in het buitengebied zijn voornamelijk

innovatieve woonconcepten of een woonzorgerf beginnen. De

gemaakt van de voorzieningen buiten de gemeentegrenzen.

kleinschalig. Het gaat dan om bijvoorbeeld (mini)campings, bed

veranderende bevolkingssamenstelling zet het voorzieningenniveau

Wel kunnen er spanningsvelden ontstaan waarbij de

& breakfasts, groepsaccommodaties, hotels en vakantiehuizen.

en de leefbaarheid in het buitengebied onder druk.

leefomgeving en gezondheid een rol spelen. Zo bestaat er in

overnachtingen

in

Berkelland

en

Daarnaast zijn er ook verschillende dagattracties die variëren van

het buitengebied een spanningsveld tussen schaalvergroting

musea, een klimbos, een belevingspark tot oeverrecreatie. Het

Leefomgeving en gezondheid

in de landbouw en andere functies (waaronder wonen). De

buitengebied is uitermate geschikt om in te fietsen en te wandelen,

Onze gemeente kenmerkt zich door ons naoberschap, onze eigen

geur van veehouderijen en zoönosen leiden soms tot onrust

ook voor onze inwoners. Daarnaast zijn de natuurgebieden, zoals

cultuur, onze gastvrijheid en onze gemoedelijkheid. De sociale

of weerstand onder bewoners. We hanteren de maximale

de Needse Berg, hier uitermate aantrekkelijk voor. In het gebied

cohesie is hoog dankzij het naoberschap, hoewel de sterke sociale

geurnorm in het buitengebied en de kleine kernen.

ten oosten van Borculo, waar de Hambroekplassen onderdeel

verbanden soms ook wel enige druk geven op het maken van

van uitmaken, wordt meer grootschalige recreatie gestimuleerd.

individuele keuzes. Wel verandert onze bevolkingssamenstelling

Ook fysieke veiligheid (omgevingsveiligheid) speelt een rol

Hier is ook sprake van een lopende ontwikkeling die aansluit op

en kennen we een sterkere trend van veroudering van de bevolking

binnen onze gemeente. De kwaliteit van de leefomgeving

de al bestaande recreatieplassen.

dan de rest van het land. Onze gemeente kan gekenmerkt

wordt namelijk mede bepaald door veiligheid. In de

worden als een gezonde leefomgeving. De landelijke ligging, grote

Leefomgevingsfoto (zie bijlage) is hier uitgebreid op ingegaan.

Leefbaarheid en kwaliteit

hoeveelheid beschikbare ruimte en aanwezigheid van natuur

Er is in Berkelland een gezoneerd industrieterrein, namelijk in

De leefbaarheid in onze gemeente is goed en we hebben

draagt hieraan bij dankzij de schone lucht, water en bodem.

Borculo waar onder anderen Friesland-Campina gevestigd is.

een hoge woonkwaliteit. Onze gemeente bestaat uit vier

Biodiversiteit en een groen-blauwe leefomgeving zijn onlosmakelijk

Verder ligt een deel van de vastgelegde geluidscontour rondom

grote kernen: Ruurlo, Borculo, Neede en Eibergen. Daarnaast

verbonden met gezondheid. Mede hierdoor is er minder stress dan

het geluidgezoneerde Regionale Bedrijventerrein De Laarberg

zijn er zeven kleine kernen: Beltrum, Geesteren, Gelselaar,

in stedelijke gebieden en de Randstad. Wel zijn er nog voldoende

over onbebouwd Berkellands grondgebied. Daarnaast kunnen

Haarlo, Noordijk, Rekken, Rietmolen en een groot aantal

kansen om de inrichting van de fysieke leefomgeving te verbeteren

motorcrossterreinen, schietinrichtingen, de spoorweg en de

buurtschappen. Ook onze kernen kennen vele kwaliteiten

om een meer vitale leefomgeving te realiseren. Dit biedt kansen om

N18 mogelijk (geluids)hinder veroorzaken.

en hebben elk hun eigen identiteit. De saamhorigheid en het

gezondsheidsachterstanden te verkleinen, druk op het dagelijks

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

33

4 5 B

1 2 3 4 5 B

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

34

1 Klimaatadaptatie

Energietransitie

Klimaatadaptatie is een belangrijk onderwerp in onze

Wij dragen als gemeente al bij aan de energietransitie. Onze

Verder wordt in de Transitievisie Warmte het beleid ten aanzien

gemeente. Zo komen extreme buien vaker voor wat weer

gemeente heeft een voortvarende aanpak, met de focus

van de aardgastransitie uitgewerkt. Circulaire en biobased

tot wateroverlast kan leiden. In vrijwel de gehele gemeente

op energiebesparing in de gebouwde omgeving. We zetten

economie zijn belangrijke pijlers voor de toekomst en kunnen

kunnen extreme buien tot wateroverlast leiden. Op sommige

maximaal in op zon op dak maar we hebben een van oudsher

helpen bij het omgaan met schaarser wordende grondstoffen.

plaatsen kan hierdoor schade ontstaan, maar nergens leidt dit

niet zwaar gedimensioneerd middenspanningsnetwerk. Het

Het gebruik van hernieuwbare energie is binnen de circulaire

tot onveilige situaties.

landelijk gebied biedt ruimte voor grootschalige zonne- en

economie dan ook een belangrijk onderwerp.

windparken. Onze doelstelling voor zonneparken (max. 140 ha.) Daarnaast heeft de droogte van de zomers van 2018, 2019 en

is inmiddels grotendeels ingevuld. Die kunnen rechtstreeks

Rol in de regio

2020 tot grote problemen geleid. We hadden te maken met een

aangesloten worden op de twee in onze gemeente aanwezige

Berkelland speelt op meerdere vlakken een belangrijke rol

droogvallend watersysteem, afname van de waterkwaliteit,

onderstations van Liander. Het is de verantwoordelijkheid van

in de regio en als onderdeel van de Achterhoek. Zo speelt de

lage grondwaterstanden, boomsterfte en verminderde

Liander om het netwerk te verzwaren om de energietransitie

maakindustrie en andere bedrijvigheid in onze gemeente een

opbrengsten van de landbouw. Daar komt nog eens bovenop

te faciliteren. Op dit moment wordt door Liander aan de

belangrijke rol in de regio en vindt er samenwerking plaats

dat aanvoer van water van elders hier lastig is. Grote delen van

verzwaring van het netwerk gewerkt.

op dit vlak. Concrete voorbeelden hiervan zijn Regionaal

Berkelland zijn droogtegevoelig in de huidige situatie.

Bedrijventerrein De Laarberg en het Regionale Programma

Ook moeten we rekening houden met hittestress. Er zijn vaker

In de Regionale Energie Strategie voor de Achterhoek en de

Werklocaties. Daarnaast hebben het speciaal onderwijs en de

hittegolven door een veranderend klimaat en dit is gevaarlijk

uitwerking voor Berkelland (RODE) wordt het beleid met

zorg ook een regionale functie. Vanuit toerisme en recreatie

voor kwetsbare mensen zoals ouderen en zieken.

betrekking tot de energietransitie uitgewerkt. In de RES

zijn we blij onderdeel uit te maken van het sterke toeristische

Achterhoek zijn meerdere zoekgebieden voor windenergie

merk Achterhoek. Voor de uitvoering van de energietransitie in

Afvalwaterketen, rioolstelsel

vastgelegd. In de RES Achterhoek zijn meerdere zoekgebieden

de Achterhoek zijn we met de andere gemeenten verenigd in de

In onze gemeente wordt gebruik gemaakt van twee

voor windenergie vastgelegd. Met ca. 140 ha vergunde

gemeentelijke coöperatie Achterhoek Energieloket.

afvalwaterketens met een rioolwaterzuivering (RWZI). Voor

grootschalige zonneparken, de ambitie van 0,071 TWh voor

de omgeving van Ruurlo is dit de RWZI Ruurlo en voor de rest

windenergie in zoekgebied K en onze zon op daken levert

van de gemeente de RWZI Haarlo. We hebben in de gemeente

Berkelland haar bijdrage aan de opgave van 1,35 TWh voor de

ongeveer 250 kilometer vrijverval riolering in de kernen, 665

RES Achterhoek. De Achterhoekse opgave bevat nog een restdeel

kilometer drukriolering in het buitengebied, 1.800 pompunits

van 0,246 TWh wat nog niet aan gealloceerd is. Berkelland is niet

in het buitengebied, 80 gemalen in zowel het buitengebied als

bereid iets van het restdeel te faciliteren. Voor meer informatie

de kernen en ruim 14.000 kolken.

wordt verwezen naar het RES en RODE beleid.

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

35

2 3 3 4 5 B

1 2 3 3 4 5 B

Analysekaart Eibergen

Analysekaart Borculo

Analysekaart Neede

Analysekaart Ruurlo

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

36

1

3.5

De kernen van Berkelland

2

Zoals hiervoor beschreven bestaat onze gemeente uit vier grote

Borculo

Het dorp is sterk op Twente georiënteerd. De focus ligt in Neede

kernen en zeven kleinere kernen. Daarnaast kennen we een groot

Borculo is de enige stad in onze gemeente en is de kern waar het

naast wonen op economie. Er is een groot onderwijs aanbod en

buitengebied en meerdere kleinere buurtschappen. Hieronder worden

gemeentehuis van de gemeente Berkelland staat. Van oudsher

de winkelvoorzieningen bieden voldoende aanbod. De nabijheid

de kernen genoemd en wordt kort beschreven wat de kenmerken zijn.

was dit de zetel van de heerlijkheid Borculo, een gebied dat

van de N18 komt de bereikbaarheid ten goede. Neede heeft een

net zo groot was als de huidige gemeenten Berkelland en Oost

eigen identiteit en de inwoners worden eveneens gekenmerkt door

De vier grootste kernen

Gelre. De stad ontstond dan ook als nederzetting bij het kasteel

het naoberschap. Er kan gesproken worden van een rustige en

Eibergen

van de Heren van Borculo. Deze stad grenst aan het Nationaal

natuurlijke woonomgeving.

5

Eibergen is de grootste kern van Berkelland en heeft een

Landschap De Graafschap. Toerisme, recreatie en bestuur

aantrekkelijk centrum met diverse voorzieningen. Net als Borculo

zijn de belangrijkste oriëntatie van Borculo. Verder wordt het

Ruurlo

B

ligt Eibergen aan de Berkel. Net als Neede was Eibergen een

beeld van het lokale bedrijventerrein al van veraf bepaald door

Het dorp Ruurlo is nog steeds sterk verbonden met het kasteel

arbeidersdorp maar door de komst van kamp Holterhoek en de

de vestiging van Friesland Campina DOMO. Borculo ligt aan

en haar voormalige bewoners. Dat is nog steeds merkbaar in het

Rekkense Inrichtingen heeft het zich wat anders ontwikkeld. De

de Berkel en heeft een sfeervol historisch centrum. Hierdoor

straatbeeld. Het kasteel, waarin een museum gevestigd is, maakt

sterke groei na WOII en de ligging aan de N18 droegen daaraan bij.

is Borculo van oudsher al aantrekkelijk voor toeristen en

Ruurlo uniek binnen onze gemeente. Ruurlo is de enige kern met

Het dorp ligt binnen de invloedssfeer van de N18 en heeft directe

recreanten. De geschiedenis van de stad als bestuurscentrum

een treinstation binnen onze gemeente. Dit dorp is indirect gelegen

verbindingen met het buitengebied. Eibergen kent voornamelijk

vormt een belangrijk deel van de identiteit. Er is een busstation

aan de Baakse beek en grenst aan het landschap met landgoederen

economische functies en kent een grote concentratie culturele

en een gedifferentieerd voorzieningen aanbod, waaronder

en bos. Nabij het kasteel bevindt zich het grootste heggendoolhof

voorzieningen, een streekmuseum, twee theaters, waarvan er één

diverse musea. Hierdoor is Borculo toeristisch aantrekkelijk.

ter wereld en bossen met klim- en fiets- en wandelroutes. Er is

een openluchttheater is, en kunst in de openbare ruimte. Verder wordt Eibergen gekenmerkt door de aanwezigheid van de Berkel.

voldoende aanbod aan voorzieningen en er zijn directe verbindingen Neede

met het buitengebied. Het is daarmee ook een aantrekkelijk dorp

Het dorp Neede grenst aan de Needse Berg. De Needse Berg is

voor toerisme en recreatie, waarop de focus ligt in Ruurlo.

een bijzonder landschapsfenomeen dat al eeuwen wordt gebruikt

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

voor landbouw, bosbouw, klei- en zandwinning, natuurbeleving

De zeven kleine kernen

en ontspanning. De recreatieve ontwikkelpotenties van dit

Beltrum

gebied worden de komende tijd opnieuw verkend. De grote

Beltrum is de grootste kleine kern van Berkelland. De trots

textielindustrie heeft van Neede een echt arbeidersdorp gemaakt.

op de eigen identiteit van het dorp is een belangrijke drijfveer

Er is een sterk saamhorigheidsgevoel binnen de wijken, maar

voor het elan en de vitaliteit van de Beltrumse gemeenschap.

helaas ontbreekt het aan een gezamenlijk ‘hart’. Door de ligging in

Dit heeft verschillende aspecten en uitingsvormen. De kermis,

het noordoosten van onze gemeente grenst Neede aan Twente.

het bloemencorso, de survivalrun en de kerkpaden zijn daar

37

3 3 4

1 2 3 3 4 5 B

voorbeelden van. De R.K. parochie speelt ook een belangrijke rol.

Geesteren

Bij het dorp is de grootste klompenfabriek van de wereld gevestigd.

Geesteren ligt in een fraai essenlandschap. Het silhouet van de

Zorg, aandacht en nabuurschap zijn het cement van de Beltrumse

kern wordt bepaald door de kerk. De kern straalt rust uit, is rijk

samenleving. Het dorp beschikt over diverse (basis) voorzieningen.

aan tradities en heeft een goed ontwikkeld verenigingsleven. Het esdorp heeft een sterk (agrarisch) dorpskarakter. Het dorp wordt

Rekken

gekenmerkt door de aanwezigheid van veel open ruimte en de

Rekken ligt als een van de kernen het dichtst bij de Duitse grens. Bij

ligging van enkele karakteristieke dorpsboerderijen. De wegprofielen

Rekken stroomt – vanuit Duitsland - de Berkel Berkelland binnen.

zijn smal. Geesteren beschikt over een aantal (basis) voorzieningen.

Het riviertje verdeelt het dorp in tweeën. Het noordelijk deel omvat

Analysekaart Rekken

het op een natuurlijke verhoging gelegen oude dorpsgebied met

Rietmolen

de uit 1379 stammende protestantse Antoniuskerk. Het zuidelijk

Rietmolen is een kerkdorp in de gemeente Berkelland en ligt op de

deel van Rekken met de eind 19e eeuw gebouwde RK-kerk,

grens van de Achterhoek en Twente. In 1932 is de huidige nieuwe

wordt ook wel ’t Kip genoemd. Typerend voor het dorp is ook de

kerk in stijl van de Amsterdamse school opgericht. De kerk is

Beltmolen (de Piepermolen) die in de kern staat. Ook in Rekken

bestempeld als rijksmonument. Bijzonder is dat de grenzen van

is de gemeenschap hecht. Het jaarlijkse bloemencorso geeft veel

de gemeenschap Rietmolen niet de huidige gemeentegrenzen

saamhorigheidsgevoel. Het dorp beschikt over diverse (basis)

zijn, maar de oude parochiegrens. Hierdoor valt het binnen de

voorzieningen.

invloedssferen van de gemeente Berkelland en Haaksbergen. De gemeenschap is zeer hecht en organiseert diverse activiteiten.

In het buitengebied van Rekken bevinden zich ook de voormalige

Rietmolen beschikt over een aantal (basis) voorzieningen.

tbs-kliniek Oldenkotte, Trajectum en Tactus verslavingszorg. Met het oog op wonen en zorg zien we graag een duurzaam

Noordijk

toekomstplan voor de kern. Grote instellingenterreinen zijn niet

Noordijk is van oorsprong een agrarisch dorp met daarnaast

meer van deze tijd waarin we uitgaan van inclusie en positieve

werkgelegenheid in de dak- en steenfabrieken. Noordijk kent twee

gezondheid. Zorg zal uiteindelijk steeds meer kleinschalig en

grotere gebieden van aaneengesloten natuur. Het Noordijkerveld

verhoudingsgewijs minder intensief gaan plaatsvinden in wijken

en de Needse berg. De gemeenschap is hecht. Het dorpje heeft

en buurten. Het bieden van een dorpsperspectief helpt onze

geen kerk. De kern kent een actief verenigingsleven. Noordijk wil

sociale doelen te realiseren.

een goede woon- en werkplek blijven met een voldoende veilige

Analysekaart Geesteren

dorpskern. Met als kernpunten de school en het dorpshuis. Het dorp beschikt over een aantal (basis) voorzieningen. Ook is er een aantal bedrijven in/nabij de kern gevestigd. Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

38

Analysekaart Rietmolen

1 Gelselaar

gebouwde achtkantige kerk is een rijksmonument en wordt in de

Gelselaar ligt in het noorden van de gemeente Berkelland op

volksmond de Kluntjespot (suikerpot) genoemd. Haarlo heeft een

de grens van de Achterhoek en Twente. Het dorp is ontstaan als

actief verenigingsleven en een hechte gemeenschap. Dit heeft

een agrarische nederzetting en kent geen eenduidige oriëntatie

ertoe geleid dat in 2008 het kulturhus ‘t Stieltjen is geopend. Het

op één grote kern. Het dorp wordt ook wel ‘het ganzendorp’

dorp beschikt over een aantal (basis) voorzieningen. In de kern is

genoemd, omdat hier vroeger veel ganzen werden gehouden op

een aantal bedrijven gevestigd.

4

Gelselaar beschikt over bijzondere historische eigenschappen.

Buurtschappen

5

Het gaat dan om het stratenpatroon, de bebouwing en de opbouw

In Berkelland liggen diverse buurtschappen. Vaak zijn

van het dorp. Om deze te behouden heeft Gelselaar de status

buurtschappen in de volksmond ontstaan, als naam voor de

van beschermd dorpsgezicht gekregen. Het dorp heeft een rijk

locatie van een verzameling van huizen, boerderijen of molens.

verenigingsleven en beschikt over een aantal (basis) voorzieningen.

Het traditionele verschil tussen een buurtschap en een dorp

het laag gelegen, moerassig broekland.

Analysekaart Noordijk

is dat buurtschappen veelal geen kerk hebben. In Berkelland

Analysekaart Gelselaar

Haarlo

worden buurtschappen aangemerkt als ‘leefgemeenschappen

Haarlo ligt centraal in de gemeente Berkelland. Het is een kerkdorp

met niet meer dan 500 inwoners’. Buurtschappen in de gemeente

dat aan de rivier de Berkel tussen Borculo en Eibergen ligt. Aan

zijn: Brinkmanshoek, Brouwershoek, De Bruil, De Haar, De Horst,

de noordkant van het dorp stroomt de Berkel. Haarlo wordt

Dijkhoek, Heure, Heurne, Holterhoek, Hoonte, Hupsel, Kulsdom,

omgeven door mooie natuur (essen- en coulisselandschap) met

Lintvelde, Lochuizen, Loo, Nederbiel, Olden Eibergen, Overbiel,

als hoogtepunt landgoed ’t Wolink aan de zuidkant. De in 1858

Respelhoek, Veldhoek, Voor-Beltrum. Iedere buurtschap heeft zijn eigen activiteiten en soms ook eigen verenigingen. Leo-Stichting Leo-Stichting wordt gekenmerkt door de vele onderwijs- en jeugdvoorzieningen. Het is een versnipperd gebied met vele eigenaren. De gebouwen staan op dit moment deels leeg kansen wat kansen biedt voor de verbetering van het landschap en biodiversiteit, en economische activiteiten op het gebied van zorg en begeleid wonen, in balans met de huidige bewoners van

Analysekaart Haarlo

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

“klein Borculo”.

Analysekaart Beltrum

39

2 3 3

B

1 2 3 4 5 B

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

40

4 Berkelland in de toekomst

1

De resultaten van de zes eerder geformuleerde opgaven vanuit het

4.1

Ontwikkelingen in Berkelland/Lagen benadering

overdrachtsdocument, meegegeven door de raad, zijn afgewogen

Door met behulp van een lagenbenadering naar onze gemeente

door de strategische impactbeoordeling. De denkrichtingen die

te kijken wordt duidelijk hoe onze gemeente in elkaar steekt.

daaruit zijn voortgekomen hebben geleid tot drie verhaallijnen.

De opgaven die zijn onderscheiden hebben overlap met elkaar

▪ Indien noodzakelijk uitbreiden buiten de vier grote kernen

en zijn daarom doorvertaald naar thema’s in de vorm van

na realisatie van de regionale woonagenda/woonvisie

We benoemen de opgaven apart, maar benaderen ze

statische en dynamische lagen. Vanuit de analyse van onze

waarbij bereikbaarheid een belangrijk criterium is.

samenhangend. Alle opgaven hebben namelijk invloed op elkaar.

gemeente, in hoofdstuk 2 en 3, volgt allereerst een aantal

▪ Na 2030 heeft transformatie in de kern de eerste

Soms bieden ze kansen en soms zitten ambities of opgaven elkaar

kernkwaliteiten die we als leidende thema’s inzetten. Deze

voorkeur gevolgd door inbreiding. Uitbreiding in

in de weg. Met behulp van het omgevingseffectrapport (OER)

leidende thema’s vormen de statische lagen. Ze zijn immers

zogenaamde kernrandzones kan klimaatbestendig

hebben we een afwegingskader opgesteld. Daarmee is bekeken

randvoorwaarden voor de ontwikkelingen in onze gemeente.

en kwalitatief een betere keuze zijn dan de tweede

of de opgaven kansen bieden, neutraal zijn, aandacht vragen of

De leidende thema’s zijn:

voorkeur, inbreiding.

geen verband hebben. Zo zorgen we ervoor dat we voor elk van de

▪ Water

onderwerpen een afgewogen strategie kiezen die samenhangend

▪ Bodem

invulling geeft aan het behouden en versterken van onze gemeente.

▪ Landschap

▪ Tot 2030 hoofdzakelijk binnen de kernen via transformatie gevolgd door inbreiding en uitbreiding.

▪ Tijdelijke woningbouw hoofdzakelijk in alle kernen geclusterd met een betaalbaar karakter. ▪ Woonvormen in het buitengebied niet aan randen van

▪ Cultuurhistorie Voor deze omgevingsvisie hebben we per opgave de hoeken van

▪ Woningbouw

kernen, hoofdzakelijk via functieverandering.

▪ Identiteit en eigenheid kernen

het speelveld verkend. De opgave is in het Overdrachtsdocument

▪ Energietransitie ▪ Zon op dak

(zie bijlage 3) uitgewerkt door middel van meerdere opties waarmee

Naast deze statische lagen zijn er ook dynamische lagen te

▪ Zon op land (taakstelling grotendeels ingevuld)

we invulling kunnen geven aan de opgave. Niet alles kan tegelijk

onderscheiden. Deze lagen kunnen, in tegenstelling tot de

▪ Windmolens (zoekgebied K)

en op dezelfde plek. Vanuit deze eerste beoordeling hebben we

leidende thema’s, veranderen en worden gestuurd door de

toegewerkt naar een aantal verhaallijnen. In deze verhaallijnen

ontwikkelingen. Uit de analyse in voorgaande hoofdstukken

▪ Auto-bereikbaarheid

worden de belangrijkste concrete maatregelen voor de komende

volgen de ontwikkelingen die de komende 10 tot 20 jaar

▪ OV

10-20 jaar voor de gemeente Berkelland benoemd. Daarbij wordt

het meest belangrijk zijn voor onze gemeente. Deze

▪ Langzaamverkeer (recreatie, snelfietspaden)

ook ingegaan op de daarvoor gebruikte richtinggevende keuzes

ontwikkelingen zijn:

▪ Electrische (duurzame) mobiliteit en laadpalen

en principes. We werken de verhaallijnen uit in de tijd en op plaats

▪ Autoluwe kernen

(met een kaart). Zo sluiten we zoveel mogelijk aan op de wettelijke vereisten. Daarmee is de omgevingsvisie het raamwerk en de samenhangende basis voor verdere uitwerking van een thema of gebied via omgevingsprogramma’s en/of het omgevingsplan. Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

▪ Mobiliteit

41

2 3 4 4 5 B

1 2 3 4 4 5 B

▪ Economie

4.2

▪ Bedrijventerreinen (eerst verduurzamen indien nodig uitbreiden)

woningbouw voor diverse doelgroepen gevolgd door inbreiding

Berkelland

en uitbreiding, maar niet ten koste van alle open (groene) en

ruimte. Na 2030 heeft transformatie nog steeds onze eerste

▪ Detailhandel/horeca

ontwikkelingen) zien we drie verhaallijnen voor Berkelland. Met

voorkeur gevolgd door inbreiding. Uitbreiding in zogenaamde

▪ Vrijkomende agrarische bebouwing (VAB’s)

deze verhaallijnen geven we richting aan de opgaven die we op

kernrandzones kan klimaatbestendig en kwalitatief een

▪ Maatschappelijke voorzieningen

onze gemeente af zien komen. Richting de toekomst, willen we

betere keuze zijn dan onze tweede voorkeur, inbreiding. Echter

▪ Recreatie en toerisme

de sociale identiteit van Berkelland met het naoberschap, het

inbreiding kan de gezondheid en leefbaarheid in de kernen onder

waardevolle landschap en de landbouwsector bewaren. We

druk zetten. Hierdoor kan uitbreiding aan de rand van de kernen

bieden ruimte aan duurzame ontwikkelingen die bijdragen aan

soms een kwalitatief betere keuze zijn. In gebieden direct rondom

de verhaallijnen. Niet alle toekomstige ontwikkelingen zijn nu al

de kernen, zogenaamde kernrandzones, kunnen ontwikkelingen

te voorspellen. Bij de beoordeling van nieuwe initiatieven aan de

worden toegestaan die enerzijds versterkend kunnen zijn voor

▪ Energie besparen

omgevingsvisie gaat het vooral om de vraag of een ontwikkeling

de kern, maar ook tevens meer landschapskwaliteit opleveren.

▪ Klimaatadaptatie (extreme droogte en natheid)

logisch en consistent in een verhaallijn past en/of daarop aansluit.

Dit door bijvoorbeeld waardevolle landschapsstructuren te

▪ Hittestress

De verhaallijnen bestaan naast elkaar, maar kunnen ook met

herstellen en als kader bij (her)ontwikkeling te hanteren. Daarbij

▪ Biodiversiteit

elkaar botsen. De verhaallijnen zijn hierna toegelicht.

kijken we ook naar onder andere goed bereikbare locaties met

▪ Landbouw ▪ Transitie naar toekomstbestendige landbouw ▪

VAB’s

▪ Natuur en Klimaatverandering

Vanuit

Verhaallijnen voor de toekomst van de

verschillende

thema’s

(randvoorwaarden

(1)

▪ Vitale leefomgeving

bestaande OV- en (auto)infrastructuur.

▪ Terugdringen milieuoverlast en bevorderen veiligheid

1.

Een vitale leefomgeving in Berkelland.

▪ Inrichting leefomgeving

De eerste verhaallijn is gericht op de kernen en het platteland

Tijdelijke woningbouw clusteren we hoofdzakelijk in de kernen met

▪ (Positieve) gezondheid

en de vitaliteit daarvan. De thema’s wonen, circulair, energie,

een betaalbaar karakter. Om woningen betaalbaar te houden, ook op

▪ Leefbaarheid kernen

voorzieningen, mobiliteit, klimaatadaptatie, gezondheid, water

de lange termijn, onderzoeken we wat de (juridische) mogelijkheden

▪ Inclusie

en recreatie komen in deze verhaallijn terug.

hiervoor zijn. Woningbouw in het buitengebied, niet aan de randen

▪ Sociaal (naoberschap en evenementen)

van de kernen, staan we hoofdzakelijk via functieverandering toe

▪ Voorzieningenniveau op peil houden in alle kernen

Onze ambitie is om de prettige en rustige woonomgeving in

met als hoofddoel landschappelijke kwaliteitswinst/ontstening van

▪ Behouden identiteit

een prachtig groene omgeving voor Berkelland ook richting

het buitengebied. Ook zetten we in op toekomstbestendige erven.

de toekomst te behouden. We willen niet dat deze kwaliteit achteruit gaat en zetten in op een vitale leefomgeving en groei

Het diverse woningbouwaanbod bestaat uit een mix van koop,

van alle kernen om deze vitaal te ontwikkelen. Dat doen we door

betaalbaar, huur en sociaal, passend bij de vraag en ook tijdelijke

tot 2030 in alle kernen in te zetten op transformatie van en naar

woningen (flex-woningen) voor onder andere spoedzoekers en

(1) Duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die voorziet in de behoeften van de huidige generatie, zonder de behoeften van toekomstige generaties, zowel hier als in andere delen van de wereld, in gevaar te brengen.

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

42

1

Gelselaar

opvang vluchtelingen. Daarbij spelen ook andere aspecten een rol zoals gezondheid, onderwijs, zorg, werk, integratie en participatie en leefbaarheid. We stellen voor alle kernen een dorps- of stadsplan Noordijk

op. Hierin worden deze opgaven integraal benaderd en afgewogen.

Rietmolen

Geesteren

We volgen als gemeente de landelijke, provinciale en regionale richtlijnen over duurzaam, biobased en circulair bouwen. We

Neede

bouwen duurzaam en zo circulair en natuurinclusief mogelijk en Borculo

Haarlo

Eibergen

Rekken

Voor de energietransitie volgen we het landelijk beleid. Bij nieuwe

B

woningbouwlocaties zorgen we voor een slim energiesysteem

in op zon op dak in bebouwd gebied op bestaande daken. Zo zorgen we voor aardgasvrije wijken die geen verbinding met het aardgasnetwerk hebben. Daarnaast zetten we in op windenergie en faciliteren we in zoekgebied K. We hebben aandacht bij de Legenda kernen inbreiding met woningbouw

energietransitie voor de (vernieuwing van de) ondergrondse infrastructuur en de eventuele extra ruimte die hiervoor nodig is.

binnen alle kernen gevarieerde woningbouw (uitleg) en/of tijdelijke woningbouw alle kernen

Bij nieuwe woningbouwlocaties stimuleren we het gebruik

behoud basisvoorzieningen alle kernen

van

recreatiegebied Hambroekplassen

bouwmaterialen

en

een

duurzame

en

klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte. Daarbij

goede verbindingen tussen de kernen

zetten we onder andere in op de 3-30-300 regel(2). Uiterlijk

hoogspanningstracé incl onderstations

in 2050 zijn de woonkernen en het buitengebied van onze

hoge druk aardgasleidingen

gemeente klimaatbestendig ingericht. Dat betekent dat er in

zoekgebied K

2050 zo min mogelijk schade optreedt door wateroverlast. Ook

Gemeente brede opgaven, niet locatiespecifiek klimaatadaptieve leefomgeving inzet op elektrisch vervoer en deelmobiliteit

Verhaallijn 1 Een vitale leefomgeving in Berkelland

circulaire

treinstation (Ruurlo) brandstofleiding (defensie)

de aspecten (externe) veiligheid, omgevingsveiligheid en de zelfen samenredzaamheid verliezen we niet uit het oog. Ook met

(2) 3-30-300 regel: vanuit elke woning drie bomen kunnen zien - 30% van een wijk in de schaduw van een boom valt - vanuit elke woning op 300 meter afstand een verkoelend parkje

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

43

4 4 5

reeds voldoende voorzien en nagenoeg afgerond. We zetten nu Beltrum

3

stimuleren dit door initiatiefnemers uit te dagen.

en energie-opwek op dak. Zon op land is binnen onze gemeente

Ruurlo

2

1 2 3 4 4 5 B

aspecten als straling en geur houden we nadrukkelijk rekening.

vrijwilligers, mantelzorgers, professionals en gemeente die

en wegen vragen om duidelijke keuzes voor het actief stimuleren

Hierbij volgen we de landelijke richtlijnen. De inrichting en

informele en formele voorzieningen en activiteiten organiseren

van (fiets)verbindingen. Dit om de landschapsstructuur en

kwaliteit van onze leefomgeving wordt hier mede door bepaald.

(sociale infrastructuur). In het samenspel maakt het niet uit

bereikbaarheid te versterken en het bewegen te stimuleren.

Bijvoorbeeld bij de locatiekeuze voor woningbouw en sport.

wie het organiseert, ze vullen elkaar aan. Deze activiteiten en voorzieningen bestaan uit collectieve-, sociale, culturele,

Het station Ruurlo blijft behouden als openbaarvervoerontsluiting

In alle kernen zetten we in op het behoud van het diverse

sportieve en/of educatieve voorzieningen die de leefkwaliteit

richtingderegio.Demogelijkheidvooruitbreidingvanditstationsgebied

voorzieningenaanbod, met minimaal een ontmoetingsplek

verbeteren en zorgen voor dynamiek in de kernen.

tot ontmoetingsplek met meer ruimte voor woningbouw en regionale

per kern, om het naoberschap te behouden en te stimuleren.

voorzieningen is er. We willen ook voor de inwoners die minder mobiel

Dat doen we ook door daar woningen te bouwen, het

De openbare ruimte richten we zo in dat deze past bij de toename van

zijn goede verbindingen creëren. Dat doen we door in te zetten op

verenigingsleven te stimuleren en door ruimte te bieden voor

woningbouw. We houden rekening met klimaatadaptatie, verkoeling,

verbetering van het openbaar vervoernetwerk tussen de kernen,

ontmoetingsplekken. We maken ons ook hard voor behoud

leefbaarheid, ontmoeten en sporten wordt gestimuleerd en we

door in gesprek te gaan over de bereikbaarheid en het gebruik van het

en versterking van onze identiteit. Evenementen als de volks/

houden rekening met specifieke doelgroepen als jongeren. Daarbij

openbaar vervoer met de provincie.

buurtfeesten, de paasvuren en kermis zijn onlosmakelijk

zetten we onder ander in op het vergroenen van de leefomgeving.

verbonden met onze gemeente en inwoners.

Dit door onder andere ontstening, vergroenen van parkeerplaatsen,

(Sociaal) veilige wandel- en fietspaden tussen de kernen

toepassen van groen daken, meer bomen, etc.

ontwikkelen we door fiets- en wandelpaden te scheiden van

In de kernen clusteren we met name (maatschappelijke)

de (auto)rijbanen. Daarnaast zorgen we voor goede verlichting

voorzieningen bij voorkeur rondom de dorpshuizen en

Om de hoeveelheid woningen door inbreiding te realiseren, passen

en goede zichtbaarheid. We versterken het wandel- en

sportvoorzieningen om uit te nodigen tot beweging en ontmoeting.

we hogere bebouwing toe op plekken waar dit past bij de directe

fietsroutenetwerk om recreatie in de gemeente verder te

In de grote kernen dragen we zorg voor voldoende passend

omgeving van de inbreiding/transformatie en het toekomstige

versterken en bewegen te stimuleren. Dit doen we in combinatie

(middelbaar)onderwijs bij de vraag en de meer centraal gelegen

karakter, kwaliteit en leefbaarheid van de kern. Deze leggen we vast

met ontmoetingsplekken in de kernen waaronder de dorpshuizen.

(grotere) voorzieningen die vanuit de kernen goed bereikbaar zijn

in de nog op te stellen dorpsplannen. We zetten in op het isoleren

met de fiets, OV of auto. Voor de kleinere kernen, zetten we in op

en verduurzamen van de bestaande bebouwing in de kernen.

voldoende en veilige verbindingen tussen de kernen.

We zetten in op het autoluw inrichten van onze centra en (nieuwe) woongebieden door parkeerplekken aan de rand van deze gebieden

Berkelland blijft goed verbonden met de regio, waarbij de NS-stations

te realiseren. Zo dragen we bij aan veiligheid en aantrekkelijke,

We richten ons op een sterke sociale basis en we moeten voldoen

Lichtenvoorde-Groenlo en Lochem ook voor ons van belang zijn,

leefbare en gezonde gebieden met minder geluidsoverlast en meer

aan de condities van sociale kwaliteit. Dit bevordert het welzijn

en we hebben de ambitie om de openbaarvervoersverbindingen

ruimte voor groen en ontmoeten. Belangrijk is dat deze gebieden

van inwoners, het helpt vroegtijdig signaleren van problemen,

tussen de kernen en de wandel- en fietspaden te versterken. We

volgens de normen bereikbaar blijven voor nood- en hulpdiensten.

het werkt preventief en het is een manier om de zorgkosten

houden de verkeersverbindingen (OV en fiets) met omringende

Ten aanzien van geur volgen we het landelijke beleid om zo een

te temperen. We zetten in op een samenspel van inwoners,

kernen met voortgezet onderwijs in stand. De spoorverbindingen

gezonde en leefbare omgeving te waarborgen.

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

44

1

Direct rondom de kernen zorgen we voor voldoende en veilige bereikbaarheid voor wandelen en fietsen van en naar de kern. Berkelland zet in op elektrisch vervoer en deelmobiliteit. Dat vraagt om een verbetering van de laadinfrastructuur. We bieden ruimte voor laadpleinen in de openbare ruimte in combinatie met ontmoetingsplekken, wonen en werken. In de grote kernen zetten we in op deelmobiliteit, door ruimte te bieden aan parkeerplaatsen voor deelauto’s in de openbare ruimte. Door deze deelauto’s aan de rand van het centrum of kern te plaatsen draagt dit ook bij aan de ambitie om autoluwe centra en woongebieden te realiseren. Het elektriciteitsnet optimaliseren we in samenwerking met de netbeheerder en innovatieve ondernemers, om slimme energiesystemen (energyhubs) te creëren en het net te versterken om elektrische mobiliteit te realiseren. We zien dat piekbuien en hete dagen vragen om vergroening van de openbare ruimte. Bij herontwikkeling verbeteren we de groenkwantiteit en kwaliteit in de directe omgeving door meer groen, ruimte voor waterberging en een goede afwatering. We streven ernaar om in de kernen geen schade te ondervinden door wateroverlast in geval van een bui met een herhalingstijd van eens in de 100 jaar. We richten de kernen stap voor stap klimaatbestendig in en verbeteren de openbare ruimte om het aantrekkelijker en groener te maken.

We werken in principe niet mee aan de komst van nieuwe grootschalige

verblijfsrecreatieve

voorzieningen.

De

ontwikkeling bij de Hambroekplassen in Borculo is hierop een uitzondering. Wel bestaan er mogelijkheden voor bestaande verblijfsaccommodaties om door te ontwikkelen. Hierbij dient Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

45

2 3 4 4 5 B

1 2 3 4 4 5 B

te worden voldaan aan verschillende voorwaarden, onder andere op het gebied van ruimtelijke kwaliteit, waaronder landschapsversterking, en marktbehoefte. Nieuwe

toeristisch-recreatieve

toevoegingen

moeten

onderscheidend zijn ten opzichte van het bestaande aanbod. Als er agrarische bebouwing vrijkomt, bieden we de mogelijkheid voor (gedeeltelijke) kleinschalige recreatieve invulling of zorg, waarbij er altijd sprake moet zijn van verbetering van het landschap en biodiversiteit. Onder kleinschalige verblijfsrecreatie beschouwen we onder andere een seizoensgebonden kampeerterrein met maximaal 30 standplaatsen. Daarbij worden de veiligheidsaspecten zoals bereikbaarheid voor de hulpdiensten goed afgewogen. 2. Berkellands landschap als toekomstbestendige drager. De tweede verhaallijn is gericht op het landschap. De thema’s water, bodem, landschap, droogte, biodiversiteit,

Legenda

cultuurhistorie, erfgoed, landbouw, woningbouw en werken

rivier Berkel

komen in deze verhaallijn terug.

beken beekdal grondwaterbescherming

We willen het Berkellands landschap, de kwaliteiten ervan,

drinkwatervoorziening

behouden en versterken voor toekomstige generaties. Het

bos- en natuurlandschap

bodem- en watersysteem is daar een belangrijke drager in.

Gelders NatuuurNetwerk (GNN)

Hiervoor volgen we het landelijk beleid. Onder andere door

landschappelijke structuur doorzetten in stad en dorp

specifieker te kijken waar we gaan bouwen, bedekken we

cultuurhistorische ensembles

minder de bodem en streven we naar minder watergebruik.

Gemeente brede opgaven, niet locatiespecifiek

Ook bomen zijn onderdeel van het landschap en leveren een

bijdrage

aan

het

bodemsysteem,

biodiversiteit versterken

groenbeleving,

landbouwlandschap versterken

Verhaallijn 2 Berkellands landschap als toekomstige drager

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

46

aanpak droogte

1 klimaatadaptatie en luchtkwaliteit. Daarom nemen we

Daarbij zetten we onder andere in op landschapsontwikkeling

valt wordt zoveel mogelijk gescheiden, ingezameld, verwerkt en

water en bodem als uitgangspunt voor mogelijkheden die

rondom de Berkel en de beekdalen om de landschappelijke

via gemeentelijke voorzieningen geïnfiltreerd als aanvulling op het

er zijn voor ontwikkelingen in het landschap. We voorkomen

structuren toekomstbestendig te maken. Dat kan door bijvoorbeeld

grondwater ten behoeve van de voorraadvorming.

ontwikkelingen die op lange termijn een negatieve invloed

kleinschalige (verblijfs)recreatie toe te staan op daarvoor geschikte

hebben op het water- en bodemsysteem. Ook is het bestaande

plekken waarmee tegelijkertijd de biodiversiteit wordt versterkt. Dat

Het coulisselandschap willen we richting de toekomst verder

systeem van (druk)riolering voor de verwerking van afvalwater

is niet overal mogelijk. Daarom moeten we kiezen wat en waar

versterken, omdat het een karakteristiek onderdeel is van het

randvoorwaardelijk. Daarbij wordt naadloos aangesloten op het

mogelijk is. Dat moet gebeuren bijvoorbeeld door middel van

Berkellandse landschap. We bieden ruimte aan biodiversiteit vanuit

watertakenplan van onze gemeente waarbij we ons richten op

landschapsontwikkelingsplan(nen). Richtinggevende aspecten

voedsel, vocht, voortplanting, veiligheid en variatie. Bij nieuwe

de volgende strategische doelstellingen:

daarbij kunnen zijn: bodem, landschapstype, biodiversiteit,

ontwikkelingen gaan we uit van soortenvariatie.

▪ Voorkomen van contact met afvalwater.

huidige functie, klimaatadaptatie, etc.

▪ Aanpassen aan klimaatverandering.

We behouden het cultuurhistorisch erfgoed, omdat het

▪ Bevorderen van schoon en gezond water.

In onze gemeente hebben we ook gebieden aangegeven waar

een belangrijk onderdeel is van de Berkellandse identiteit.

▪ Bedrijfszeker en doelmatig beheer van rioolsystemen.

we geen ontwikkelingen als woningbouw wensen. Bijvoorbeeld

Ontwikkelingen dragen bij aan behoud en beleefbaarheid van

de flanken van de Needse Berg moeten gevrijwaard blijven zodat

het cultuurhistorisch erfgoed voor toekomstige generaties. Dit

De Berkel en beekdalen zijn een substantieel onderdeel van

de openheid daarvan niet wordt aangetast. Landschappelijke

geldt vooral voor de cultuurhistorische ensembles zoals die zijn

het landschap en bieden niet alleen de naam van de gemeente,

structuren willen we ook in de kernen versterken en doorzetten,

beschreven via de cultuurhistorische waardenkaart.

maar ook herkenbaarheid aan het karakteristieke Berkellandse

zodat er aantrekkelijk groene verbindingen kunnen ontstaan

landschap met de bijbehorende verbetering van de biodiversiteit.

vanuit de kern naar het buitengebied. Hiermee zetten we bij

We versterken het landschap in landbouwgebieden. We maken

Dit willen we ook richting de toekomst zo houden. Daarin is het

ontwikkelingen in de openbare ruimte in op versterking van de

daarbij de link met innovaties en ontwikkelingen in de landbouw die

biodiversiteitsplan van onze gemeente leidend. In dit plan worden

groenstructuren in de directe leefomgeving en nodigt dit uit tot

we gebruiken als aanleiding voor versterking van het Berkellandse

de knelpunten en kansen en uitgevoerde en actuele initiatieven

bewegen.

landschap, waaronder het coulisselandschap.

▪ vennen, hoogveen, heiden en schraallanden

In de Achterhoek hebben we zandgronden, waardoor er meer

Woonvormen in het buitengebied staan we toe hoofdzakelijk

▪ bossen

sprake is van droogte. Bij ontwikkelingen in het buitengebied is het

via functieverandering, in combinatie met sloop (rood voor

▪ beken en rivieren

daarom van belang om rekening te houden met de droogteaanpak

rood), met als hoofddoel landschappelijke kwaliteitswinst van

▪ agrarisch cultuurlandschap

in de regio en drinkwaterwinning. We stimuleren innovatief gebruik

het buitengebied. Ook is volgens het functieveranderingsbeleid

▪ bebouwd gebied

van het water- en bodemsysteem om water vast te houden. We

in sommige gevallen het toepassen van zorg bij vrijkomende

willen dat de drinkwatervoorziening in Berkelland en de regio

agrarische bedrijfsgebouwen mogelijk.

benoemd. Dit voor 5 deelgebieden:

daarmee positief wordt beïnvloed. Het regenwater dat in de kernen

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

47

2 3 4 4 5 B

1 2 3 4 4 5 B

3. Toekomstbestendige economie en landbouw. De derde verhaallijn is gericht op de economie en landbouw. De thema’s (plattelands)economie, landbouw, bereikbaarheid, circulariteit en energie komen in deze verhaallijn terug. We dragen bij aan uitbreiding van regionaal bedrijventerrein de Laarberg en bedrijvigheid rond de N18. Dit doen we om ervoor te zorgen dat er geen negatieve gevolgen zijn voor de bereikbaarheid en doorstroming. Voor het regionale bedrijventerrein wordt in de periode na 2030 uitgegaan van een uitbreiding met ca. 30-35 (netto) hectare, dat ingebed wordt in een gebied van 60-70 (bruto) ha. Daarbij is het de bedoeling om de uitbreiding rond de N18, waarvan de uitbreidingsrichting nog niet is bepaald, ook wordt voorzien van een landschappelijk goede inpassing. Inbreiding

heeft

de

voorkeur,

maar

we

bieden

uitbreidingsmogelijkheden, die geen negatieve invloed hebben op de gezondheid en/of het milieu (lucht, geluid, geur, licht

Legenda

etc.), omgevingsveiligheid en natuur, ook ruimte. Daarnaast kan

vrijkomende

agrarische

bebouwing

benut

bedrijventerreinen

worden

voor lichte bedrijvigheid volgens de lijnen van het geldende

uitbreiding Laarberg (gezamenlijk)

functieveranderingsbeleid. Daarbij is ook de sloop van overtollige

invloedssfeer N18

gebouwen aan de orde, evenals landschappelijke inpassing en/of

toekomstbestendig maken bedrijventerreinen

andere vormen van een ruimtelijke kwaliteitsbijdrage.

hergebruik restwarmte en slimme energieen warmtesystemen

De bestaande bedrijventerreinen breiden we vooralsnog

agrarische gronden

niet uit. We steken in op revitalisering. Aan de hand van de

Gemeente brede opgaven, niet locatiespecifiek

behoeftevraag breiden we eventueel bestaande bedrijventerrein

vitale landbouwsector

uit. Daarbij ligt de verwachte ruimtevraag vanaf 2024 tussen Verhaallijn 3 Toekomstbestendige economie en landbouw

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

48

circulaire economie

1 de 13,5 en 18,5 hectare voor uitbreiding, verplaatsing en

naar toekomstige (wensen). We stimuleren het gebruik van

wordt ontwikkelruimte geboden, rekening houdend met diverse

nieuwvestiging voor de vier grote kernen. Voor de kleine kernen

materialen met een zo laag mogelijke milieu impact. We

normen en kwaliteiten (zoals geur, landschap en Natura 2000-

zien we naast revitalisering kleine autonome ontwikkelingen

stimuleren korte ketens en sterke ketensamenwerking om

gebieden). Zo kan er per gebied ingespeeld worden op de kansen

onder voorwaarden dat de belangrijkste waardes niet worden

gezamenlijk nieuwe oplossingen te vinden. Bij ontwikkelingen

en belemmeringen. Een nadere uitwerking hiervan werken we uit

aangetast en zo mogelijk worden versterkt. Daarbij wordt

stimuleren we het hergebruik van restwarmte en slimme

aan de hand van een programma.

gedacht aan cultuurhistorie, landschap, water, bodem, etc.

energie- en warmtesystemen om de overbelasting van de energie-infrastructuur te voorkomen.

Met revitalisering maken we bestaande bedrijventerreinen

4.3

omgevingsvisie

stelt

kaders

voor

toekomstige

toekomstbestendig, gaan we verpaupering tegen en gaan we

De landbouwsector is ook richting de toekomst een

ontwikkelingen in Berkelland. Om de eventuele milieu-

beter om met het ruimtegebruik. Daarbij denken we aan hogere

substantieel onderdeel van de economie van Berkelland.

effecten in beeld te brengen is tijdens het opstellen van deze

bebouwing en hogere dichtheden en bouwen we duurzaam dan

Voor de toekomst van de landbouw sluiten we aan bij het

omgevingsvisie een omgevingseffectrapport (OER) opgesteld.

wel circulair en natuurinclusief.

regioarrangement en het programma Vitaal Landelijk Gebied

Niet alleen wordt daarbij ingegaan op de effecten op het

Gelderland (als uitwerking van het Nationaal Programma

milieu, maar ook de gevolgen van de keuzes voor de gehele

Bij ontwikkelingen in de openbare ruimte op en rondom

Landelijk Gebied). We zetten daarbij in op een vitale en meer

fysieke leefomgeving van Berkelland.

bedrijventerreinen zetten we in op een goede afwatering en

duurzame landbouwsector, waarbij we rekening houden

Het OER is hiermee een ondersteunend middel om te komen

waterberging, groen met veel diversiteit (versterkend voor de

met de verschillende landschapstypen in ons gebied. Er

tot één integrale strategie met afgewogen keuzes die in de visie

biodiversiteit) en het tegengaan van hittestress. We zetten in op

is ruimte voor allerlei vormen van duurzame landbouw

zijn vastgelegd. De uitkomsten van het OER zijn in afstemming

opwek van duurzame energie door middel van zon op dak en

(bijv. kringlooplandbouw, natuurinclusieve landbouw of

met de ambtelijke organisatie en de raadswerkgroep

stimuleren het isoleren van de bebouwing. Eventuele cumulatieve

biologisch), voor innovaties en multifunctioneel gebruik. Dit

meegenomen en verwerkt in de ontwerp omgevingsvisie. Het

veiligheidsrisico’s

veiligheid,

moet wel passen binnen de geldende beleidskaders zoals die

volledige OER is als bijlage toegevoegd.

geurhinder en straling worden goed afgewogen. Daarbij voldoen

ook een plek hebben gekregen in het in 2022 vastgestelde

we tenminste aan de geldende normen, maar we onderzoeken of

bestemmingsplan buitengebied.

zoals

luchtkwaliteit,

externe

er strengere of minder strenge normen voor specifieke gebieden

In deze paragraaf worden de belangrijkste inzichten en aanbevelingen gedeeld. Het uiteindelijke OER is opgesteld aan

mogelijk zijn. Bijvoorbeeld bij de keuze van nieuwe uitleggebieden

De woonfuncties (bijvoorbeeld op VAB-locaties) worden alleen

voor woningbouw of transformatie van VAB’s.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=e511ff64-583e-4862-96e7-99af0f8f65b3