CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Eindrapportage Verkenning toekomstperspectief Achterhoek & Liemers

Raadsvergadering 5 maart 2024, gemeente BerkellandBij agendapunt: Aanpak Droogte Achterhoek16.886 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

effect denklijnen op landgebruik

Denklijn 1

6.000

ca. ha kansrijk met contouren van huidige natuur en ecologische verbindingszones

53

Denklijn 2

12.000

ca. ha kansrijk met contouren van huidige natuur en ecologische verbindingszones

Legenda GVG >50 cm-mv: te droog GVG 30-50 cm-mv: kansarm / matig kansrijk GVG <30cm-mv: kansrijk / zeer kansrijk Modelresultaten niet betrouwbaar

Fig. 62 Kansrijk binnen huidige natuur en ecologische verbindingszones (voormalige EHS) - denklijn 1

Fig. 63 Kansrijk binnen huidige natuur en ecologische verbindingszones (voormalige EHS) - denklijn 2

54

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

5.3 D R O O G T E M A AT R E G E L E N I N R E L AT I E TOT STEDELIJK GEBIED

Huidige situatie

Wanneer de maatregelenpakketten gebaseerd op denklijn 1 of 2 zonder aanpassingen worden doorgevoerd, heeft dat zeker consequenties voor het toekomstig waterbeheer in het stedelijkgebied en voor de toekomstige wijze van funderen en bouwen. Uitgaande van de huidige droogleggingsnormen voor stedelijk gebied wordt nu al zo’n 10% van het huidige stedelijke gebied geconfronteerd met te hoge grondwaterstanden. Bij ongewijzigd beleid loopt dit overlastpercentage op naar 25% van het stedelijkgebied bij denklijn 1 tot ruim 30% bij denklijn 2. Om de regionale doelstellingen voor de droogte aanpak van de Achterhoek & Liemers te kunnen effectueren, is een heroriëntatie op het stedelijk waterbeheer noodzakelijk, een heroriëntatie waarbij verschillende opgaven in samenhang met elkaar moeten worden opgelost. In willekeurige volgorde: moeten we wel vasthouden aan de droogleggingseis van 70 cm beneden maaiveld voor stedelijke bebouwing (kruipruimtes). Om te kunnen anticiperen op hogere grondwaterstanden zal er moeten worden nagedacht over ander vormen van funderen en kruipruimte-loos bouwen. Voor bestaande bebouwing moet naar andere oplossingen worden gezocht (lokale drainage rondom gebouwen, of waterdicht maken van kruipruimtes). Tegelijkertijd moet nog een groot deel van de rioleringssystemen worden gemoderniseerd, mede gericht op het afkoppelen van regenwater en dit infiltreren in de bodem.

Het bestaand stedelijk gebied kan op deze manier een belangrijke bijdrage leveren aan het vergroten van de watervoorraad. Daarnaast is de realisatie van meer ruimte voor piekberging in stedelijke

10%

blauw-groenstructuren wezenlijk voor een veilig, toekomstbestendig en klimaat robuust watersyteem. Tot slot wordt ook de noodzaak steeds urgenter om meer aandacht te

90%

besteden aan het kwaliteitsbeheer van stedelijke watersystemen en na te denken over het tegen gaan van stedelijke hittestress als gevolg van de klimaatverandering.

ca.

De oplossingsrichting voor de aanpak van al deze opgaven wijst in één richting: Meer ruimte voor water in de stad.

Legenda

1.500 ha bestaand stedelijk gebied met hoge wintergrondwaterstanden

Stedelijk gebied GHG <70 cm-mv in stedelijk gebied GHG <70 cm-mv buiten stedelijk gebied Modelresultaten niet betrouwbaar

Fig. 64 Stedelijke gebieden met hoge wintergrondwaterstanden (GHG) - huidige situatie

effect denklijnen op landgebruik

Denklijn 1

55

Denklijn 2

24%

37% 63%

76%

ca. Legenda

4.000 ha bestaand stedelijk gebied met hoge wintergrondwaterstanden

ca.

6.000 ha bestaand stedelijk gebied met hoge wintergrondwaterstanden

Stedelijk gebied GHG <70 cm-mv in stedelijk gebied GHG <70 cm-mv buiten stedelijk gebied Modelresultaten niet betrouwbaar

Fig. 65 Stedelijke gebieden met hoge wintergrondwaterstanden (GHG) - denklijn 1

Fig. 66 Stedelijke gebieden met hoge wintergrondwaterstanden (GHG) - denklijn 2

56

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

Samenvattend kan gesteld worden dat wanneer we het maatregelenpakket uit één van beide denklijnen willen realiseren er in het stedelijk gebied veel meer aandacht moet zijn voor een klimaat robuuste inrichting. De urgentie lijkt in eerste instantie te liggen bij de gebieden die geconfronteerd worden met hoge GVG’s en waarbij tegelijkertijd een stedelijke herinrichtings- of uitbreidingsopgave aan de orde is. Maar de aanpak is ook afhankelijk van de positie van de stad in het watersysteem van Achterhoek-Liemers. Op de kaart typering stedelijk gebied wordt weergegeven wat de belangrijkste kenmerken/ eigenschappen zijn m.b.t. de relatie watersysteem-stad. Dit kan gaan over de bijzondere positie van de stad binnen het watersysteem (IJsselstad of ligging aan de voet van de plateaurand van Winterswijk) of een dominant ontwikkelperspectief, zoals een kern in het landelijk gebied of een kern met een forse stedelijke ontwikkelopgave (Stedenband en oude IJsselzone) (figuur 69). W AT E R K W A L I T E I T De effecten van het doorvoeren van de maatregelenpakketten op de waterkwaliteit zijn in deze verkenning niet in beeld gebracht. De wisselwerking tussen kwantiteits- en kwaliteitsbeheer moet zeker in de volgende planfase aan de orde worden gesteld.

Legenda Niet kwetsbaar: afvoer aanwezig Kwetsbaar: droogval treed op Zeer kwetsbaar: afvoerstop HEN/SED/KRW beken

Fig. 67 Kroosvorming in watergang

Fig. 68 Kwetsbare watergangen door droogte in 2018 (een extreem droog jaar)

effect denklijnen op landgebruik

Legenda IJsselsteden Oude IJsselzone De Stedenband Kernen plateau-rand Kernen Achterhoek & Liemers

Fig. 69 Typering stedelijk gebied

57

58

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

5.4 D R O O G T E M A AT R E G E L E N I N R E L AT I E TOT AGRARISCH GEBIED Voor de landbouw zorgt de grotere grondwatervoorraad voor hogere

AFNAME DROOGTESCHADE IN EEN GEMIDDELD JAAR

opbrengsten in het groeiseizoen, doordat de droogteschade afneemt.

De afname van de droogteschade door denklijn 1 en 2 is weergegeven voor een

Tegelijkertijd betekenen de hogere grondwaterstanden in het voorjaar

gemiddeld jaar. In een gemiddeld jaar neemt bij denklijn 1 de droogteschade

een grotere kans op natschade in relatie tot de huidige gebruikseisen. Met

af met gemiddeld 1,5% op 105.000 hectare landbouwgrond (in totaal is

Waterwijzer landbouw zijn berekeningen gemaakt van de verandering in

er ongeveer 115.000 hectare landbouwgrond). Bij denklijn 2 neemt de

opbrengst (droogteschade + natschade) voor beide denklijnen. Waterwijzer

droogteschade af met gemiddeld 2,5% op 110.000 hectare landbouwgrond. De

landbouw gaat uit van de huidige gebruikseisen van de reguliere landbouw. De

landbouwopbrengst in kg product neemt daardoor toe met 2,5% op 110.000

resultaten zijn op de hieropvolgende kaarten weergegeven.

hectare. De toename in opbrengst verschilt ruimtelijk per locatie, dit is op de

Daarnaast is in de exceltabel het effect van de maatregelen op de

kaarten hiernaast te zien.

beregeningsbehoefte in beeld gebracht voor het plangebied Achterhoek & Liemers.

Fig. 70 Effecten op beregeningsbehoefte als gevolg van maatregelenpakket denklijn 1 en 2

effect denklijnen op landgebruik

Denklijn 1

ca.

105.000 ha met gemiddeld 1,5% meer opbrengst in de zomer dankzij denklijn 1

59

Denklijn 2

ca.

110.000 ha met gemiddeld 2,5% meer opbrengst in de zomer dankzij denklijn 2

Legenda 0 - 2% minder droogteschade 2 - 5% minder droogteschade 5 - 10% minder droogteschade 10 - 25% minder droogteschade 25 - 50% minder droogteschade 50 - 100% minder droogteschade

Fig. 71 Afname droogteschade in gemiddelde jaren - denklijn 1

Fig. 72 Afname droogteschade in gemiddelde jaren - denklijn 2

60

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

AFNAME DROOGTESCHADE IN EEN EXTREEM DROOG JAAR De afname van de droogteschade als gevolg van de maatregelenpakketten van denklijn 1 of 2 is weergegeven voor een extreem droog jaar (2018). In extreem droge jaren (zoals 2018) neemt bij denklijn 1 de droogteschade af met gemiddeld 2,5% van 105.000 hectare landbouwgrond. Bij denklijn 2 neemt de droogteschade af met gemiddeld 5% op 110.000 hectare landbouwgrond.

effect denklijnen op landgebruik

Denklijn 1

ca.

105.000 ha met gemiddeld 2,5% meer opbrengst in de zomer dankzij denklijn 1

61

Denklijn 2

ca.

110.000 ha met gemiddeld 5% meer opbrengst in de zomer dankzij denklijn 2

Legenda 0 - 2% minder droogteschade 2 - 5% minder droogteschade 5 - 10% minder droogteschade 10 - 25% minder droogteschade 25 - 50% minder droogteschade 50 - 100% minder droogteschade

Fig. 73 Afname droogteschade in gemiddelde jaren - denklijn 1

Fig. 74 Afname droogteschade in gemiddelde jaren - denklijn 2

62

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

A G R A R I S C H G E B I E D M E T H O G E V O O R J A A R S G R O N D W AT E R S TA N D E N

De effecten per bedrijf zijn afhankelijk van hoe de opbrengstverandering op

De effecten op de totale opbrengst (droogteschade + natschade) zijn voor een

de verschillende bedrijfspercelen uitpakt. Een van de maatregelen om de

gemiddeld jaar (dus geen extreem droog jaar) op kaart weergegeven. In de

natschade door de maatregelen te beheersen/verminderen is de (extra) inzet

groene gebieden neemt de totale opbrengst in een gemiddeld jaar toe, omdat de

van peilgestuurde drainage. De grondeigenaar heeft daarmee de mogelijkheid

droogteschade meer afneemt dan de natschade toeneemt. In andere gebieden

om te sturen in natschade op perceelsniveau, door het ontwateringsniveau

neemt de opbrengst gemiddeld af doordat de natschade sterker toeneemt dan

van de drains tijdelijk lager in te stellen. Nadeel is dat bij extra inzet van

de droogteschade afneemt (geel en lichtblauw). Sommige percelen krijgen te

peilgestuurde drainage de grondwatervoorraad afneemt, omdat extra

maken met grondwaterstanden die heel dicht tegen maaiveld of op maaiveld

grondwater wordt afgevoerd. Andere mogelijke manieren voor de omgang

komen. Hierbij is geen rekening gehouden met het effect van de regelbaarheid

met natschade als gevolg van grondwaterstandsverhoging zijn o.a. het

van het toekomstige watersysteem (peilgestuurde drainage). Het beeld van de

omschakelen naar andere gewastypen of later het land op gaan.

natschade, en daardoor ook van de totale opbrengst, lijkt daardoor mogelijk te negatief.

Fig. 75 Tijdreeksgrafiek grondwaterstandsverloop op een zandrug met projectie van het grondwaterstandsverloop als gevolg van de denklijnen

effect denklijnen op landgebruik

63

Denklijn 1

9% 30%

115.000 ha agrarisch gebied met 61% gemiddeld 50mm extra watervoorraad en 10.000 ha met hoge voorjaarsgrondwaterstanden ca.

Legenda Agrarisch gebied met extra watervoorraad Agrarisch gebied met extra watervoorraad, doorvoeren mitigerende maatregelen Agrarisch gebied met extra watervoorraad en te hoge GVG voor het huidig gebruik (> 20% opbrengstderving) Modelresultaten niet betrouwbaar

Fig. 76 Agrarisch gebied met extra watervoorraad / sterk verhoogde voorjaarsgrondwaterstanden per denklijn

Denklijn 2

28% 25%

115.000 ha agrarisch gebied met 47% gemiddeld 75mm extra watervoorraad en 32.000 ha met hoge voorjaarsgrondwaterstanden ca.

64

Zoals te verwachten ligt het grootste

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

Beekdalen

Stuwwallen

Zandruggen

areaal natte agrarische gronden als gevolg van de denklijnen in de lagere gebieden (beekdalen, vlakte op zand en vlakte op klei).

14%

10.000 HA 38%

48%

1% 1%

2.000 HA

50.000 HA

6% 18% 76%

98%

Fig. 77 Agrarisch gebied met extra watervoorraad / sterk verhoogde voorjaarsgrondwaterstanden per watersysteemtype in denklijn 1

Beekdalen

Stuwwallen

10.000 HA 43%

26% 31%

1% 2%

Zandruggen

2.000 HA

19% 97%

Fig. 78 Agrarisch gebied met extra watervoorraad / sterk verhoogde voorjaarsgrondwaterstanden per watersysteemtype in denklijn 2

50.000 HA

16% 65%

effect denklijnen op landgebruik

Plateaus

Vlakte op zand

8.500 HA

5% 24%

14% 39%

71%

Plateaus

26.000 HA 47%

27% 22%

51%

Vlakte op klei

11%

15.500 HA 41%

48%

Vlakte op zand

8.500 HA

65

Vlakte op klei

26.000 HA 44%

27% 29%

15.500 HA 33%

29% 38%

66

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

Op een aantal locaties in de Achterhoek en Liemers zijn dwarsdoorsneden gemaakt van gebieden met verschillen watersysteemtypes. Enkele kenmerkende doorsnedes worden nader toegelicht in deze rapportage. De resterende doorsnedes zijn in beeld opgenomen in de bijlage (Bijlage 2: effecten op lokaal niveau). Op de doorsnedes is het volgende inzichtelijk gemaakt: • het grondgebruik • de hoogteligging in meters ten opzichte van NAP • de watersysteemtypen (bijvoorbeeld beekdalen en zandruggen) • de gemiddelde voorjaarsgrondwaterstand (GVG, ongeveer op 1 april) in meters ten opzichte van NAP, zowel in de referentiesituatie als bij denklijn 1 en 2 Deze dwarsdoorsneden maken inzichtelijk op welke locaties de grondwaterstanden dichtbij het maaiveld zijn of komen, en waar de grondwaterstanden relatief diep zijn of blijven. De combinatie met het grondgebruik maakt inzichtelijk waar mogelijk aandachtspunten door te hoge of te lage grondwaterstanden aanwezig zijn, of gaan ontstaan door de denklijnen. Een algemene globale duiding van de GVG in relatie tot het grondgebruik is: • GVG < 30 cm onder mv: kansrijk voor natte natuur, te nat voor klassieke

H

landbouw en te nat voor bebouwd gebied • GVG 30 - 50 cm onder mv: kansarm/matig kansrijk voor natte natuur, nat

I

voor klassieke landbouw, te nat voor bebouwd gebied • GVG 50 -90 cm onder mv: te droog voor natte natuur, geschikt voor klassieke

O

landbouw, te nat voor bebouwd gebied

J

• GVG > 90 cm onder mv: te droog voor natte natuur, droog voor klassieke landbouw, geschikt voor bebouwd gebied

B F

N

Per dwarsdoorsnede is voor één punt ook een tijdreeksgrafiek weergegeven. Deze tijdreeksgrafieken geven een beeld van het verloop van de

K

L

D

E

G

grondwaterstanden in de tijd. Dus niet alleen de GVG op 1 april, maar ook het verloop in een gemiddeld jaar (2017) en in een extreem droog jaar (2018). Hierdoor ontstaat een completer beeld van het effect van de denklijnen

A C M

op de grondwaterstanden door de tijd heen. Ook maakt dit duidelijk dat de grondwaterstanden in het gebied sterk kunnen variëren, afhankelijk van de locatie. Fig. 79 Locaties doorsnedes

effect denklijnen op landgebruik

Locatie doorsnede en tijdgrafiek

67

Tijdgrafiek grondwaterstanden (5)

F'

5

F Legenda Legenda Beekdal Beekdalen Blauwe motor Stuwwalcomplexen Grote rivieren Grote rivieren Kleine blauwe motortjes Zandruggen Plateau Plateau's Stedelijk watersysteem Stedelijk watersysteem Vlakte op klei Vlakte op klei Vlakte op zand Vlakte op zand

F

F’

d2 d1 ref

Fig. 80 Doorsnede F: vlakte op zand, met locatieaanduiding, indicatie van de GVG en grondwaterstandsverloop voor de huidige situatie (ref), denklijn 1 (d1) en denklijn 2 (d2)

68

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

Op sommige plekken zorgt de hogere grondwaterstand, als gevolg van het doorvoeren van de maatregelenpakketten, voor meer kans op inundatie van het land. Dit zijn voornamelijk de natuurlijke lage (of ingesloten laagtes) in het landschap, waaronder ook de beekdalen. Om schade door inundatie tegen te gaan is er meer plek nodig voor het bergen van water.

H I

O J

B F

N

K

L

D

E

G

A C M

Fig. 81 Locaties doorsnedes

effect denklijnen op landgebruik

Locatie doorsnede en tijdgrafiek

69

Tijdgrafiek grondwaterstanden (2)

B' 2

B

Legenda Legenda Beekdal Beekdalen Blauwe motor Stuwwalcomplexen Grote rivieren Grote rivieren Kleine blauwe motortjes Zandruggen Plateau Plateau's Stedelijk watersysteem Stedelijk watersysteem Vlakte op klei Vlakte op klei Vlakte op zand Vlakte op zand

B

B’

d2 d1 ref

Fig. 82 Doorsnede B: beekdal middenloop, met locatieaanduiding, indicatie van de GVG en grondwaterstandsverloop voor de huidige situatie (ref), denklijn 1 (d1) en denklijn 2 (d2)

70

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

5.5 D R O O G T E M A AT R E G E L E N I N R E L AT I E TOT PIEKBERGING

grondwaterstandstijging tussen denklijn 1 en 2 in, maar dichter bij denklijn 2. De kans op inundatiesituaties na realisatie van de gebiedsspecifieke uitwerking Winterswijk lijkt daarom op de situatie bij denklijn 2, maar neemt iets minder

I N U N D AT I E B I J E X T R E M E N E E R S L A G

sterk toe dan bij denklijn 2.

De kaarten geven weer welke gebieden bij de huidige waterhuishoudkundige inrichting en het huidige klimaat bij extreem zware buien onder water lopen (inundatiediepte 30 cm of meer). Het kaartje van T=100 geeft daarbij weer welke gebieden statistisch eens in de 100 jaar onder water lopen, en het kaartje met T=1000 geeft weer welke gebieden statistisch eens in de 1.000 jaar onder water lopen. Door klimaatverandering zullen dergelijke zware buien in de toekomst vaker gaan optreden, omdat de neerslag en extreme neerslag in de winter toenemen, en de intensiteit van extreme regenbuien in de zomer ook toeneemt. In de klimaatscenario’s van het KNMI uit 2014 wordt bij het WH scenario in 2050 een toename van extreme buien met ongeveer 15 à 20% verwacht. In 2023 komt het KNMI met nieuwe klimaatscenario’s, die mogelijk een grotere toename van extreme buien laten zien. E F F E C T VA N D E D E N K L I J N E N Ook de maatregelen tegen droogte in de denklijnen hebben effect op de kans op voorkomen van deze inundatiesituaties. Door de hogere grondwaterstanden die door de denklijnen op gaan treden is er minder bergingsruimte in de bodem beschikbaar om extreem zware buien op te vangen. Er zal daardoor bij eenzelfde extreme bui eerder inundatie (boven maaiveld) optreden.

Uit modelanalyses volgt dat bij de grondwaterstandsverhoging zoals die bij denklijn 2 optreedt, extreme inundatiesituaties twee keer zo vaak zullen optreden. Dit betekent dat bij volledige realisatie van denklijn 2, de inundatiesituatie op de kaart van T=100 eens in de 50 jaar op zal kunnen treden in plaats van eens in de 100 jaar. En de inundatiesituatie op de kaart van T=1000 zal eens in de 500 jaar op kunnen treden in plaats van eens in de 1.000 jaar. Bij denklijn 1 is de grondwaterstandstijging kleiner, en daardoor neemt (naar rato van de mate van grondwaterstandstijging) ook de kans op optreden van de inundatiesituaties op de kaarten minder sterk toe dan bij denklijn 2. In de gebiedsspecifieke uitwerking Winterswijk zit de mate van Fig. 83 Inundatie op het land

effect denklijnen op landgebruik

Regenbui van 70mm in 1u (frequentie eens in de 100 jaar)

Legenda Inundatiediepte > 30 cm Stedelijk gebied HEN/SED/KRW beken

Fig. 84 Inundatie bij extreme neerslag

Regenbui van 160mm in 2u (frequentie eens in de 1000 jaar)

71

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

5.6 VERANDERING BEEKAFVOEREN EN VERDAMPING

effect denklijnen op landgebruik

Fig. 87 Droogval Bemersebeek

73

74

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

6. CONCLUSIES EN HANDELINGSPERSPECTIEF

6.1 BEOORDELING EFFECTEN VAN DE BEIDE M A AT R E G E L E N - PA K K E T T E N

Het maatregelenpakket op basis van Denklijn 1, zorgt ervoor dat de

In de voorgaande hoofdstukken is na het formuleren van de hoofdopgave

balans tussen wateroverlast en droogteschade niet verder verslechtert

voor het toekomstige watersysteem, een verkenning uitgevoerd hoe met de

door de klimaatverandering, ervan uitgaande dat voor compensatie van

inzet van maatregelen een toekomstperspectief kan worden geschetst. Er zijn

klimaatverandering 40 á 50 mm extra water nodig is. In feite wordt daarmee

maatregelen pakketten ontwikkeld uitgaande van 2 denklijnen; pakket 1 start

in de toekomst de huidige situatie geaccepteerd en gehandhaafd. De

vanuit de huidige grondgebruikseisen en brengt in beeld wat dan de maximale

grondwatervoorraad op 1 april neemt generiek met 50mm toe, en lokaal met

watervoorraad is die aan het watersysteem kan worden toegevoegd en pakket

meer dan 100 mm.

VERSCHILLEN TUSSEN BEIDE DENKLIJNEN

2 zet in op het maximaal benutten van kansen en mogelijkheden in het waterbodemsysteem, waardoor lokaal aanpassingen in het huidig grondgebruik

Het maatregelenpakket op basis van Denklijn 2, zorgt voor een robuuster

noodzakelijk zullen zijn. De effecten van de twee denklijnen zijn hierna

watersysteem, en geen verdere achteruitgang door klimaatverandering + herstel

samengevat in twee schema’s (figuur 88 en 89).

van de balans tussen wateroverlast en droogteschade. De grondwatervoorraad op 1 april neemt generiek met 75 mm toe, en lokaal met meer dan 100 mm. De

De effectkaarten van de beide denklijnen op de grondwaterstanden laten

baten van denklijn 2 zijn hoger dan van denklijn 1, maar de kosten van denklijn 2

een significante stijging van de grondwaterstanden in het groeiseizoen zien.

zijn ook hoger, en de effecten ingrijpender.

Hierdoor neemt de grondwatervoorraad toe, evenals de transpiratie van planten, in praktisch het hele gebied van de Achterhoek en Liemers. Dit is gunstig voor

CONCLUSIES

de (natte) natuur, en zorgt in droge perioden voor hogere opbrengsten voor de

De inzet van deze verkenning via de 2 denklijnen was vooral gericht op

landbouw en minder droogteschade aan (openbaar) groen. Mogelijk ingrijpende

het schetsen van een haalbaar en robuust toekomstperspectief voor het

nadelige effecten van hogere grondwaterstanden in winter en voorjaar zijn

watersysteem van de Achterhoek en Liemers. Het maatregelenpakket

toenemende natschade voor de landbouw, en natschade in bebouwd gebied.

van denklijn 1 lijkt de opgave van 100 mm niet te kunnen bedienen en de

Hierbij is wel van belang dat deze berekende nadelige effecten van de twee

consequenties van de concrete realisatie van denklijn 2 lijken op voorhand

denklijnen worst- case zijn, omdat de regelbaarheid van het toekomstige

nogal fors. De vraag is echter of nu al een keuze gemaakt zou moeten worden

watersysteem niet is meegenomen. Het beeld van de natschade is daardoor

tussen een planrealisatie gebaseerd op één van beide denklijnen. Het antwoord

mogelijk te negatief.

daarop is negatief, omdat een generiek beeld voor de Achterhoek en Liemers nog niet genoeg ‘gebiedsspecifiek’ is om het optimale maatregelen pakket op te kunnen baseren. ‘Gebiedsspecifiek’ heeft zowel betrekking op de bijzondere

conclusies en handelingsperspectief

75

Extra watervoorraad:

Gemiddeld 50mm (lokaal > 100mm)

Natte natuur

van:

Stedelijk gebied:

15.000 ha stedelijk gebied 4.000 ha sturen op klimaatrobuuste oplossingen

Landbouw:

115.000 ha landbouwgrond 105.000 ha +1,5% opbrengst 110.000 ha +2,5% opbrengst

9.000 ha natte natuur 3.000 ha kansrijk naar: 4.000 ha kansrijk

gem.

(gemiddeld jaar)

gem.

(extreem droog)

10.500 ha met hoge GVG

Kosten:

(gemiddeld jaar)

€ 0,5 miljard technische realisatiekosten

Legenda

D1

Fig. 88 Samenvatting denklijn 1 (huidige gebruikseisen sturend)

76

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

Extra watervoorraad:

Gemiddeld 75mm (lokaal > 100mm)

Natte natuur

van:

Stedelijk gebied:

15.000 ha stedelijk gebied 6.000 ha sturen op klimaatrobuuste oplossingen

Landbouw:

115.000 ha landbouwgrond 105.000 ha +2,5% opbrengst 110.000 ha +5% opbrengst

9.000 ha natte natuur 3.000 ha kansrijk naar: 5.500 ha kansrijk

gem.

gem.

32.500 ha met hoge GVG

Kosten:

Legenda

Fig. 89 Samenvatting denklijn 2 (watersysteem sturend)

(gemiddeld jaar)

(extreem droog)

(gemiddeld jaar)

€ 1 miljard technische realisatiekosten

D2

conclusies en handelingsperspectief

gebiedseigenschappen wanneer we inzoomen op een concreter schaalniveau, als op de wensen en ambities van andere invalshoeken en belangen die een rol spelen in dat betreffende deelgebied. Dat zo’n ‘gebiedsspecifieke’ uitwerking van het maatregelenpakket veel concreter inzicht geeft in wat je in waterhuishoudkundig opzicht in dat gebied kunt willen, is aangetoond met de gebiedspilot Winterswijk, die parallel aan deze verkenning is uitgevoerd. Daarover hierna een korte samenvatting van resultaten en inzichten. S A M E N VAT T E N D ; De beide denklijnen geven op het schaalniveau van de gehele Achterhoek en Liemers een goed inzicht in de bandbreedte van het speelveld waarbinnen de oplossingen voor de droogte problematiek gevonden kunnen worden. Het optimale maatregelenpakket moet op een concreter schaalniveau, ‘gebiedsspecifiek’ worden uitgewerkt.

77

78

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

6.2 WINTERSWIJK ALS GEBIEDSSPECIFIEKE UITWERKING Met de resultaten en inzichten van de twee denklijnen als vertrekpunt is in overleg met de werkgroep bodem en water Winterswijk, gebiedskenners en hydrologen van het Waterschap een specifieke set maatregelen opgesteld. Voor de watersysteemtypen die relevant zijn voor Winterswijk zijn enkele optimalisaties van het maatregelenpakket doorgevoerd en zijn enkele maatregelen toegevoegd (zie bijlage 3: gebiedsspecifieke aanpassing van maatregelen). Juist door in te zoomen blijkt dat met behoud van de effectiviteit van de droogte maatregelen, de negatieve consequenties voor de gebiedskwaliteiten en het grondgebruik sterk teruggebracht kunnen worden (zie figuur 92, 93 en 94). De inzichten die we verkregen hebben met de gebiedsspecifieke uitwerking, in combinatie met de effecten die in beeld zijn gebracht na doorvoering van de maatregelenpakketten gebaseerd op de denklijnen 1 en 2, vormen gezamelijk de bouwsteen-water voor de planverkenning.

GEBIEDSSPECIFIEKE

Legenda Legenda Beekdal Beekdalen Blauwe motor Stuwwalcomplexen Grote rivieren Grote rivieren Kleine blauwe motortjes Zandruggen

Vlakte op zand Vlakte op zand

Fig. 90 Watersysteemtypen Winterswijk

10

20

30

35 40

50

60

70 DENKLIJN 2

Vlakte op klei Vlakte op klei

0

DENKLIJN 1

Stedelijk watersysteem Stedelijk gebied

UITWERKING

Plateau Plateau's

80

Fig. 91 Positionering van de gebiedsspecifieke uitwerking in relatie tot de denklijnen

90

100 (mm)

conclusies en handelingsperspectief

79

Extra watervoorraad:

Gemiddeld 60mm (lokaal > 100mm)

Natte natuur

van:

Stedelijk gebied:

800 ha stedelijk gebied 400 ha sturen op klimaatrobuuste oplossingen

Landbouw:

9.400 ha landbouwgrond 8.100 ha +2% opbrengst 8.300 ha +4,5% opbrengst

1.300 ha natte natuur 500 ha kansrijk naar: 850 ha kansrijk

gem.

(gemiddeld jaar)

gem.

1.500 ha met hoge GVG

Kosten:

Legenda

Fig. 92 Samenvatting Gebiedsspecifieke uitwerking - Winterswijk

(extreem droog)

(gemiddeld jaar)

€ 70 miljoen technische realisatiekosten

GS

80

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

Extra watervoorraad:

Gemiddeld 35mm (lokaal > 100mm)

Natte natuur

van:

Stedelijk gebied:

800 ha stedelijk gebied 300 ha sturen op klimaatrobuuste oplossingen

Landbouw:

9.400 ha landbouwgrond 7.800 ha +1% opbrengst 8.000 ha +2,5% opbrengst

1.500 ha natte natuur 500 ha kansrijk naar: 700 ha kansrijk

gem.

(gemiddeld jaar)

gem.

500 ha met hoge GVG

Kosten:

(extreem droog)

(gemiddeld jaar)

€ 30 miljoen technische realisatiekosten

Legenda

D1

Fig. 93 Samenvatting denklijn 1 (huidige gebruikseisen sturend) - Winterswijk

conclusies en handelingsperspectief

81

Extra watervoorraad:

Gemiddeld 70mm (lokaal > 100mm)

Natte natuur

van:

Stedelijk gebied:

800 ha stedelijk gebied 400 ha sturen op klimaatrobuuste oplossingen

Landbouw:

9.400 ha landbouwgrond 8.300 ha +2,5% opbrengst 8.500 ha +5,5% opbrengst

1.300 ha natte natuur 500 ha kansrijk naar: 900 ha kansrijk

gem.

(gemiddeld jaar)

gem.

(extreem droog)

2.500 ha met hoge GVG

Kosten:

Legenda

Fig. 94 Samenvatting denklijn 2 (watersysteem sturend) - Winterswijk

(gemiddeld jaar)

€ 85 miljoen technische realisatiekosten

D2

82

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

6.3 INTEGRALE PLANNING ALS METHODE OM DE J U I S T E B A L A N S T E B E PA L E N Deze verdiepende verkenning naar het functioneren van het huidige en toekomstige watersysteem van de Achterhoek en Liemers geeft informatie en inzicht over de bouwsteen-water. Het is geen plan, die stap komt hierna. Daarom kan het antwoord op de balansvraag niet vanuit deze verkenning beantwoord worden, dat behoort tot het domein van de integrale planning. Je zou kunnen stellen dat met deze verkenning het estafettestokje overgaat van bouwstenenfase naar de fase van integrale planvorming. In deze planfase moet de ingewikkelde ruimtelijke puzzel worden gelegd waarin de verschillende gebiedsopgaven in een integraal plan samenhangend worden opgelost. Naast watersysteemherstel gaat het hier onder andere over woningbouw, energietransitie, de stikstofproblematiek en natuurherstel. Of de overdracht van bouwstenenfase naar integraal plan succesvol zal verlopen is afhankelijk van een aantal randvoorwaarden: Als voorbeeld; zijn de verschillende bouwstenen compleet en qua methodiek vergelijkbaar zodat integratie mogelijk en navolgbaar wordt en is er overeenstemming over het schaalniveau waarop het plan moet worden uitgewerkt (Achterhoek en Liemers als één eenheid, of opdeling in enkele regio’s of inrichtingsplannen voor deelgebieden).

Alle kennis en inzichten, als resultaat van deze verdiepingsfase, vatten we samen in 2 eindproducten: de ‘waterkaart’ Achterhoek & Liemers, als de bouwsteen-water voor het verdere planproces en een voorstel voor schaal en begrenzing van de te hanteren planningseenheden.

conclusies en handelingsperspectief

83

Welke balans?

+ ZON

D2 D1

Fig. 95 Tijdlijn van het watersysteem (zoekrichting: het watersysteem in balans)

84

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

6.4 B O U W S T E E N WAT E R; 2 WAT E R K A A RT E N VOOR DE ACHTERHOEK & LIEMERS

de toegenomen droog- natverschillen in het landschap. Om gebiedsbreed

Op gebiedsniveau wordt niet één strategie gepresenteerd maar de breedte

te realiseren, ontstaan op de relatief lage delen van het gebied hoge

van het speelveld waarbinnen als volgende stap een ‘gebiedsspecifieke’

grondwaterstanden. Het een kan niet zonder het ander.

hogere grondwaterstanden (en daarmee een grotere grondwatervoorraad)

uitwerking van het maatregelenpakket dient te worden opgesteld. De breedte van het speelveld bevindt zich in principe tussen de maatregelenpakketten

De hogere grondwaterstanden zorgen ervoor dat op het merendeel van

van denklijn 1 en 2. Daarom presenteren we 2 waterkaarten, beide als

de landbouwgronden de droogteschade afneemt. In het voorjaar kunnen

verbeelding van de effecten en consequenties van de maatregelen die zijn

de laagstgelegen percelen geconfronteerd worden met veel hogere

uitgewerkt voor zowel spoor 1 als spoor 2. In de waterkaarten vatten we

grondwaterstanden, waardoor de natschade daar kan toenemen. Als de

effecten samen voor de 4 belangrijkste vormen van grondgebruik; Water,

totale opbrengst met meer dan 20% afneemt (deze locaties zijn op de kaart

Landbouw, Natuur en Stad. De legenda is zo opgebouwd dat de verhoudingen

weergegeven) zal het huidige landbouwkundig gebruik waarschijnlijk

tussen de grondgebruiksvormen zichtbaar zijn, wat het areaal is en waar

niet meer economisch rendabel zijn. Hier zou het grondgebruik aangepast

kansen en opgaven liggen. Duidelijk is dat de condities wijzigen, verschillen

moeten worden. In het algemeen kan gesteld worden dat de condities voor

tussen drogere en nattere gebieden nemen toe, waardoor nieuwe inrichtings-,

de huidige natuurgebieden die afhankelijk zijn van hoge grondwaterstanden,

cq. gebruiksvraagstukken ontstaan. Een klimaat robuust watersysteem voor

sterk in kwaliteit zullen verbeteren en er ontstaan kansrijke locaties voor

Achterhoek en Liemers vraagt om een andere (innovatieve) benadering van

natuurontwikkeling.

Legenda

Huidig oppervlaktewatersysteem

Water

Natuurlijke laagtes (deels bestaande uit ingesloten laagtes en grotendeels overlappend met inundatiegebied > 30cm bij een T = 100 bui) Natuurgebied 22.000 ha

Natte natuurgebieden Droge natuurgebieden Natura 2000-gebieden

4.000 HA Agrarisch gebied 115.000 ha

105.000-110.000 HA

Agrarisch gebied met hogere GVG’s

Stedelijk gebied 15.000 ha Fig. 96 Legenda Waterkaart

500 HA

Kansrijke natte natuur Landbouwpercelen met verminderde droogteschade Ingesloten landbouwpercelen binnen natuurgebied

5.000 HA

Landbouwpercelen in natuurlijke laagtes

4.500 HA

Overige percelen Met GVG > 70cm

4.000 HA

Met GVG < 70cm: kans optreden hoge grondwaterstanden

1,5% GEMIDDELD, 2,5% IN EXTREEM DROGE JAREN

conclusies en handelingsperspectief

Fig. 97 Ruimte voor water: water, landbouw, natuur en stad op basis van de hydrologische effecten van denklijn 1

85

86

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

Tot slot nog een opmerking: hoe compleet is de legenda van de watersysteemkaart? Omdat de maatregelenpakketten vooral gebaseerd zijn op hun effectiviteit voor de aanpak droogte Achterhoek en Liemers, is het kaartbeeld nog niet compleet. Met name maatregelen die noodzakelijk zijn voor een duurzaam waterkwaliteitsbeheer moeten nog in beeld worden gebracht en hieraan worden toegevoegd. Hetzelfde geldt voor noodzakelijke ingrepen m.b.t. de waterveiligheid (zoals ruimte voor dijkversterking).

Legenda

Huidig oppervlaktewatersysteem

Water

Natuurlijke laagtes (deels bestaande uit ingesloten laagtes en grotendeels overlappend met inundatiegebied > 30cm bij een T = 100 bui) Natuurgebied 22.000 ha

Natte natuurgebieden Droge natuurgebieden Natura 2000-gebieden

5.500 HA Agrarisch gebied 115.000 ha

105.000-110.000 HA

Agrarisch gebied met hogere GVG’s

Stedelijk gebied 15.000 ha Fig. 98 Legenda Waterkaart

1.000 HA

Kansrijke natte natuur Landbouwpercelen met verminderde droogteschade Ingesloten landbouwpercelen binnen natuurgebied

14.000 HA

Landbouwpercelen in natuurlijke laagtes

16.000 HA

Overige percelen Met GVG > 70cm

6.000 HA

Met GVG < 70cm: kans optreden hoge grondwaterstanden

2,5% GEMIDDELD, 5% IN EXTREEM DROGE JAREN

conclusies en handelingsperspectief

Fig. 99 Ruimte voor water: water, landbouw, natuur en stad op basis van de hydrologische effecten van denklijn 2

87

88

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

6.5 OPDELING IN 17 PLANNINGSEENHEDEN De verdere uitwerking van de maatregelenpakketten, die in samenhang met alle andere gebiedsopgaven voor de Achterhoek en Liemers moeten worden uitgewerkt, zullen leiden tot een forse herinrichtingsopgave voor het huidige landschap. Dat betekent dat de effecten van de gewenste integrale oplossingen voor die gecombineerde opgaven, op inrichtingsniveau moeten worden uitgewerkt en doordacht. Dit vraagt om een schaalniveau dat gedetailleerd genoeg is om effecten voor oa. verkaveling en landschappelijke opbouw in beeld te brengen. Dit is het schaalniveau van het ‘gebiedsplan’. Omdat inmiddels in de planningswereld het vertrekpunt ‘water en bodem sturend’ is omarmd, is het voor de hand liggend dat op basis van de belangrijkste watersysteemeigenschappen wordt gezocht naar een logische opdeling in planningseenheden. Het voorstel is dan ook om de planningseenheden te baseren op 2 invalshoeken; watersysteemkenmerken (stroomgebieden en watersysteemtype) gecombineerd met een gebiedsindeling die ingegeven wordt door een samenhangende, dominante inrichtingsopgave (agrarischlandelijkgebied, de landgoederen zone, dominante stad-land problematiek, etc.). Mede op basis van positieve ervaringen met de ‘behapbare’ omvang van de gebiedspilot Winterswijk, lijkt een opdeling van Achterhoek en Liemers in 17 planningseenheden vooralsnog een logisch voorstel.

Deze planningseenheden vormen daarmee ook het goede startpunt voor de gewenste concretisering van het brede maatregelenpakket van de 2 denklijnen, richting een ’gebiedsspecifiek’ maatregelen pakket droogte als bouwsteen-water voor de 17

Legenda Plateau Centrale Achterhoek Klei-/rivierenlandschap Stroomgebiedsgrens Gemeentegrens Landgoederenzone

integrale gebiedsuitwerkingen.

Fig. 100 Input voor planningseenheden

89

conclusies en handelingsperspectief

Schipbeek west

Lochem Schipbeek oost

Zutphen

Berkelland west Steenderen

Landgoederenzone Oost Gelre

Het Broek De Stedenband

Montferland

Rijnstrangen

Fig. 101 Planningseenheden integrale gebiedsuitwerkingen

Berkelland plateau

Varsseveld Oude IJsselzone

Aalten

Winterswijk

90

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

6.6 VERVOLG PLANPROCES Hiervoor is al gesteld dat met de presentatie van deze verdiepingsslag voor

• Rond de bouwstenen fase af. Voor de opstelling van de bouwsteen- water

het watersysteem van Achterhoek & Liemers, het estafettestokje overgaat van

heeft dit de volgende consequenties:

bouwstenenfase naar de fase van integrale planvorming. De overgang tussen

• Werk voor alle planningseenheden een ’gebiedsspecifiek’ maatregelen

beide fasen is een cruciale periode, waarin het nadenken over de opzet van

pakket droogte uit als basis voor de bouwsteen-water voor het betreffende

het planproces voor het integrale gebiedsplan van invloed zal zijn op de wijze

gebied. Bouw hierbij voort op de ontwikkelde methodiek voor Winterswijk.

van afronding van de bouwstenenfase. Het is van groot belang dat er regie

• Ontwikkel dit maatregelenpakket als eerste stap in het integrale planproces

wordt gevoerd op de wisselwerking tussen beide planfasen. Op basis van de opgedane ervaringen tijdens de totstandkoming van dit product, hierbij een

in samenspraak met het gebied en betrokken partijen. • Maak de bouwsteen water compleet door aan de droogtemaatregelen

aantal aanbevelingen voor de beoogde afstemming en procesvoorstellen voor

in ieder geval de maatregelen die noodzakelijk zijn voor een duurzaam

de afronding van de bouwstenenfase:

waterkwaliteits- en waterveiligheidsbeheer toe te voegen.

• Start met de vaststelling van de onderverdeling in planningseenheden

• Ontwikkel voor elke planningseenheid een kader waarbinnen de lopende

en bepaal het detailniveau en aard waarop gegevens en inzichten over de

projecten aanpak droogte, zoals ‘Elke Druppel De Grond In’, als pilots voor

verschillende bouwstenen worden aangeleverd.

de realisatiestrategie worden voortgezet en uitgebreid (leren-doen-beter doen).

Legenda

Huidig oppervlaktewatersysteem

Water

Natuurlijke laagtes (deels bestaande uit ingesloten laagtes en grotendeels overlappend met inundatiegebied > 30cm bij een T = 100 bui) Natuurgebied 3.200 ha

Natte natuurgebieden Droge natuurgebieden Natura 2000-gebieden

850 HA Agrarisch gebied 9.400 ha Agrarisch gebied met hogere GVG’s

8.100-8,300 HA

Fig. 102 Legenda Waterkaart

Landbouwpercelen met verminderde droogteschade

150HA

Ingesloten landbouwpercelen binnen natuurgebied

450 HA

Landbouwpercelen in natuurlijke laagtes

1.100 HA Stedelijk gebied 800 ha

Kansrijke natte natuur

Overige percelen Met GVG > 70cm

400 HA

Met GVG < 70cm: kans optreden hoge grondwaterstanden

2% GEMIDDELD, 4,5% IN EXTREEM DROGE JAREN

conclusies en handelingsperspectief

Fig. 103 Ruimte voor water: water, landbouw, natuur en stad op basis van de hydrologische effecten van de gebiedsspecifieke uitwerking

91

92

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

BIJLAGEN

B I J L AG E 1: M A AT R E G E L E N N A D E R B E S C H O U W D

In deze bijlage staat op het grondgebied van de Achterhoek en Liemers afgebeeld waar de maatregelen in de modelberekeningen zijn opgenomen. Met een inschatting van de individuele effecten per maatregel, wat de maatregelen ongeveer kosten, en wie aan de knoppen draait voor het inzetten van de maatregelen.

opgeleide waterloop uitloop-/verdeelconstructie

Fig. 104 Infiltratie beekwater via opgeleide waterloop

pomp opvangbekken

Fig. 105 Infiltratie beekwater via pompsystemen

BIJLAGEN

Legenda Zandruggen < 50 hectare (geen infiltratie) Zandruggen > 50 hectare (100mm infiltratie) Stuwwalcomplexen (300mm infiltratie)

Inschatting individueel effect: lokaal > 100mm Inschatting technische kosten: € 250 milj. Wie draait aan de knop: collectief & privaat

Fig. 106 Ligging zandruggen en stuwwalcomplexen >50 ha voor zoetwaterberging/infiltratie

93

94

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

Legenda Natte natuur 200m buffer rond natte natuur (grondwaterberegening uit) Beregeningsputten

Inschatting individueel effect: lokaal Inschatting technische kosten: € 2,5 mln. Wie draait aan de knop: collectief

Fig. 107 Ligging grondwaterberegening rondom natte natuur (zone 200m)

conclusies en B handelingsperspectief IJLAGEN

Legenda Legger watergang Top10NL watergang

Inschatting individueel effect: 10-30mm (d1) - 15-50mm (d2) Inschatting technische kosten: € 85 mln. (d1) - 150 mln. (d2) Wie draait aan de knop: collectief & privaat

Fig. 108 Ligging te verondiepen watergangen

95

96

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

Legenda Verhard gebied

Inschatting individueel effect: lokaal 100mm (d1) - lokaal > 100mm (d2) Inschatting technische kosten: € 150 mln. (d1) - 300 mln. (d2) Wie draait aan de knop: collectief & privaat

Fig. 109 Ligging verhard gebied voor afkoppelen en infiltreren neerslag

BIJLAGEN

Legenda Aanwezigheid buisdrainage

Inschatting individueel effect: 10-30mm (d1) - 30-60mm (d2) Inschatting technische kosten: € 30 mln. (d1) - 50 mln. (d2) Wie draait aan de knop: privaat

Fig. 110 Ligging bestaande drainage die wordt omgezet naar peilgestuurde drainage

97

98

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

Legenda Waterwingebieden Intrekgebieden

Inschatting individueel effect: lokaal 300mm Inschatting technische kosten: € 15 mln. (per jaar) Wie draait aan de knop: collectief

Fig. 111 Ligging van het intrekgebied van drinkwaterwinningen voor infiltratie (van dec t/m maart)

conclusies en B handelingsperspectief IJLAGEN

Legenda Beekdalen Beregening

Inschatting individueel effect: 15-50mm Inschatting technische kosten: € 3 mln. Wie draait aan de knop: collectief & privaat

Fig. 112 ligging grondwaterberegening in beekdalen

99

100

H + N + S · h e t w a t e r s y s t e e m i n b a l a ns

Legenda Beekdalen

Inschatting individueel effect: 40-80mm Inschatting technische kosten: € Wie draait aan de knop: collectief

Fig. 113 ligging van de beekdalen waar drainainge wordt verwijderd

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=5fb76264-2409-4e0c-8262-e586354294aa