Bijlage 1 Jaarstukken 2021 12-05-2022
Tekst van het document
Jaarstukken 2021
2
INHOUDSOPGAVE Inleiding ...........................................................................................................................................4 Analyse resultaat .............................................................................................................................5 Leeswijzer........................................................................................................................................7 Overzicht van Baten en Lasten......................................................................................................10 Plezierig Wonen.............................................................................................................................12 Fijn Leven ......................................................................................................................................22 Vitaal Platteland.............................................................................................................................38 Zorg voor wie dat nodig heeft ........................................................................................................50 Werken en ondernemen in een sterke regio .................................................................................64 Actief met duurzaamheid en energie
.............................................................................................78 Sport is meer! ................................................................................................................................91 Cultuur is van iedereen..................................................................................................................98 Samen veilig ................................................................................................................................105 Aan de slag met de Omgevingswet .............................................................................................112 Financiën .....................................................................................................................................118 Paragrafen ...................................................................................................................................127 Bedrijfsvoering .........................................................................................................................128 Grondbeleid .............................................................................................................................131 Lokale heffingen.......................................................................................................................140
Weerstandsvermogen..............................................................................................................146 Verbonden partijen...................................................................................................................150 Financiering .............................................................................................................................170 Onderhoud kapitaalgoederen ..................................................................................................174 Reserves..................................................................................................................................178 Ombuigingen/Bezuinigingen ....................................................................................................183 Samen investeren in Berkelland ..............................................................................................187 Jaarrekening ................................................................................................................................194 Balans per 31-12......................................................................................................................195 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ................................................................199 Toelichting op de balans
..........................................................................................................201 WNT.........................................................................................................................................229 Sisaverantwoording .................................................................................................................230 Bijlage 1: Verplichte beleidsindicatoren .......................................................................................248 Bijlage 2: Overzicht kredieten ......................................................................................................257
3
INLEIDING Inleiding Hierbij bieden wij u het jaarverslag en de jaarrekening over 2021 aan. Een financiële en beleidsverantwoording van alle activiteiten die we ons met de programmabegroting hadden voorgenomen. Het jaar 2021 werd nog steeds beheerst door de coronacrisis. Hoewel we steeds beter leerden omgaan met corona, bleven er beperkingen. Ondanks deze beperkingen is er veel werk verzet en veel bereikt. Financiële gevolgen corona Alle beperkende maatregelen als gevolg van corona zijn inmiddels opgeheven. We gaan nu zien wat de structurele gevolgen zullen zijn, al zal dit niet altijd even duidelijk zijn. De nieuwe crisis als gevolg van de inval in de Oekraïne maakt dat er ook niet makkelijker op. In 2021 hebben we van het Rijk € 1,2 miljoen compensatie ontvangen. Hiervan was € 450.000 voor verschillende onderdelen van de zorg, € 450.000 voor de regeling Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten, € 200.000 voor Lokale culturele voorzieningen en € 100.000 voor andere zaken. De middelen voor Lokale culturele voorzieningen zijn gebruikt of worden via de bestemming van het resultaat toegevoegd aan reserve om gebruikt te kunnen worden voor culturele voorzieningen. Dit in overeenstemming met eerdere uitspraken van de Raad. De compensatie voor de zorg is gebruikt, evenals een gedeelte van de compensatie voor de Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten.
De overige middelen zijn niet gebruikt en maken deel uit van het resultaat. Los van de compensatie van het Rijk hebben we in 2021 een eenmalige subsidieregeling gekend. Bedrijven en verenigingen konden op grond van deze regeling een tegemoetkoming krijgen. Van deze regeling is goed gebruik gemaakt. In totaal is € 737.000 uitgegeven aan deze regeling. Burgemeester en wethouders van Berkelland.
4
ANALYSE RESULTAAT Resultaat Het resultaat over 2021 is € 1.606.000.
Analyse Het gerealiseerde resultaat is het gevolg van de volgende ontwikkelingen: Onderwerp Leerlingenvervoer
Bedrag x € 1.000
Incidenteel/Structureel -150
I/S
-2.461
I
Algemene voorzieningen Sociaal Domein
317
I
Participatie en werkgeversbenadering
-164
I
Sportaccommodaties
227
I/S
Algemene uitkering
Jeugd
2.064
I
Loonkosten
334
I
Pensioenen (oud) wethouders
278
I
Opleidingen personeel
276
I
Diverse verschillen < € 150.000
885
I/S
1.606
Toelichting 1. Leerlingenvervoer Door extra kosten vanwege corona en een hoger aantal leerlingen dat gebruik maakt van leerlingenvervoer is het budget met € 150.000 overschreden. Hiervan is € 80.000 structureel als gevolg van de hogere aantallen maar ook vanwege de gestegen prijzen. 2. Jeugd Over de hele breedte van de zorg in natura veel hogere lasten: Dyslexie en GGz € 509.000, Zorg van gecertificeerde instellingen € 265.000, Jeugd en opvoedhulp € 1.018.000, Begeleiding € 53.000. Daarnaast is er geen invulling gegeven aan de taakstelling vanuit sturen in het sociaal domein ( € 693.000). Enige voordeel is behaald op het budget landelijke zorg € 76.000. Deze lasten variëren echter sterk van jaar tot jaar. 3. Algemene voorzieningen Sociaal Domein Betreft voor € 250.000 gereserveerde ruimte voor het structureel maken van succesvolle initiatieven uit het uitvoeringsplan. Daarnaast is € 51.000 niet besteed van het budget Inclusie-agenda. Tot slot is er geen subsidie verstrekt aan de bibliotheek in het kader van de gidsgelden. Voordeel € 20.000. Overige verschillen bedragen bijna € 5.000 negatief. 4. Participatie en werkgeversbenadering De kosten voor de uitvoering van de Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijk Kosten (TONK) bedroegen in 2021 € 227.000. Via de algemene uitkering zijn we hiervoor gecompenseerd. Zie ook de toelichting hieronder.
Doordat het voordelig resultaat van de SDOA over 2021 € 63.000 bedroeg, blijft het tekort op deze activiteit beperkt tot € 164.000. 5. Sportaccommodaties Betreft met name lagere lasten voor onderhoud € 49.000. Voordeel door niet volledig begroten van de effecten van het sportbesluit € 130.000, waarvan € 43.000 incidenteel. Daarnaast is een specifieke te betalen erfpacht herzien en lager vastgesteld. Hierdoor ontstaat een voordeel in 2021 van € 60.000, waarvan € 50.000 de terugbetaling over jaren voor 2021. Overige kleine verschillen bedragen € 10.000 nadelig. 6. Algemene uitkering De algemene uitkering stijgt ten opzichte van de gewijzigde begroting met € 1.945.000. Van dit bedrag is € 635.000 het gevolg van de ontwikkeling van de uitkeringsfactor. Hoeveelheidsverschillen zorgen voor een stijging van € 131.000. 5
De resterende € 1.179.000 komt doordat extra middelen aan het gemeentefonds zijn toegevoegd. Hiervan is € 360.000 voor bestaande taken, € 1.466.000 is voor nieuwe taken en € 671.000 is coronasteun. Van de coronasteun is € 342.000 voor de Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijk Kosten. Voor compensatie van extra zorgkosten is er € 113.000 ontvangen en voor de lokale culturele voorzieningen inclusief dorpshuizen € 216.000. Verder kregen we nog een nabetaling over de afgelopen jaren. In het totaal ging het om € 119.000. 7. Loonkosten Door de krapte op de arbeidsmarkt zijn er een aantal vacatures niet of niet tijdig ingevuld. Hierdoor bedraagt het voordeel op het personeel circa € 169.000. Verder zijn er onder algemene baten en lasten voordelen op de ontwikkeling van het arbeidsmarktbeleid en op het incidenteel personeel. Het totale voordeel bedraagt € 165.000. 8. Pensioenen (oud) wethouders In 2021 hebben we geen toevoeging aan de voorziening pensioenen wethouders gedaan. De grondslagen (de rekenrente en de sterftetafel) op basis waarvan de pensioenen worden berekend zijn gestegen ten opzichte van vorig jaar. Daardoor hoeven we geen extra middelen opzij te zetten. 9. Opleidingen personeel Het voordeel op het opleidingsbudget bedraagt € 276.000. Dat komt voornamelijk door de hoge werkdruk bij de medewerkers en corona.
Hierdoor was het lastig voor de medewerkers om een opleiding te volgen. 10. Diverse verschillen < € 150.000 In deze specificatie hebben we de grootste verschillen van 2021 in kaart gebracht. De jaarrekening kent meerdere afwijkingen, zowel voor- als nadelig. Per saldo hebben deze toch een redelijke omvang. Bij de programma's wordt nader ingegaan op deze mutaties.
Rekening in een oogopslag
6
LEESWIJZER Opzet begroting De opzet van de begroting 2021 kent enkele wijzigingen ten opzichte van de begroting 2020. De belangrijkste wijziging is het toevoegen van een hoofdstuk ‘Financiële begroting’. In dit hoofdstuk zijn voornamelijk de tabellen opgenomen die in de begroting 2020 in het programma Financiën stonden. Dit is gedaan om de aansluiting met het Besluit Begroting en Verantwoording zichtbaarder te maken. Naast het programmaplan, met de verschillende programma's en de verplichte paragrafen zijn de financiële gegevens nu ook in een apart hoofdstuk terug te vinden. Er zijn ook 3 niet verplichte paragrafen opgenomen. Dat is de paragraaf Reserves (ook opgenomen in begroting 2020) en nieuw in deze begroting is de paragraaf Ombuigingen/bezuinigingen. Alle voorgestelde bezuinigingen en ombuigingen zijn daarmee overzichtelijk in beeld.
Doorontwikkeling P&C documenten De doorontwikkeling en verbetering van de P&C-cyclus staat op de agenda. In deze begroting is die doorontwikkeling nog vooral gericht op technische verbeteringen. Voor de begroting 2022 richten we ons op de meer inhoudelijke doorontwikkeling. De technische verbeteringen zijn: 1. Bij activiteiten waar een budget bij hoort, is het nummer (010.060) van het budget vermeld. Op deze manier is de aansluiting tussen activiteit en geld duidelijker. 2. Aan elk programma is een activiteit ‘reserves’ toegevoegd. Dat maakt duidelijk dat een gedeelte van de lasten in een programma gedekt wordt uit reserves. Voorheen werden de onttrekkingen aan reserves weergegeven in het programma Financiën. 3. Bij wijze van proef is aan een aantal programma's een extra financiële tabel toegevoegd. In deze tabel zijn de projecten uit het programma opgenomen. Dit zijn projecten die over meerdere jaren lopen. Voor het totale project wordt dan geld beschikbaar gesteld. Daarbij wordt zo goed mogelijk een verdeling gemaakt over de jaren dat een project loopt. Deze verdeling blijkt in de praktijk vaak niet te kloppen. Door het toevoegen van de tabel ‘projecten’ maken we inzichtelijk wat het totaal begrote bedrag is, wat er inmiddels is besteed en wat er nog uit te geven is.
Voor de projecten in de projectentabel geldt dan ook dat het overgebleven budget van het begrotingsjaar bij de jaarrekening overgeheveld wordt naar het volgende jaar.
Lezen van tabellen De tabellen in de begroting geven de bedragen weer x € 1.000 (duizenden euro's) tenzij anders vermeld. De lasten worden weergegeven met een – (min), de baten met een + (plus). Een programma met een negatief saldo betekent, dat er meer lasten in het programma zitten dan baten. Om de cijfers in de tabellen leesbaar te houden zijn bij de omschrijvingen afkortingen gebruikt.
Beleidsindicatoren In de begroting zijn beleidsindicatoren opgenomen. De beleidsindicatoren die nu zijn opgenomen zijn verplicht vanuit het Besluit Begroting en Verantwoording. De beleidsindicatoren hebben in de meeste gevallen geen relatie met onze doelstellingen en activiteiten. De gegevens worden voor het grootste gedeelte via de website 'Waar staat je gemeente' verzameld. Daar worden de nieuwste beschikbare cijfers gepubliceerd, net zo als de vergelijking met Nederland.
Financiële kaders In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) staat dat de raad de jaarstukken vaststelt die bestaan uit het jaarverslag en de jaarrekening. Het jaarverslag bestaat uit programma's en paragrafen. 7
De programma’s zijn een samenhangende verzameling van activiteiten, die gericht zijn op het bereiken van vooraf bepaalde maatschappelijke doelen en effecten. Hieraan zijn prestatie indicatoren gekoppeld (bron: waarstaatjegemeente.nl). In het BBV staat ook dat per programma een overzicht van de gerealiseerde baten en lasten moet worden opgenomen. In deze samenvatting is net als in het jaarrekening-gedeelte een overzicht opgenomen waarin alle programma's op een rij staan. Naast het BBV staan in de Financiële verordening gemeente Berkelland 2020 regels over budgetbewaking en rapportage.
Indeling Jaarstukken De jaarstukken bestaan uit een jaarverslag en een jaarrekening. In het jaarverslag wordt vooral aandacht geschonken aan het gevoerde beleid en de daarbij behorende baten en lasten. De jaarrekening gaat meer in op de financiële positie van de gemeente.
Jaarverslag Het jaarverslag is ingedeeld in 11 programma's, 7 verplichte paragrafen en 3 niet verplichte paragrafen. Binnen het programma kennen we speerpunten en activiteiten. De speerpunten geven aan wat we willen bereiken. De activiteiten geven aan wat we gaan doen/of hebben gedaan om dit te realiseren. In het jaarverslag zijn de teksten van de begroting opgenomen. Bij de activiteiten is een toelichting opgenomen hoe het met deze activiteiten is gegaan. Hierbij maken we gebruik van 2 indicatoren. Kwaliteit en Geld. In tegenstelling tot vorig jaar hebben we de indicator tijd laten vervallen. Dit hebben we gedaan omdat veel activiteiten doorlopend van aard zijn. Er is dan bij de indicator tijd niets te melden. Bij activiteiten waar wel iets te melden is over de planning doen we dit bij de indicator kwaliteit. De indicator kwaliteit gaat daarmee over hoe de activiteit is uitgevoerd op inhoud en in de tijd. Is gedaan wat gedacht werd, is er meer gedaan of is er minder gedaan. Is het sneller of langzamer gegaan. De indicator geld gaat over het budget. Is dit voldoende gebleken of is er overgebleven.
De programma's zijn: • Plezierig Wonen • Fijn Leven • Vitaal Platteland • Zorg voor wie dat nodig heeft • Werken en ondernemen in een sterke regio • Actief met duurzaamheid en energie • Sport is meer! • Cultuur is van iedereen • Samen veilig • Aan de slag met de Omgevingswet • Financiën De programma's die in de jaarrekening 2021 zijn opgenomen komen overeen met de programma's die in de begroting 2021 staan. Naast de verplichte paragrafen zijn de paragrafen Reserves en Samen investeren in Berkelland toegevoegd. De paragrafen geven elk vanuit een ander perspectief een doorsnede van de rekening. Op punten zijn de paragrafen tamelijk technisch van aard. Het zijn: • • • • • • • •
Bedrijfsvoering Grondbeleid Lokale heffingen Weerstandsvermogen en risicobeheersing Verbonden partijen Financiering Onderhoud kapitaalgoederen Reserves 8
• •
Samen investeren in Berkelland Ombuigingen/Bezuinigingen
Jaarrekening De jaarrekening is hoofdzakelijk financieel van aard en bestaat uit de balans van de gemeente plus een uitgebreide toelichting hierop. Verder is een overzicht van baten en lasten opgenomen en is een onderbouwing gegeven op de mutaties van de reserves en voorzieningen. Tenslotte is de verplichte bijlage Sisa verantwoording toegevoegd evenals een aansluittabel tussen primitieve begroting en begroting in de jaarrekening.
9
OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN Overzicht van baten en lasten Bedragen x €1.000 Exploitatie
Realisatie 2020
Begroting 2021
Gewijzigde begroting
Realisatie 2021
010 Plezierig wonen Lasten
-5.795
-4.008
-4.276
-4.592
Baten
6.393
1.874
2.303
4.414
Onttrekkingen
49
913
754
140
Stortingen
0
0
0
-1.075
647
-1.222
-1.219
-1.112
Lasten
-21.455
-23.758
-23.452
-24.022
Baten
10.808
12.127
11.823
12.350
Onttrekkingen
8.701
1.990
2.296
2.478
Stortingen
-5.900
-66
-425
-288
Totaal 020 Fijn leven
-7.846
-9.707
-9.757
-9.482
Lasten
-518
-1.017
-3.651
-1.082
Baten
285
0
1.013
314
Onttrekkingen
165
790
2.386
550
Stortingen
-131
0
0
-2
Totaal 030 Vitaal platteland
-199
-227
-252
-220
Lasten
-29.799
-28.320
-30.978
-32.091
Baten
1.184
447
668
1.368
Onttrekkingen
2.778
1.696
2.919
1.533
Stortingen
-267
0
0
-248
-26.104
-26.177
-27.391
-29.439
Lasten
-33.504
-27.165
-28.112
-26.270
Baten
19.638
11.692
12.936
12.026
186
1.668
1.385
758
0
0
-997
-1.500
-13.680
-13.805
-14.788
-14.986
Lasten
-681
-2.321
-2.359
-766
Baten
22
0
0
44
Onttrekkingen
357
2.025
2.072
400
Totaal 060 Actief met duurzaamheid en energie
-302
-296
-287
-321
Lasten
-3.033
-2.616
-3.214
-3.689
Baten
191
214
201
1.056
Onttrekkingen
499
150
406
354
Stortingen
-45
0
0
-30
-2.388
-2.252
-2.607
-2.308
Totaal 010 Plezierig wonen 020 Fijn leven
030 Vitaal platteland
040 Zorg voor wie dat nodig heeft
Totaal 040 Zorg voor wie dat nodig heeft 050 Werken en ondernemen in een sterke regio
Onttrekkingen Stortingen Totaal 050 Werken en ondernemen in een sterke regio 060 Actief met duurzaamheid en energie
070 Sport is meer!
Totaal 070 Sport is meer!
10
Exploitatie
Realisatie 2020
Begroting 2021
Gewijzigde begroting
Realisatie 2021
080 Cultuur is van iedereen Lasten
-2.085
-1.792
-2.172
-1.806
Baten
50
33
93
52
Onttrekkingen
10
30
311
32
Stortingen
-30
0
0
0
-2.054
-1.729
-1.768
-1.721
Lasten
-2.771
-2.892
-2.773
-2.674
Baten
16
0
0
23
Onttrekkingen
3
0
107
0
-2.751
-2.892
-2.666
-2.652
Lasten
-25.836
-28.572
-29.577
-26.642
Baten
85.681
86.427
89.216
91.383
Onttrekkingen
1.908
1.444
3.171
1.182
Totaal 080 Cultuur is van iedereen 090 Samen veilig
Totaal 090 Samen veilig 110 Financiën
Stortingen
-7.075
-990
-1.674
-1.674
Totaal 110 Financiën
54.678
58.308
61.137
64.248
Lasten
-105
-200
-800
-262
Onttrekkingen
105
200
400
0
Stortingen
0
0
0
-138
Totaal 120 Aan de slag met de Omgevingswet
0
0
-400
-400
Gerealiseerd resultaat
0
0
0
1.606
120 Aan de slag met de Omgevingswet
11
PLEZIERIG WONEN Kwalitatief goede woningvoorraad nu en in de toekomst Wat speelt er? •
•
•
•
•
Ontwikkelingen met gevolgen voor de woningmarkt volgen zich razend snel op. Consumentenvertrouwen, demografische ontwikkelingen, politieke keuzes spelen altijd een grote rol in de woningmarkt. We zien nieuwe thema´s die belangrijk zijn, denk aan duurzaam en gezond gebruik van de aarde en gezondheid en veiligheid. Dit vraagt om slim met onzekerheden en kansen om te gaan en om flexibiliteit in scenario´s voor wonen. De druk op de woningmarkt in Berkelland is, net als in veel gemeenten in Nederland, sterk toegenomen. Er staan weinig woningen te koop en de vraag naar sociale huurwoningen en nieuwbouw neemt toe, vooral vanuit jongeren en ouderen. Dit komt ook door een mismatch tussen vraag en aanbod. Veel van de vrijkomende woningen (door verhuizing en overlijden) sluiten niet aan bij de wensen van woningzoekenden. Er liggen stevige opgaven voor de bestaande woningen in Berkelland. Bijna 60% van de woningen in Berkelland is 40 jaar of ouder. Er ligt een opgave in het moderniseren, verbeteren van de uitstraling, verduurzamen, levensloopgeschikter en asbestvrij maken van de woningen. Wonen gaat niet alleen over stenen. Om prettig te kunnen wonen en leven in een dorp of buitengebied is niet alleen de woning van belang. Inwoners wonen in hun huis, ontvangen daar eventueel zorg en vinden het belangrijk dat de omgeving van hun huis er goed uit ziet.
Mensen met een ondersteuningsvraag wonen steeds vaker thuis. Ook zien we dat door vergrijzing de vraag naar woonzorgvormen toeneemt. Met nu al een tekort op locaties voor wonen met 24-uurs zorg, ontstaat er in de komende jaren een groot knelpunt om op te lossen.
Speerpunten Toekomstgerichte bestaande woningen en wijken. Wat willen we bereiken? • Een duurzame levensloopbestendige woningvoorraad. • Een beter benutte woningvoorraad. • Toekomstgerichte wijken.
Wat gaan we daarvoor doen? We continueren prestatieafspraken met ProWonen en huurdersvertegenwoordiging voor verdere verduurzaming van sociale huurwoningen en duurzame nieuwbouw. We vinden het belangrijk dat huurders hierbij betrokken worden. Verder geldt: elke keuze begint met isoleren. Waar zich kansen voordoen om in gebieden particuliere woningen aan te laten haken op de verduurzaming van het sociaal bezit, vragen we ProWonen die verbinding te leggen. De flinke verduurzamingsopgave van de corporatie vraagt om keuzes, ook in relatie tot andere opgaven. Deze maken we samen per kern. Kwaliteit De prestatieafspraken met Huurdersverenigingen en ProWonen zijn in 2021 afgerond en 5 april 2022 ondertekend. Geld 12
Voor deze activiteit is geen budget nodig.
We starten met een pilot integrale wijkaanpak voor transformatie van woningen en het toekomstbestendig maken van wijken. (010.070) We gaan de komende jaren samen met inwoners en ProWonen actief aan de slag met een integrale wijkaanpak voor zowel de transformatie van de bestaande woningvoorraad (verduurzaming, levensloopbestendig) als het toekomstbestendig maken van de wijk Neede Noordoost. De gemeente heeft de regierol en werkt daarbij nauw samen met ProWonen. Kwaliteit In de eerste helft van 2021 is gewerkt aan de bestuursopdracht voor de integrale wijkaanpak in Neede Noord Oost. Deze opdracht is in nauwe samenwerking met ProWonen tot stand gekomen. Daarnaast is een subsidieaanvraag ingediend bij en toegekend door het Volkshuisvestingsfonds. Aanvullend hebben we een bijdrage vanuit de Provincie mogen ontvangen, voor de cofinanciering van de subsidie van het Volkshuisvestingsfonds. In de tweede helft van 2021 is gestart met het project. Hiervoor is een externe projectleider aangesteld. In de eerste maanden is gewerkt aan het opzetten van de projectorganisatie, de nadere uitwerking van de opdracht en de verkenningsfase. In de verkenningsfase wordt op verschillende onderwerpen de 0-situatie van Neede Noordoost in beeld gebracht. Het gaat hierbij onder andere om: demografische gegevens, stedenbouwkundige analyse, energieverbruik en het welzijn en de gezondheid van inwoners.
Deze 0-situatie wordt gevisualiseerd op wijkposters (oplevering eerste helft 2022). Ten slotte is de participatie en communicatie in de wijk gestart door middel van een bewonersbijeenkomst in november en het verzenden van meerdere (nieuws)brieven. Geld Dit is een meerjarig project waarbij de lasten over meerdere jaren verdeeld worden.
We stimuleren met verschillende (financiële) instrumenten particuliere eigenaren om te investeren in het verbeteren van de woning. Denk hierbij aan (financiële) ondersteuning door leningvormen via Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn) en het Energieloket (Agem). Het energieloket zorgt voor bewustwording bij inwoners en bedrijven, geeft integrale adviezen over de woning en begeleidt inwoners bij realisatie. Ook haken we actief aan bij overige initiatieven om woningen en wijken te verduurzamen. Dit wordt ingezet vanuit het Energie Uitvoeringsprogramma 2019-2022 (EUP2) met onder meer warmtevisies, Buurkracht. Kwaliteit In de eerste helft van 2021 zijn er in totaal 34 toekomstbestendig wonen leningen uitgegeven, met een totaalbedrag van € 438.543. Dit is gemiddeld per woning een lening van € 12.898. Geld Het Energieloket wordt gedekt vanuit het programma 'Actief met duurzaamheid en energie'.
13
We zijn samen met Kruiswerk en het Energieloket actief aan de slag met de campagne Heerlijk Thuis in Huis. (010.060) Samen met woningcorporatie ProWonen, Agem, Energieloket, Kruiswerk Achterhoek en Zlimthuis werken we aan het project Heerlijk Thuis in Huis. Dit is een project waarmee we mensen bewust willen maken van de mogelijkheden om langer zelfstandig te kunnen blijven wonen. Het is een succes en er is daarom voor gekozen verder te gaan en het ook regionaal op te gaan pakken. Kwaliteit De uitvoering lag in 2021 vanwege corona stil. De 2e helft van 2021 is gewerkt aan het herijken van de aanpak voor Heerlijk Thuis in Huis op basis van ervaringen. Een Regiodeal aanvraag voor het vervolg is afgerond en toegekend. Het project wordt in 2022 vervolgd. Geld De uitvoering lag in 2021 vanwege corona stil. De 2e helft van 2021 is gewerkt aan het herijken van de aanpak voor Heerlijk Thuis in Huis op basis van ervaringen. Een Regiodeal aanvraag voor het vervolg is afgerond en toegekend. Het project wordt in 2022 vervolgd.
Speerpunten Aantrekkelijke nieuwe woningen. Wat willen we bereiken? • Een vermindering van de mismatch tussen vraag en aanbod. • Een versterking van de ruimtelijke kwaliteit in onze kernen en buitengebied. • Een kwalitatief goede woningvoorraad nu en in de toekomst. • Een vitale en sociale samenleving door gerichte woningbouw. • Flexibiliteit en snelheid op de woningmarkt.
Wat gaan we daarvoor doen? We bewaken de gemeentelijke grondexploitatie. (010.020) De verantwoording van de grondexploitaties (woningbouw en bedrijventerreinen) vindt plaats via de Paragraaf Grondbeleid. Kwaliteit
Geld
We bieden ruimte aan flexwoonconcepten. Via flexwoonconcepten vergroten we voor mensen die snel een tijdelijke woning zoeken de flexibele huisvestingsschil. We faciliteren dit via de deelname aan de Versnellingskamer Flexwonen. In een versnellingskamer wordt op een gestructureerde wijze stap voor stap toegewerkt naar een haalbaar en gedragen flexwoonconcept.
14
Kwaliteit Er lopen verschillende projecten zoals de prestatieafspraak met ProWonen voor flexwonen in onze kernen. Daarnaast zijn we aan het kijken naar de huisvesting van spoedzoekers. Geld
We blijven ons inzetten voor een goede dienstverlening rondom wonen. (010.100) Er zijn veel doorlopende zaken in het programma wonen die jaarlijks terugkomen. Denk hierbij aan vergunningverlening, welstandstoezicht en het heffen van leges. De kosten en opbrengsten van deze doorlopende zaken zijn onder deze activiteit samengevoegd. Kwaliteit
Geld Op basis van de ontwikkelingen in 2020 is een inschatting gedaan over hoeveel leges we tegemoet dachten te zien in 2021. Er bleek € 52.000 hoger ingeschat dan uiteindelijk gerealiseerd. Oorzaak zou kunnen liggen in de schaarste in de markt voor personeel en materiaal voor bouwactiviteiten.
We blijven ruimte bieden voor goede, innovatieve woningbouwplannen die aansluiten bij de behoefte van onze inwoners. (010.080) We voegen gericht woningen toe aan de voorraad. We bieden ruimte voor goede, innovatieve woningbouwplannen in al onze kernen en buitengebied op basis van de vastgestelde ‘lokale kwaliteitscriteria Berkelland’ en de woningbouwopgave per kern. Ook is er aandacht voor de huisvesting van bijzondere doelgroepen zoals arbeidsmigranten. Voor het buitengebied verkennen we welke toevoeging van woningen wenselijk is in relatie tot vrijkomende agrarische bebouwing. Kwaliteit Op basis van de lokale Kwalitatieve criteria voor woningbouw is afgesproken is dat de woningbouwbehoefte jaarlijks wordt geactualiseerd op basis van monitoring en inzichten. Met deze actualisatie hebben we een kader voor de woningbouwprogrammering voor het volgende jaar en beschikken we over een basis om tot een herijking van de locatie afwegingen op kernniveau te komen. In 2022 gaan we verder met de concretisering van potentiële locaties. Geld Middelen zijn met name ingezet om woningbouwlocaties te verkennen en de planvoorraad te vergroten. We hebben in 2021 een subsidie van € 25.000 toegekend gekregen van de provincie Gelderland voor projectbegeleiding. Van het totale budget van € 125.000 is er € 58.000 uitgeven. Tegenover deze uitgave staat de dekking van de provincie € 25.000.
Het vergroten van de planvoorraad heeft een lange adem. 15
We inventariseren in alle kernen in Berkelland de woonbehoefte van inwoners. (010.030 en 010.090) In alle kleine kernen is de woonbehoefte geïnventariseerd en zijn we samen met inwoners verder aan de slag met de projecten die hieruit zijn ontstaan. In de grote kernen is vanaf 2020 ook gestart met het kwalitatief inventariseren van de woonbehoefte van de inwoners. Dit is afgerond. Kwaliteit
Geld Het vervolg project Beltrum (binnen 010.030) is financieel afgewikkeld in 2021. Er heeft een uitgifte plaats gevonden in 2021 van € 40.000, tegenover deze uitgifte staan inkomsten van € 45.000. Het betreft een afrekening met de deelnemende gemeentes en dekking vanuit de provincie. 010.090 is in 2020 afgerond.
We monitoren regionaal en lokaal de ontwikkelingen op de woningmarkt. (010.045) We houden via monitoring de vinger aan de pols en signaleren daarmee tijdig waar spanning en ontspanning optreedt op de woningmarkt. Op die plekken bekijken we welke ingrepen noodzakelijk zijn. Dat betekent maatwerk per kern. Kwaliteit
Geld
We stimuleren (pilots voor) innovatieve woningen en woonvormen. We stimuleren (pilots voor) innovatieve woningen en woonvormen, door met inwoners, woningcorporaties, initiatiefnemers, ontwikkelaars en bouwers in gesprek te gaan over de kansen en mogelijkheden voor Berkelland. Met aandacht voor focus voor ontmoeting, flexibiliteit, duurzaamheid, circulariteit, beperking CO2-uitstoot en betaalbaarheid voor jongeren/starters. Kwaliteit In de eerste helft van 2021 is het haalbaarheidsonderzoek van de Tiny Houses aan de Zwillbroekseweg uitgevoerd. De volgende stappen richting uitvoering worden de komende maanden gezet. Daarnaast loopt een onderzoek in Rekken samen met de Achterhoekse Wooncoöperatie (AWC) naar flexwoningen. En we hebben de Cirkelregio de Achterhoek gevraagd ons te ondersteunen om op andere locaties innovatieve woonvormen gericht op circulariteit te ontwikkelen. Geld
16
Speerpunten Ouderen en mensen met een zorgvraag voelen zich thuis in een geschikte woning en in een fijne leefomgeving. Wat willen we bereiken: • Ouderen kunnen zo lang mogelijk zelfstandig thuis blijven wonen. • Er is voldoende en divers aanbod aan huisvesting voor mensen met een (toekomstige) zorgvraag. • Er is een versterkte samenwerking tussen gemeente, zorgpartijen en corporaties. • Er is maatwerk voor bijzondere doelgroepen.
Wat gaan we daarvoor doen? We geven ruimte aan nieuwe woonzorginitiatieven. We bieden ruimte aan nieuwe (innovatieve) woonzorginitiatieven voor mensen die aangewezen zijn op 24 uur per dag zorg nabij of permanent toezicht én voor mensen met een lichtere zorgvraag. Dat doen we op basis van het Kader Woonzorginitiatieven en een zorgvuldige ruimtelijke afweging. Innovatie is hierbij nodig, ook om een oplossing bieden voor het tekort aan zorgpersoneel. Denk aan woonvormen met collectieve voorzieningen, inspelen op ‘zorg voor elkaar’ en kansen voor (thuis)technologie. Kwaliteit In 2021 zijn de volgende stappen gezet: Eibergen In september 2021 heeft het college besloten een verzoek Dagelijks Leven positief te benaderen. Dit gaat om 20 zorgappartementen op de locatie van de leegstaande school aan de Beukenlaan in Eibergen (De Driesprong) voor mensen met geheugenproblematiek. In mei 2021 heeft het college besloten om in principe mee te werken aan een herontwikkeling van de locatie aan de Beltrumseweg 5 (Welkoop) in Eibergen. Stichting Estinea wil hier één goede woonlocatie met dagbestedingsruimte voor haar cliënten in Berkelland bouwen. Neede Bij het gereedkomen van de nieuwe locatie voor Estinea in Eibergen komen 7 extra eenheden beschikbaar voor Sensire.
Borculo De gemeente Berkelland, ProWonen, ouderenzorgorganisatie Careaz en Waterschap Rijn en IJssel buigen zich samen over de mogelijkheden tot ontwikkeling van het terrein van de voormalige waterzuivering in Borculo. Met elkaar, inwoners en andere lokale betrokkenen willen ze kijken of dit een geschikte locatie is waar goed wonen gecombineerd kan worden met zorg en omkijken naar elkaar. Ze hebben hiervoor op in december 2021 een intentieovereenkomst afgesloten. In het buitengebied is het nog niet gelukt een extra ontwikkeling op het gebied van Verpleging en Verzorging in ontwikkeling te krijgen. Wat dit lastig maakt is dat er een goede mix moet zijn van locatie, doelgroep en initiatiefnemer/ investeerder. Vaak is één ervan een 17
probleem. Er is bovendien een behoorlijke schaal nodig, zeker 24+, om rendabel te zijn. Er lopen gesprekken met initiatiefnemers. Ruurlo Willibrordusschool, 22 zorgappartementen In 2022 wordt gestart met de bouw van een woonzorgcomplex met 22 zorgappartementen in de voormalige St. Willibrordusschool (Stationsstraat 4 in Ruurlo). De oude Bundeling is gesloopt. Op het vrijgekomen terrein zijn 25 laagbouw woningen gerealiseerd en een nieuwe ontmoetingsruimte. De Schoven en de Garven zijn ook aangepakt. Hiermee is de nieuwbouw opgeleverd. Met deze herontwikkeling willen Sensire en ProWonen graag blijven aansluiten op de woonwensen en behoeften van (toekomstige) bewoners in en rondom Ruurlo. Geld
We koppelen actief zorgaanbieders en ontwikkelaars aan geschikte locaties nabij voorzieningen. Kwaliteit
Geld
We realiseren maatwerk voor bijzondere doelgroepen op basis van actuele behoefte en taakstellingen. Dat geldt voor onder andere statushouders, beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Kwaliteit In 2021 is een onderzoek naar huisvestingsvragen voor spoedzoekers, waaronder statushouders, arbeidsmigranten en beschermd wonen, gestart. Geld
We staan open voor (CPO-)initiatieven van ouderen. We hebben er aandacht voor dat we nieuwe woningen vooral toevoegen op de plek waar mensen hun sociale netwerk hebben. Dan zijn mensen eerder geneigd te verhuizen. We sturen
18
op flexibele woon(zorg)vormen die ook op lange termijn geschikt zijn voor diverse (zorg)doelgroepen. Kwaliteit We zijn in gesprek met diverse (CPO) initiatieven vanuit verschillende doelgroepen in onze kernen. Uitvoering van deze initiatieven is niet altijd eenvoudig, ook omdat er weinig gemeentelijke locaties zijn in onze kernen. Geld
We werken samen met zorgaanbieders, corporaties en ontwikkelaars aan een passend aanbod van wonen en zorg. De gemeente pakt de regie op wonen en zorg. Zo hebben we planologische ruimte geboden aan woonzorginitiatieven in de kernen en het buitengebied. We zorgen voor een sterkere verbinding tussen corporaties en zorgpartijen (de juiste coalities) via de al bestaande Regietafel wonen en zorg. De inzet is nu nog vooral gericht op de aanwezigheid van voldoende zorgvastgoed. Een volgende stap is om met elkaar te zoeken naar een toekomstbestendige infrastructuur voor het wonen met een zorgvraag, die aansluit bij wat inwoners nodig hebben en past bij de kernen. We vernieuwen het ontwikkelperspectief van deze Regietafel en vullen die aan met een uitvoeringsagenda, zowel voor het (boven) gemeentelijk niveau als op het niveau van de kernen. Kwaliteit
Geld
19
Wat mag het kosten Bedragen x €1.000 Exploitatie
Realisatie 2020
Begroting 2021
Gewijzigde begroting
Realisatie 2021
Lasten 010.010 Regionale woonagenda aansluiting lokale woonagenda
-38
0
0
0
010.020 Gemeentelijke grondexploitaties
-3.774
-886
-886
-1.601
010.030 Inventarisatie kernen woonbehoefte inwoners
-7
0
0
-40
010.040 Monitoren toekomstige sloopopgave
-3
0
0
0
010.045 We monitoren landelijke en regionale ontwikkelingen woningmarkt
0
-50
-50
-29
010.050 werken aan transformatiefonds om sloop woningen in de toekomst te bekostigen
0
0
0
0
010.060 We zijn samen met kruiswerk en energieloket actief aan de slag met campagne heerlijk in eigen huis
0
-100
-144
-11
010.070 Integrale aanpak
0
-500
-510
-51
010.080 Voorfinanciering nieuwbouw activiteiten
0
-100
-125
-58
010.090 Grote kernen behoefte onderzoek
-10
0
0
0
010.100 Goede dienstverlening rondom wonen
-90
-65
-65
-354
-1.762
-1.912
-2.316
-2.316
-112
-395
-180
-132
-5.795
-4.008
-4.276
-4.592
010.020 Gemeentelijke grondexploitaties
5.240
1.021
1.021
2.844
010.030 Inventarisatie kernen woonbehoefte inwoners
6
0
0
45
010.070 Integrale aanpak
0
0
0
14
010.080 Voorfinanciering nieuwbouw activiteiten
0
0
25
25
010.100 Goede dienstverlening rondom wonen
1.146
853
1.257
1.487
Totaal Baten
6.393
1.874
2.303
4.414
598
-2.135
-1.973
-178
010.710 Reserves
49
913
754
140
Totaal Onttrekkingen
49
913
754
140
0
0
0
-1.075 -1.075
010.500 Loonkosten programma Plezierig wonen 010.700 Rente en afschrijving programma Plezierig wonen Totaal Lasten Baten
Gerealiseerd saldo van baten en lasten Onttrekkingen
Stortingen 010.710 Reserves Totaal Stortingen
0
0
0
Mutaties reserves
49
913
754
-935
Gerealiseerd resultaat
647
-1.222
-1.219
-1.112
20
Projecten Bedragen x €1.000 Exploitatie
Oorspronkelijk begroot
Uitgaven/Inkomsten tot begrotingsjaar
Realisatie 2021
Restant
60830012 PRJCT Integrale wijkaanpak toekomstbest. woningen Lasten
-500
0
-47
Baten
0
0
14
-14
-500
0
-33
-467
Lasten
-10
-10
-4
4
Totaal 60830037 PRCT Grote kernen behoefte onderzoek
-10
-10
-4
4
Lasten
-144
0
-11
-134
Totaal 60830038 PRJCT Heerlijk thuis in huis
-144
0
-11
-134
Lasten
-109
-53
-40
-16
Baten
24
6
45
-27
Totaal 60830903 PRJCT Vervolg project Beltrum
-85
-48
5
-43
Gerealiseerd resultaat
-739
-58
-42
-639
Totaal 60830012 PRJCT Integrale wijkaanpak toekomstbest. woningen
-453
60830037 PRCT Grote kernen behoefte onderzoek
60830038 PRJCT Heerlijk thuis in huis
60830903 PRJCT Vervolg project Beltrum
Kaders die de raad heeft vastgesteld • • • • • • •
Woonvisie gemeente Berkelland 2020 - 2025 Thuis in Berkelland Kwalitatieve toetsingscriteria voor woningbouw Berkelland 2019 Ruimte extra woningbouw per kern 2019 Beleidskader tijdelijke woningen Achtergrondinformatie tijdelijke woningen Structuurvisies Woonmonitor Berkelland 2019
21
FIJN LEVEN Een toegankelijke, klimaatbestendige en kleurrijke leefomgeving Wat speelt er? •
•
•
• •
Het is fijn leven in Berkelland. Inwoners geven met bijna het cijfer 8 aan dat ze erg fijn wonen. Zij willen ook in de toekomst tevreden blijven over hun woon- en leefomgeving. Dat betekent dat we moeten blijven investeren in een toegankelijke, klimaatbestendige en kleurrijke leefomgeving. Er is volop ingezet op het benutten van de kracht van de samenleving en dat blijven we doen. Zo zijn we met onze inwoners doorontwikkeld in het wijk- en kerngericht werken en spelen we in op de wijk-/kern specifieke behoeften van de bewoners, zowel qua fysieke als sociale leefomgeving. Er zijn woon-/leefplannen gemaakt in kleine kernen en in de grote kernen maken we ook goede stappen. Met behulp van de integrale analyse die we van heel Berkelland (op kern-/wijkniveau) gemaakt hebben weten we bijvoorbeeld bij de grote kernen in welke wijken we het eerste nog verder willen verdiepen in het wijk- en kerngericht werken. Samen met onze inwoners blijven we hieraan werken en onze gebiedscontactpersonen en gebiedswethouder houden voortdurend contact. Onze inwoners weten ons steeds beter te vinden en wij hen. Er nog veel te doen en uit te proberen met elkaar. We hebben de afgelopen periode een nieuwe werkwijze in de openbare ruimte geïmplementeerd, ‘ambitie gericht beheer’, waarbij inwoners, wijken en buurten een centrale rol in spelen.
We kijken op basis van verschillende thema’s (zoals schoon en veilig, biodiversiteit, klimaatadaptatie en bewegen, recreatie en ontmoeten) wat inwoners het belangrijkst vinden in hun wijk of buurt. We bepalen samen hoe we hun leefomgeving inrichten. De komende periode moeten we de tering naar de nering zetten en kunnen het extra (tijdelijke) geld voor het wijk- en kerngericht werken goed gebruiken voor doorontwikkeling en voor (het verder op weg helpen van) concrete projecten uit de samenleving. Ook het Berkellands Naoberfonds helpt ons hierbij. We gaan de komende periode ook de extra middelen voor het verbeteren van het groenonderhoud verder aanwenden. Er is een uitvoeringsplan opgesteld om deze middelen zo effectief en efficiënt mogelijk in te zetten. We gebruiken deze middelen ook om het groen zo vorm te geven dat het onderhoud structureel goedkoper kan. Binnen de huidige werkwijze is ook veel aandacht voor ecologie. Daar waar mogelijk richten we de openbare ruimte ecologisch in en passen we ecologisch beheer toe. Wij moeten onze leefomgeving voorbereiden op de klimaatverandering. We zullen moeten leren omgaan met grote hoeveelheden water (hevige regenval en binnenkomend water vanuit het buitenland), droogteperioden en hoge temperaturen. Nederland wil naar een circulaire economie (een economie waarin reststoffen volledig opnieuw worden hergebruikt).
Voorbeeld daarvan is het landelijke programma Van Afval Naar Grondstof (‘VANG’). Gemeenten zijn daarbij belangrijke partners, omdat zij verantwoordelijk zijn voor inzameling van het huishoudelijk afval. Berkelland wil voldoen aan de landelijke doelstelling uit het programma en minder dan 100 kilogram restafval per inwoner inzamelen.
Speerpunt Investeren in de samenleving. Wat willen we bereiken? • We ondersteunen initiatieven vanuit de samenleving op de manier die het beste bij dat initiatief past.
22
Wat gaan we daarvoor doen? Samen met inwoners, bedrijven, verenigingen en instellingen stellen we wijkagenda’s op en voeren ze uit. Bij projecten en activiteiten beginnen we zoveel mogelijk bij onze samenleving onder andere als onderdeel van het wijk- en kerngericht werken. Zo spelen we in op vragen vanuit de samenleving of betrekken de samenleving bij de inrichting van de openbare ruimte of het te ontwikkelen beleid. Dit doen we in co-creatie binnen dorpen en wijken. Zo ontstaan agenda’s die op de korte, de middellange dan wel op de lange termijn de leefomgeving ten goede komen. Hierin doen we een beroep op de betrokkenheid van de inwoners en faciliteren/motiveren we het eigenaarschap voor onderwerpen die van belang worden gevonden voor en door de diverse wijken/kernen. Kwaliteit In 2021 is verder gewerkt aan plannen op kern/-wijk niveau. In veel kernen en buurten zijn we aan de slag, zoals ook blijkt uit de ontwikkelagenda. De plannen verschillen van vorm en werkwijze, de mate van participatie is maatwerk en loopt uiteen van eigen regie van inwoners tot co-creatie op initiatief van de gemeente. Uitgangspunt is hierbij integraal werken (alle disciplines zijn betrokken) om daarmee het grootste maatschappelijke resultaat te kunnen behalen. We zien dat we niet alles tegelijk kunnen en gedwongen zijn te doseren, faseren en prioriteren.
Waarbij de verwachtingen over en weer realistisch en duidelijk zijn. Geld
We ondersteunen initiatieven uit wijken, buurten en kernen. (020.100) Dit doen we onder andere via het Berkellands Naoberfonds. Door de inzet van contactfunctionarissen wordt er ondersteuning gegeven op vragen vanuit de samenleving waarbij de leefbaarheid versterkt kan worden. De contactfunctionarissen werken gebiedsgericht en zorgen voor verbinding tussen inwoners, instanties en gemeente. Kwaliteit Het Naoberfonds is op stoom geraakt. Een tiental ideeën is gehonoreerd voor een bedrag van bijna € 40.000. We maken daarbij gebruik van de inzet van professionele begeleiding die wordt verzorgd onze 'ideeëndokter'. Dat zijn er iets minder dan in voorgaande jaren, wat we wijten aan de coronapandemie. Er waren/ zijn nog veel ideeën in ontwikkeling waardoor we in 2022 meer aanvragen en toewijzingen verwachten. Daarnaast zijn wij dagelijks bezig met het uitvoeren van het kern- en wijkgericht werken. We faciliteren bijeenkomsten van bewoners en financieren deels de kosten van projecten/activiteiten die betrekking hebben op het versterken van de leefbaarheid/prettige woonomgeving (zie ook de ontwikkelagenda). Geld
23
We ontwikkelen het gebiedswethouderschap verder door. De gebiedswethouder is de bestuurlijke ambassadeur voor het gebied en aanspreekpunt voor thema’s en onderwerpen die in een gebied leven. Kwaliteit De samenleving weet de gebiedswethouder als aanspreekpunt voor het gemeentebestuur steeds beter te vinden. De gebiedswethouder is in samenwerking met de desbetreffende portefeuillehouders (collega wethouders) steeds meer in verbinding met kern en wijk. Geld
We verstevigen onze netwerken in wijken en kernen en hebben oog voor die groepen die nog niet zo betrokken of in beeld zijn. Door vorm te geven aan zogeheten gebiedsgeoriënteerde kernteams, waarin verschillende disciplines (zowel intern als extern) samenwerken worden verbindingen gemaakt en zogeheten koppelkansen benut. Belangrijke thema’s en doelgroepen komen zo beter in beeld. Kwaliteit De zogeheten gebiedsgeoriënteerde kernteams, waarin verschillende disciplines (zowel intern als extern) samenwerken maakten verbinding met de samenleving en benutten zogeheten koppelkansen. Belangrijke thema’s en doelgroepen kwamen zo beter in beeld. Geld
Speerpunt Een uitnodigende leefomgeving. Wat willen we bereiken? • De kwaliteit van het groenonderhoud verbetert, met focus op duurzaam, schoon en kleurrijk. • Een leefomgeving voor jong en oud die uitnodigt om te bewegen.
Wat gaan we daarvoor doen? Bij plannen en onderhoud zetten we in op het stimuleren van ‘bewegen’ in onze leefomgeving. We vinden ‘bewegen’ in onze leefomgeving erg belangrijk. Zo kunnen onze inwoners bij inrichting en onderhoud in de openbare ruimte, in het kader van ‘Ambitiegericht beheer’ kiezen om meer in te zetten op het streefbeeld ‘Stimulerend om te bewegen, ontmoeten, recreëren’.
24
Kwaliteit In 2021 is een start gemaakt met het uitvoeringsplan Spelen en bewegen in de openbare ruimte. Alle speelvoorzieningen, toestellen, aantal kinderen en doelgroepen zijn in beeld gebracht. 2 keer per jaar worden alle voorzieningen geïnspecteerd op veiligheid. Op basis van het beleids- en uitvoeringsplan wordt gewerkt aan het verbeteren van de voorzieningen voor spelen en bewegen. Daarbij is extra aandacht voor het aansluiten van de voorzieningen bij de doelgroepen, bewegen en ontmoeten voor jong en oud, en mogelijkheden voor kinderen met een beperking. Voorbeelden die in 2021 zijn gerealiseerd zijn Prunusstraat-Esdoornstraat Borculo, wandelpad De Mors Eibergen, speelmogelijkheden Hasselt Eibergen, De Braak, Koeweidendijk en Oranjelaan Neede, Hazelnoot Ruurlo (ook voor kinderen met beperking). Geld
We beheren en onderhouden het openbaar groen en de gemeentelijke begraafplaatsen. (020.020) We moeten de tering naar de nering zetten en met minder middelen het onderhoud gaan uitvoeren. We gaan daarom over naar het minst onderhoudsintensieve groen. Meer (ruig) gras en struiken en minder perken bijvoorbeeld. Uiteraard wordt daarbij gekeken naar plekken die daarvoor het meest in aanmerking komen, maar het beeld van het openbaar groen zal veranderen. Een deel van het groenonderhoud gebeurt door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en het overige besteden we uit. Waar mogelijk respecteren we wensen van inwoners en ondernemers en blijven ook met hen in gesprek om mogelijkheden van hun inzet daarbij te bespreken. Er is ook minder vast budget opgenomen voor projecten en nieuwe speelvoorzieningen in de openbare ruimte. Kleinere noodzakelijke projecten kunnen nog uitgevoerd worden, maar de wat grotere projecten worden voortaan opgenomen op de jaarlijkse investeringslijst. Ook is het mogelijk de komende jaren geld voor projecten vrij te maken uit de (niet structurele) middelen voor ‘Investeren in Berkelland; wijk- en kern gericht werken'. Hoewel we in 2020 het budget voor het onderhoud van bomen nog hebben verhoogd, proberen we de tering naar de nering te zetten en is het budget met 10% (€ 25.000) verlaagd. Het bomenonderhoud proberen we nog efficiënter uit te (laten) voeren.
We hebben een wettelijke zorgplicht voor het onderhoud van onze bomen en we moeten ervoor zorgen dat we zo min mogelijk veiligheidsrisico’s lopen. Mocht er extra onderhoud nodig zijn door bijvoorbeeld bepaalde weersomstandigheden (zoals een zeer droge zomer) of specifiek meer onderhoud om veiligheidsproblemen te voorkomen, dan zullen we een beroep moeten doen op het budget ‘onvoorzien’ of de algemene reserve. We besparen ook op de aankoop van materialen die nodig zijn voor het onderhoud op de begraafplaatsen. Deze besparing gaat niet over de uren/inzet op onderhoud begraafplaatsen. We passen minder of goedkopere materialen toe, maar de begraafplaatsen blijven er wel netjes uitzien. We hebben geen budget meer voor het plaatsten van kerstversieringen in de openbare ruimte. Wij laten het versieren van de (eigen) leefomgeving bij onze samenleving (inwoners, bedrijven of organisaties). Kwaliteit De kwaliteit van het onderhoud van groen staat onder druk door beperkte onderhoudsbudgetten. Om binnen de onderhoudsbudgetten het groen in de dorpen en op de begraafplaatsen te kunnen onderhouden, zijn veel groenvakken omgevormd naar 25
goedkoper te beheren groentypen. Het gaat vooral om het omvormen van gazons naar bloemrijk gras (ecologisch), en het verminderen van de duurste groentypen zoals vaste planten en hagen. Dit heeft invloed op hoe de omgeving er uitziet.
Geld De kosten voor het onderhoud groen, en dan met name van het onderhoud aan bomen, zijn fors gestegen in 2021. Er is € 117.000 meer uitgegeven. Door ouderdom, stormschade en droogte is de conditie/vitaliteit van de bomen teruggelopen. Hierdoor moest er meer gekapt en gesnoeid worden en dat heeft tot extra kosten geleid. Ook de kosten voor het herplanten zijn daardoor gestegen. Een deel van deze kosten is als structureel aan te merken. Het nadeel wordt in 2021 grotendeels gecompenseerd door incidentele voordelen op begraven (€ 80.000) en overige kleine verschillen (€ 15.000). Per saldo een afwijking van € 22.000.
We investeren extra in verbetering van de kwaliteit van het groen(onderhoud). (020.120) We gaan de komende periode ook de extra middelen voor het verbeteren van het groenonderhoud verder aanwenden. Er is een uitvoeringsplan opgesteld om deze middelen zo effectief en efficiënt mogelijk in te zetten. We gebruiken deze middelen om achterstallig onderhoud weg te werken, maar ook om groen zo vorm te geven dat het onderhoud structureel goedkoper kan. Kwaliteit Er is in 2021, net als in 2020, een forse investering gedaan in het verbeteren van groen met een slechte kwaliteit. Het gaat hierbij om het vervangen van plantvakken, uitvoeren van achterstallig onderhoud bij vijvers, aanpak van plekken die niet meer goed functioneren, et cetera. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van het krediet voor verbeteren van groenvoorzieningen, uit Samen Investeren in Berkelland. Geld
We passen waar mogelijk ecologisch beheer toe, niet alleen bij bermen, maar ook andere terreinen, zoals parken, in gemeentelijk bezit. Doel is om onder andere meer insecten (zoals bijen) en andere (beschermde) dieren en planten te laten voorkomen in onze leefomgeving. Deze biodiversiteit helpt bij het verminderen van overlast van plagen (zoals de eikenprocessierups). Kwaliteit Binnen de bebouwde kom is de eerste slag gemaakt in het omvormen van gazons naar ecologisch beheer, oftewel bloemrijk gras. In Eibergen, Neede en Beltrum zijn grote gedeelten omgevormd. In totaal is in 2021 8 hectare gazon omgevormd naar bloemrijk gras. In 2022 volgen de andere kernen. Het gaat om de gazons die breder dan 3 meter zijn, en geen functie hebben als speelveld. De eerste meter langs voet- en fietspaden wordt wel als gazon gemaaid. 26
Ook in parken, en bij diverse ontwikkelingen wordt omgeschakeld naar meer ecologisch beheer en wordt rekening gehouden met de kansen voor biodiversiteit. In 2021 zijn de bermen buiten de bebouwde kom deels ecologisch gemaaid. Het budget is niet toereikend om overal ecologisch te beheren, want ecologisch bermbeheer (maaien en afvoeren) is duurder dan klepelbeheer (kneuzen van gras en laten liggen). Er vindt waar mogelijk binnen het budget ecologisch beheer plaats in de meest kansrijke bermen buiten de bebouwde kom. Geld
We realiseren groen/-blauwe parels (aantrekkelijke plekken met groen en water) in de kernen. Te denken valt aan goede waterbergingen/-infiltratie gecombineerd met groen, zoals ook in ons streefbeeld ‘Klimaatbestendig’ in de werkwijze ‘Ambitiegericht beheer’ is opgenomen. Kwaliteit Op diverse plekken zijn aantrekkelijke plekken met groen en water gerealiseerd, of verbeterd. Gekeken wordt ook waar kansen zijn om wateropvang in het groen te realiseren, om zo het water langer vast te houden en te infiltreren. Voorbeelden uit 2021 zijn de Vijverweg in Ruurlo (in samenwerking met waterschap), Ramsbeekweg Eibergen, De Mors in Eibergen (onder andere meer wandelmogelijkheden), Oranjelaan Neede, diverse wadi's in verschillende kernen. Geld
Speerpunt Leefomgeving aangepast aan het veranderende klimaat. Wat willen we bereiken? • Een leefomgeving die aangepast is aan het veranderende klimaat.
Wat gaan we daarvoor doen? We voeren het watertakenplan 2019-2023 uit (de opvolger van het gemeentelijk rioleringsplan) inclusief klimaatstresstest. (020.030) We hebben een watervisie en watertakenplan opgesteld met het Waterschap Rijn en IJssel. De afgelopen periode is klip en klaar geworden dat klimaat adaptief inrichten van onze buitenruimte noodzaak is. We werken integraal binnen onze organisatie, met het waterschap en met onze inwoners samen aan waterberging en waterinfiltratie (afkoppeling), opgenomen in een aantrekkelijke leefomgeving (blauw/groene parels zoals in Ruurlo en andere plekken in voorbereiding). We maken onze leefomgeving (beter) bestand tegen droogte en hitte, maar tegelijkertijd ook tegen wateroverlast. Daarbij hechten we veel waarde aan goede communicatie 27
met en naar inwoners en alle andere betrokkenen. Uiteraard blijft een robuuste afvoer van vuilwater (riool) onze kerntaak waarbij we op basis van risicogestuurd beheer zo efficiënt en effectief mogelijk te werk gaan. Kwaliteit Het rioolbeheer wordt conform planning uitgevoerd. Voorbeelden hiervan zijn: • De aanbesteding voor renovaties van mechanische riolering is in uitvoering en de volgende fase wordt voorbereid. • Reiniging en inspectie aan de riolering is uitgevoerd vervolg is in uitvoering. • Daarnaast is in de omgeving Diepenheimseweg Gelselaar de riolering vervangen en is er een regenwater riool aangelegd. Als we bij projecten het regenwater afkoppelen van de riolering vragen we de bewoners of we ook de regenwaterpijpen aan de voorkant van de woning mogen aansluiten op het regenwaterriool. Wij nemen de kosten hiervan mee in het totale project. Samen met het Waterschap Rijn en IJssel is de uitvoering van de stresstesten opgepakt. Geld Door met name hogere onderhoudslasten en hogere kosten voor calamiteiten hebben we voor het eerst sinds jaren een onttrekking moeten doen aan de voorziening riolering (€ 25.000). Een overzicht van de totale baten en lasten en een toelichting is opgenomen in de paragraaf lokale heffingen.
Speerpunt Veilige en makkelijk berijdbare wegen en paden. Wat willen we bereiken? • Veilige en makkelijk berijdbare wegen en paden zowel in het buitengebied als in de kernen, die aantrekkelijk zijn voor inwoners en bezoekers.
Wat gaan we daarvoor doen? We bepalen waar mogelijk samen met inwoners en ondernemers de (her)inrichting van onze wegen en paden. We onderhouden onze wegen op basis van het afgesproken kwaliteitsniveau ‘overwegend laag’. We overleggen (in het kader van wijk- en kerngericht werken) daarbij met inwoners en andere belanghebbenden of de wegfunctie en -inrichting nog past bij het gebruik en maken samen het ontwerp binnen de mogelijkheden die we hebben. Kwaliteit We gaan bij alles wat we doen op het gebied van verhardingen in de openbare ruimte uit van het afgesproken kwaliteitsniveau ‘overwegend laag’. Vanuit de vakgroep wegen pakken we met name onderhoudswerkzaamheden en monodisciplinaire (wegen)projecten op. We voeren stakeholderanalyses uit en informeren aanwonenden en belanghebbenden over het hoe en waarom van de maatregel. Afhankelijk van de maatregelen ligt de nadruk op informeren en raadplegen. Bij monodisciplinaire investeringsprojecten participeren we waar dat past op het niveau van meebeslissen. De integrale (multidisciplinaire) projecten worden uitgevoerd binnen het gebiedsteam. Daar 28
komt ook de integraliteit met de projecten vanuit het wijk- en kerngericht werken tot stand. Binnen die activiteiten is 'wegbeheer' een stakeholder en vanuit die rol overleggen we met inwoners en andere belanghebbenden of de functie en de inrichting van de weg of verharding nog past bij het gebruik. We maken samen het ontwerp binnen de mogelijkheden die we hebben. Daarbij gebruiken we het instrument `Ambitiegericht beheer`. Met dit instrument stellen we met een bepaalde buurt of straat op basis van een aantal maatschappelijk thema´s ambities vast. Die ambities krijgen dan vorm in het herinrichtingsplan. Deze aanpak draagt bij aan een beter gedragen, beter beheerbaar en bovendien duurzamer en meer toekomstbestendig plan. Geld
We investeren extra in onderhoud van wegen en paden in het buitengebied op basis van een plan van aanpak. (020.110) Er is eenmalig € 2.000.000 extra geld beschikbaar gesteld om een impuls te geven aan het onderhoud van wegen en paden in het buitengebied. We hebben een plan opgesteld voor uitvoering van deze impuls. Op basis van een gedegen analyse weten we waar we moeten investeren in het wegenonderhoud met de extra tijdelijke middelen. Deze extra middelen stellen ons in staat om de komende jaren op onderhoudskosten te kunnen besparen zonder dat we daarmee het afgesproken onderhoudsniveau (overwegend laag) geweld aan doen (zie ook activiteit ‘We onderhouden onze infrastructuur’). Kwaliteit Er is voor de kalenderjaren 2020, 2021 en 2022 éénmalig € 2.000.000 aan extra geld beschikbaar om een impuls te geven aan het onderhoud van wegen en paden in (met name) het buitengebied. De impuls moet het kwaliteitsniveau van fietsvoorzieningen en (bestrate) buitenwegen verhogen. We hebben een plan opgesteld voor uitvoering van deze impuls. Op basis van een gedegen analyse weten we waar we moeten investeren in het wegenonderhoud met de extra tijdelijke middelen. Bij de prioritering hebben we ook rekening gehouden met het maatschappelijk effect van een weg zoals hoeveelheid verkeer, schoolroutes, recreatieve routes en cultuurhistorie.
De extra middelen stellen ons in staat om in ieder geval tot en met 2023 het afgesproken onderhoudsniveau ('overwegend laag') te handhaven. (zie ook activiteit ‘We onderhouden onze infrastructuur’). In de jaren 2020 en 2021 hebben we €1,3 miljoen van het totaalbudget ingezet. Het inzetten van de overige gelden zit op schema en eind 2022 is het gehele impulsbudget ingezet. Met de resultaten van een geplande nieuwe globale visuele weginspectie in 2023 zal de impact van de inzet van het impulsbudget op de kwaliteit van de verhardingen duidelijk worden. Geld
29
We onderhouden onze infrastructuur. (020.040) We werken volgens het door het college vastgestelde ‘Wegbeheer gemeente Berkelland Beleidskeuzes en beheerkosten Update 2016-2020’. Het wegennet in Berkelland is divers. Voor de veiligheid is onderhoud noodzakelijk. Op basis van inspecties en het afgesproken kwaliteitsniveau ‘overwegend laag’ wordt jaarlijks bepaald welke wegen dat jaar onderhouden of vervangen worden. Deskundigen geven aan dat het huidige budget voor het onderhoud van wegen en paden nu al te laag is om het door de gemeenteraad vastgesteld niveau (overwegend laag) te kunnen bestendigen. De in deze begroting doorgevoerde bezuiniging van 10% op het onderhoudsbudget voor wegen zal uiteindelijk leiden tot een verlaging van de gemiddelde onderhoudskwaliteit. De verwachting is echter dat deze besparing de komende 3 jaar niet zal leiden tot kwaliteitsniveaus die zich buiten de bandbreedte van het huidige scenario (overwegend laag) bevinden. Dat komt doordat we de komende jaren de kwaliteitsimpuls voor wegen en paden in het buitengebied (€ 2.000.000) vanuit Samen Investeren in Berkelland gaan inzetten (zie de activiteit ‘We investeren extra in onderhoud van wegen en paden in het buitengebied op basis van een plan van aanpak’). We blijven uitgaan van het kwaliteitsniveau ‘overwegend laag’.