CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Ontwerp Omgevingsvisie Berkelland HQ

Raadsvergadering 19 september 2023, gemeente BerkellandBij agendapunt: Initiatiefvoorstel Omgevingsvisie26.194 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

OMGEVINGSVISIE BERKELLAND

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

1 2 3 4 5 B

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

2

Voorwoord Voor u ligt de ontwerp Omgevingsvisie van de gemeente Berkelland. Een Omgevingsvisie die is opgesteld door de gezamenlijke gemeenteraad van de gemeente Berkelland

3

Op 16 april 2019 heeft de gemeenteraad het Ambitiedocument Omgevingswet Berkelland

4

flexibel) is met ruimte voor afweging en maatwerk. Waarin vastgelegd dat we inwoners ruimte geven om initiatieven te realiseren binnen de door de gemeente gestelde kaders. Uitgangspunt daarbij is vertrouwen en vanuit de gemeente een ‘ja, mits’ houding. Het college krijgt daarbij alle ruimte om initiatieven mogelijk te maken binnen de door de raad bepaalde spelregels. Met beleid dat recent nog geactualiseerd is als basis en meer innovatief op andere onderdelen. Opgesteld aan de hand van wensen en meningen van onze inwoners, bedrijven en organisaties. Met deze Omgevingsvisie geven we invulling aan die ambitie en kijken we terug op een zorgvuldig en constructief proces. De Omgevingsvisie geeft richting aan de opgaven die op ons afkomen als gemeente. En nodigt uit om gezamenlijk met inwoners, bedrijven en organisaties onze ambities waar te maken. De Raadswerkgroep Omgevingswet

3

2

(initiatiefvoorstel) en een uitgebreid participatietraject heeft doorlopen.

vastgesteld; Onze ambitie is een Omgevingsvisie die langer houdbaar (dynamisch en

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

1

5 B

COLOFON INITIATIEFNEMER

Gemeente Berkelland

OPSTELLERS

Gemeente Berkelland, Over Morgen en Buro SRO

CONTACTPERSONEN GEMEENTE BERKELLAND Gert Hans | Klaas Kellij

CONTACTPERSONEN OVER MORGEN Joris Bokhove | Inge Janssen

CONTACTPERSONEN BURO SRO

John van de Zand | Remco van den Heuvel

DATUM & STATUS

4 juli 2023, Ontwerp

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

Inhoudsopgave Voorwoord 3 1

Inleiding – Een omgevingsvisie voor Berkelland

2

Beleid, trends en ontwikkelingen 11

2.1

Samenhang beleid Rijksoverheid, provincie Gelderland, regio Achterhoek, waterschap Rijn en IJssel en gemeente

7

11

2.2

Trends en ontwikkelingen 16

3

Berkelland anno nu – Waarden en kwaliteiten van Berkelland

3.1

Het landschap van Berkelland 25

3.2

Berkelland in de regio 27

3.3

Historische ontwikkeling en cultuurhistorie

28

3.4

Kenmerken en kwaliteiten – gemeentebreed

29

3.5

De kernen van Berkelland 37

4

Berkelland in de toekomst 41

4.1

Ontwikkelingen in Berkelland/Lagen benadering

41

4.2

Verhaallijnen voor de toekomst van Berkelland

42

4.3

Omgevings Effect Rapportage 49

4.4

De visie 53

5

Uitvoering visie en waarmaken 55

5.1

Strategische uitvoeringsagenda 55

5.2

Uitvoering 55

5.3

Sturing en kostenverhaal 57

5.4

Waar moet een initiatief aan voldoen?

25

57

Bijlagen 58 Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

1 2 3 4 5 B

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

6

1 Inleiding – Een omgevingsvisie voor Berkelland

1 1

Het Berkellands landschap met de beekdalen, het

Wat is een omgevingsvisie?

We hebben de visie voor Berkelland uitgewerkt vanuit een

coulisselandschap en de landbouw zijn karakteristiek voor

Wat is eigenlijk een omgevingsvisie? Een omgevingsvisie is een

integraal perspectief. Dat wil zeggen dat het niet alleen

de gemeente Berkelland. Met ongeveer 44.000 inwoners,

nieuw beleidsinstrument onder de Omgevingswet dat richting

om ruimtelijke vraagstukken gaat, maar ook over sociale

biedt de gemeente een prachtig groen landschap en landelijk

geeft aan de toekomst van de gemeente. Het geeft de strategische

en economische vraagstukken en ontwikkelingen. Sociale

woonmilieu. Vanuit het naoberschap, de sfeervolle kernen

doelen voor onze ‘fysieke leefomgeving’ weer. Die leefomgeving

ontwikkelingen

en een open en rustig buitengebied is het een levendige en

omvat bijvoorbeeld gebouwen, infrastructuur, water of

economische ontwikkelingen, namelijk invloed op de invulling

toch ook rustige gemeente voor haar inwoners, ondernemers

landschap. Maar ook lucht, bodem, geluid, (positieve) gezondheid

van de leefomgeving. Deze onderdelen zijn in samenhang

en bezoekers. De agrarische sector is een belangrijke

of duurzaamheid zijn daar onderdeel van. Welke doelen stellen we

bekeken en vertaald naar de leefomgeving van de toekomst.

economische pijler in de gemeente. Uitdaging is om alle

ons voor onze leefomgeving? Wat voor gemeente willen wij in de

kwaliteiten en krachten op een gebalanceerde manier te

toekomst zijn? Hoe ziet onze leefomgeving er in de toekomst uit?

Status omgevingsvisie en samenhang instrumenten

laten samengaan met de opgaven en ontwikkelingen waar

Wat zijn de kwaliteiten en de verbeterpunten, welke uitdagingen

Omgevingswet

we als gemeente voor staan. Deze omgevingsvisie houdt vast

komen op ons af? Wat zijn onze wensen, kansen en behoeftes

Eén van de doelen van de Omgevingswet is meer ruimte

aan dat unieke karakter en biedt een kader voor toekomstige

voor de toekomst? Om dergelijke vragen te beantwoorden,

te geven aan maatschappelijk initiatief. Vandaar dat we de

ontwikkelingen tot het jaar 2030 met een doorkijk naar 2040.

bekijken we de verschillende onderdelen van onze leefomgeving

gemeente samen verder ontwikkelen. De omgevingsvisie is

niet apart, maar in samenhang. Samen met onze inwoners,

een uitnodiging aan de samenleving om de ambities en doelen

ondernemers, verenigingen, medeoverheden en ketenpartners.

uit de visie gezamenlijk te realiseren. De omgevingsvisie vormt

Onze inwoners hebben veel en goede ideeën voor hun stad of dorp en voor de gemeente als geheel.

en

karakteristieken

hebben,

evenals

een gezamenlijke richting voor de gemeente Berkelland

Tijdens het opstellen van het overdrachtsdocument en de

Wettelijk verplichte onderdelen

op de lange termijn. Bestaand beleid en bestaande visies,

omgevingsvisie is het gesprek gevoerd met onze samenleving.

De omgevingsvisie is een toekomstvisie voor onze (ruimtelijke)

waaronder de structuurvisie van de gemeente Berkelland, de

Gesprekken die waardevolle informatie hebben opgeleverd

leefomgeving. Elke gemeente moet één omgevingsvisie

provincie Gelderland en het Rijk zijn uitgangspunt geweest

voor de ontwikkeling van de leefomgeving en de opgaven die

voor haar grondgebied vaststellen. Dit is geen optelsom

van deze omgevingsvisie. Waar ander beleid gelijktijdig met de

in het overdrachtsdocument zijn benoemd. Dat is namelijk

van bestaand beleid, maar een samenhangende visie

omgevingsvisie is opgesteld, is afgestemd over de ambities en

waar de omgevingsvisie over gaat: De leefomgeving van onze

over alle terreinen van de ruimtelijke leefomgeving. Onze

opgaven die vanuit dat onderwerp een plek krijgen in de visie.

inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Het

omgevingsvisie moet minstens bevatten wat de Omgevingswet

Naast de omgevingsvisie, beschrijft de Omgevingswet het

heeft geleid tot informatie op basis waarvan de afwegingen in

ons voorschrijft. Dat is een beschrijving op hoofdlijnen van:

programma en het omgevingsplan als instrumenten voor

deze omgevingsvisie zijn gemaakt.

1.

De (gewenste) kwaliteit van de leefomgeving.

gemeenten. De ambities en opgaven uit de omgevingsvisie,

2.

De

geplande

ontwikkeling,

gebruik,

beheer

bescherming van het grondgebied. 3. Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

Het samenhangende beleid voor onze leefomgeving. 7

en

worden in programma’s concreter uitgewerkt. Dit kan thema- of gebiedsgericht. Het programma omschrijft welke maatregelen

2 3 4 5 B

3 4 5 B

de gemeente Berkelland neemt en met wie de ambities en

Gelderland en de waterschappen), medewerkers van de

doelen uit de visie worden uitgewerkt. In de omgevingsvisie

gemeente, college van B&W en gemeenteraad.

en het programma staan geen regels die juridisch bindend zijn voor inwoners en ondernemers in de gemeente. Die legt

Allereerst is verkend welke opgaven een plek moeten krijgen

de gemeenteraad vast in het omgevingsplan. Daarmee is

in de omgevingsvisie. Vervolgens hebben we met elkaar

duidelijk welke ontwikkelingen en mogelijkheden er zijn in de

toegewerkt naar een overdrachtsdocument (zie aparte bijlage)

leefomgeving. In het omgevingsplan staan de regels over wat

dat in februari 2022 is vastgesteld door de gemeenteraad. Daarin

per locatie wel en niet mag.

is de stand van zaken met betrekking tot de omgevingsvisie

Laag

Laag

Laag

Laag

beschreven. In het document staat ook de kwaliteit van de Om als gemeente sturend te zijn op de toekomstige

leefomgeving beschreven, waarbij de LeefOmgevingsFoto

ontwikkeling is gekozen om de omgevingsvisie als bindend

(LOF zie aparte bijlage) als basis is gebruikt.

Bodem en water

STATISCHE LAGEN

2

DYNAMISCHE LAGEN

1 1

instrument te gaan hanteren. De omgevingsvisie is uitsluitend bindend voor de gemeenteraad bij de uitoefening van zijn

Dit overdrachtsdocument is gebruikt als overdracht aan de

bevoegdheden. Dit wordt ‘zelfbinding’ genoemd. De inhoud

nieuwe gemeenteraad na de verkiezingen van 2022. Sommige

van deze omgevingsvisie is dus niet bindend voor de burger.

thema’s werden parallel aan het overdrachtsdocument

Inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en

opgesteld, zoals het RES/RODE beleid en de transitievisie

overheid zijn wel samen verantwoordelijk voor het realiseren

warmte. Een participatietraject en omgevingseffect traject zijn

van de ambities en opgaven uit de omgevingsvisie. We zoeken

parallel aan het overdrachtsdocument doorlopen om voor elk

daar een effectieve samenwerking in binnen de gemeente

van de opgaven verschillende ‘hoeken van het speelveld’ te

Berkelland en in de regio. Gezamenlijke verantwoordelijkheid

verkennen.

Nationaal en regionaalbeleid

Landschap

Cultuurhistorie

Identiteit en eigenheid

Lagenbenadering

vraagt om een andere rolverdeling tussen overheid en samenleving. De omgevingsvisie is de basis voor uitwerking en

Vervolgens hebben we toegewerkt naar deze omgevingsvisie.

Op

uitvoering van toekomstige ontwikkelingen en nodigt uit om

Vanuit de ‘hoeken van het speelveld’ is een actualisatie van

richtinggevende keuzes uitgewerkt in drie verhaallijnen.

Berkelland gezamenlijk te ontwikkelen.

het overdrachtsdocument gemaakt dat in januari 2023 is

Deze verhaallijnen zijn via de lagenbenadering over elkaar

aangeboden aan de gemeenteraad. Daar is de analyse voor de

heen gelegd en in een participatietraject voorgelegd aan

Hoe zijn we tot de omgevingsvisie gekomen?

omgevingsvisie in uitgewerkt, waarbij gebruik is gemaakt van

de samenleving. De richtinggevende keuzes zijn uitgewerkt

De omgevingsvisie is de uitkomst van een interactief proces

een lagenbenadering. Dit heeft geleid tot dynamische lagen in

in een voorkeursalternatief en een visiekaart waar een

met inwoners, jongeren van 12-18 jaar, ondernemers,

de vorm van de trends en ontwikkelingen en statische lagen in

omgevingseffectbeoordeling over is uitgevoerd.

maatschappelijke organisaties, ketenpartners (zoals provincie

de vorm van de kernkwaliteiten.

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

8

basis

van

deze

lagenbenadering

is

een

aantal

OMGEVINGSVISIEKAART GEMEENTE BERKELLAND

1 1 2

Gelselaar

Vitale leefomgeving Inbreiding woningbouw Ontwikkeling centrumgebieden Behoud basisvoorzieningen

3 4

Uitbreiding vier grote kernen Noordijk

Rietmolen

Recreatiegebied Hambroekplassen

Geesteren

Goede spoorverbinding regio Goede verkeersverbindingen tussen kernen

Neede

Zoekgebied K windenergie

Gemeente brede opgaven, niet locatiespecifiek

N18

Borculo

Haarlo

Klimaatadaptieve leefomgeving Elektrisch vervoer en deelmobiliteit Eibergen

Rekken

Landschap als toekomstige drager Rivier de Berkel Beken en beekdal

Ruurlo

Grondwaterbeschermingsgebied Gelders NatuurNetwerk (GNN) Beltrum

N18

Bos- en natuurlandschap Cultuurhistorische ensembles

Gemeente brede opgaven, niet locatiespecifiek Biodiversiteit versterken Landbouwlandschap versterken Aanpak droogte

Toekomstig bestendige economie en landbouw Bestaand bedrijventerrein verduurzamen en optimaliseren Mogelijke uitbreidingsrichting bestaande bedrijventerrein

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

5

9

kaart is indicatief en geen weergave van de werkelijkheid

B

1 2 3 4 5 B

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

10

2 Beleid, trends en ontwikkelingen 2.1

1

Samenhang beleid Rijksoverheid, provincie

Daarbij is de opgave voor zon op land uitgevoerd en ligt de keuze

▪ Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied.

Gelderland, regio Achterhoek, waterschap

nu voor windenergie op land. Met de nationale Deltabeslissingen

Het landgebruik moet meer in balans zijn met natuurlijke

Rijn en IJssel en gemeente

uit 2021 wordt Nederland water robuust gemaakt. Daarbij is de

systemen. Zo wordt een goede bodem- en waterkwaliteit

De opgaven uit de landelijke en provinciale omgevingsvisie

Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie richtinggevend voor het

en biodiversiteit bevorderd. Laaggelegen gebieden zullen in

(NOVI en POVI) zijn belangrijke input voor de gemeentelijke

gemeentelijk beleid voor klimaatadaptatie.

toenemende mate te maken krijgen met bodemdaling. Dat

omgevingsvisie. Ook de nieuwe Nationale Woon- en Bouwagenda

▪ Duurzaam economisch groeipotentieel. Ruimte voor overgang

kan aanpassingen in het gebruik van landbouwgrond en een

en het Programma Landelijk Gebied vormen belangrijke input.

naar een circulaire economie in 2050. Onze economie gaat over

andere bestemming van grond betekenen. We realiseren een

Daarnaast heeft het waterschap een visie opgesteld en spelen er

naar een circulaire en CO2-neutrale energievoorziening. Daarom

duurzaam en vitaal landbouw- en voedselsysteem, gebaseerd op

regionale ontwikkelingen, zoals de Regionale Energie Strategie

moeten productieprocessen aangepast worden. Het is nodig te

kringlopen en natuurinclusiviteit. De kwaliteit van het landschap

(RES). We zoeken naar een optimale samenhang tussen de

innoveren en digitaliseren en daarmee de economie blijvend te

moet sterker meewegen in de keuzes die we maken. Dat doen we

landelijke, provinciale en regionale ontwikkelingen en onze

vernieuwen om mee te gaan in de mondiale concurrentie. Een

door bijvoorbeeld verrommeling en versnippering te voorkomen

omgevingsvisie. We doen dit door aan te sluiten bij de thema’s, zoals

aantrekkelijke omgevingskwaliteit vraagt om een goede inpassing

en logistieke functies op bestaande bedrijventerreinen of langs

die door het Rijk, de provincie en het waterschap zijn benoemd

van bedrijven, logistieke functies en datacentra.

corridors te concentreren. Zo kunnen we natuur en natuurlijke

in hun visies, waar deze passen bij de identiteit en actualiteit van

▪ Sterke en gezonde steden en regio’s. Woningbouw in een

Berkelland. Hierdoor dragen we bij aan de landelijke opgaven en

stedelijk netwerk van groene en gezonde steden: In 2030

ontwikkelingen en versterken we de eigen identiteit van Berkelland,

moeten er in Nederland 1 miljoen woningen bij gebouwd

Deze vraagstukken zijn met elkaar verweven en vragen om

die we als gemeente hebben verwoord in een merkpaspoort.

worden. Er wordt gewerkt aan de ontwikkeling van Stedelijk

ruimte. Het gaat om de bouw van 1 miljoen woningen, de ruimte

Netwerk Nederland wat een goed en bereikbaar netwerk van

voor opwekking van duurzame energie, de aanpassing aan

Nationale omgevingsvisie

steden en regio’s in Nederland is. Locaties voor grootschalige

een veranderend klimaat, de ontwikkeling van een circulaire

De nationale omgevingsvisie (2020) (NOVI) omschrijft vier

woningbouw zijn benoemd. Bouwen gebeurt zoveel mogelijk

economie en de omschakeling naar kringlooplandbouw.

prioriteiten met daarin een aantal keuzes:

binnen bestaand, stedelijk gebied. Bewoners moeten een

Vandaar dat de NOVI helpt richting te geven en keuzes te

energietransitie.

prettige, gezonde en veilige leefomgeving ervaren. Dit vraagt

maken. Daarvoor zijn in de NOVI drie afwegingsprincipes

Nederland is in 2050 klimaatbestendig en water robuust. De

om investeringen in openbaar vervoer, veilige fiets- en

bepaald:

energie-infrastructuur wordt geschikt gemaakt voor duurzame

wandelpaden, meer groen, ontmoetingsruimte en wateropvang

1.

energiebronnen. We passen duurzame energie in met oog voor

in de stad/stedelijke omgeving en goede verbindingen met

omgevingskwaliteit. De komende jaren krijgt iedereen te maken

recreatiegebieden in de nabijheid van dorpen en kernen. De

2.

Kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal.

met de overstap op duurzame energie. Om schaarse ruimte goed

leefomgeving richten we zo in, dat deze een actieve, gezonde

3.

Afwentelen wordt voorkomen.

te benutten, kiezen we ervoor zonnepanelen in eerste instantie

leefstijl en maatschappelijke participatie bevordert. De

op daken en aan gevels te plaatsen en dan pas in landelijk gebied.

luchtkwaliteit wordt verbeterd.

▪ Ruimte

voor

klimaatadaptatie

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

en

11

structuren sparen en versterken.

Combineren van functies gaat boven enkelvoudige functies.

2 2 3 4 5 B

1 2 2 3 4 5 B

NOVI en Berkelland Berkelland draagt met de integrale opgaven bij aan de landelijke

Nationaal Programma Landelijk Gebied

de rijksoverheid meer regie om zorg te kunnen dragen voor

ontwikkelingen. Een aantal ambities van de Rijksoverheid gaat

Het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) is een

voldoende woongelegenheid in Nederland. Het doel is om

verder dan de integrale opgaven van Berkelland:

uitwerking van de Nationale Omgevingsvisie. In de NOVI wordt

uiteindelijk meer huizen te bouwen, maar dit is niet het enige

▪ De Nationale overheid heeft al meer uitspraken gedaan over de

ingegaan op klimaatverandering. Daarnaast staan natuur

antwoord op de korte termijn. Het voorzien in betaalbare huur-

energietransitie. In Berkelland is dit beleid op onderdelen (met

en kwaliteit van water onder druk. Voor deze problemen

en koopwoningen en minder concurrentie op de woningmarkt

name windenergie) nog in ontwikkeling, waardoor deze ambitie

moet een oplossing komen. De insteek is per gebied met

vormt ook een deel van dit antwoord.

verder gaat dan de benoemde integrale opgaven in Berkelland.

maatwerkoplossingen te komen. Via het Nationaal Programma

▪ De circulaire economie is een duidelijke ambitie van de

Landelijk Gebied (NPLG) bekijken onder meer provincies,

In de omgevingsvisie maken we keuzes ten aanzien van wonen.

Rijksoverheid die nog niet in zoverre terugkomt in de integrale

ondernemers en terreinbeheerders per gebied wat nodig is voor

De regionale woondeal die tussen Rijk, provincie en gemeenten

opgaven van Berkelland.

een gezonde natuur, schoon water, schone lucht, leefbaarheid en

is gesloten, werkt door in het woonbeleid van de gemeente

▪ De nationale ambitie geeft expliciet richting aan de transitie van

een betere sociaaleconomische kwaliteit. Het NPLG wordt door

Berkelland. Dit gebeurt via de regionale woonagenda van

het buitengebied, door te spreken van andere bestemmingen van

de provincies gebruikt als kader om de gebiedsprogramma’s op

de regio Achterhoek en de lokale woonvisie (toekomstig

grond én uit te spreken voor een duurzaam en vitaal landbouw- en

te stellen. Deze gebiedsprogramma’s zijn een verdere uitwerking

programma Volkshuisvesting) van de gemeente.

voedselsysteem, gebaseerd op kringlopen en natuurinclusiviteit.

waarin wordt vastgelegd hoe en met welke maatregelen de doelen voor natuur, stikstof, water en klimaat gehaald gaan

Water en bodem sturend

Een aantal ambities sluit aan op de integrale opgaven van Berkelland

worden. Via het gebiedsprogramma van Gelderland zal het beleid

In november 2022 hebben minister Harbers en staatssecretaris

of versterkt deze:

uiteindelijk landen in Berkelland. De ambities en vraagstukken

Heijnen van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat met

▪ Het landschap versterken is één van de integrale opgaven van

voor het landelijk gebied uit het NPLG hebben veel raakvlakken

een kamerbrief de Tweede Kamer geïnformeerd over de rol van

Berkelland waar de nationale ambities voor klimaatadaptatie

met de opgaven voor onze gemeente zoals het landschap, natuur

water en bodem bij toekomstige besluitvorming over ruimtelijke

en de versterking van het landschap om verrommeling en

en een vitale leefomgeving.

ordening. Het kabinet heeft daarop besloten dat zij water en

versnippering te voorkomen in terugkomen.

bodem sturend laten zijn bij beslissingen over de inrichting van

▪ De versterking van het regionale vestigingsklimaat sluit aan op de

Nationale woon- en bouwagenda

Nederland. Meer rekening houden met water en bodem betekent

nationale ambitie om de economie te blijven vernieuwen en bij te

Het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening

keuzes maken. Er worden randvoorwaarden gesteld die door

dragen aan een aantrekkelijke omgevingskwaliteit.

heeft de Nationale woon- en bouwagenda opgesteld.

provincies verder uitgewerkt worden tot een gebiedsgerichte

▪ De nationale ambitie om een prettige, gezonde en veilige

In dit rapport worden de oorzaken van de wooncrisis,

aanpak. Water en bodem sturend heeft effect op verschillende

leefomgeving te ontwikkelen sluit aan bij de integrale ambitie

de doelstellingen en de programmatische aanpak voor

aspecten van onze leefomgeving. Zo moeten we zuiniger omgaan

die Berkelland heeft benoemd voor de gezonde leefomgeving

de komende jaren geschetst. Uiteindelijk is het doel het

met water en moeten er meer zoetwatervoorraden komen. Bij

en versterking van de leefbaarheid, vitaliteit én bereikbaarheid.

bevorderen van de beschikbaarheid, betaalbaarheid en

bouwlocaties gaat de voorkeur uit naar locaties waar geen conflict

Ook geven we invulling aan het woonbeleid (Woondeal) en het

kwaliteit van het woningaanbod in Nederland. Hiermee neemt

ontstaat met de belangen van water en bodem. Zoals locaties die

RES-beleid. Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

12

1 noodzakelijk zijn voor het bergen en afvoeren van water. Verder is het streven om de bodem minder te bedekken, zodat onder andere meer water in de bodem kan infiltreren. Ook wordt beoogd om toe te bewegen naar een hoger grondwaterpeil. In overleg met alle betrokkenen wordt bepaald in welk tempo dit gaat. Door het grondwaterpeil te verhogen wordt verdroging tegengegaan en wordt ook bijgedragen aan de zoetwatervoorraden.

Wet

publieke

Gezondheid

richt

zich

op

gezondheidsbescherming in de omgeving waar mensen wonen, werken en leven. Dit is één van de factoren die gezondheid beïnvloedt en waarbij de fysieke en sociale leefomgeving aan elkaar zijn te koppelen. Een gezond en toegankelijk ingerichte fysieke omgeving draagt bij aan een gezonde sociale leefomgeving. Het positief stimuleren van beide typen leefomgeving draagt bij aan preventie en welbevinden en aan gezonde inwoners en een gezond woonklimaat. Daarbij stelt het recent afgesloten Gezond Actief Leven Akkoord (GALA) zich als doel om in 2040 te kunnen spreken van gezonde, weerbare inwoners die kunnen opgroeien, leven, wonen en werken in een gezonde leefomgeving. Provinciale omgevingsvisie Gaaf Gelderland De provinciale omgevingsvisie Gaaf Gelderland (2018) legt de focus op een duurzaam, verbonden en economisch krachtig Gelderland. Daarin streeft het provinciebestuur zeven ambities na om verschil te maken voor een schoon, gezond, veilig en welvarend Gelderland. De ambities zijn:

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

13

3 4 5

(Positieve) gezondheid De

2 2

B

1 2 2 3 4 5 B

▪ Energietransitie: van fossiel naar duurzaam. Het streven is dat Gelderland in 2050 volledig klimaatneutraal is. Gelderland zet hiervoor in op energiebesparing en het terugdringen van het energieverbruik door isolatie. Daarnaast zet Gelderland in op duurzame opwekking van energie met oog voor de kwaliteiten die Gelderland uniek maken. ▪ Klimaatadaptatie.

Omgaan

met

veranderend

weer.

Gelderland zet vooral en eerst in op het tegengaan van risico’s en gevaren van de klimaatverandering. Het doel is dat Gelderland in 2050 optimaal beschermd is (klimaatbestendig) en kan meebewegen met het veranderend klimaat. Bij de inrichting van de leefomgeving neemt Gelderland de gevolgen van het veranderend klimaat mee. ▪ Circulaire economie: sluiten van kringlopen. Gelderland vindt minder afval en meer kringloop, recycling en hergebruik nodig om Gelderland schoon en groen te houden. Het doel is in 2030 het gebruik van primaire grondstoffen in Gelderland met 50% teruggebracht te hebben. ▪ Biodiversiteit. Werken met de natuur. Het beschermen en versterken van het Gelders Natuurnetwerk staat voorop vanuit robuuste verbindingen langs rivieren, uiterwaarden, kleine watergangen en andere waardevolle landschappen en gebieden. Het doel is dat het in 2050 goed gaat met de biodiversiteit. In het Uitvoeringsprogramma biodiversiteit (2021) geeft de provincie aan dat in 2030 75% van de Vogelen Habitatrichtlijndoelen zijn gehaald en dat het in 2050 goed gaat met de biodiversiteit in Gelderland. ▪ Bereikbaarheid: duurzaam verbonden. Slim maatwerk en nieuwe vormen van mobiliteit zijn nodig om elkaar te kunnen

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

14

1 blijven bereiken en ontmoeten. Om knelpunten te voorkomen

▪ Woon- en leefomgeving: dynamisch, divers en duurzaam.

en op te lossen, bekijkt Gelderland hoe bedrijventerreinen zo

Bouwen binnen bestaand verstedelijkt gebied is het vertrekpunt.

Ook regionaal binnen de Regio Achterhoek is er beleid waar

geclusterd kunnen worden, dat vervoers- en goederensystemen

Het doel hiervan is om leegstand te voorkomen, het landschap

Berkelland rekening mee moet houden. De Regionale Energie

slimmer met elkaar verbonden kunnen worden. De doelen zijn:

open en groen te houden en het voorzieningenniveau op peil

Strategie van de Regio Achterhoek vormt het regionaal beleid ten

In 2050 de groei van de mobiliteit op een slimme manier

te houden. Gelderland geeft de voorkeur aan het benutten

aanzien van zonne- en windenergie. De RES Achterhoek wordt op

opvangen.

van bestaande gebouwen. En gaat voor concentraties van

gemeentelijk niveau door vertaald in het RODE (Ruimtelijke ordening,

In 2050 verplaatsen mensen in Gelderland zich veilig, snel,

bebouwing. Pas als er geen andere goede mogelijkheden zijn,

duurzame energieopwekking) beleid. In de RES Achterhoek

betaalbaar en klimaatneutraal. Snel en veilig internet

breidt Gelderland uit aan de randen van de steden of dorpen.

zijn meerdere zoekgebieden voor windenergie vastgelegd. De

fungeert daarbij als alternatief voor fysieke verplaatsingen.

Een goede balans tussen de vraag en aanbod van woningen in

focus van Berkelland ligt op het zogenaamde zoekgebied K.

In 2050 is het netwerk voor goederenvervoer in Gelderland

verschillende prijscategorieën staat voorop, ook voor specifieke

Dit zoekgebied wordt gedeeld met de gemeente Oost-Gelre en

toegankelijk, duurzaam en klimaatneutraal.

doelgroepen. De doelen zijn een aanbod aan woningtypen

bevindt zich grofweg tussen Beltrum, Zieuwent, Mariënvelde en

In 2030 is al ons busvervoer zonder uitstoot en is 35% van

en woonmilieus passend bij de diversiteit aan woningvraag.

Lievelde. In dit zoekgebied speelt de afstand van windmolens tot

het totaal aantal verplaatsingen met de fiets.

Gelderland benut daarbij de bestaande bebouwde omgeving

woningen een belangrijke rol. Op dit moment is de Rijksoverheid de

▪ Vestigingsklimaat: een krachtige, duurzame topregio!

optimaal met voldoende ruimte voor klimaatadaptieve

geluidsnormen voor windenergie aan het herzien. Verder werkt de

Gelderland wil de strategische ligging en de aantrekkingskracht

maatregelen. Alle nieuwbouw wordt aardgasloos aangelegd en

provincie aan een actualisatie van haar windbeleid en het borgen

van de Gelderse regio’s vergroten, zodat mensen in Gelderland

zoveel mogelijk circulair gebouwd. In 2035 zijn alle (bestaande)

van de Gelderse RES-en in een RES2.0. Voor beide processen

willen (blijven) wonen en zich willen binden aan Gelderland.

wijken van het aardgas. Woningen zijn in 2050 klimaatneutraal in

wordt een milieueffectrapportage opgesteld. Dit zijn belangrijke

Activiteiten die elkaar versterken, wil Gelderland zoveel mogelijk

Gelderland.

ontwikkelingen, omdat dit een bepalende factor is voor de

▪ ▪

▪ ▪

bij elkaar in de buurt of in dezelfde voorziening plaatsen. Zo blijft

Regionale Energie Strategie (RES)

afstand tussen windmolens en woningen en daarmee het ruimtelijk

Gelderland, naast dynamisch, ook open, groen en gezond. Het

Berkelland draagt met de integrale opgaven bij aan de

potentieel voor windenergie. De locatie van de windmolens

omvormen van bestaande en leegstaande bedrijvenlocaties

provinciale ontwikkelingen. Ook hier zien we dat de ambities

wordt daarnaast beïnvloed door onder andere radarzones en

heeft de voorkeur, boven de aanleg van nieuwe terreinen. De

van Gelderland verder gaan dan waar Berkelland nu staat. Het is

laagvlieggebieden. Verder wordt ook het maximaal benutten van

doelen zijn om de concurrerende positie binnen het internationale

daarom van belang deze ambities mee te nemen in de uitwerking

zon op dak nagestreefd als bijdrage aan het Achterhoeks RES-bod.

stedelijke netwerk van Amsterdam, Brussel en Keulen te

van het voorkeursalternatief voor Berkelland. Het gaat daarbij

Daarvoor kent de gemeente verschillende vormen van stimulering

versterken. In 2050 haalt Gelderland maximaal profijt uit de unieke

met name om de ambities en doelstellingen die Gelderland

en informatiecampagnes.

combinatie van stedelijke en groene kwaliteiten. In 2050 zijn alle

gesteld heeft. Berkelland kan hierin een eigen afweging maken

werklocaties in Gelderland duurzaam ingericht qua energie,

en de ambities en doelstellingen voor Berkelland op baseren.

Vanuit het RODE-beleid hebben we al bijna de 140 hectare

klimaatbestendigheid, en logistieke en productiestromen.

Dat geeft ambities en doelstellingen die wellicht specifieker zijn

zonneparken gerealiseerd/in procedure. Daarnaast stimuleren we

of verder gaan dan de vastgestelde provinciale doelstellingen.

op diverse fronten duurzaamheid door te inspireren, motiveren, kennis over te dragen en concrete doelen te formuleren.

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

15

2 2 3 4 5 B

1 2 2 3 4 5 B

Regionale woonagenda Achterhoek 2023-2030

Berkelland. In de watervisie is aangegeven hoe gemeente Berkelland

gemeentelijke taken en verantwoordelijkheden voor haar

De Regionale Woonagenda Achterhoek 2023-2030 legt de

en Waterschap Rijn en IJssel werken aan de inrichting en het beheer

grondgebied ten aanzien van onder andere riolering, droogte,

woonambities en –doelen voor de komende jaren vast voor de

van de afvalwaterketen (riolering en zuivering) en het watersysteem:

vernatting, afvoer regenwater, wateroverlast, grondwater

regio Achterhoek. Er wordt met deze woonagenda nadrukkelijk

▪ We proberen schade door wateroverlast te voorkomen en

en waterkwaliteit. Dat vloeit voort uit de Waterwet. Het

actie ondernomen om voldoende en passende woningen voor

investeren in een veilig en goed werkend watersysteem.

watertakenplan is een voortzetting van de omgevingsvisie in

iedereen te kunnen bieden. De woonopgave wordt verbonden aan

▪ Door regenwater op te vangen waar het valt, neemt de kans

de vorm van een programma en wordt in nauwe samenspraak

economische- en gebiedsopgaven in de regio. In de woonagenda

op wateroverlast af en kunnen we de omgeving mooier en

met het Waterschap en de gemeenten in de regio opgesteld.

worden drie ambities onderscheiden:

aantrekkelijker maken, voor mens en dier.

Daarbij wordt ook nagedacht over de vraag in hoeverre in het

▪ Een passende woning voor iedereen. ▪ Goed wonen voor een gezonde en duurzame Achterhoekse economie. ▪ Wonen als basis voor de leefbaarheid.

▪ Dankzij nieuwe technologieën kunnen we energie en grondstoffen uit (afval)water halen. ▪ Door een goede inrichting en afstemming van het gezamenlijk beheer streven we naar een goede waterkwaliteit in het stedelijk

uiteindelijke omgevingsplan regels worden opgenomen over (bedrijfsmatige) lozingen op de riolering en over mogelijkheden voor klimaatadaptief bouwen die verband houden met de gemeentelijke watertaken.

gebied. Dit zorgt voor een prettige leefomgeving. De ambities worden verwezenlijkt met vier programmalijnen:

Gemeentelijk beleid

1.

Vergroten woningvoorraad en versnelling productie.

Als gemeente hebben wij zorgplichten voor het regenwater,

Bestaand beleid en bestaande visies van de gemeente

2.

Investeren in kwaliteit bestaande woningvoorraad.

grondwater, oppervlaktewater en het inzamelen, transporteren en

Berkelland (zie bijlage 1) zijn het uitgangspunt geweest voor

3.

De Achterhoek, een plek voor iedereen.

zuiveren van afvalwater (gebruikt drinkwater) in stedelijk gebied. De

deze omgevingsvisie. Recente voorbeelden daarvan zijn het

4.

Wonen als integrale gebiedsopgave.

zorgplichten (taken) van de gemeente zijn:

bestemmingsplan Buitengebied 2020 en het Watertakenplan.

▪ inzameling en transport van stedelijk afvalwater;

Waar ander beleid gelijktijdig met de omgevingsvisie is opgesteld,

Het werkelijk te realiseren aantal woningen voor Berkelland (bod/

▪ zorg van het regenwater;

is afgestemd over de ambities en opgaven die vanuit dat

woondeal-aantal) bedraagt 875. De totale ambitie voor Berkelland

▪ zorg structurele problemen grondwaterstanden.

onderwerp een plek krijgen in de omgevingsvisie.

In hoofdstuk 4 maken we keuzes over de manier waarop we

2.2

Waterschap Rijn en IJssel

omgaan met de ambities van andere overheden die verder

Berkelland is door de jaren heen sterk veranderd. Deze

De Watervisie 2030 is een gezamenlijk ambitiedocument van het

gaan dan de geformuleerde integrale opgaven voor Berkelland.

verandering wordt beïnvloed door een aantal trends en

gaat verder dan dat en ligt op 1.160 nieuwbouwwoningen.

Waterschap Rijn en IJssel (2013) en de gemeente en omschrijft een

Trends en ontwikkelingen

ontwikkelingen. In deze paragraaf gaan we in op de trends en

aantal doelen. Berkelland stelde aanvullend daarop samen met de

Gelijktijdig met het proces voor deze omgevingsvisie wordt

ontwikkelingen die zowel op landelijk als Berkellands niveau

waterschappen in 2018 de Watervisie Berkelland op. Deze zet in op

het watertakenplan voor onze gemeente opgesteld samen

een rol spelen. Per trend of ontwikkeling wordt ingegaan op

een klimaatbestendig, duurzaam én aantrekkelijk watersysteem in

met het Waterschap. Het watertakenplan gaat in op de

de landelijke effecten en wat voor effect dit op onze gemeente

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

16

1 2 3 4 5 B

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

17

1 2 2 3 4 5 B

heeft. Dit zijn de dynamische lagen uit de lagenbenadering die

veranderen door veranderingen en innovaties in de landbouw.

ander evenementen. Deze zijn onderdeel van onze identiteit. Het

in deze omgevingsvisie toegepast wordt (zie par. 4.1). Deze

Onder andere door schaalvergroting en verschuiving naar

is mogelijk dat stikstofdepositie pas bij grootschalige projecten

trends en ontwikkelingen spelen o.a. op het gebied van:

natuurinclusieve landbouw. Daarnaast ontstaat leegstand

een knelpunt gaat vormen, zoals bij de bouw van woningen en

▪ Landbouw en een vitaal platteland

door bedrijfsbeëindiging door onder andere strengere wet-

bedrijventerreinen. Het is belangrijk hoe omgegaan wordt met

▪ Stikstofdepositie

en regelgeving, stikstofdepositie, geen bedrijfsopvolging,

eventuele stoppende agrarische bedrijven en de vrijkomende

▪ Klimaatverandering

etc. Leegstand heeft grote invloed op het landschap

bebouwing. De maatregelen en versnellingsmiddelen, die de

▪ Energietransitie

(verpaupering), gezondheid (asbest), veiligheid (ondermijning)

provincie neemt, en het eventueel uitkopen van piekbelasters

▪ Digitalisering en technologische ontwikkelingen

en de leefbaarheid op het platteland. Niet alle vrijkomende

door de Rijksoverheid kunnen doorwerken in de gemeente

▪ Recreatie en toerisme

bebouwing kan een nieuwe bestemming krijgen. Dat betekent

Berkelland. Met deze maatregelen, zoals de opkoop van

▪ Behoud landschap

dat er soms bebouwing gesloopt wordt of betrokken wordt

agrarische bedrijven, industrie en door innovatie, kan (stikstof)

▪ Demografische ontwikkeling

bij functieveranderingsprocessen, waarbij een sloopopgave

ruimte worden vrijgemaakt voor ontwikkelingen. Ook zetten Rijk

▪ Vitale leefomgeving en kernen

moet worden geleverd. Een andere trend is dat er steeds vaker

en provincie in op duurzame mobiliteit om de stikstofuitstoot

▪ Woningbouwopgave

multifunctionele landbouw in het buitengebied voorkomt.

te beperken. De gemeente speelt een centrale rol in de opgave

▪ Verplaatsing maakindustrie

Wanneer op een juiste manier met de voorgenoemde

voor de fysieke leefomgeving, maar heeft op dit vlak geen directe

▪ Circulaire- en deeleconomie

ontwikkelingen omgegaan wordt biedt dit ook kansen.

zelfstandige bevoegdheid. Wel werkt het door op verschillende

▪ Mobiliteit

terreinen van gemeentelijke besluitvorming. Bij dat laatste gaat Stikstofdepositie: Het is noodzakelijk dat in Nederland op zeer

het niet alleen om puur ruimtelijke projecten, maar ook om

Landbouw en een vitaal platteland: Het buitengebied wordt

korte termijn veel minder stikstof wordt uitgestoten. Het beleid

meer sociaaleconomische gebeurtenissen zoals paasvuren en

nog steeds hoofdzakelijk gebruikt door de landbouw, maar de

ten aanzien van stikstofdepositie in Natura 2000 gebieden is een

andere voor de lokale identiteit belangrijke evenementen.

invloed van andere functies neemt toe. De landbouw staat onder

belangrijke ontwikkeling voor heel Nederland. Stikstofdepositie

druk door de ruimtevraag van duurzame energieopwekking en

speelt een beperkte rol, maar raakt wel een aantal verschillende

Klimaatverandering:

natuur. Daarnaast is er sprake van een toename van wonen in

actuele thema’s in onze gemeente. Berkelland is tenslotte

mondiaal als op het niveau van Berkelland een grote impact

het buitengebied en een schaalvergroting in de landbouw, dit

een plattelandsgemeente, waar de agrarische sector een

op de fysieke en sociale leefomgeving. Het weer wordt steeds

laatste in combinatie met een afname van het aantal agrarische

grote rol speelt. Overigens zijn er naar verwachting niet veel

extremer, wat zich uit in het vaker voorkomen van extreme

bedrijven. De toename van wonen in het buitengebied zorgt

piekbelasters in de gemeente en vormt stikstofdepositie, bij

buien. Dit kan leiden tot wateroverlast en overstromingen.

voor spanningen tussen landbouw en wonen. In de periode

ontwikkelingen met een beperkte omvang, waarschijnlijk geen

Tegelijkertijd is er ook steeds vaker sprake van langere droge

van 2005 -2019 is het aantal agrarische bedrijven van 999 naar

grote belemmering, omdat er geen Natura 2000-gebieden in de

perioden. Gevolgen van droogte zijn lage grondwaterstanden,

663 afgenomen. De nominale daling van het aantal bedrijven

gemeente zelf liggen. Wel heeft dit binnen Berkelland mogelijk

droogvallende beken, vissterfte, boomsterfte en verminderde

is groter dan de krimp van de veestapel. Het platteland zal

een sociale invloed. Daarbij denken we aan de paasvuren en

opbrengsten in de landbouw. Klimaatverandering uit zich ook

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

18

Klimaatverandering

heeft

zowel

1 in het vaker voorkomen van hittegolven. Deze hittegolven zijn

benutten van zon op dak nagestreefd als bijdrage aan het

gevaarlijk voor kwetsbare mensen en vormen een risico voor

Achterhoeks RES-bod en is de opgave voor zon op land (maximaal

de waterkwaliteit. Doordat het klimaat verandert en droogte

140 ha) al grotendeels ingevuld door de vergunde zonneparken.

optreedt verdwijnen er dier- en plantsoorten, maar komen er

Lokaal eigendom van de windmolens in Berkelland is de ambitie,

ook bij. De biodiversiteit neemt wel af.

omdat daarmee de baten kunnen landen in het gebied waar ook de lasten worden ervaren. In onze gemeente stimuleren en/of

In de gemeente Berkelland vormt met name droogte een

faciliteren we maatregelen die bijdragen aan de energietransitie.

groot probleem, zoals de afgelopen jaren al ervaren werd.

Verder ondersteunen we waar mogelijk duurzame initiatieven,

Overstromingsgevaar is in onze gemeente niet aan de orde

bijvoorbeeld bij circulair en duurzaam bouwen. Hier is geen

vanwege de hoogteligging. Wateroverlast is op sommige

specifiek gemeentelijk beleid voor.

plekken aan de orde, zo blijkt uit zogenaamde stresstesten uit 2020. Extreme buien leiden tot wateroverlast en soms ook

Digitalisering en technologische ontwikkelingen: Technologische

schade, maar nergens tot onveilige situaties. Hittestress komt

ontwikkelingen vinden op een steeds hoger tempo plaats, met

ook in Berkelland veel voor maar verschilt sterk per locatie.

grotere effecten op de samenleving en fysieke leefomgeving. Door

Er zijn kansen voor de gemeente om meer klimaatadaptieve

digitalisering, en versneld door de covid-19 pandemie, werken mensen

maatregelen te nemen waarbij we uitgaan van de resultaten

meer thuis. Dit betekent dat mensen minder hoeven te reizen en er

van de stresstesten en de periodieke actualisaties. Vanuit de

dus minder woon-werkverkeer is. Hierdoor stellen mensen mogelijk

gemeente zetten we in op het stimuleren en/of faciliteren van

ook andere eisen aan hun woningen en hun werkplekken. Door

klimaatadaptieve maatregelen.

digitalisering is het minder belangrijk geworden waar je woont of werkt. Deze trend is in mindere mate van belang in Berkelland, omdat

Energietransitie: Het duurzaamheidsbeleid van Berkelland

relatief veel mensen een beroep hebben waarbij ze niet thuis kunnen

is met name toegespitst op de energietransitie. Met een

werken. Digitalisering kan ook effect hebben op het winkelbestand

energie-uitvoeringsprogramma voor de gebouwde omgeving,

van onze gemeente, door verdere groei van online shopping kan er

utiliteitsgebouwen en MKB-bedrijven en een Transitievisie

leegstand ontstaan. Daarnaast zijn er relatief veel ouderen waar deze

Warmte voor de aardgastransitie. Als basis voor het ruimtelijk

trend mogelijk niet op van toepassing is. Dit biedt kansen voor het

beleid voor duurzame energieopwek gelden de RES en het RODE

duurzaam en effectief inrichten van de gemeente.

beleid. In de RES Achterhoek zijn meerdere zoekgebieden voor windenergie vastgelegd. De focus van Berkelland ligt hierbij zoals gezegd op zoekgebied K. Verder wordt ook het maximaal

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

19

2 2 3 4 5 B

1 2 2 3 4 5 B

Recreatie en toerisme: Een kwalitatief hoogwaardig

Demografische ontwikkelingen: Er zijn meerdere trends en

er tegelijkertijd ook jongeren naar het platteland, omdat de

recreatieaanbod is belangrijker dan ooit, zo komt naar voren

ontwikkelingen van toepassing op de demografie van onze

woningen daar goedkoper zijn. Ook bieden digitale middelen de

uit regionale onderzoeken naar de vitaliteit van verblijfs- en

gemeente. De bevolking van Berkelland nam in 2022 toe. De

mogelijkheid om op grote afstand van het werk te kunnen wonen.

dagrecreatie in de Achterhoek. Daarnaast is er steeds meer

natuurlijke aanwas, het gevolg van geboorte en sterfte, nam af. Er

Verder verandert de samenstelling van huishoudens en groeit

aandacht voor de bijdrage van de vrijetijdssector aan de

was een positief migratiesaldo (het aantal gevestigde personen

het aantal eenpersoonshuishoudens. Waarbij we bij geclusterd

leefbaarheid op het platteland en in de dorpen en (kleinere)

uit het buitenland min het aantal vertrokken personen naar

wonen rekening houden met 1-2 persoonshuishoudens.

kernen. Het platteland is een plaats waar men kan ontsnappen

het buitenland). De prognose voor de bevolkingsgroei tussen

aan de drukte van de stad door de aanwezige rust en ruimte.

2021 en 2035 is een krimp van 5,54 procent. Deze krimp van de

Naast

De energietransitie mag zo min mogelijk ten koste gaan van de

bevolking heeft verscheidene gevolgen, zoals een krimpende

individualisering

van

aantrekkelijkheid en ruimtelijke kwaliteit van de omgeving, omdat

beroepsbevolking, wat weer druk uitoefent op de voorzieningen

de

demografie.

dit hét unieke pluspunt is van de bestemming Achterhoek. De

in onze gemeente. Daarnaast beïnvloeden ‘nieuwkomers’,

technologische

trend van een toename in recreatie en toerisme leidt tot een

zoals blijvende Oekraïners en statushouders, de demografie en

en emancipatie steeds belangrijker geworden, terwijl

vraagstuk: waar zijn grootschalige, maar ook kleinschalige

hebben tijdelijke bewoners ook invloed op de voorzieningen.

volgzaamheid en traditie aan belang verliezen. Deze trends

vormen van dag- en verblijfsrecreatie mogelijk binnen de

de

demografische

Berkellandse

de

ontwikkeling

heeft

de

gevolgen

voor

economische

en

samenleving

ontwikkelingen

Door zijn

zelfontplooiing

hebben ook gevolgen voor de woningmarkt. Er zijn namelijk

gemeente zonder dat er een disbalans ontstaat tussen wonen,

De trend van het verouderen van onze bevolkingssamenstelling

meer eenpersoonshuishoudens waardoor er meer woningen

werken en recreëren?

is meer dan gemiddeld van toepassing op onze gemeente.

nodig zijn. Daarnaast stellen mensen steeds meer specifieke

Het aandeel 65 plussers was in 2022 25,8% van de totale

eisen aan hun woning en woonomgeving. Hierdoor is de druk

Behoud landschap: Klimaatverandering en aantasting door

bevolking van onze gemeente (Bron: CBS). Hierdoor is er meer

op de woningmarkt toegenomen. Ook dient vastgoed geschikt

de mens vormen een bedreiging voor het landschap. Door

vraag naar passende woonvormen zoals seniorenwoningen,

te zijn voor de sociale omgangsvormen van de toekomst:

menselijke activiteiten staat de natuur- en landschapskwaliteit

geclusterde woningen en woon-zorgcomplexen en vindt

ontmoeting, langer zelfstandig wonen en mantelzorgsituaties.

onder druk en neemt deze af. Onder andere monocultuur

huishoudensverdunning en clustering van doelgroepen plaats.

in de landbouw, groei van bedrijventerreinen, toenemende

Dit in een omgeving die voldoende ondersteunend is aan

Vitale leefomgeving en kernen: De inrichting van de

recreatiedruk, de energietransitie, mobiliteit, illegale activiteiten

ouderen. Hierdoor wordt samenwerking op het gebied van

leefomgeving heeft invloed op de gezondheid en de

en woningbouw bedreigen de natuur en biodiversiteit in

wonen, werken en zorg steeds belangrijker. De trend ontgroening

gezondheidsbeleving van inwoners. Een vitale leefomgeving

Berkelland. Het landschap staat ook door klimaatverandering

hangt sterk samen met de veroudering. Het aandeel jongeren

gaat niet alleen over milieukwaliteit maar is een breder en

onder druk. Zo kunnen hitte, wateroverlast en droogte de

(0-25 jaar) bedraagt 25% in onze gemeente. Jongeren trekken

integraal thema. Het gaat om regie, welbevinden, kwaliteit

natuurwaarden aantasten. Het tegengaan van deze ontwikkeling

weg naar grotere steden en blijven daar ook wonen na hun

van leven en onder andere ontmoeten en mentale gezondheid

vormt één van de opgaven voor Berkelland.

studie. Tegelijkertijd is het in de grote steden ook lastig om

spelen ook een rol. Het is de taak van onze gemeente

geschikte starterswoningen te vinden voor hen. Daardoor trekken

om de gezondheid van haar inwoners te beschermen en

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

20

1 te bevorderen. De gezonde basis staat centraal. Er moet voorkomen worden dat mensen gezondheidsproblemen krijgen. Daarom moet gezondheid meer integraal terugkomen in het omgevingsbeleid. Denk hierbij aan ouderenhuisvesting. Met het bouwen van woningen dragen we bij aan de

4

Voor het bereiken en/of versterken van een vitale leefomgeving is

5

de condities van sociale kwaliteit. Sociale kwaliteit is de mate waarin mensen de mogelijkheden hebben om te participeren in sociale relaties op een manier die hun welzijn, capaciteiten en individueel potentieel verbetert. Het gaat om de vraag hoe iedereen in de samenleving kan participeren op een manier die hem of haar past en goed doet en zo ook kan bijdragen aan het collectief: aan het eigen sociaal netwerk, de buurt, het dorp, de samenleving. Daarnaast gaat sociale kwaliteit ook over de kwaliteit van gemeenschappen en samenlevingen die van invloed is op de kwaliteit van leven van individuen. Sociale kwaliteit staat onder druk wanneer er niet voldoende wordt voldaan aan sociaal- economische zekerheid, sociale inclusie, sociale cohesie en sociale empowerment. Deze vier condities van sociale kwaliteit geven handelingsperspectieven voor versterking van de sociale basis. Inwoners, vrijwilligers, mantelzorgers, professionals en de gemeente kunnen er houvast aan ontlenen en de gemeente wil hierop inspelen. Er zijn kansen om verder te kijken hoe de inrichting van de dorpen, kernen en buitengebied bij kan dragen aan het verbeteren van de omgevingskwaliteit voor

21

3

instandhouding van voorzieningen en vitale kernen.

een sterke sociale basis van belang en moet worden voldaan aan

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

2 2

B

1 2 2 3 4 5 B

bewoners en bezoekers. Dit biedt kansen om bijvoorbeeld gezondheidsachterstanden te verkleinen, druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen te verlagen en inwoners vitaal ouder te laten worden. De relatie tussen kern en het buitengebied in Berkelland, bijvoorbeeld door goede voet- en fietsverbindingen kan positief bijdragen aan een vitale leefomgeving. Woningbouwopgave: De opgave tot en met 2030 is vastgelegd in de regionale woondeal Achterhoek. Deze woondeal komt voort uit de door het Rijk opgestelde Nationale Woon- en Bouwagenda. Voor de regio Achterhoek zijn afspraken gemaakt over de bouw van 8.930 woningen (peildatum 2022). Ook in onze gemeente moeten er de komende jaren woningen gebouwd worden. In de alle kernen bouwen we tot en met 2030 nieuwe woningen, 875 in totaal. 2/3e daarvan moet bestaan uit sociale huurwoningen en betaalbare koopwoningen. Na 2030 programmeren we adaptief door, behoefte is daarbij de bepalende factor. Die behoefte bestaat voornamelijk uit betaalbare woningen voor 1-2 persoons huishoudens en jongeren. Ook is er behoefte aan flexibiliteit op de woningmarkt om aan te sluiten bij de dynamiek, bijvoorbeeld door de instroom van ontheemden. Tijdelijke woningen kunnen hier uitkomst in bieden. Er kunnen bijvoorbeeld tijdelijk meer woningen in de sociale sector gerealiseerd worden.

Mobiliteit, bereikbaarheid, behoefte en vitaliteit beïnvloeden waar de woningen nu en in de toekomst gebouwd moeten worden. De

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

22

1 nieuw aangelegde N18 heeft gezorgd voor een grotere vraag naar

ingespeeld worden op transformatie van vrijkomende agrarische

kunnen materialen waaruit een product bestaat opnieuw worden

woningen in Neede en Eibergen. Het treinstation heeft ditzelfde

bebouwing door onder voorwaarden (bv. sloop van leegstaande

gebruikt. Hierdoor bestaat afval niet (of nauwelijks). In het kader

effect voor Ruurlo. Voor alle kernen, dus ook voor de kleine kernen,

gebouwen en landschappelijke inpassing) woningen toe te

van het afstappen van de bestaande lineaire economie is de trend

moeten vraag en behoefte op elkaar aansluiten. Uiteindelijk

voegen. Daarmee kan gestuurd worden op het verbeteren van

waarneembaar waarbij mensen liever huren, leasen, delen of

streven we naar een gebalanceerde woningvoorraad passend bij

de ruimtelijke kwaliteit van het landschap. Het ‘Rood voor Rood’

lenen van spullen dan het aanschaffen en moeten onderhouden

de huishoudensgrootte om het dorp of de kern vitaal te houden.

beleid heeft dat dan ook als hoofddoelstelling en is niet zozeer

van spullen, voorbeelden hiervan zijn het leasen van een auto of

bedoeld als een volkshuisvestelijk beleidskader dat zich richt op de

elektronische apparaten, het delen van woonruimte of auto’s via

woningvoorraad.

onlinekanalen of het huren van gereedschap in plaats van het

Voor de fijnmazige woningbouwopgave tot en met 2030 is de behoefte in basis aangetoond, geldt voorrang voor

aanschaffen. Dit is een voorbeeld van de omslag gemaakt naar een

transformatie van leegstaand vastgoed en inbreiding zoveel

Niet alleen het toevoegen van nieuwe woningen is van belang voor

zogenaamde “deeleconomie.” Verder zijn er ook kansen voor het

mogelijk voor uitbreiding. Voor de programmering na 2030

de toekomstbestendigheid van Berkelland. Ook de transformatie

toepassen van circulair bouwen in de gemeente.

zoeken we naar verantwoorde ontwikkelingen. De behoefte

van de bestaande voorraad is een belangrijke pijler. We stimuleren

bepaalt de opgave. Transformatie van bestaand vastgoed

het moderniseren, verduurzamen, levensloopgeschikter en asbest

Mobiliteit: Ook in de mobiliteit zijn trends en verschuivingen te

heeft ook dan nog de eerste voorkeur. We streven naar leefbare

vrijmaken van de woningen en de wijken.

zien. Door de hoge mobiliteit van mensen in Nederland zijn er

en gezonde kernen. Groene openbare ruimte in de kern is

mensen die ervoor kiezen om op een grotere afstand van hun

daarbij een belangrijke pijler. Inbreiding kan de gezondheid

Verplaatsing maakindustrie: In tegenstelling tot de eerdere

werk te gaan wonen. Ook is er als gevolg van vergrijzing een

en leefbaarheid in de kernen onder druk zetten. Hierdoor kan

trend van verplaatsing van de maakindustrie uit Nederland is

groeiende minder mobiele doelgroep. Deze groep mensen heeft

uitbreiding aan de rand van de kernen soms een kwalitatief

er nu de trend waarbij de maakindustrie juist blijft of terug naar

juist wel voorzieningen dichtbij nodig. Daarnaast zijn er ook de

betere keuze zijn. In gebieden direct rondom de kernen,

Nederland en dus ook naar Berkelland wordt verplaatst. Dit komt

transities naar duurzame mobiliteit en andere mobiliteitsvormen

zogenaamde kernrandzones, kunnen ontwikkelingen worden

door de hogere lonen in landen waar de maakindustrie naartoe

die de nodige effecten op onze gemeente kunnen hebben.

toegestaan die enerzijds versterkend kunnen zijn voor de kern,

verhuisd was. Dit biedt kansen (ook voor mensen met een afstand

Voorbeelden hiervan zijn het verzorgen van de laadinfrastructuur

maar ook tevens meer landschapskwaliteit opleveren. Dit door

tot de arbeidsmarkt) in de gemeente Berkelland. Het regionale

voor elektrische voertuigen en deelplatforms (mobility as a

bijvoorbeeld waardevolle landschapsstructuren te herstellen en

vestigingsklimaat dient hiertoe verstevigd te worden, waarbij een

service) van de regio Achterhoek.

als kader bij (her)ontwikkeling te hanteren.

goede bereikbaarheid belangrijk is.

Woningbouw in het buitengebied en niet aan de rand van de

Circulaire- en deeleconomie: Landelijk is de ambitie vastgelegd

kernen heeft een kwalitatief karakter. Er is specifiek beleid voor

circulair te zijn in het jaar 2050. Circulair houdt in dat grondstoffen,

woningsplitsing in het buitengebied. Daarnaast is het ‘Rood voor

onderdelen en producten hun waarde behouden. Het gaat ervan

Rood’ beleid voor het buitengebied belangrijk. Hiermee kan

uit dat producten van nu de grondstoffen zijn voor later: na gebruik

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

23

2 2 3 4 5 B

1 2 3 3 4 5 B

Het landschap van Berkelland

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

24

3 Berkelland anno nu – Waarden en kwaliteiten van Berkelland In dit hoofdstuk beschrijven we hoe Berkelland er anno 2023

dorp, de akkers op de essen, de weides in beekdalvlaktes en de

Natuur

bij ligt. Het in kaart brengen van de huidige situatie en de

heidevelden. Historisch gezien zijn allereerst de overblijfselen

In onze gemeente kent de natuur een sterke relatie met het

huidige omgevingswaarden is een belangrijk onderdeel van

uit de ijstijd in het landschap te herkennen. De Needse Berg is

water. Dit blijkt uit onze kwelgebieden het Noordijkerveld

een visie op de toekomst. De omgevingswaarden beschrijven

een overblijfsel uit de ijstijd en valt met haar hoogte tot 34 meter

(Elsmangoot), de zuidrand van Neede, De Kiefte ten zuiden van

we door de natuurlijke en ruimtelijke kenmerken en

boven NAP op in het landschap. De grondmorene bulten waarop

Eibergen en tussen Neede en Rietmolen (omgeving Kieftendijk).

kwaliteiten in beeld te brengen. Daarbij komt de historische

Gelselaar en Geesteren liggen zijn ook overblijfselen uit de ijstijd.

De vele beken en rivieren spelen ook een belangrijke rol in de

ontwikkeling van Berkelland aan bod en beschrijven we wat

Er bevinden zich ook dekzandruggen binnen de gemeente, met

natuur in onze gemeente. De Berkel verbindt de verschillende

onze gemeente betekent binnen de regio. Vervolgens gaan we

name rond Beltrum en langs de Berkel en de Bolksbeek. Het

gebieden van oost naar west. De Berkel stroomt vanuit

in op onze belangrijkste kwaliteiten en gaan we kort in op de

landschap van Berkelland is later sterk beïnvloed door de mens.

Duitsland, waar de Berkel nog meandert, met een strakke

kenmerken van onze dorpen. Het landschap, cultuurhistorie,

In de 19e en de 20e eeuw zijn de eilanden in het moerasgebied

boog over het Nederlands Plateau. Vervolgens stroomt de

water, bodem en de identiteit en eigenheid van de kernen

ontgonnen en recht verkaveld. In het westen van onze gemeente

rivier naar het lager gelegen centraal Achterhoekse gebied met

behoren tot de statische lagen vanuit de lagenbenadering.

bevinden zich bossen met landgoederen.

brede beekdalvlaktes en hogere ruggen. De Berkel stroomt langs Borculo en daarna verder naar het westen naar het iets

3.1

Het landschap van Berkelland

We kunnen het landschap van onze gemeente van oost naar west

hoger gelegen De Graafschap. Bij Zutphen stroomt ze in de

Het landschap van Berkelland

onderverdelen in drie deelgebieden. In het oosten wordt onze

IJsselvallei. Naast de Berkel in het midden van onze gemeente

We bezitten als gemeente een bijzondere kwaliteit in de vorm

gemeente gekenmerkt door het glooiende landschap op het

zijn de belangrijkste beken de Schipbeek in het noorden en de

van het landschap. Als plattelandsgemeente kennen we een

plateau, daartussen een gebied met kleine eilanden in het nat en

Baaksebeek in het zuidwesten. Andere beken en rivieren in onze

groot landschap boordevol natuur dat doorkruist wordt door

in het westen het zogenaamde plat.

gemeente zijn de: Buurserbeek, (Groenlose) Slinge, Leerinkbeek

de beken. De verschillende landschapstypen zorgen voor een

Onze

divers en aantrekkelijk landschap met een grote soortenrijkdom.

landschapsensembles: beekdalen, oude bouwlanden – kampen,

In het buitengebied is er volop rust, ruimte en stilte, en is

broek, velden en bossen, oude bouwlanden – essen, bossen en

Het Natuurnetwerk Nederland (NNN) komt in Gelderland tot

kleinschaligheid de norm.

landgoederen. Deze zijn weergegeven op de kaart op blz. 26.

uiting in het Gelders Natuurnetwerk (GNN). Het GNN omvat een

Dit resulteert in grootschalige open landschappen, met name

samenhangend netwerk van bestaande en de te ontwikkelen

Onze gemeente kent een rijke historie waaruit wij landgoederen,

in het zuiden en zuidoosten. Kleinschalige, open tot halfopen

natuur van internationaal, nationaal en provinciaal belang

beschermde dorpsgezichten en cultuurhistorisch waardevolle

landschappen meer centraal van oost naar west en overwegend

in Gelderland. Daarbij behoren de Natura 2000-gebieden

landschappen hebben overgehouden. Bij een aantal van de

gesloten landschappen die zich met name aan de westzijde

als internationaal beschermde natuurgebieden ook tot het

dorpen zijn daarnaast de oude dorpsmarken nog herkenbaar.

van de gemeente bevinden. Dit zijn de meer aaneengesloten

GNN. Zij bestaat uit alle terreinen met een natuur, bos of

In die marken was er een functionele samenhang tussen het

bosgebieden.

landschapselementbestemming binnen de voormalige EHS en

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

gemeente

kan

ook

25

onderverdeeld

worden

in

en de Bolksbeek.

1 2 3 3 4 5 B

1 2 3 3 4 5 B

kent ook zoekgebieden voor nieuwe natuur (7.300 ha), waarvan het grootste deel (5.300 ha) in 2025 moet zijn gerealiseerd. Ook de reeds gerealiseerde delen van verbindingszones maken deel uit van het GNN. Niet alle natuurgebieden binnen het GNN sluiten goed op elkaar aan. Daarom is een Groene Ontwikkelingszone (GO) aangewezen. Ook het agrarisch gebied met de vele landschapselementen buiten deze GNN en GO zijn erg belangrijk voor de habitats en verspreiding van soorten tussen de GNN gebieden en Natura 2000 gebieden. Hiermee kunnen ecologische verbindingszones aangelegd worden tussen deze natuurgebieden. De GO richt zich op economische ontwikkeling in combinatie met (substantiële) versterking van de kernkwaliteiten natuur en landschap. De GNN en GO zijn in belangrijke mate gekoppeld aan het water in onze gemeente. In onze gemeente ligt het Teeselinkven, dat in beeld was om te worden aangewezen als Natura 2000-gebied. Daarnaast liggen in de directe omgeving van onze gemeente de Natura 2000-gebieden

Stelkampsveld

(Beekvliet),

Buurserzand,

Haaksbergerveen en Korenburgerveen. Over de grens in Duitsland liggen de Natura 2000-gebieden Zwillbrocker Venn en Ellewicker Feld, Moore en Heiden des westlichen Münsterlandes, Witte Venn, Krosewicker Grenzwald en Lüntener Fischteich en Ammeloer Venn.

Identiteit en landschap in Berkelland

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

26

1 Biodiversiteit Naast natuur is ook specifiek biodiversiteit een belangrijk

Voor stedelijke voorzieningen maken we dankbaar gebruik van

onderwerp. Onze gemeente heeft een hoge biodiversiteit voor

de omliggende steden maar ook binnen onze gemeente zijn

de meeste soortgroepen. Er komen namelijk veel verschillende

er genoeg voorzieningen. Omgekeerd bieden wij de steden in

typen leefgebieden met een aanzienlijke omvang naast elkaar

de regio ruimte voor met name natuurbeleving, recreatie en

voor. De kwaliteit van leefgebieden met specifieke, kwetsbare

zorginstellingen in een groene omgeving. Ons grondgebied

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=e511ff64-583e-4862-96e7-99af0f8f65b3