CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Jaarstukken 2025

Politieke Avond - Sessie 5 (Raadzaal) 26 mei 2026, gemeente BerkellandBij agendapunt: Jaarstukken 202537.468 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 5

Daarom beleggen we ‘Gemeente als voorbeeld’ binnen bedrijfsvoering. In 2025 evalueren we de inzet en meerwaarde van de CO2 prestatieladder en bepalen we op welke wijze we als gemeente ons bewustzijn verder kunnen vergroten en betere keuzes kunnen maken. De CO2 prestatieladder meet bijvoorbeeld niet ons elektriciteitsverbruik, terwijl wij ook hier slagen in willen en kunnen maken. Voor nu stoppen we met de audit om de CO2 prestatieladder als certificaat te behouden. Verder komen we in 2025 met voorstellen over het verduurzamen van onze dienstreizen. Kwaliteit In 2025 is een onderzoek gestart naar de opties voor duurzame mobiliteit in onze organisatie. De uitkomsten hiervan worden in 2026 uitgewerkt.

75

Geld

Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2025(primitief) en 2025(gewijzigd) • Activiteit 090.020.010: Bij de bestuursrapportagen zijn de baten verhoogd met € 581.000 in verband met de paspoortpiek. Bij de Slotwijziging is deze raming in verband met de rechtmatigheid naar beneden bijgesteld. • Activiteit 090.030.010: Bij de bestuursrapportage zijn de lasten verhoogd met € 770.000. Bij de slotwijziging is dit bedrag in verband met de rechtmatigheid nog verhoogd met € 194.000. • Activiteit 090.030.030: Bij de bestuursrapportage zijn de lasten verhoogd met € 158.000. Bij de slotwijziging is dit bedrag in verband met de rechtmatigheid nog verlaagd met € 64.000. Daarnaast is het budget met € 162.000 verhoogd door het besluit over de resultaatbestemming bij de jaarrekening 2024. Bedragen x €1.000 Overzicht van baten en lasten per activiteit

Realisatie 2024

2025 (primitief)

2025 (gewijzigd)

Realisatie 2025

Lasten 090.010.010 Bestuur

-344

-379

-384

-971

090.010.020 Ondersteuning

-376

-346

-416

-390

090.020.010 Burgerzaken

-537

-228

-467

-521

090.020.030 Visie op dienstverlening

-48

0

-19

-26

090.030.010 Algemeen

-3.682

-2.466

-3.434

-3.760

090.030.020 Personeel

-1.501

-2.684

-2.477

-2.600

090.030.030 Huisvesting

-839

-642

-898

-820

090.030.040 Facilitair

-537

-504

-444

-467

090.030.050 ICT

-3.107

-2.406

-3.441

-3.470

090.500.010 Loonkosten

-13.224

-13.951

-13.991

-13.955

090.700.010 Rente en afschrijving

-1.542

-1.155

-1.143

-1.287

Totaal Lasten

-25.738

-24.762

-27.114

-28.266

Baten 090.010.010 Bestuur

215

0

0

28

090.020.010 Burgerzaken

993

526

975

1.006

090.020.020 DVO's

904

889

904

637

090.030.010 Algemeen

1.181

544

694

1.190

090.030.020 Personeel

52

0

0

142

090.030.040 Facilitair

3

4

4

6

463

119

410

637

090.030.050 ICT Totaal Baten

3.811

2.082

2.986

3.646

-21.927

-22.680

-24.128

-24.619

090.710.010 Reserves

587

304

942

918

Totaal Onttrekkingen

587

304

942

918

090.710.010 Reserves

-134

-60

-1.582

-1.636

Totaal Stortingen

-134

-60

-1.582

-1.636

Mutaties reserves

452

244

-639

-717

-21.475

-22.436

-24.767

-25.337

Gerealiseerd saldo van baten en lasten Onttrekkingen

Stortingen

Gerealiseerd resultaat

76

OVERZICHT VAN ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN EN ONVOORZIEN Treasury. (100.010) Maatregelen We zorgen voor voldoende liquiditeit. Kwaliteit Geld Op een aantal momenten in het jaar hadden we meer liquide middelen dan we nodig hadden. Deze middelen hebben we volgens de geldende regels bij het ministerie van financiën gestald. Hierdoor hebben we meer rente ontvangen dan begroot. We beheren onze financiële middelen. Kwaliteit Geld De overschrijding van de lasten wordt veroorzaakt door hogere energielasten voor de leegstaande gebouwen.

Dekkingsmiddelen. (100.020) Wat willen we bereiken? Een stabiele en reële (meerjaren)begroting met financiële ruimte voor nieuwe investeringen. Dit doen we door de wensen realistischer af te zetten tegen wat de mogelijkheden die er zijn om de zaken uit te voeren. Door fasering neemt de druk af en maken we op korte termijn ruimte vrij voor incidentele onderwerpen.

Maatregelen We innen belastingen. Kwaliteit Het GBTwente verzorgde ook in 2025 voor ons oplegging van de belastingaanslagen en de inning van de belastingen. Geld De lasten voor de uitvoering van de WOZ vallen lager uit dan begroot met name doordat de proceskostenvergoeding lager uitkomt dan verwacht. Hierdoor ontstaat een voordeel van € 135.000. De opbrengst van de OZB is hoger dan verwacht. Dit komt door aanpassingen in het systeem van waardering van niet-woningen. Voor die aanpassingen zijn eigenaren van bedrijven aangeschreven en verzocht om de huurcontracten en/of informatie over de huidige betaalde huurprijs te verstrekken. Uit deze marktinformatie is gebleken dat de waarden van de bedrijven hoger is dan aangenomen. Voor een deel was dit verwacht en was hier rekening mee gehouden in de tarieven. De werkelijke waarde, die pas na de vaststelling van de tarieven duidelijk werd, viel hoger uit dan verwacht. De opbrengst toeristenbelasting is toegenomen als gevolg van een groter aantal overnachtingen. We ontvangen algemene uitkering. Kwaliteit Geld Bij de decembercirculaire heeft het Rijk ons € 600.000 extra middelen beschikbaar gesteld. De helft daarvan heeft te maken met een compensatie voor medewerkers van sociaal 77

ontwikkelbedrijven die nadelige gevolgen ondervinden van het Belastingplan 2025. Wij ontvangen die compensatie als centrumgemeente ook voor de gemeenten Oost Gelre en Winterswijk. Daarnaast ontvangen we een bedrag van € 73.000 voor de meerkosten sociaal domein door de opvang van Oekraïners en € 44.000 uit de landelijke beëindigingsregeling veehouderijbedrijven. Het resterende bedrag heeft te maken met aanpassingen in hoeveelheden en bedragen per hoeveelheid. Daarnaast hebben we in 2025 nabetalingen gehad over 2023 en 2024 die uiteindelijk zorgen voor een hogere opbrengst dan begroot. We betalen vennnootschapsbelasting. Kwaliteit Geld We hoeven in 2025 geen VPB te betalen dit in tegenstelling tot de verwachting die we hiervoor hadden. Dit levert een voordeel op ten opzichte van de begroting.

Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2025(primitief) en 2025(gewijzigd) • Activiteit 100.010.010: In de bestuursrapportage zijn de baten verhoogd met € 479.000 en de lasten met € 307.000. In de slotwijziging zijn de baten verhoogd met € 135.000 en de lasten verlaagd met € 50.000. • Activiteit 100.010.020: In de bestuursrapportage is de doorbelasting van de de lasten voor het GBT aan de verschillende belastingsoorten aangepast. Door de aanpassing zijn zowel de lasten als de baten met € 1.184.000 verlaagd. • Activiteit 100.020.020: Bij de bestuursrapportage en de slotwijziging is de raming voor de algemene uitkering bijgesteld op basis van de laatst beschikbare circulaires. • Activiteit 100.030.010: Bij de bestuursrapportage en de slotwijziging zijn de op algemene baten en lasten opgenomen kosten verdeeld over programma's of toegevoegd aan het resultaat.

78

• Bedragen x €1.000 Overzicht van baten en lasten per activiteit

Realisatie 2024

2025 (primitief)

2025 (gewijzigd)

Realisatie 2025

Lasten 100.010.010 We zorgen voor voldoende liquiditeit

-1.345

-979

-1.237

-1.258

100.010.020 We beheren onze financiële middelen

-126

-135

-135

-257

100.020.010 We innen belastingen

-617

-1.856

-672

-554

100.020.020 We ontvangen algemene uitkering

0

0

0

-200

100.020.030 We betalen vennootschapsbelasting

11

-25

-25

82

100.030.010 Onvoorzien

-3

-2.679

-24

-11

100.500.010 Loonkosten

-82

-88

-88

-88

0

-92

0

0

-2.162

-5.854

-2.180

-2.287

100.010.010 We zorgen voor voldoende liquiditeit

1.743

850

1.464

1.510

100.010.020 We beheren onze financiële middelen

2.199

1.392

1.849

1.866

100.020.010 We innen belastingen

12.033

13.360

12.176

12.630

100.020.020 We ontvangen algemene uitkering

95.341

95.348

103.232

104.672

100.700.010 Rente en afschrijving Totaal Lasten Baten

100.030.010 Onvoorzien

49

88

88

14

Totaal Baten

111.365

111.038

118.809

120.692

Gerealiseerd saldo van baten en lasten

109.204

105.184

116.629

118.405

Gerealiseerd resultaat

109.204

105.184

116.629

118.405

Kaders die de raad heeft vastgesteld • •

Financiële verordening Treasurystatuut

79

PARAGRAFEN

80

Bedrijfsvoering Organisatieontwikkeling Als gemeente werken we eraan dat inwoners in Berkelland fijn kunnen leven, wonen, werken en recreëren. Onze visie op dienstverlening is hierbij het uitgangspunt. Daarnaast zijn we er voor het bestuur dat onze opdrachtgever is. We zijn in staat om voor hen complexe opgaven te realiseren. Interne doelen zijn het verbeteren van de rolduidelijkheid, meer aandacht voor medewerkers, ontlasting op het gebied van de regeltaken en versterking van de strategische personeelsplanning. Deze doelen vragen om een herijking van de inrichting en sturing van de organisatie. Het college heeft op 28 januari 2025 het besluit genomen tot een organisatiewijziging, namelijk: 1. Het toevoegen van een middenlaag van elf teamleiders. 2. Het wijzigen van de managementstructuur van de gemeente Berkelland. 3. Het doorontwikkelen van de organisatie- en besturingsfilosofie (OBF) en afscheid nemen van zelforganisatie als sturingsprincipe In april 2025 zijn we gestart met implementatie van deze organisatiewijziging. Het programma bestaat uit meerdere deelprojecten.

Afgelopen jaar is hieraan gewerkt, wat geleid heeft tot resultaten zoals; het toevoegen van een middenlaag van elf teamleiders, het toevoegen van een concernstaf, verwerking van de deze nieuwe organisatiestructuur in systemen en processen, een aangepaste overlegstructuur (inclusief portefeuilleoverleggen), een leiderschapsprogramma, een aangepast mandaatbesluit, een aangepaste budgethoudersregeling en actualisatie van overige regelingen en kaders.

Berkelland goed georganiseerd! De bedrijfsvoering maakt de dienstverlening aan onze inwoners, ondernemers, instellingen en bestuur mogelijk. We leveren mooi werk. Werk dat ertoe doet in de samenleving en waar wij trots op zijn. We groeien toe naar een situatie waarin we in control zijn en tegelijkertijd de flexibiliteit hebben om mee te bewegen met de behoeften uit de samenleving. Daarom is het belangrijk dat we de organisatie ondersteunen met de juiste middelen en werkprocessen en werken vanuit een stevig fundament. Na het eerder vaststellen van de Visie op Dienstverlening, hebben we in 2025 een Visie op Bedrijfsvoering vastgesteld. Deze visie geeft richting aan hoe we onze bedrijfsvoering organiseren.

Trends en ontwikkelingen De wereld om ons heen verandert snel. De afgelopen periode heeft ons geleerd dat sommige ontwikkelingen zo snel gaan, dat we ze niet kunnen voorzien en dat we daar snel op in moeten spelen. Met name digitale soevereiniteit als gevolg van de wereldwijde ontwikkelingen vraagt een andere blik. Maar ook de versterking van onze weerbaarheid werkt door in hoe we onze bedrijfsvoering organiseren. Daarom volgt de bedrijfsvoeringsorganisatie de trends en ontwikkelingen in de samenleving.

Planning en control We streven naar een P&C-cyclus die optimaal inzicht geeft met sturingsinformatie op niveau van de gemeenteraad, het college en de organisatie. Helder geformuleerde beleidsdoelen, daaruit voortvloeiende prestaties en de benodigde budgetten. In 2025 zijn de bezuinigingsmaatregelen fase 1 en 2 in het meerjarenperspectief verwerkt. De financiële verordening is herzien op basis van gewijzigde wetgeving. Op basis van de organisatieontwikkeling is ook de budgethouders regeling vernieuwd. In 2025 zijn verder de adviezen uit de managementletter 2024 geprioriteerd en deels opgevolgd. De structurele uitvoering van de verbijzonderde interne controle (VIC) is in 2025 op de bedrijfsvoeringsprocessen sociaal domein (WMO en Jeugdzorg), subsidies, inkoop (facturen) en spendanalyse grondig aangepakt.

81

HRM/personeelsbeleid Wij werken continu aan een HRM-beleid dat passend is voor onze organisatie en de opgaven die we hebben. Hierbij vertalen we ook regelgeving en effecten van de CAO in ons beleid. Maar ook wensen uit het bestuur en de organisatie. Zo is het afgelopen jaar hard gewerkt aan het optimaliseren van systemen en herijken van werkprocessen als voorbereiding op de komst van de teamleiders. Daarnaast is er per team een personeelsformatie vastgesteld die geldt als startpunt per 01-01-2026. Ook een veilige werkomgeving is een belangrijk speerpunt geweest. Er zijn diverse instrumenten geïmplementeerd die bijdragen aan een veiliger werkomgeving en daarnaast is er een Collega Assistentie Team in het leven geroepen.

Integriteit Integere bestuurders en ambtenaren zijn een basisvoorwaarde voor het vertrouwen van inwoners in de lokale overheid. Integriteit is dan een groot goed en daarmee een belangrijk onderwerp in onze organisatie. We vinden het belangrijk dat we een goed werkgever zijn. Er is dan ook aandacht voor een prettige en veilige werkomgeving. We besteden op meerdere momenten in het jaar aandacht aan het thema om zo het bewustzijn van onze medewerkers te vergroten en te zorgen voor een prettige en veilige werkomgeving waarin integriteit en grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar gemaakt kan worden. Daarnaast is een aantal randvoorwaarden geregeld die bijdragen aan een veilige werkomgeving, zoals een actueel agressie- en emotieprotocol en een incidentenregistratie

Arbeidsmarktstrategie Al enige jaren is er sprake van een gespannen arbeidsmarkt en zien we dat landelijk het aantal gemeentelijke vacatures toeneemt, ook in 2025. De algehele stijging van het aantal vacatures hangt vermoedelijk samen met de demografische ontwikkelingen en de wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties. Ook binnen onze organisatie is afgelopen jaren sprake van een toename van het aantal vacatures. Grafiek totaal aantal vacatures per jaar.

82

In vrijwel alle domeinen zijn vacatures moeilijk vervulbaar. Toch lukt het, eventueel met inzet van externe partijen en inzet en opleiden van trainees/starters, om het merendeel van de vacatures te vervullen. Arbeidsmarktstrategie heeft prioriteit in de komende jaren, ook gezien de verwachte uitstroom van medewerkers ten gevolge van het bereiken van de AOW-gerechtigde leeftijd. Onze uitdaging in deze krappe arbeidsmarkt is aan de ene kant nieuw talent aan te trekken en aan de andere kant te voorkomen dat medewerkers vertrekken. Met onze arbeidsmarktcommunicatie laten we zien hoe mooi en uitdagend het werken voor de gemeente Berkelland is. Wij bieden aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden en bieden medewerkers mogelijkheden om een goede werk-privé balans te hebben en te houden. Nieuwe medewerkers krijgen een vliegende start in ons introductieprogramma en al voor de eerste werkdag is er contact. Zittende medewerkers bieden we mogelijkheden om zich te ontwikkelen en binnen de organisatie door te groeien en te bewegen. Vertrekkende medewerkers laten we met een goed gevoel de organisatie verlaten, zij zijn immers ook onze ambassadeurs. We houden contact met oud-medewerkers, ook met medewerkers die de AOW-gerechtigde leeftijd hebben bereikt omdat zij mogelijk nog werkzaamheden voor ons kunnen/willen vervullen.

Privacy en informatieveiligheid De gemeente voert belangrijke publieke taken uit en verwerkt daarbij veel gevoelige informatie van inwoners en organisaties. De maatschappij verwacht terecht dat wij zorgvuldig met die informatie omgaan en die beschermen. Onze ambitie en visie op het gebied van informatieveiligheid is erop gericht onze informatiesystemen zo goed mogelijk te beveiligen en schade door mogelijke aanvallen te voorkomen of zoveel mogelijk te beperken. Dit doen we door de kwetsbaarheden in onze informatiesystemen in kaart te brengen en te verminderen, zodat we zo goed mogelijk zijn beschermd tegen digitale bedreigingen. We werken daarbij volgens de vernieuwde Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO2), die sinds 2025 het normenkader vormt voor alle overheidsorganisaties. Daarnaast houden we rekening met nieuwe wetgeving, zoals de implementatie van de NIS2-richtlijn via de Cyberbeveiligingswet. Gemeenten worden hierin aangemerkt als essentiële entiteiten, wat betekent dat aanvullende verplichtingen gelden op het gebied van risicobeheer, zorgplicht en incidentmelding. In 2025 heeft de externe IT-auditor vastgesteld dat onze DigiD- en Suwinet-aansluitingen voldoen aan alle ENSIA- en BIO-normen. Hiermee is bevestigd dat onze informatiebeveiliging op orde is en dat wij aan de landelijke verantwoordingsplicht voldoen.

ENSIA (Eenduidige Normatiek Single Informatie Audit) is de landelijke methode waarmee gemeenten laten zien dat zij hun digitale systemen goed beveiligen en voldoen aan de BIO-normen. Via deze jaarlijkse verantwoording wordt gecontroleerd of wij zorgvuldig omgaan met persoonsgegevens en of onze belangrijkste aansluitingen, zoals DigiD en Suwinet, veilig zijn ingericht. In het afgelopen jaar is binnen de gemeentelijke organisatie een SIEM/SOC (Security Information & Event management/Security Operations Centre) -voorziening ingericht. Met deze voorziening worden onze systemen continu gemonitord op afwijkingen en mogelijke beveiligingsincidenten. Hierdoor kunnen dreigingen sneller worden herkend en opgevolgd. De implementatie is succesvol afgerond en draagt bij aan het verder versterken van onze informatiebeveiliging en het voldoen aan de BIO-normen. Het realiseren van privacybescherming, informatiebeveiliging en cybersecurity is niet iets wat je eenmalig doet. Voortdurende aandacht is belangrijk. Met name omdat het belang en de afhankelijkheid van veilige IT-voorzieningen toeneemt, net als de technische mogelijkheden en bedreigingen op dit gebied. De behoefte aan voortdurende verbetering op het gebied van digitale weerbaarheid is groot.

Om te kunnen voldoen aan de strengere regelgeving en invulling te kunnen geven aan noodzakelijke maatregelen, zal er vooral op technisch gebied verder geïnvesteerd moeten worden. Alleen op deze wijze kunnen we een goede (digitale) dienstverlening blijven garanderen.

83

Naast technische maatregelen zetten we ook in op het vergroten van bewustzijn binnen de organisatie. De awareness-campagne iBewustzijn die in eerdere jaren is gestart, worden voortgezet en blijft een belangrijk instrument om medewerkers alert te houden op risico’s en veilig gedrag te stimuleren

Interne controle en rechtmatigheid Sinds 2024 wordt door het college een rechtmatigheidsverantwoording afgelegd over het voorgaande dienstjaar. Een belangrijke pijler voor de onderbouwing vormt de structurele en frequente toepassing van de verbijzonderde interne controle met de focus op de financiële rechtmatigheid. We werken met een intern controleplan gebaseerd op analyse van de belangrijkste risico’s en waarin vastgesteld is hoe wij te werk willen gaan om de benodigde onderbouwing te realiseren. De in- en externe controles worden voortdurend in samenwerking met de accountant zo goed mogelijk op elkaar afgestemd. Elk jaar worden de betreffende toetsingskaders geüpdatet en geactualiseerd. Er is sprake van een voortdurende doorontwikkeling op het gebied van de verbijzonderde interne controle en financiële rechtmatigheid. Ook dit jaar is er naast de gebruikelijke speerpunten voor het inkoopbeleid veel aandacht aan recente ontwikkelingen uitgegaan in de verantwoordingsprocessen voor kleine zorgaanbieders.

Integrale kwaliteitszorg Voor de integrale kwaliteitszorg onderhoudt het team AO/IC met verschillende disciplines korte lijnen tijdens de actuele audits. Afhankelijk van de situatie die uit de actuele bevindingen uit de audits komen wordt van deze samenwerking meer of minder gebruik gemaakt. In het afgelopen jaar zijn geen gezamenlijke audits uitgevoerd maar is er op verschillende onderwerpen regelmatig overleg geweest hoe deze speerpunten in de organisatie op te pakken zijn. Daarin zijn de afdelingen Juridisch, ICT-informatieveiligheid, het subsidiebureau en de financiële administratie regelmatig betrokken. Daarmee willen we een multidisciplinaire bijdrage leveren aan het optimaliseren van de inrichting van de organisatie en de processen zodat onze doelstellingen worden gerealiseerd en gevolgen van risico’s in beeld zijn en worden beperkt.

Fiscale risico's In het convenant fiscaal horizontaal toezicht hebben wij afspraken gemaakt met de belastingdienst over de doorontwikkeling van onze fiscale processen. Onze rapportage over de fiscale beheersing bespreken we in 2026 met de belastingdienst.

ICT en informatievoorziening Er zijn veel ontwikkelingen die op ons afkomen die een groot beroep doen op onze informatievoorziening en automatisering. Deze veranderingen vragen om duidelijke strategische kaders en richtlijnen. In de Visie op Informatie hebben we daarom in 2025 de strategische koers voor 2026–2030 uitgezet, met als doel een toekomstbestendige en veilige ICT-omgeving te realiseren. In de visie krijgen nieuwe trends en ontwikkelingen een duidelijke plek, evenals de keuzes die we willen maken en wat daarvoor nodig is. Thema’s als digitale weerbaarheid en autonomie, dienstverlening in balans, duurzame informatievoorziening, kansen met innovatie en I-governance hebben daarbij onze prioriteit. We kiezen er daarbij onder andere ook voor om geen ICT zelf te ontwikkelen en niet de koploper te willen zijn, maar een slimme volger. We maken gebruik van landelijke overheidsvoorzieningen en hanteren de VNG-normen als uitgangspunt.

84

Op basis van deze visie is de cloud strategie vastgesteld: “Cloud: begin met het eind in gedachten!” De beweging richting de cloud is de afgelopen jaren al gestart en zal de komende jaren verder worden voortgezet. Ons doel is om zoveel mogelijk apparatuur en beheer stapsgewijs volledig naar de cloud te brengen, zodat we beter kunnen inspelen op ontwikkelingen in de maatschappij, binnen de organisatie en in de markt. Binnen ICT is daarom al een transitie gaande: van traditioneel beheer naar een meer opdrachtgevergerichte rol. Deze overgang brengt tijdelijk extra financiële lasten met zich mee. De ICT-kosten zijn de afgelopen jaren flink gestegen, waardoor de budgetten onder druk staan. Tegenover deze stijging staan echter ook besparingen, onder andere door het afbouwen van technische beheerrollen en het verminderen van investeringen in eigen hardware en infrastructuur. Deze besparingen zullen de komende jaren steeds meer effect hebben naarmate de cloudtransitie verder vordert.

Wetgeving De inwerkingtreding van de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (WMEBV) is in 2025 uitgesteld naar 1 januari 2026. Met deze wet krijgen inwoners en ondernemers het recht om op digitale wijze zaken te doen met de gemeente. De organisatie is in 2025 al druk bezig geweest met de implementatie van deze wet en door het college en de gemeenteraad zijn aanwijzingsbesluiten vastgesteld. Ook zou in 2025 de Wet aanpak meervoudige problematiek in het sociaal domein (Wams) worden ingevoerd. Met deze wet wordt domeinoverstijgende gegevensdeling in het sociaal domein (o.a. Jeugdwet, Wmo, Participatiewet) mogelijk. Het wetgevingstraject heeft vertraging opgelopen, waardoor de wet nog niet in werking getreden is. De Wet versterking participatie op decentraal niveau is in 2025 in werking getreden. Met deze wet wordt de betrokkenheid van inwoners bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid op decentraal niveau versterkt. Ook wordt het uitdaagrecht wettelijk verankerd. De nieuwe wet betekent voor gemeenten dat ze een participatieverordening moeten opstellen. Er geldt een overgangstermijn van 2 jaar. In 2026 wordt het proces opgestart om een participatieverordening op te stellen.

Rechtmatigheidsverantwoording In de paragraaf bedrijfsvoering is in lijn met de Kadernota rechtmatigheid 2025 van de commissie BBV aanvullende informatie opgenomen over de financiële rechtmatigheid. In deze paragraaf heeft het college ook beschreven welke acties (beheersmaatregelen) ondernomen worden om vermelde afwijkingen in de toekomst te voorkomen. We zetten structureel in op de interne controle van de rechtmatigheid die nodig is ter onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording. We werken met een intern controleplan gebaseerd op analyse van de belangrijkste risico’s. De in- en externe controle worden in samenwerking met de accountant zo goed mogelijk op elkaar afgestemd. Ondanks de planmatige voorbereiding blijft de rechtmatigheidsverantwoording de nodige inspanningen vergen. De verantwoordingsgrens is 2% van de lasten exclusief reserves en daarmee € 3,200 miljoen. Een eventueel totaal aan onrechtmatigheden boven deze grens moet verplicht worden opgenomen in en toegelicht in de “Rechtmatigheidsverantwoording”. We blijven (net) niet onder deze grens, onze totale onrechtmatigheid bedraagt € 3,348 miljoen. De rapporteringsgrens is € 100.000. Eventuele overschrijdingen van deze laatste grens lichten we hier in de paragraaf bedrijfsvoering toe.

Uitgangspunt voor de beoordeling van de financiële rechtmatigheid, ofwel de rechtmatige totstandkoming van financiële beheershandelingen, zijn drie verantwoordingscriteria: Het begrotingscriterium, het voorwaardencriterium en het M&O criterium (misbruik & oneigenlijk gebruik). Per criterium volgt een korte beschrijving, gevolgd door de stand van zaken binnen onze organisatie en welke maatregelen eventueel genomen worden voor verbetering. 85

Begrotingscriterium Het begrotingscriterium betreft het budgetrecht van de gemeenteraad. Het is aan de raad in hoeverre afwijkingen van de begroting acceptabel zijn. Dit is vastgelegd in onze financiele verordening. Onderschrijdingen in de lasten (of kredieten) zijn acceptabel. Als deze (in dit geval bij deze jaarstukken) gemeld zijn, zijn ze niet alleen acceptabel maar ook rechtmatig. Een aantal specifiek genoemde overschrijdingen van de lasten zijn ook acceptabel. Overschrijdingen van de lasten kunnen wel acceptabel zijn maar zijn per definitie niet rechtmatig. Over dit laatste liep bij de jaarstukken 2023 landelijk het standpunt van accountants nog uiteen, nu niet meer. De volgende onrechtmatigheden door overschrijding van de begrote lasten zijn geconstateerd. Deze zijn grotendeels acceptabel: • € 168.000 programma sport en cultuur. Betreft grotendeels investeringen sportterreinen. Dit is een deel gedekt uit SPUK’s. Van deze overschrijding resteert € 77.000 als niet acceptabel omdat er voor dat deel geen inkomsten tegenover de overschrijding van de lasten staan. • € 582.000 op programma werken en leren. Betreft grotendeels afschrijving onderwijshuisvesting (sloop, afboeken boekwaarde) ten laste van reserves conform afspraak. Omdat hier baten tegenover staan is de overschrijding acceptabel. • € 512.000 programma veiligheid. Betreft voornamelijk extra lasten voor de ODA.

Van deze overschrijding resteert € 362.000 als niet acceptabel omdat er voor dat deel geen directe inkomsten tegenover de overschrijding van de lasten staan. De extra inkomsten uit bouwleges op het programma wonen hebben we bij de beoordeling van het acceptabele deel buiten beschouwing gelaten omdat we daarvan niet 1 op 1 kunnen bepalen dat ze direct gerelateerd zijn aan de uitgaven. • € 1.096.000 programma Algemeen bestuur en bedrijfsvoering. Betreft grotendeels het treffen van (aanvullende) pensioenvoorzieningen zoals voorgeschreven in verband met het overgaan van pensioenaanspraken bestuurders naar het ABP. Dit beschouwen we als een acceptabele afwijking wegens het een open-einde karakter (niet beïnvloedbaar door het college) van de regeling. • € 150.000 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Betreft onder andere energielasten leegstaande gebouwen. Overschrijding is acceptabel omdat er extra baten tegenover staan. Van de totale begrotingsonrechtmatigheid van € 2.508.000 is dus het overgrote deel (€ 2.069) acceptabel. In totaal is € 439.000 niet acceptabel. Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld bij de uitvoering van de financiële beheershandelingen.

De eisen/voorwaarden zijn afkomstig uit diverse wet- en regelgeving en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. Het voorwaardencriterium komt tot uiting bij de interne audits die uitgevoerd worden volgens het intern controleplan. In elk van de uitgevoerde audits wordt getoetst of aan de eisen van de specifieke wetgeving is voldaan. Hier volgt een toelichting van de belangrijkste geconstateerde afwijkingen. Subsidies In 2025 zijn geen onrechtmatigheden geconstateerd bij subsidies. Subsidies worden verstrekt op basis van een veelheid aan subsidieregelingen. Bij een tweetal kleine regelingen zijn onduidelijkheden onder de rapportagetolerantie geconstateerd. Aanbestedingsregels diensten/levering inclusief inhuur De onrechtmatigheid bedraagt € 840.000. Deze onrechtmatigheid is onderverdeel in een 11-tal dossiers/contracten. Net als in 2024 zit hier ook nog inhuur tussen. De bedragen zijn echter afgenomen omdat inhuur steeds vaker gedocumenteerd via Werken in Gelderland (het Dynamisch Aankoop Systeem) loopt, en oude contracten aflopen. De andere casussen betreffen deels inkopen die we al jaren niet aanbesteden om zo verschillende (lokale partijen) te kunnen contracteren. 86

Opvolging intern inkoopbeleid Net zoals we een aantal keren achteraf kunnen concluderen dat we de Europese aanbestedingsregels niet hebben gevolgd is ook een aantal keren het interne inkoopbeleid niet gevolgd. Terugkerende onderwerpen in de bevindingen rondom de opvolging van het intern inkoopbeleid zijn centrale vastlegging en volledige dossiervorming. In 2024 zijn reeds enkele wijzigingen in werkwijzen geïmplementeerd die hierin verandering brengen. Vanuit de (verbijzonderde) interne controle (VIC) zal de nadruk gelegd worden op monitoring en borging van de te zetten stappen. Misbruik en oneigenlijk gebruik Met misbruik en oneigenlijk gebruik wordt gedoeld op het door derden opzettelijk niet, niet tijdig, onjuist of onvolledig verstrekken van gegevens met als doel ten onrechte overheidssubsidies of uitkeringen te verkrijgen of niet dan wel een te laag bedrag aan heffingen aan de overheid te betalen. Daarbij gaat het om het aangaan van rechtshandelingen die wel in overeenstemming zijn met de bewoordingen van de regelgeving maar die in strijd zijn met het doel en de strekking ervan. Om misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsgelden te voorkomen zijn beheersmaatregelen nodig die functioneren. Veelal zijn deze al geformuleerd als voorwaarde uit de betreffende wet- en regel-geving.

Maar ook aanvullende maatregelen in de administratieve organisatie en bestaande werkprocessen kunnen hierin ondersteunen. Stand van zaken in Berkelland De gemeente Berkelland beschikt niet over een overkoepelende nota M&O. Toch wordt in de te controleren processen van de VIC aandacht geschonken aan het M&O-criterium. In de VIC zijn geen specifieke fouten boven de rapporteringsgrens met betrekking tot het M&O-criterium geconstateerd. Sommige voorwaarden zijn evengoed M&O-gevoelige meetpunten en dekken in combinatie met andere beheersmaatregelen het risico op misbruik en oneigenlijk gebruik af. De regelmatige uitvoering van de VIC kan in deze gezien worden als een eerste beheersmaatregel. De vragenlijsten die voor de VIC gebruikt worden zijn onderdeel van de controleapplicatie Checkpoint-IC. Per vraag wordt verwezen naar de wettelijke tekst van het betreffende toetsingskader. Elk jaar worden deze vragenlijsten voor het begin van het nieuwe controlejaar geüpdatet volgens de actuele regelgeving. Andere beheersmaatregelen zoals het vier-ogen-principe en functiescheiding hebben een preventief karakter en vormen daarom op de VIC een aanvulling in de mix aan beheersmaatregelen. Ook de aanwezigheid van dit soort maatregelen zijn getoetst in de verschillende vragenlijsten van diverse processen. Er is in 2025 geen misbruik of oneigenlijk gebruik geconstateerd.

Fraude In 2025 hebben we geen fraude geconstateerd. De Wet Fido, schatkistbankieren, Ufdo en Ruddo Volgens de Kadernota rechtmatigheid dient aanvullende informatie opgenomen te worden over de niet-financiële onrechtmatigheden in verband met het naleven van bepalingen in de Wet Fido en bijbehorende regelingen. Deze regelingen gaan over treasury. Onder treasury verstaan we beheershandelingen die uitgevoerd worden rondom de financiering van de gemeente middels leningen en de verplichting om via kasstortingen en -opnames overtollige middelen in de schatkist aan te houden en de mogelijkheid om overtollige middelen onderling uit te lenen. Om duidelijkheid te krijgen of hier sprake is van financiële (on)rechtmatigheid is het proces Treasury in 2023 doorgelicht via een VIC. Er zijn geen onrechtmatigheden geconstateerd. Omdat in 2025 de financieringsbehoefte van gemeente Berkelland wederom klein was is er niet opnieuw een VIC uitgevoerd. De regelgeving uit het statuut voldoet voor de processen maar geeft geen risicoanalyse met bijbehorende beheersmaatregelen weer. 87

Wet open overheid Wettelijk kader Sinds 1 mei 2022 is de Wet open overheid (Woo) van kracht als vervanger van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). In artikel 3.5 van de Woo staat dat in de begroting en de jaarrekening een aparte paragraaf over dit onderwerp wordt opgenomen. Naast de welbekende openbaarmaking op verzoek die ook onder het Wob-regime bestond, kent de Woo een actieve openbaarmakingsplicht voor bepaalde overheidsinformatie. Deze verplichting is onderverdeeld informatiecategorieën, waarvan er 11 voor de gemeente Berkelland van toepassing zijn. Het doel hiervan is het expliciete recht van burgers op publieke informatie beter te borgen. De verplichting tot actieve openbaarmaking treedt gefaseerd in werking. De eerste tranche van 4 categorieën is op 1 november 2024 ingevoerd. Dit betreft de volgende categorieën: 1. Wetten en algemeen verbindende voorschriften (art. 3.3, eerste lid, onderdeel a); 2. Overige besluiten van algemene strekking (art. 3.3, eerste lid, onderdeel b); 3. Organisatie en werkwijze (art. 3.3, eerste lid, onderdeel d); 4. Bereikbaarheidsgegevens (art. 3.3, eerste lid, onderdeel e). De VNG heeft voor de toepassing van de verschillende informatiecategorieën handreikingen en werkdefinities ter beschikking gesteld. De inwerkingtreding van de tweede (en daaropvolgende) tranche(s) is al meermaals uitgesteld.

Dit heeft te maken met de achterstanden rond de ontwikkeling van een generieke WOOvoorziening. Het is nog niet duidelijk wanneer de uiteindelijke inwerkingtreding is.

Toelichting In 2025 is een projectleider gestart met de implementatie van de Woo. Op basis van het in 2024 opgeleverde plan van aanpak en de eerder uitgevoerde inventarisatie werkt de projectleider aan de uitrol van alle categorieën. De verdere implementatie vindt plaats in 2026 en 2027. Ten aanzien van de wettelijke verplichtingen over de actieve openbaarmaking voldoet de gemeente Berkelland aan de openbaarmakingsverplichtingen van de bovengenoemde eerste tranche. Deze vier categorieën worden actief openbaar gemaakt. Vooruitlopend op de komst van de tweede tranche worden stappen gezet om ook op deze categorieën te voldoen aan de wettelijke verplichtingen, maar op dit moment is nog niet duidelijk wanneer deze gaan gelden. Zodra het Rijk een nieuwe planning voor de tranches vaststelt, wordt de implementatieplanning van de gemeente Berkelland daarop aangepast.

88

Grondbeleid Inleiding In deze paragraaf komen de uitgangspunten over het gemeentelijke grondbeleid aan de orde. In het jaarverslag staat tot welke resultaten het beleid in 2025 heeft geleid. Ook analyseren we de risico’s die verbonden zijn aan de ontwikkeling van de plannen.

Beleid Algemeen grondbeleid In juni 2025 is de Nota Grondbeleid door de gemeenteraad vastgesteld. Daarin is beschreven dat grondbeleid geen doel op zich is maar ondersteunend aan de ambities en programmadoelen waarvoor de fysieke leefomgeving de gewenste ruimte kan bieden binnen de kaders van de Omgevingsvisie Berkelland. Via een motie is gevraagd om bij grote/urgente maatschappelijke opgaven een (pro)actieve rol in te nemen. Denk aan het ontwikkelen van woningbouw, bedrijvigheid, klimaatadaptatie, energietransitie en natuurontwikkeling. Daar waar minder gemeentelijke regie noodzakelijk is, faciliteert de gemeente particuliere ontwikkelingen door binnen de kaders van de publiekrechtelijke verantwoordelijkheid mee te werken aan planologische procedures. De Aanvullingswet Grondeigendom is per 1 januari 2024 opgenomen in de Omgevingswet. Deze wet geeft de kaders voor het verhalen van de kosten die de gemeente maakt voor gebiedsontwikkelingen door derden. In de praktijk zet de gemeente Berkelland in op het aangaan van anterieure overeenkomsten met initiatiefnemers voorafgaande aan het wijzigen van het omgevingsplan of het verlenen van een vergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit.

Bij het kunnen ontwikkelen en exploiteren van grondposities vormt het recent vastgestelde Volkshuisvestingsprogramma 2026-2035 en het Regionale Programma Werklocaties het operationele kader. De financiële verantwoording van de exploitaties moet voldoen aan de Notitie Grondbeleid in begroting en jaarstukken van de commissie BBV (december 2023). Ook de fiscale regelgeving rond vennootschaps- en omzetbelasting stellen eisen aan de wijze waarop de administratie is ingericht. Financiële positie Omdat de gehele looptijd van planvoorbereiding tot en met de verkoop van de laatste kavel en het woonrijp opleveren vaak meerdere jaren duurt, kunnen de verwachte en werkelijke resultaten binnen de grondexploitatie variëren. Kosten kunnen tegenvallen, maar ook de verkoop van kavels kan tegenvallen. De jaren 2008 tot 2018 lieten zien dat de effecten van de economische crisis en de stagnerende woningmarkt hebben geleid tot verliezen op de grondexploitaties. De bestaande woningvoorraad biedt onvoldoende aanbod om in de actuele behoefte te voorzien. Dit leidt tot een vraag naar extra bouwkavels om het beoogde type woning te realiseren of om de gewenste doorstroming te stimuleren. De prognoses van de complexen bouwgronden in exploitatie zijn hierdoor in de periode 2019-2024 aanmerkelijk verbeterd.

Door deze ontwikkeling is de voorraad direct beschikbare kavels sterk teruggelopen, zowel voor de nieuwbouw van woningen als uitgifte van bedrijfsterrein. We verwachten in 2026 een aantal nieuwe complexen te openen. De lopende grondexploitatie projecten actualiseren we minimaal jaarlijks. In deze paragraaf gaan wij onder het hoofdstuk Jaarverslag 2025 in op de resultaten. Een actueel overzicht van de lopende projecten is in de jaarrekening opgenomen onder de balanspost voorraden, onderdeel Bouwgronden in exploitatie. Grondposities waarbij een reëel en stellig voornemen tot ontwikkeling ontbreekt, verantwoorden we volgens de BBV voorschriften onder de post Materiële vaste activa. Reserve bouwgrondexploitatie 89

Uitgangspunt is dat onze grondexploitatie “selfsupporting” is. Winsten en verliezen moeten elkaar op termijn compenseren. Het product grondexploitatie werd daarom tot 2024 budgettair neutraal in de begroting opgenomen. In het kader van het onderzoeken van bezuinigingsmogelijkheden is in de Perspectiefnota 2025 een jaarlijks positief resultaat van € 400.000 in de begroting opgenomen op basis van ervaringscijfers. Om in de toekomst tegenvallers op te vangen, werken we met een reserve grondexploitaties. Na afloop van elk boekjaar wordt de stand van zaken per balansdatum opgemaakt en worden de exploitatiebegrotingen geactualiseerd. Naar rato van de voortgang van de exploitatie wordt winst verantwoord. Voor verwachte verliezen vormen we een voorziening. Winsten worden toegevoegd en verliezen worden onttrokken aan de reserve bouwgrondexploitatie. Met ingang van 2021 verwerken we het resultaat al in de reserve grondexploitatie vóórafgaande aan de resultaatbestemming. Op deze manier wordt het algehele resultaat van de jaarrekening minder beïnvloed door fluctuaties in de uitkomsten van de grondexploitaties. In 2023 is via de Nota Reserves en Voorzieningen een wenselijke bandbreedte voor de hoogte van de reserve grondexploitaties gedefinieerd. De ondergrens is bepaald op de ratio waarbij het weerstandsvermogen nog voldoende is om de risico’s op te vangen.

Het plafond is bepaald op een ratio van 2 maal de benodigde weerstandscapaciteit. Risicomanagement De reserve grondexploitaties moet eventuele toekomstige tegenvallers op kunnen vangen. Het is daarom belangrijk om een goede inschatting te maken van eventuele tegenvallers. De hoogte van de reserve grondexploitaties stemmen we daarop af. De gemeente werkt met een methode van risico analyse om het risico op tegenvallende resultaten zo betrouwbaar mogelijk in te schatten. Daarbij beoordelen we marktrisico’s en specifieke project risico’s. Marktrisico’s bestaan uit kostenstijgingen, daling van grondprijzen en vertraging van de ontwikkelingen. Voor deze factoren worden parameters voor twee scenario’s gehanteerd. Samen met de specifieke projectrisico’s leidt de berekening tot een inschatting van de bandbreedte waarbinnen de risico’s zich bevinden. Deze bandbreedte geeft een goede indicatie van de benodigde weerstandscapaciteit. Deze benodigde capaciteit vergelijken we met de beschikbare weerstandscapaciteit. De beschikbare capaciteit bestaat uit meerdere delen. Allereerst bestaat deze capaciteit uit de Algemene reserve grondexploitatie. Daarnaast kunnen risico’s in de toekomst mogelijk worden gecompenseerd door begrote winsten of door in de begroting opgenomen posten voor onvoorziene uitgaven.

Voorzichtigheidshalve nemen we slechts een deel van deze begrote ruimte mee voor het bepalen van de beschikbare capaciteit. De ratio tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstands-capaciteit geeft een indicatie van het weerstandsvermogen. Verderop in deze paragraaf Grondbeleid lichten we de uitkomsten van deze analyse toe.

Jaarverslag grondexploitatie 2025 Het resultaat van het product Grondexploitatie over het jaar 2025 laat een winst vóór vennootschapsbelasting zien van € 699.518. In 2024 werd € 45.671 verlies verantwoord. De winst over 2025 is vooral het gevolg van de gerealiseerde kavelverkopen in de plannen Elbrink Heure en Elbrink Leenkamer in Borculo. Het resultaat is – rekening houdend met bijdragen uit overige reserves en na aftrek van een bedrag van € 100.000 vennootschapsbelasting en een dekkingsbijdrage van € 400.000 voor de begroting – toegevoegd aan de Algemene Reserve Bouwgrondexploitatie. Voor de specificatie verwijzen we naar hoofdstuk III van deze paragraaf. De inhoud van dit jaarverslag bestaat uit de volgende hoofdstukken: 90

• • • • •

Analyse van het resultaat 2025 vóór vennootschapsbelasting Waardering grondposities per eind 2025 Reserves en voorzieningen ten behoeve van de grondexploitatie Risicoanalyse grondexploitatie Meerjaren Perspectief Grondexploitaties 2026

Analyse van het resultaat vóór vennootschapsbelasting Dit hoofdstuk behandelt de uitkomsten van de grondexploitatie over het jaar 2025. De winst over het boekjaar 2025 ad € 699.518 is als volgt samengesteld: Plan Kiefte 4 Eibergen

Resultaat

Mutatie voorziening

Totaal resultaat

-23

-23

37

Everskamp Ruurlo

37

Zwilbroekseweg Eibergen

52

52

Vonderman Noordijk

52

52

Olland Noord Rietmolen

20

20

De Heuver Gelselaar

5

5

Leusinkbrink Zoomgebied Ruurlo

12

12

Elbrink Heure Borculo

105

105

Elbrink Leenkamer Borculo

522

Bouwgronden in exploitatie

805

Lichtenhorst Borculo

-11

-11

Leusinkbrink Zuid Ruurlo

-63

-63

Erfpachtgronden Borculo

96

96

Overige complexen per saldo

7

7

-112

-112

Algemene kosten

522 -23

782

Materiële vaste activa en overige gronden

-83

0

-83

Totaal resultaat (winst)

722

-23

699

Korte toelichting resultaat Het voorgeschreven systeem van winstbepaling [‘percentage of completion’] leidt tot tussentijdse resultaatneming bij de complexen Bouwgrond in exploitatie naar rato van de voortgang. De voortgang wordt uitgedrukt in een percentage waarbij de werkelijke uitgaven en opbrengsten worden afgezet tegen de actuele begroting. Het positieve resultaat over 2025 op de Bouwgronden in exploitatie ad € 805.000 is overwegend het gevolg van deze tussentijdse winstnemingen. Door de verkoop van 6 kavels binnen het complex Elbrink Leenkamer Borculo kan daar een tussentijdse winst van € 522.000 worden geboekt. Daarbij moet worden opgemerkt dat deze winst met name het gevolg is van de forse afwaarderingen die daar in de jaren 2011-2013 zijn doorgevoerd als gevolg van de destijds verwachte demografische ontwikkelingen. In feite is de winstneming nu een correctie op het eerder verantwoorde verlies. De complexen Zwilbroekseweg Eibergen, Vonderman Noordijk, Olland Noord Rietmolen en Elbrink Heure Borculo sluiten we per eind 2025 administratief af. Er worden voor deze locaties geen investeringen of opbrengsten meer verwacht. Totaal is op deze 4 locaties in 2025 een positief eindresultaat van bijna € 230.000 verantwoord.

Naast de winstneming voor de Bouwgronden in exploitatie is sprake van een negatief resultaat op de (nog te ontwikkelen) gronden onder de Materiële vaste activa. Dit wordt onder meer verklaard doordat voor de locaties Lichtenhorst in Borculo en Leusinkbrink Noord en Zuid in Ruurlo voorbereidingskosten voor de planologische procedure zijn verantwoord. Deze kosten zijn – in lijn met de uitspraken van de commissie BBV – niet geactiveerd maar direct ten laste van het resultaat gebracht. De overige resultaten zijn voornamelijk het gevolg van reguliere activiteiten (uitgaven en verkopen) en jaarlijkse actualisatie van de meerjarenbegroting. 91

Waardering grondposities per einde boekjaar De waardering van de ingenomen grondposities per einde boekjaar is als volgt (in €): Rekening

Rekening

2025 Niet in exploitatie genomen gronden

2024 2.999

2.999

Erfpachtgronden

35

38

Overige gronden

314

314

Subtotaal Materiële vaste activa

3.348

3.351

Voorraad Bouwgronden in exploitatie

1.381

1.906

Totaal boekwaarde

4.729

5.257

Af: voorzieningen voor kosten/verliezen

-275

-252

Totaal balanswaarde

4.454

5.005

De balanswaarde van de verschillende grondexploitaties is in 2025 afgenomen met € 550.271 van € 5.003.753 naar € 4.453.482. Deze afname is als volgt te specificeren (bedragen in €): Rekening

Rekening

2025

2024

Kapitaallasten (2,05% respectievelijk 2,40%)

23

Uren eigen dienst

107

107

Uitgaven op projectbasis

318

256

Totaal kosten en investeringen

425

386

Opbrengsten (verkoop / subsidie)

1.675

897

Per saldo af-/toename door exploitatie

-1.250

-511

Verantwoord resultaat (excl. bijdrage reserves)

700

-46

Totaal mutatie balanswaarde

-550

-557

De totale balanswaarde van de voorraad Bouwgronden in exploitatie en de overige gronden onder de Materiële vaste activa is in 2025 met name gedaald als gevolg van relatief beperkte investeringen in verhouding tot de verkoopopbrengsten van kavels. Voor een nadere specificatie van de balanswaarden en de verantwoorde resultaten voor de lopende projecten verwijzen we naar de toelichting op de balans in de jaarrekening, onderdeel Bouwgronden in exploitatie onder voorraden.

Reserves en voorzieningen ten behoeve van de grondexploitaties In dit hoofdstuk komt het verloop van de reserve bouwgrondexploitatie aan bod. Ook lichten we de mutaties en de stand van de voorziening voor verwachte verliezen toe. Algemene reserve bouwgrondexploitatie en resultaatbestemming 2025 De algemene reserve bouwgrondexploitatie bedroeg per eind 2024 € 6.295.949. Via de resultaatbestemming over 2024 is een bedrag van € 2.918.000 overgeheveld naar de Algemene reserve omdat het ingestelde plafond voor het afdekken van risico’s volgens de Nota Reserves en voorzieningen 2023 werd overschreden. Daarnaast is een bedrag van € 1.750.000 overgeheveld naar de reserve Bestuurlijke claims in verband met de cofinanciering voor de woningbouwprojecten in Ruurlo, Borculo en Neede waarvoor WBI-subsidie is ontvangen (raadsbesluit april 2025). Op de winst over 2025 van € 699.518 is € 100.000 in mindering gebracht in verband met de toegerekende vennootschapsbelasting die hierover verschuldigd is. Daartegenover staat dat we een € 62.148 toevoegen als bijdrage in de investeringen in Leusinkbrink Zuid Ruurlo vanuit de gevormde reserve voor de cofinanciering van de sleutelprojecten voor de ontvangen WBIsubsidie.

92

Ook houden we rekening met het gegeven dat in de begroting al een positief resultaat van € 400.000 is ingeboekt. Het resterende positieve saldo van € 261.666 is toegevoegd aan de Algemene Reserve Bouwgrondexploitatie. Daarmee bedraagt de reserve voor Bouwgrondexploitatie – die nodig is om verliesgevende exploitaties en risico’s in het grondbedrijf op te vangen – per eind 2025 € 1.889.615. Via het voorstel resultaatbestemming 2025 zal een bedrag van € 589.000 worden overgeheveld naar de Algemene Reserve. Voorzieningen individuele projecten grondexploitatie De voorziening voor individuele projecten is noodzakelijk om verwachte verliezen op dat specifieke plan in de toekomst op te vangen. De voorziening wordt jaarlijks berekend op basis van de geactualiseerde exploitatiebegroting. De voorziening komt overeen met de hoogte van het verwachte toekomstige tekort, berekend tegen netto contante waarde. We berekenen deze waarde tegen een discontovoet van 2,0%. Er is per eind 2025 slechts een complex Bouwgrond in exploitatie waarvoor – als gevolg van geactualiseerde prijzen voor woonrijp maken - een verlies wordt begroot. Dat betreft bedrijventerrein Everskamp in Ruurlo. De voorziening voor dit complex bedraagt eind 2025 € 275.000 (vorig jaar € 252.000). De verhoging ad € 23.000 is in 2025 ten laste van het resultaat gebracht.

Risicoanalyse grondexploitaties Dit hoofdstuk maakt inzichtelijk op welke wijze de risico-omvang van projecten binnen de grondexploitatie is becijferd. De omvang van een risico is het product van het effect en de kans dat dit zich voordoet. Het totaal van de risico’s van de verschillende projecten is de benodigde weerstandscapaciteit. Het bedrag dat beschikbaar is voor het opvangen van risico’s noemen we de beschikbare weerstandscapaciteit. De benodigde capaciteit zetten we af tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De verhouding tussen deze beide termen – het weerstandsvermogen - bepaalt in welke mate de gemeente in staat is om de risico’s die samenhangen met het exploiteren van grondposities af te dekken. Bepalen van de benodigde weerstandscapaciteit Voor het bepalen van risico’s binnen de grondexploitatie is een model ontwikkeld. In dit model maken we onderscheid tussen twee typen risico’s. We onderkennen marktrisico’s en specifieke projectgebonden risico’s. Voor het bepalen van de omvang van marktrisico’s hanteren we parameters voor kostenstijgingen, daling van opbrengsten en vertraging van de ontwikkeling. Uitgangspunt voor deze berekening is de geactualiseerde begroting per complex Bouwgrond in exploitatie. In deze begrotingen is uitgegaan van zo realistisch mogelijke ramingen voor nog te maken kosten en verwachte opbrengsten.

Voor het bepalen van de omvang van risico’s zijn vervolgens twee scenario’s doorgerekend. Een scenario met tegenvallende ontwikkelingen en een scenario “kritiek”. Voor de strategische grondposities die sinds 2016 verantwoord worden onder de Materiële vaste activa (voorheen Niet in exploitatie genomen gronden) hanteren we een percentage van de boekwaarde om het marktrisico te bepalen. In onderstaande tabel zijn de gehanteerde parameters voor de bepaling van de omvang van de marktrisico’s weergegeven. Effecten voor bepaling marktrisico

Tegenvallend scenario

Kritiek scenario

Jaarlijkse kostenstijging boven inflatieniveau

10%

20%

Daling opbrengstverwachting

5%

10%

Vertraging looptijd in jaren

3

7

50%

33%

5%

10%

Bouwgronden in exploitatie

Kans op gezamenlijk optreden van deze effecten Materiële vaste activa Percentage van de boekwaarde strategische gronden

93

In de exploitatiebegrotingen houden we rekening met prijsindexatie over de verwachte uitgaven. Over de jaren 2026 – 2028 rekenen we op respectievelijk 4,5%, 3,5% en 3,0% inflatie. Met ingang van 2029 hanteren we het langjarig gemiddelde inflatiecijfer van 2%. De onzekerheid op de markt als gevolg van de situatie in Oekraïne hebben we begin 2022 vertaald in een hoger risicoprofiel. In het model hanteren we een risico van 10% respectievelijk 20% kostenstijging bovenop de begrote prijsstijging. Deze parameters blijven we – mede gelet op de ontwikkelingen in het Midden Oosten - voorzichtigheidshalve hanteren. De effecten worden per complex Bouwgrond in exploitatie opgeteld. Omdat het niet realistisch is dat al deze effecten zich in alle plannen tegelijkertijd en gezamenlijk voordoen, kwantificeren we het risico door het totale effect met een kans van 50% respectievelijk 33% te vermenigvuldigen. Deze percentages zijn de afgelopen jaren ook gebruikt. Voor specifieke projectrisico’s is een inschatting gemaakt van mogelijk negatieve effecten die zich binnen dat plan kunnen voordoen naast de al becijferde marktrisico’s. Nadelige effecten met een kans groter dan 50% worden in de exploitatiebegroting zelf verwerkt en leiden daarom niet tot een extra risico. De totale risico-omvang is in het tegenvallende scenario ingeschat op € 447.000.

In het kritieke scenario komt de berekening op basis van bovengenoemde parameters uit op € 645.000. In onderstaande tabel is dit gespecificeerd: Tegenvallend scenario marktrisico

Kritiek scenario Project marktrisico specifieke risico's

Totaal risico tegenvallend scenario

Totaal risico kritiek scenario

Bouwgronden in exploitatie

166

215

60

226

275

Materiële vaste activa

151

300

70

221

370

Benodigde weerstandscapaciteit

317

515

130

447

645

Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit twee verschillende componenten. Allereerst is de Algemene reserve bouwgrondexploitatie beschikbaar om risico’s op te vangen. Ten tweede kunnen risico’s binnen projecten worden opgevangen als deze gecompenseerd worden door verwachte winsten of als hiervoor binnen de begroting budget beschikbaar is in de vorm van posten onvoorzien. Overigens zal binnen enkele plannen de boekwaarde lager zijn dan de huidige marktwaarde. Dit is bijvoorbeeld het geval bij de gronden die in erfpacht zijn uitgegeven. Deze zogenaamde stille reserves nemen we voorzichtigheidshalve niet mee bij het bepalen van de beschikbare weerstandscapaciteit. De Algemene reserve bouwgrondexploitatie bedraagt na verwerking van het resultaat over 2025 € 1.889.615. Deze reserve is direct beschikbaar als capaciteit om risico’s binnen de lopende gemeentelijke grondexploitaties op te vangen. Voor zover deze capaciteit onvoldoende blijkt, moet een beroep gedaan worden op de Algemene reserve. Met een eventuele onttrekking van het surplus van de reserve boven het vastgestelde plafond is hierbij vooralsnog geen rekening gehouden. Het totaal begrote positieve eindresultaat voor de Bouwgronden in exploitatie bedraagt per eind 2025 € 1.611.000. Binnen de projecten is voor onvoorziene posten € 71.000 opgenomen.

Voor de bepaling van de beschikbare weerstandscapaciteit wordt voorzichtigheidshalve 50% meegenomen in het tegenvallende scenario en 33% in het kritieke scenario. Dit leidt tot een beschikbare capaciteit in de komende jaren van € 840.000 respectievelijk € 554.000. Samengevat kan de totaal beschikbare weerstandscapaciteit als volgt worden weergegeven:

94

Begroot Aandeel van begroot

Beschikbare capaciteit Tegenvallend scenario

Kritiek scenario

50%

33% 531

Winstprognose vanaf 2024

1.611

805

Post onvoorziene uitgaven

71

35

23

840

554

Algemene reserve grondexploitatie

1.890

1.890

Beschikbare weerstandscapaciteit

2.730

2.444

Weerstandsvermogen grondexploitatie De verhouding tussen de beschikbare en benodigde weerstandscapaciteit noemen we het weerstandsvermogen. In het tegenvallende scenario is deze verhouding per eind 2025 6,1 (2024: 12,9). In het kritieke scenario is de ratio 3,8 (2024: 8,7). De ratio is in 2025 met name gedaald door de vermindering van de reserve als gevolg van de resultaatbestemming 2024 en benodigde cofinanciering voor de subsidie WBI. Daartegenover staat dat er opnieuw winst is gerealiseerd in 2025 en de risico’s op lopende projecten dalen naarmate de looptijd vordert en prognoses nauwkeuriger zijn. Een ratio tussen de 1,0 en 1,4 wordt als “voldoende” gezien. De beschikbare capaciteit is dan groter dan de benodigde capaciteit. In de vastgestelde Nota Reserves en voorzieningen 2023 is dit als ondergrens voor de minimaal beschikbare reservebuffer aangeduid. Een ratio boven de 2,0 geldt als “uitstekend”. Deze ratio geldt als uitgangspunt voor het plafond van de reserve grondexploitatie. Per eind 2025 is het plafond € 1.300.000 (2 maal het totale risico ofwel 2x € 645.000). De reserve grondexploitatie bedraagt per eind 2025 € 1.889.615 en is daarmee hoger dan het hiervoor ingestelde plafond.

Via het voorstel resultaatbestemming bij het vaststellen van de jaarrekening 2025 zal daarom een bedrag van € 589.000 uit de reserve grondexploitatie worden overgeheveld naar de Algemene Reserve. Het weerstandsvermogen binnen de grondexploitatie blijft komende jaren van belang als buffer voor het opvangen van tegenvallende ontwikkelingen. De economische effecten als gevolg de situatie in Oekraïne en het Midden Oosten op de korte tot middellange termijn en de demografische ontwikkelingen op langere termijn zullen medebepalend zijn voor de resultaten van de gemeentelijke grondexploitaties. Door de gestegen stichtingskosten van woningen en investeringskosten in de openbare ruimte staat de betaalbaarheid van woningen onder druk. Hierdoor kunnen tekorten ontstaan in de gemeentelijke grondexploitaties. Het kan ook betekenen dat niet alle kosten voor de inrichting van de openbare ruimte kunnen worden verhaald op een particuliere ontwikkelaar. Er is dan sprake van een publieke onrendabele top. Als de buffer binnen de grondexploitatie ontoereikend om deze tekorten op te vangen moet een beroep worden gedaan op de Algemene Reserve.

Meerjaren perspectief grondexploitaties Het Meerjaren Perspectief Grondexploitaties [MPG] is een aanvullend instrument in de planning en control cyclus voor de gemeentelijke Bouwgronden in exploitatie. De financiële uitgangspunten die van belang zijn voor de waardering en resultaatbepaling zijn er in opgenomen. Bovendien is per complex Bouwgrond in exploitatie de geactualiseerde exploitatiebegroting en de resultaatprognose per 1 januari 2026 opgenomen in het MPG. In de toelichting op de balanspost Voorraden in de jaarrekening 2025 is vermeld dat de totale winstverwachting per 2026 € 1.316.379 bedraagt. Dit bedrag is als volgt samengesteld:

95

Bouwgrond in exploitatie

Boekwaarde

Uitgaven

Opbrengsten

Resultaat

31 december 2025 na bestemming met ingang van 2026 met ingang van 2026 met ingang van 2026 Bedrijventerreinen Kiefte 4 Eibergen

1.458

256

2.159

445

Everskamp Ruurlo

189

901

799

-291

Op de Bleek Eibergen

-11

8

3

De Mölle Haarlo

-46

50

-4

De Heuver Gelselaar

-42

34

Leusinkbrink Ruurlo

-13

17

13

9

Elbrink Leenkamer Borculo

-153

73

1.066

1.146

Bouwgronden in exploitatie

1.382

1.339

4.037

1.316

Woongebieden

0

8

We wijzen er op dat in bovenstaande opstelling géén rekening is gehouden met rentelasten die het directe gevolg zijn van de voorgeschreven winstbepaling op basis van de Percentage of Completion Methode. Door tussentijdse winstnemingen stijgt de boekwaarde van een complex en dit leidt in volgende jaren tot een hogere rentelast. In het MPG 2026 is dit effect per complex wel becijferd. Totaal leidt dit tot een zeer beperkt nadelig effect van € 4.000 ten opzichte van de geraamde € 1.316.000 winst. Een vijftal complexen is in 2025 administratief afgesloten. Het aantal complexen bouwgrond in exploitatie in bovenstaand overzicht is daarom beperkt. Er zijn echter wel een aantal projecten in voorbereiding, waarvoor in de loop van 2026 een exploitatiebegroting zal worden vastgesteld. Het gaat dan bijvoorbeeld om de realisatie van 95 modulaire woningen in Borculo, Neede en Ruurlo waarbij we een financieel tekort verwachten. Ook de begroting voor de ontwikkeling van Leusinkbrink Zuid op basis van de in 2025 vastgestelde herziening van het bestemmingsplan zal aan de raad worden voorgelegd. In Eibergen is de voorbereiding voor de realisatie van sociale huurwoningen op de voormalige schoollocatie van het Simmelink nagenoeg afgerond en werken we ook aan besluitvorming over de ontwikkeling van woningen op Vrijersmaat.

Naast de ontwikkeling van woningbouw verkennen we momenteel de mogelijkheden voor uitbreiding van de lokale bedrijventerreinen. Plannen worden pas in het MPG opgenomen nadat de raad hiervoor een afzonderlijke exploitatiebegroting heeft vastgesteld.

96

Lokale heffingen Inleiding Deze paragraaf geeft een overzicht van de diverse lokale heffingen en belastingen. Na de Algemene uitkering uit het gemeentefonds vormen de lokale heffingen (belastingen, leges en rechten) de belangrijkste inkomstenbronnen van de gemeente. Gemeenten zijn beperkt in de belastingen die ze mogen heffen. Deze zijn limitatief opgesomd in de wet. Naast belastingen heft de gemeente rechten (leges) voor individuele diensten aan haar inwoners. De tarieven van deze rechten dienen zo te worden gesteld dat de opbrengsten de kosten niet te boven gaan. De opbrengsten hebben een directe relatie met de kosten voor de dienstverlening (gebonden heffingen) en zijn daarmee maximaal 100% kostendekkend. In deze paragraaf wordt ingegaan op de kaders, de ontwikkelingen van de verschillende belastingen en heffingen en de consequenties daarvan voor onze inwoners. Verder wordt inzicht gegeven in de kostendekkendheid van een heffing en wordt het kwijtscheldingsbeleid kort toegelicht.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=9c82db6e-a26e-45cd-b354-271b00d4f180