Bijlage 1 Bestuursrapportage 2023
Tekst van het document
Bestuursrapportage 2023
2
INHOUDSOPGAVE Inleiding ...........................................................................................................................................4 Leeswijzer........................................................................................................................................7 Onze aantrekkelijke leefomgeving...................................................................................................8 Passend wonen .............................................................................................................................14 Vitaal platteland .............................................................................................................................17 Nieuwe energie..............................................................................................................................19 Een toekomstbestendig sociaal domein ........................................................................................24 Sport en cultuur bewegen je! .........................................................................................................38 Werken en leren ............................................................................................................................43 Veiligheid
.......................................................................................................................................53 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering ............................................................................................58 Overzicht van algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien ..........................................................62
3
INLEIDING De bestuursrapportage 2023 is het tussentijdse rapportagemoment voor 2023. Net als vorig jaar geven wij in de bestuursrapportage een stand van zaken op basis van de ons bekende gegevens per 1 juli. De bestuursrapportage richt zich ook alleen op het jaar 2023. In de bestuursrapportage is bij alle programma's sprake van een stijging van de loonkosten. Dit is een doorwerking van de CAO en in enkele gevallen van het overhevelen van projectbudget. We lichten dit bij de programma's niet afzonderlijk toe. De afwijkingen met een structureel karakter die in deze bestuursrapportage staan zijn al opgenomen in de perspectiefnota en op die manier al verwerkt in het meerjarenperspectief. In de bestuursrapportage zijn alleen die activiteiten opgenomen waarop een afwijking te melden is.
Financiële samenvatting Hieronder geven we de aanpassingen groter dan € 250.000 aan. Omdat de bestuursrapportage ook veel wijzigingen bevat die budgettair neutraal zijn sluiten de hieronder genoemde bedragen veelal niet aan op de bedragen in de tabellen. Per saldo is de verwachting dat we € 590.000 minder uitgeven. Nadelen • Bestemmen voor verwachte prijsstijgingen en extra taken in 2023 (€ 2.802.000) De algemene uitkering laat een voordeel zien dat bestaat uit compensatie voor loon- en prijsstijging. Omdat we nog prijsstijgingen verwachten in 2023 reserveren we het overschot voor dit doel. • Energiearmoede (€ 413.000) Door de motie om het extra dividend Twence in te zetten voor de energiearmoede is hier sprake van een extra last. Deze wordt wel gedekt door een extra inkomst uit dividend. • WMO voorspelmodel (€ 380.000) Het aantal mensen dat gebruik maakt van de WMO neemt toe. Dit jaar gebruiken we voor het eerst het WMO voorspelmodel waardoor we dichter op de werkelijkheid zitten. De lasten nemen hierdoor wel verder toe. • Rente doorbelasting (€ 339.000) In de begroting is rekening gehouden met een rentelast voor afval en riolering van 1%. Door de rente die we ontvangen van de BNG en de vertraging in investeringen valt dit percentage lager uit. Hierdoor ontstaat een voordeel op afval en riolering. Volgens het geldend beleid voegen we dit voordeel toe aan de voorzieningen.
Daardoor ontstaat een nadeel voor de exploitatie.
Voordelen • •
•
•
Algemene uitkering (€ 3.050.000) Als gevolg van loon en prijscompensatie ontvangen we voor 2023 extra middelen. Dividend (€ 618.000) Zowel de BNG als Twence keren over 2022 een hoger dividend uit dan verwacht. Het extra dividend van Twence (€ 413.000) wordt ingezet als dekking voor de extra lasten energiearmoede. Vrijval ombuigingsreserve (€ 550.000) Om eenmalige investeringen te kunnen doen bij het realiseren van bezuinigingen was een bedrag van € 600.000 beschikbaar. Hiervan is slechts voor € 50.000 gebruik gemaakt. Het restant kan vrijvallen. NABO Ruurlo (€ 400.000) Voor het realiseren van de NABO Ruurlo is een subsidie ontvangen. 4
•
Rente (€ 296.000) De BNG lost de eeuwig durende lening dit jaar niet af. Dit levert een rentevoordeel op. Voor de bedrijfsvoering lenen we regelmatig kortdurend geld. Door de gestegen rente op de kapitaalmarkt zijn de lasten voor het lenen van geld ook gestegen, hierdoor valt het voordeel lager uit.
Onderstaande tabel is een samenvattende tabel waarin de cijfers van alle programma's bij elkaar zijn gebracht. Voor een toelichting op de verschillen verwijzen we u naar de programma's. Bedragen x €1.000 Exploitatie
Realisatie 2022
2023 (vastgesteld)
Raadsbesluiten
Wijzigingen 2023
Bestuursrapportage
2023 (Na bestuursrapportage)
010 Onze aantrekkelijke leefomgeving Lasten
-21.550
-21.578
-20
1
-2.763
-24.360
Baten
10.396
11.785
0
-1
871
12.655
Onttrekkingen
4.846
828
20
0
1.980
2.828
Stortingen
-493
-397
0
0
397
0
-6.801
-9.362
0
0
485
-8.877
Lasten
-6.200
-7.082
0
5
-523
-7.599
Baten
4.054
3.194
0
-5
121
3.310
Onttrekkingen
363
102
0
0
268
370
Stortingen
-659
0
0
0
0
0
-2.443
-3.786
0
0
-134
-3.919
Lasten
-1.148
-1.501
0
-488
-2.278
-4.267
Baten
689
1
0
488
612
1.100
Onttrekkingen
192
15
0
0
1.594
1.609
Stortingen
-74
0
0
0
0
0
Totaal 030 Vitaal platteland
-341
-1.486
0
0
-72
-1.558
Lasten
-956
-1.978
0
-526
-2.132
-4.637
Baten
106
0
0
526
1.709
2.236
Onttrekkingen
660
0
0
0
0
0
Totaal 040 Nieuwe energie
-190
-1.978
0
0
-423
-2.401
Lasten
-36.515
-32.813
-483
0
-4.873
-38.169
Baten
5.993
1.399
0
0
3.445
4.844
Onttrekkingen
1.108
45
483
0
601
1.129
Stortingen
-872
0
0
0
-609
-609
-30.286
-31.368
0
0
-1.435
-32.804
Totaal 010 Onze aantrekkelijke leefomgeving 020 Passend wonen
Totaal 020 Passend wonen 030 Vitaal platteland
040 Nieuwe energie
050 Een toekomstbestendig sociaal domein
Totaal 050 Een toekomstbestendig sociaal domein
5
060 Sport en Cultuur Lasten
-6.279
-5.963
-225
-2
-642
-6.832
Baten
477
85
0
2
827
913
Onttrekkingen
863
1.032
225
0
-312
945
Stortingen
-50
0
0
0
-26
-26
-4.989
-4.846
0
0
-154
-5.000
Lasten
-29.928
-28.879
-1.133
68
-1.349
-31.292
Baten
12.433
10.811
0
-68
1.280
12.023
-3
2.632
1.133
0
326
4.091
-506
0
0
0
-799
-799
-18.004
-15.436
0
0
-541
-15.977
Lasten
-4.894
-5.376
0
0
-396
-5.772
Baten
162
114
0
0
0
114
Onttrekkingen
20
0
0
0
167
167
-4.712
-5.263
0
0
-229
-5.492
Lasten
-21.237
-21.623
-831
-96
-2.920
-25.470
Baten
2.616
1.877
0
96
-11
1.962
Onttrekkingen
2.393
474
831
0
1.827
3.132
Stortingen
-4.042
-192
0
0
0
-192
Totaal 090 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering
-20.270
-19.464
0
0
-1.104
-20.569
Totaal 060 Sport en Cultuur 070 Werken en leren
Onttrekkingen Stortingen Totaal 070 Werken en leren 080 Veiligheid
Totaal 080 Veiligheid 090 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering
100 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien Lasten
-2.737
-5.024
0
0
-67
-5.091
Baten
98.510
98.114
0
0
4.267
102.381
Totaal 100 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien
95.772
93.091
0
0
4.199
97.290
Gerealiseerd resultaat
7.738
102
0
0
590
692
6
LEESWIJZER Opzet bestuursrapportage De opzet van de bestuursrapportage 2023 is gelijk aan de opzet van 2021 en 2022. In de bestuursrapportage zijn de teksten uit de begroting 2023 opgenomen. In de kolom raadsbesluiten is de overheveling van budgetten uit de jaarrekening opgenomen. In de kolom wijzigingen zijn budgettair neutrale wijzigingen binnen een programma weergegeven en in de kolom bestuursrapportage zijn de wijzigingen opgenomen die in deze bestuursrapportage zijn verwerkt. In de kolom 2023 (na bestuursrapportage) vindt u de aangepaste begroting voor 2023. Bij de activiteiten is een toelichting opgenomen hoe het tot 1 juli met deze activiteiten is gegaan. Hierbij maken we gebruik van 2 indicatoren. Kwaliteit en Geld. We presenteren in deze bestuursrapportage alleen die activiteiten waarbij minimaal een van de indicatoren niet groen is. Om snel te zien hoe het met de indicator kwaliteit is gesteld maken we gebruik van 3 kleuren, hierna geven we per kleur aan wat dit betekent: De indicator kwaliteit geeft aan hoe het gaat met de activiteit. Afwijkingen in de planning worden ook bij dit onderdeel benoemd. G Niets bijzonders, in de meeste gevallen zal er ook geen verdere toelichting staan. O Kleine aanpassing. R Wijziging met impact.
De indicator geld geeft aan hoe het met de uitputting van de budgetten staat. Ook hier gebruiken we de 3 kleuren. Voor geld hebben we de volgende criteria gehanteerd. G Afwijkingen van minder dan € 50.000. O Een nadelige afwijking tussen € 50.000 en € 100.000 (ook als deze gedekt wordt) of een voordeel groter dan € 50.000. R Een nadeel groter dan € 100.000.
7
ONZE AANTREKKELIJKE LEEFOMGEVING Wat speelt er? Speerpunt Wijk- en kerngericht werken. (010.020) Wat willen we bereiken? • We sluiten aan bij de werkelijke behoefte in onze samenleving en ondersteunen wijken en kernen op de manier die het best bij hen past.
Wat gaan we daarvoor doen? We ondersteunen initiatieven uit wijken, buurten en kernen. (020.100) Dit willen we onder andere doen via een vervolg op het Berkellands Naoberfonds dat nu 4 jaar actief is en op veel waardering vanuit onze samenleving kan rekenen. Onze gebiedscontactpersonen geven ondersteuning op vragen, processen en initiatieven vanuit de samenleving. Onze contactpersonen werken gebiedsgericht en zorgen voor verbinding tussen inwoners, instanties en gemeente. Kwaliteit (Groen)
Naast het uitvoeren van concrete projecten in en met onze samenleving werken we o.a. met het Naoberfonds. Doel is om inwoners te stimuleren om initiatieven te nemen en uitvoeren die de Berkellandse samenleving verbeteren, versterken en de leefbaarheid vergroten. Tot 1 juni: 2023: 7 aanvragen werden gehonoreerd, 1 aanvraag werd afgewezen met als reden dat het de leefbaarheid niet vergroot en 5 aanvragen zijn nog in behandeling. Geld (Oranje)
Er wordt € 320.000 onttrokken vanuit de nog resterende gelden Samen investeren in Berkelland (reserve) voor de lopende projecten van wijk en kerngericht werken.
Speerpunt Een klimaatbestendige leefomgeving. (010.030) Wat willen we bereiken? • Een aantrekkelijke leefomgeving die is aangepast aan het veranderende klimaat.
Wat gaan we daarvoor doen? We beheren en onderhouden het openbaar groen en de gemeentelijke begraafplaatsen. (020.020) Een schone, groene, duurzame, toegankelijke, klimaatbestendige en kleurrijke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen, vergroot de aantrekkelijkheid van Berkelland voor onze inwoners, maar ook voor nieuwkomers en toeristen. Dat willen we graag zo houden en verbeteren. We moeten echter ook nog steeds de tering naar de nering zetten en met de beschikbare middelen het onderhoud uitvoeren. Daarom gaan we door met maken van zo onderhoudsextensief mogelijk openbaar groen. Meer (ruig) gras en struiken en minder perken bijvoorbeeld. Uiteraard wordt daarbij gekeken naar plekken die daarvoor het meest in aanmerking komen, maar het beeld van het openbaar groen zal blijven veranderen. Klimaatverandering zorgt ervoor dat de kwaliteit van ons groen onder grote druk staat. Zo hebben
8
we bijvoorbeeld te maken met bomen- en plantensterfte door droogte. Daarom heeft het nemen van klimaatadaptieve maatregelen onze grote aandacht. Een deel van het groenonderhoud gebeurt door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en het overige besteden we uit. We proberen daar waar mogelijk wensen van inwoners en ondernemers te respecteren en blijven ook met hen in gesprek om mogelijkheden van hun inzet daarbij te bespreken. In 2022 is het Beleidsplan Spelen en Bewegen in de openbare ruimte (2022-2031) door de gemeenteraad vastgesteld en de komende jaren wordt hier volop uitvoering aan gegeven. Kwaliteit (Groen)
De kwaliteit van het onderhoud van groen staat onder druk door beperkte onderhoudsbudgetten. Om binnen de onderhoudsbudgetten het groen in de dorpen en op de begraafplaatsen te kunnen onderhouden, zijn veel groenvakken omgevormd naar goedkoper te beheren groentypen. Het gaat vooral om het omvormen van gazons naar bloemrijk gras (ecologisch), en het verminderen van de duurste groentypen zoals vaste planten en hagen. Dit heeft invloed op hoe de omgeving er uitziet. Geld (Oranje)
Door de hoge inflatie zijn er hierdoor structurele tekorten op de volgende budgetten: groen bebouwde kom, speelvoorzieningen en begraafplaatsen. Respectievelijk € 19.500, € 11.800 en € 2.550. Deze tekorten worden gedekt uit de stelpost prijsstijgingen. We voeren het watertakenplan 2019-2023 uit (de opvolger van het gemeentelijk rioleringsplan). (020.030) We hebben een watervisie samen opgesteld met het Waterschap Rijn en IJssel en op basis daarvan een uitvoeringsplan dat ten einde loopt (Watertakenplan 2019-2023). We kijken waar het huidige plan op basis van de visie en actuele ontwikkelingen geactualiseerd en aangepast moet worden. Duidelijk is dat klimaatadaptie daarbij voorop staat; met name de aspecten (extreme) wateroverlast en droogte. In 2023 leggen we de gemeenteraad daarom een nieuw herijkt Watertakenplan inclusief kostenraming voor. Deze nieuwe (meerjarige) kostenraming voor onderhoud en investeringen is de basis voor de (toekomstige) hoogte van de rioolheffing. We werken integraal samen met alle collega’s in de openbare ruimte, het waterschap en onze inwoners. Waterinfiltratie (onder andere afkoppeling) en tijdelijke waterberging (in plaats van afvloeiing) zijn daarbij speerpunten. Uiteraard blijft een robuuste afvoer van vuilwater (riool) onze kerntaak waarbij we op basis van risico gestuurd beheer zo efficiënt en effectief mogelijk te werk gaan.
De rioolheffing zoals die in het actuele Watertakenplan 2019-2023 is opgenomen, stijgt normaliter, naast de prijsinflatie, jaarlijks met 2% om zo naar een kostendekkend tarief in 2030 te komen. Tot die tijd is het tarief niet kostendekkend en gebruiken we ook de egalisatievoorziening riool (reserve) om de noodzakelijke investeringen en onderhoud aan het riool te kunnen financieren. Kwaliteit (Groen)
Het rioolbeheer wordt conform planning uitgevoerd. In het kader van prioritering van werkzaamheden hebben we het reinigen en inspecteren van vrijvervalriolering doorgeschoven naar 2024/2025.
9
Geld (Oranje)
Er wordt € 70.000 in 2023 onttrokken uit de voorziening riolering voor de inhuur van een medewerker riolering. Wegens de hoge werkdruk is er tijdelijk extra capaciteit nodig. Er wordt € 100.000 onttrokken vanuit de voorziening riolering voor het opstellen van het nieuwe watertakenplan 2024–2034 en het zorgen voor een integrale aanpak klimaatadaptie.
Speerpunt Mobiliteit. (010.040) Wat willen we bereiken? • Alle woningen, bedrijven en voorzieningen in Berkelland zijn voor iedereen bereikbaar. • Veilige en makkelijk berijdbare wegen en paden zowel in het buitengebied als in de kernen, die aantrekkelijk zijn voor inwoners en bezoekers.
Wat gaan we daarvoor doen? We houden Berkelland bereikbaar. We richten ons op goede doorstroming zodat we snel van A naar B komen. Goed en betrouwbaar regulier openbaar vervoer vinden we ook daarom onmisbaar voor onze inwoners. We zetten ons in voor het behoud van verbindingen in het openbaar vervoer en voor verbetering van het openbaar vervoer. Wat ons betreft komt er geen ‘Noordtak’ van de Betuwelijn door ons mooie landschap. Kwaliteit
Geld (Oranje)
Beveiligen van Niet Actief Beveiligde Overweg (NABO) Ruurlo In de begroting 2023 is er € 800.000 opgenomen voor het krediet om bij te dragen aan het volledig beveiligen van de NABO Ruurlo. Hierop is er nu een voordeel van € 400.000, omdat de provincie Gelderland nu ook € 400.000 gaat bijdragen aan deze beveiliging. We onderhouden onze infrastructuur (wegen en paden). (020.040) De Berkellandse wegen- en padenstructuur is niet alleen mooi, zij moet ook veilig zijn. We hebben als grote plattelandsgemeente een relatief groot aantal kilometers wegen en paden te onderhouden en te vervangen (rehabiliteren). We doen dat op basis van het door de gemeenteraad vastgestelde kwaliteitsniveau ‘Overwegend laag’. De laatste jaren is het gemiddelde kwaliteitsniveau nipt op peil gehouden door onderhoud te plegen met incidentele middelen. Dat vinden we niet langer verantwoord. We willen een plus maken in het wegenbeheer om op het afgesproken kwaliteitsniveau te blijven. Daarom willen we het budget voor structureel onderhoud verhogen met € 500.000 per jaar. Bij meevallers in de gemeentelijke begroting willen we het budget verder aanvullen met € 300.000 per jaar. We maken een omslag naar een vorm van beheer waarbij de keuze voor een investering of onderhoud altijd gebaseerd is op een goede afweging tussen kosten (langjarig bezien), prestaties (o.a. gebruik en aanzien van de weg) en risico’s (o.a.
hoe lang kan de weg nog veilig gebruikt worden). De komende jaren richten we ons niet alleen op onderhoud, maar ook op rehabilitatie van wegen, fietsverbindingen en paden. Van klompen- en kerkenpaden wordt veel gebruikgemaakt en ze worden gevonden en gewaardeerd door toeristen. We zetten in op voortzetting van de ondersteuning aan 10
klompenpaden. We hebben aandacht voor de positie van de oude en nieuwe N18 in Eibergen, met oog voor het onderliggende wegennet. Veranderend weggebruik, bijvoorbeeld veroorzaakt door groter wordende landbouwvoertuigen en elektrische fietsen, vraagt om aandacht voor verkeersveiligheid. We gaan het bermbeheer buitengebied op een nieuwe leest schoeien. De bermpalen worden overbodig zodra het RVO, zoals afgesproken, gebruik gaat maken van de gedigitaliseerde kadastrale grenzen. Kwaliteit (Oranje)
Onderhoud wegen We onderhouden onze infrastructuur op het kwaliteitsniveau ‘overwegend laag’. De onderhoudsvraag stijgt echter uit boven de beschikbare middelen. Over 2023 groeit dat verschil en is er sprake van een aanzienlijke onderhoudsachterstand ondanks de structurele toevoeging aan het onderhoudsbudget van € 500.000. De inflatie heeft dat proces versneld. Geld (Rood)
Er is een structureel tekort op het budget groot onderhoud wegen om het gekozen onderhoudsniveau te kunnen handhaven. Daarnaast is er sprake van prijsstijgingen. We vullen het budget nu aan voor compensatie van de prijsstijgingen ter hoogte van € 190.500. Dit dekken we uit de stelpost prijsstijgingen. Daarnaast vullen we het budget voor 2023 aan met de vrijvallende kapitaallasten voor wegen van € 104.000. Het volledig resterende bedrag in de egalisatiereserve groot onderhoud wegen ter hoogte van € 759.000 wordt onttrokken voor het uitvoeren van groot onderhoud wegen. Dat zorgt er direct voor dat de onderhoudsachterstand in 2023 minder erg oploopt en het voorkomt dat er vroegtijdig hoge(re) vervangingskosten ontstaan.
Wat mag het kosten? De begroting 2023 kent ten opzichte van de begroting 2022 een andere programmastructuur. De lasten van onderwijs worden nu verantwoord bij het programma Werken en leren. Per abuis zijn de vrijvallende kapitaallasten van onderwijs van € 397.000 aan de reserve onderwijshuisvesting nog in dit programma opgenomen. Bij deze bestuursrapportage passen we dat aan. Activiteit 010.010.010: € 833.000 overhevelen van restant incidentele budgetten van de omgevingswet. Het gaat dus om een technische wijziging. Activiteit 010.020.010: Er wordt € 320.000 onttrokken vanuit de nog resterende gelden Samen investeren in Berkelland (reserve). Zie activiteit voor de toelichting. Activiteit 010.030.010: Er wordt € 310.000 onttrokken vanuit de nog resterende gelden Samen investeren in Berkelland (reserve) ten gunste van speelvoorzieningen. Activiteit 010.030.030: Er wordt € 100.000 onttrokken vanuit de voorziening riolering voor het opstellen van het nieuwe watertakenplan 2024 – 2034. Er wordt € 70.000 onttrokken uit de voorziening riolering voor de inhuur van een medewerker riolering. Zie activiteit voor de toelichting. Tot slot wordt er € 577.000 toegevoegd aan de voorziening vanwege lagere door te berekenen rente en achterblijvende investeringen.
Activiteit 010.040.010: Het volledig resterende bedrag in de egalisatiereserve groot onderhoud wegen ter hoogte van € 759.000 wordt onttrokken. Het budget van groot onderhoud wegen wordt geïndexeerd met € 190.500. Zie activiteit voor de toelichting. Een voordeel van € 400.000 op het project NABO, omdat de provincie Gelderland nu ook € 400.000 gaat bijdragen aan deze beveiliging. Zie activiteit voor de toelichting. Activiteit 010.700.010: Lagere doorberekende rente en achterblijvende investeringen zorgen voor een voordeel op deze activiteit. Activiteit 010.050.010: In de begroting 2023 hebben we nog rekening gehouden met een egalisatiereserve afval. Volgens de regelgeving moet deze reserve worden omgezet in een voorziening. Dit leidt ertoe dat we in deze bestuursrapportage de storting in de reserve vervangen door een toevoeging aan de voorziening.
11
Bedragen x €1.000 Exploitatie
Realisatie 2022
2023 (vastgesteld)
Raadsbesluiten
Wijzigingen 2023
Bestuursrapportage
2023 (Na bestuursrapportage)
Lasten 010.010.010 Iedereen wordt op tijd geïnformeerd over de Omgevingswet
-379
0
0
0
-833
-833
010.020.010 Ontwikkeling wijken, buurten en kernen
-565
-350
0
0
-320
-670
010.020.020 Subsidieren wijken en kernen
-24
-25
0
0
0
-25
010.030.010 We beheren ons openbaargroen en de begraafplaatsen
-2.337
-1.615
-20
0
-473
-2.108
010.030.030 We beheren onze waterhuishouding
-2.231
-2.636
0
0
-747
-3.383
010.040.010 We onderhouden onze infrastructuur
-4.040
-4.079
0
1
-1.075
-5.153
010.050.010 Afval scheiden
-3.794
-2.835
0
0
0
-2.835
010.050.020 Zwerfafval
-66
-54
0
0
0
-54
010.500.010 Loonkosten
-5.312
-5.420
0
0
-265
-5.685
010.700.010 Rente en afschrijving
-2.802
-4.564
0
0
949
-3.615
Totaal Lasten
-21.550
-21.578
-20
1
-2.763
-24.360
010.020.020 Subsidieren wijken en kernen
0
0
0
0
0
0
010.030.010 We beheren ons openbaargroen en de begraafplaatsen
381
344
0
0
0
344
010.030.030 We beheren onze waterhuishouding
6.659
7.618
0
0
207
7.825
010.040.010 We onderhouden onze infrastructuur
433
256
0
-1
400
656
010.050.010 Afval scheiden
2.809
3.513
0
0
264
3.777
114
54
0
0
0
54
Totaal Baten
10.396
11.785
0
-1
871
12.655
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-11.154
-9.793
-20
0
-1.892
-11.705
Baten
010.050.020 Zwerfafval
12
Onttrekkingen 010.710.010 Reserves
4.846
828
20
0
1.980
2.828
Totaal Onttrekkingen
4.846
828
20
0
1.980
2.828
-493
-397
0
0
397
0
Totaal Stortingen
-493
-397
0
0
397
0
Mutaties reserves
4.353
431
20
0
2.377
2.828
Gerealiseerd resultaat
-6.801
-9.362
0
0
485
-8.877
Stortingen 010.710.010 Reserves
Kaders die de raad heeft vastgesteld • • •
Van Afval naar Grondstof Watertakenplan Berkelland 2019-2023 Beleidsplan spelen en bewegen
13
PASSEND WONEN Wat speelt er? Speerpunten Passend wonen in Berkelland. (020.010) Wat willen we bereiken? • We faciliteren het toevoegen van woningen naar behoefte. Deze behoefte ligt zowel in ‘reguliere woningen’ als ‘woningen voor aandachtsgroepen’. Onder aandachtsgroepen scharen we bijvoorbeeld senioren, inwoners met een beperking, arbeidsmigranten en inwoners met een woonwagencultuur. • Randvoorwaarden en beleid op orde brengen. We hebben te maken met verouderd wonen & zorgbeleid, een nieuwe regionale woonagenda, de invoering van de omgevingswet en een aflopende woonvisie. De komende jaren brengen we daarom ons beleid en bijhorende uitvoeringsinstrumenten zoals verordeningen en beleidsregels op orde, anticiperend op de omgevingswet. • Dat onze inwoners zo lang mogelijk, met eventuele ondersteuning, zelfredzaam en gezond blijven en daardoor zelfstandig kunnen wonen in een huis. In een duurzame en vitale omgeving die veiligheid en comfort biedt. • Voldoende verpleeghuisplekken wanneer een zelfstandige woonsituatie niet passend is bij de zorgvraag.
Wat gaan we daarvoor doen? We gebruiken onze gemeentelijke grondpositie om adaptief te kunnen programmeren. (020.010.060) • •
Waar nodig zetten we grondbeleid in om te sturen op woningbouw. Dit wordt per casus/project afgewogen. We herijken de nota Grondbeleid en stellen een Nota Kostenverhaal op die inspelen op de mogelijkheden van de Omgevingswet.
Kwaliteit (Oranje)
We verwachten de herijkte nota Grondbeleid en de Nota Kostenverhaal te kunnen opleveren na inwerkingtreding van de Omgevingswet. Geld
We vernieuwen en optimaliseren themabreed ons beleid en strategie. (020.010.040) • • •
• • •
We stellen begin 2023 een hernieuwde regionale woonagenda vast. We stellen in 2023 een woonzorgvisie op. We stellen in vervolg op de regionale woonagenda een hernieuwde lokale woonvisie of woonkoers, binnen de kader van de omgevingsvisie, op. De woonzorgvisie kan hier onderdeel van zijn. Het eind 2022 of begin 2023 herijkte beleid op arbeidsmigranten wordt opgenomen in het nieuwe woonbeleid. We stellen nieuw woonwagenbeleid op in 2023 en nemen dit beleid op in het woonbeleid. We maken prestatieafspraken met ProWonen en de huurdersverenigingen in het licht van de afschaffing van de verhuurderheffing en het grotere investerend vermogen dat ProWonen hierdoor krijgt. We stellen na actualisatie van ons woon(zorg)beleid een (regionale) huisvestingsverordening op. 14
•
We zijn gestart met het optimaliseren van het proces rondom wooninitiatieven en woonzorginitiatieven. We streven naar een betere dienstverlening door meer overzicht te creëren en meer structuur aan te brengen. Hierdoor willen we initiatiefnemers sneller helderheid bieden of een initiatief wel of niet kansrijk is.
Kwaliteit (Oranje)
Door de naderende komst van de Wet Versterking Regie op de Volkshuisvesting (Wvrv) vervalt de verplichting van een woonzorgvisie en worden nieuwe eisen gesteld aan gemeenten. Er komt hierdoor geen wonen, welzijn, zorgvisie maar een volkshuisvestingsprogramma. Wij gaan door met voorbereiden en zodra er meer duidelijkheid komt van het Rijk, kunnen we verdere stappen zetten voor onze aandachtsgroepen. Dit geldt ook voor de woonvisie, de woonvisie wordt vervangen door een volkshuisvestingsprogramma. Ook deze bereiden we in 2023 voor. Geld
Wat mag het kosten De mutaties vermeld onder kolom Bestuursrapportage betreft het overzetten van restant 2022 naar 2023. Bedragen x €1.000 Exploitatie
Realisatie 2022
2023 (vastgesteld)
Raadsbesluiten
Wijzigingen 2023
Bestuursrapportage
2023 (Na bestuursrapportage)
Lasten 020.010.010 we zetten voor alle doelgroepen in op goed wonen in duurzame en toekomstbestendige woningvoorraad
-47
-68
0
0
-2
-70
020.010.020 Woningbouw BraakHaaksbergseweg
-2
0
0
0
0
0
020.010.040 We vernieuwen en optimaliseren themabreed ons beleid en strategie
-30
-50
0
0
0
-50
020.010.060 We gebruiken onze gemeentelijke grondpositie om adaptief te kunnen programmeren
-1.425
-886
0
0
-157
-1.043
020.020.030 Goede dienstverlening rondom wonen
-146
-271
0
5
-70
-335
020.020.040 We voegen nieuwe woningen toe
-120
-600
0
0
0
-600
020.030.010 integrale wijkontwikkeling Neede Noordoost
-273
-783
0
0
-86
-868
-4.116
-4.207
0
0
-202
-4.409
-40
-218
0
0
-6
-224
-6.200
-7.082
0
5
-523
-7.599
020.500.010 Loonkosten 020.700.010 Rente en afschrijving Totaal Lasten
15
Baten 020.010.010 we zetten voor alle doelgroepen in op goed wonen in duurzame en toekomstbestendige woningvoorraad
33
43
0
0
0
43
020.010.060 We gebruiken onze gemeentelijke grondpositie om adaptief te kunnen programmeren
2.122
1.021
0
0
0
1.021
0
0
0
0
0
0
1.857
1.617
0
-5
35
1.646
020.020.040 We voegen nieuwe woningen toe
6
0
0
0
0
0
020.030.010 integrale wijkontwikkeling Neede Noordoost
36
513
0
0
86
599
020.020.010 We exploiteren gemeentelijke gronden 020.020.030 Goede dienstverlening rondom wonen
Totaal Baten
4.054
3.194
0
-5
121
3.310
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-2.147
-3.888
0
0
-402
-4.290
020.710.010 Reserves
363
102
0
0
268
370
Totaal Onttrekkingen
363
102
0
0
268
370
020.710.010 Reserves
-659
0
0
0
0
0
Totaal Stortingen
-659
0
0
0
0
0
Mutaties reserves
-296
102
0
0
268
370
-2.443
-3.786
0
0
-134
-3.919
Onttrekkingen
Stortingen
Gerealiseerd resultaat
Kaders die de raad heeft vastgesteld • • • • • • •
Woonvisie gemeente Berkelland 2020-2025 Kwalitatieve toetsingscriteria voor woningbouw Berkelland 2019 Kwalitatieve toetsingscriteria voor woningbouw in Berkelland Beleidskader tijdelijke woningen Achtergrondinformatie tijdelijke woningen Woonmonitor Berkelland 2019 Structuurvisies
16
VITAAL PLATTELAND Wat speelt er? Wat mag het kosten De mutaties vermeld onder kolom Bestuursrapportage betreft het overzetten van restanten projecten 2022 naar 2023. De mutatie bij 030.010.010 onder wijzigingen betreft project gelden waar 100% cofinanciering tegenover staat. De mutatie bij 030.030.010 onder wijzigingen van € 425.000 betreft project "Beleef de Berkel". 100% cofinanciering. Bedragen x €1.000 Exploitatie
Realisatie 2022
2023 (vastgesteld)
Raadsbesluiten
Wijzigingen 2023
Bestuursrapportage
2023 (Na bestuursrapportage)
Lasten 030.010.010 We zetten het project korte ketens door
-99
0
0
-63
0
-63
030.010.020 We onderzoeken mogelijkheden voor stimulering van meer verbinding tussen agrariërs en inwoners
-28
-26
0
0
-68
-94
030.010.030 We doorlopen een kavelruilproces om een betere landbouwstructuur te organiseren
-31
0
0
0
-115
-115
030.020.010 stimuleren aanleg nieuwe natuur en landschap
-166
-223
0
0
-621
-844
030.020.020 We ondersteunen projecten en initiatieven in het kader van Leader
-25
-484
0
0
0
-484
030.020.030 Biodiversiteitsplan uitvoeren
0
-500
0
0
0
-500
030.030.010 de uitvoeringsagenda "beleef het in Berkelland" uitvoeren
-587
-174
0
-425
-150
-749
030.040.010 We voeren het plan van aanpak voor de aanpak van vrijkomende agrarische bebouwing uit
-9
0
0
0
-478
-478
030.040.020 We voeren het plan voor de stimulering van de sanering van asbestdaken uit
-106
0
0
0
-841
-841
17
030.500.010 Loonkosten
-94
-91
0
0
-4
-95
030.700.010 Rente en afschrijving
-3
-4
0
0
0
-4
-1.148
-1.501
0
-488
-2.278
-4.267
030.010.010 We zetten het project korte ketens door
99
0
0
63
0
63
030.010.030 We doorlopen een kavelruilproces om een betere landbouwstructuur te organiseren
31
0
0
0
115
115
030.020.010 stimuleren aanleg nieuwe natuur en landschap
45
0
0
0
122
122
030.030.010 de uitvoeringsagenda "beleef het in Berkelland" uitvoeren
441
1
0
425
0
425
030.040.010 We voeren het plan van aanpak voor de aanpak van vrijkomende agrarische bebouwing uit
73
0
0
0
375
375
Totaal Lasten Baten
Totaal Baten
689
1
0
488
612
1.100
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-459
-1.501
0
0
-1.666
-3.167
030.710.010 Reserves
192
15
0
0
1.594
1.609
Totaal Onttrekkingen
192
15
0
0
1.594
1.609
030.710.010 Reserves
-74
0
0
0
0
0
Totaal Stortingen
-74
0
0
0
0
0
Onttrekkingen
Stortingen
Mutaties reserves
118
15
0
0
1.594
1.609
Gerealiseerd resultaat
-341
-1.486
0
0
-72
-1.558
Kaders die de raad heeft vastgesteld • •
• • • • •
Structuurvisie Berkelland 2025. Bestemmingsplan Buitengebied 2020 (o.m. op basis van de Beleidsregel kleinschalige horeca in het buitengebied, het ‘Plan van Aanpak bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2016’, de ‘Uitgangspuntennotitie bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2016’, de ‘Aanvulling uitgangspuntennotitie bestemmingsplan 'Buitengebied Berkelland 2016’, de Structuurvisie bovenplanse sloop-bonus regeling, de Structuurvisie Plussenbeleid en de Structuurvisie Woningsplitsing buitengebied Regeling Landschap 2015. Structuurvisie bovenplanse sloop-bonus regeling. Beleidsregels Ruimtelijke Ordening en duurzame energie. Beleidsregel Rood voor Rood Beleef het in Berkelland
18
NIEUWE ENERGIE Wat speelt er? Speerpunt Groei in duurzame energieopwekking (040.010) Wat willen we bereiken? • Het realiseren van een windpark voor 2030. • Maximale bijdrage aan de regionale doelstelling van 0,35 TWh zon-op-dak. • Handhaven van het max van 12 vergunningen voor zonneparken
Wat gaan we daarvoor doen? We stellen het herijkte RODE (Ruimtelijke Ordening en Duurzame Energie) beleidskader vast en begeleiden initiatiefnemers voor energieopwek. Het RODE-beleid draagt bij aan het realiseren van grootschalige opwekinitiatieven, landschappelijk ingepast en met (financiële) participatie van omwonenden. We stimuleren vooral zon op dak, dit zien we als beste optie voor grootschalige energieopwekking. De gezondheid van onze inwoners en onze leefomgeving zijn voor ons belangrijk. Totdat het RODE-beleid is aangepast, werken we niet mee aan initiatieven voor windmolens. Er komen geen nieuwe grootschalige zonneparken op landbouwgrond meer bij. Kwaliteit (Oranje)
Voor de herijking van RODE zijn we bezig met een intensief proces, met name op participatie voor de inwoners van zoekgebied K voor windenergie. We werken hierbij samen met gemeente Oost Gelre. De herijking duurt wel langer dan eerder gedacht. We hechten aan een zorgvuldig en transparant proces. Dit vraagt van ons dat we soms meer tijd nemen voor het gesprek met inwoners en verdiepend onderzoek. Denk hierbij aan bijvoorbeeld de onderwerpen gezondheid, lokaal eigendom en de regierol van de gemeente. Daarnaast zijn wij in afwachting van beleid van het Rijk over de nieuwe milieunormen en de provinciale planMER voor de RES-zoekgebieden. Naar verwachting hebben wij na de zomer meer informatie die ons kan vertellen of en hoe deze 2 externe factoren van invloed zijn op onze eigen planning. Geld (Oranje)
Een langere doorlooptijd en intensief proces zorgt voor hogere kosten.
Speerpunt Meer verduurzaamde woningen en bedrijven in 2030. (040.020) Wat willen we bereiken? • 20% minder aardgasverbruik bij woningen en bedrijven in 2030 ten opzichte van 2018 (doelstelling transitievisie warmte).
Wat gaan we daarvoor doen? We gaan aan de slag met de transitievisie Warmte / We onderzoeken de haalbaarheid voor grootschalige collectieve warmtenetten. In de warmtetransitie hebben wij weinig mogelijkheden (bronnen) voor grootschalige collectieve warmtenetten.
19
Kwaliteit (Groen)
Onze prioriteit ligt nu eerst bij het informeren en faciliteren van energiebesparing in woningen en bedrijven. Geld
We maken een plan hoe wij gezamenlijke initiatieven van inwoners en/of organisaties kunnen ondersteunen. We zien steeds meer dat mensen elkaar opzoeken in de energietransitie. Inwoners en bedrijven komen dan samen tot eigen ideeën en initiatieven. Denk aan energiemarkten, gezamenlijke inkoopacties, postcoderozen. En ook gezamenlijke acties op een bedrijventerrein, of met een branche. Dit eigen initiatief juichen wij toe en willen we faciliteren. We gaan onderzoeken wat dit soort initiatieven nodig hebben, en hoe andere gemeenten dit aanpakken. Kwaliteit (Groen)
De Maatschappelijke Initiatieven subsidieregeling hebben we verlengd met behulp van de provinciale Winterfonds subsidie. Verdere ondersteuning voor gezamenlijke initiatieven werken we uit in het aanstaande energie uitvoeringsprogramma 3. Geld (Groen)
Circa 150.000 van het Gelderse Winterfonds is bestemd voor de subsidieregeling Maatschappelijke initiatieven. We stellen een plan van aanpak energiearmoede op en voeren deze uit. Met de stijgende energieprijzen zien we steeds meer huishoudens die een energierekening moeilijk kunnen betalen. We hebben extra aandacht voor deze inwoners in onze gemeente die te maken hebben met energiearmoede. We sluiten daarbij zoveel mogelijk aan bij onze al bestaande regelingen. Kwaliteit (Groen)
In februari 2023 hebben wij het plan van aanpak vastgesteld voor de Rijksmiddelen voor energiearmoede. Geld (Groen)
Met de huidige inspanningen zijn de Rijksmiddelen grotendeels bestemd. Met het toegewezen dividend van Twence is het ook mogelijk om het Plan van aanpak na 2023 door te zetten. We stimuleren het nemen van concrete energiemaatregelen met 'Berkelland Bespaart' en de gunstige (SVN)-leningen. (040.020.110) Eigenaren van woningen zijn pas bereid om te investeren in verduurzaming als dit op een redelijke termijn wordt terugverdiend. Financiële prikkels zijn dus zeer effectief. ‘Achterhoek Bespaart’ is een subsidieregeling voor isolatiemaatregelen. De ‘toekomstbestendig wonen-lening’ is in de plaats gekomen van de duurzaamheidslening. Hierdoor wordt het toekomstbestendig(er) maken van de woning ook mogelijk voor inwoners met een smallere beurs. ‘Stapelen’ met de landelijke subsidieregeling voor isolatie is mogelijk. Kwaliteit 20
(Groen)
Vanaf dit jaar hebben wij een hernieuwde regeling Berkelland Bespaart. Deze is verbreed om ook energie-opwek te faciliteren. De SVn-leningen voor verduurzaming zijn in trek, een mogelijke verbreding om ook Verenigingen van Eigenaren te financieren zijn wij op dit moment aan het overwegen. Geld (Groen)
Berkelland Bespaart loopt harder dan begroot, maar we hebben nog voldoende middelen voor de korte termijn.
Speerpunt Gemeente als goede voorbeeld in de energietransitie. (040.020) Wat willen we bereiken? • Berkelland wil bewust, aantoonbaar en zichtbaar verduurzamen, zowel in beleid als met haar eigen bedrijfsvoering.
Wat gaan we daarvoor doen? We investeren versneld in verduurzaming van ons eigen vastgoed. Door versneld te investeren in duurzaamheid leveren we niet alleen een bijdrage aan de energietransitie, maar besparen we ook structureel op kosten. Kwaliteit (Rood)
Investeringen vinden plaats op basis van een meerjarig onderhoudsprogramma voor ons gemeentelijk vastgoed, bijvoorbeeld ons gemeentelijk sportvastgoed. Dit wordt nu opgesteld. Geld (Oranje)
De beoogde investeringen blijven achter op de planning. We stappen over naar een energieleverancier die levert vanuit lokale en duurzame energiebronnen. Wij willen energie afnemen die in Berkelland duurzaam wordt opgewekt. Zelf energie opwekken als gemeente met eigen bronnen is daarbij het streven, hierin willen wij ook zelf investeren. Kwaliteit (Groen)
Wij hanteren hiervoor het door de raad vastgestelde kader voor inkoop van duurzame energie (25 juni 2019). Wij verwachten een besluit te kunnen nemen in het derde kwartaal van 2023. Geld
Wat mag het kosten? Mutaties bij 040.020.020 betreft budget voor Uitvoeringskosten Klimaat - en Energiebeleid. Dekking uit het Rijk via specifieke uitkering. Mutaties bij 040.020.090 betreft overzetten restant project Energie Armoede plus uitvoering motie Twence M22-16. Dekking vindt plaats via een specifieke uitkering en uit het extra dividend
21
Twence dat is opgenomen in het programma Overzicht van algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Bedragen x €1.000 Exploitatie
Realisatie 2022
2023 (vastgesteld)
Raadsbesluiten
Wijzigingen 2023
Bestuursrapportage
2023 (Na bestuursrapportage)
Lasten 040.010.010 EUP: ambitie grootschalig opwek
-119
0
0
0
0
0
040.020.010 EUP: ambitie wonen
-10
0
0
0
0
0
040.020.020 EUP: ambitie bedrijven
-57
0
0
0
-806
-806
040.020.030 EUP: ambitie maatschappelijke bedrijven
-29
0
0
0
0
0
040.020.040 EUP: ambitie communicatie en bewustwording
-70
0
0
0
0
0
040.020.050 Transitiewarmte
-14
0
0
0
0
0
040.020.070 We werken met andere overheden aan de regionale energiestrategie
-43
0
0
0
0
0
040.020.090 We stellen een plan van aanpak energiearmoede op en voeren deze uit
-44
0
0
-319
-1.317
-1.636
040.020.100 We zetten in op voorlichtingscampagnes en coaches
-118
-905
0
-207
0
-1.112
040.020.110 We stimuleren het nemen van concrete energiemaatregelen met "Berkelland bespaart" en (SVN) leningen
-184
-800
0
0
0
-800
040.030.020 We investeren versneld in de verduurzaming van ons eigen vastgoed
-84
-65
0
0
0
-65
040.500.010 Loonkosten
-175
-201
0
0
-10
-211
-7
-7
0
0
0
-7
-956
-1.978
0
-526
-2.132
-4.637
040.020.020 EUP: ambitie bedrijven
40
0
0
0
806
806
040.020.090 We stellen een plan van aanpak energiearmoede op en voeren deze uit
44
0
0
319
904
1.223
040.020.100 We zetten in op voorlichtingscampagnes en coaches
22
0
0
207
0
207
040.700.010 Rente en afschrijving Totaal Lasten Baten
Totaal Baten
106
0
0
526
1.709
2.236
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-849
-1.978
0
0
-423
-2.401
040.710.010 Reserves
660
0
0
0
0
0
Totaal Onttrekkingen
660
0
0
0
0
0
Mutaties reserves
660
0
0
0
0
0
Gerealiseerd resultaat
-190
-1.978
0
0
-423
-2.401
Onttrekkingen
22
Beleidskaders die de raad heeft vastgesteld • • •
EUP 2019-2022 RODE beleidskader Transitievisie Warmte
23
EEN TOEKOMSTBESTENDIG SOCIAAL DOMEIN Wat speelt er? Speerpunt Gelijke kansen en toegankelijkheid. (050.010) Wat willen we bereiken? We ondersteunen inwoners die dit nodig hebben en zorgen voor optimale afstemming tussen regelingen vanuit verschillende wetten. We stimuleren inwoners de regie over hun leven en gezondheid te houden of te herwinnen als dat nodig is. In plaats van voor iedere afwijking van het ‘normale’ een aparte (en veelal duurdere) oplossing te bedenken, willen we naar een inclusieve samenleving waarin dat niet nodig is. We gebruiken actief ervaringsdeskundigheid van inwoners. We willen dat nieuwkomers, zowel mensen die inburgeren als vluchtelingen uit de regio, zo goed mogelijk ondersteund worden in onze gemeente.
Wat gaan we daarvoor doen? Er is een integraal programma dat richting geeft aan de koers voor inburgering. (050.010.020) We zorgen voor een goede uitvoering van de nieuwe Wet Inburgering. Gemeenten zijn met deze wet verantwoordelijk voor een passend inburgeringsstelsel en de werkwijze die we hiervoor hebben ingezet moeten we borgen. Deze werkwijze bestaat uit een professionele en vrijwillige pijler, die er samen voor moeten zorgen dat de inburgeraar zich welkom voelt in de gemeente. De professionele pijler bestaat uit huisvesting (ProWonen), voorzien van inkomen en begeleiding naar (vrijwilligers)werk (Fijnder), maatschappelijke begeleiding (Interbeek Support) en inburgering (diverse aanbieders). We hebben ook oog voor de groep die het niet lukt om alle stappen uit het inburgeringstraject te lopen, de zogenaamde ondertussengroep. Voor inburgeraars onder de nieuwe wet geldt dat ze minder snel ontheffing kunnen krijgen van de inburgeringsplicht en de routes beter aansluiten bij het niveau. De z-route is ontworpen voor de inburgeraar voor wie Nederlands op B1-niveau te hoog gegrepen is. In deze route wordt onderwijs in de Nederlandse taal op een praktische manier aangeboden zodat zij wel zelfredzaam worden. Kwaliteit (Rood)
De huisvesting van statushouders is een opgave van ProWonen en de gemeente. In de eerste helft van 2023 zijn 23 van de taakstelling van 53 statushouders gehuisvest. Dit heeft impact op de begroting voor de inburgeringswet, omdat er daardoor minder inburgeraars kunnen starten met het inburgeringstraject dan waar we rekening mee hadden gehouden. Geld (Rood)
Het verschil tussen de totale begroting voor 2023 en de (verwachte) uitgaven is € 347.647. Bij het opmaken van de jaarrekening voor 2022 hebben we geconstateerd dat we een projectreserve hebben opgebouwd van € 248.000 voor de inhaalslag inburgering. De taakstelling voor de tweede helft van 2023 is verhoogd naar 68 en we moeten nog 30 mensen huisvesten van de taakstelling van de eerste helft van het jaar. Hier kunnen we deze projectreserve voor inzetten. We dragen zorg voor vluchtelingen uit de regio. De oorlog in Oekraïne maakt dat we verantwoordelijk zijn voor de opvang van vluchtelingen uit onze regio. Deze opvang bedden we in binnen ons reguliere beleid. 24
Kwaliteit (Groen)
Gedurende 2023 en daarna worden grote stijgingen verwacht van het aantal ontheemden dat we als gemeente opvangen. Het vinden van opvangplekken is een grote uitdaging, die we in samenhang met de huisvesting van andere bijzondere doelgroepen oppakken. Op dit moment (standcijfer juli 2023) hebben we een capaciteit van 182 bedden, die nagenoeg volledig wordt benut. In de tweede helft van 2023 breiden we deze capaciteit uit. Geld (Groen)
De middelen die we van het Rijk ontvangen voor de opvang van Oekraïense ontheemden is vooralsnog afdoende. De financiering is incidenteel (gebaseerd op het aantal opvangplekken per nacht) terwijl we ons voor langere tijd moeten committeren voor kosten (zoals bewaking, huur en personeel). Wij richten ons op toegankelijkheid, kansengelijkheid en inclusie. (050.010.030) Kansengelijkheid komt in elk domein naar voren en we willen bewustwording creëren over welk effect ons beleid op gelijke kansen heeft. Daarbij richten we ons met name jonge kinderen, omdat deze inzet bijdraagt aan een cultuur- en gedragsverandering op de langere termijn. Wij bouwen daarom verder aan onze lokale/regionale coalitie Kansrijke Start. De eerste 1000 dagen van een kind (- 9 maanden tot ± 2,5 jaar) zijn cruciaal voor de ontwikkeling van een kind. Wij zetten in op acties die zijn gericht op het terugdringen van gezondheidsverschillen in deze 1000 dagen. In de nieuwe Lokale Inclusie Agenda hebben we specifiek aandacht voor het feit dat we inclusief willen zijn op alle vlakken van diversiteit, bijvoorbeeld LHBTIQ+-emancipatie, laaggeletterden en mensen met een niet zichtbare beperking. Hier denken we domein overstijgend zodat onze acties erop gericht zijn dat we inclusie kunnen bevorderen. We geven toegankelijkheid op verschillende manieren een impuls.
Ten eerste geven we cliëntondersteuning een nieuwe vorm, waardoor deze levensbreed, lokaal en laagdrempelig kan worden ingezet. Ten tweede zorgen we voor toegankelijke informatie, onder andere via de Berkellandwijzer en aandacht voor de communicatie bij nieuw beleid. Ten derde pakken we binnen de regio Achterhoek gezamenlijk laaggeletterdheid aan. De focus van onze aanpak is breed; zo kijken we ook naar rekenvaardigheden en digitale vaardigheden. We willen meer samenwerken met inwoners als ervaringsdeskundigen en zien hiervoor kansen binnen de dienstverlening van Voormekaar. In de eerste helft van 2023 zijn we gestart met een andere manier van clientondersteuning die beter aansluit bij de bedoeling van de wet, waarbij we ook ervaringsdeskundigen inzetten. Kwaliteit (Groen)
In juni is de nieuwe Lokale Inclusie Agenda opgesteld met een bijbehorende uitvoeringsagenda. Geld (Rood)
In de jaarrekening 2022 zijn middelen gereserveerd voor het boekjaar 2023, Deze middelen zijn ondergebracht onder deze activiteit. In totaal gaat het om een bedrag van € 227.000.
Speerpunt Een sterke sociale basis gericht op preventie en gezondheid. (050.020) Wat willen we bereiken? Het huidige systeem van hulp en ondersteuning loopt vast. Zorgvragen nemen toe, de beroepsbevolking en dus ook het zorgpersoneel neemt af, informele hulp en naoberschap staan onder druk, wachtlijsten nemen toe. We kunnen niet alles met (meer) ondersteuning oplossen en we vinden dat dat ook niet hoeft. Door meer te investeren in preventie kunnen we voorkomen dat 25
problemen ontstaan of erger worden. Door in te zetten op wat mensen wél kunnen en hoe ze zelf regie houden op het leven in plaats van ons te richten op wat de problemen zijn, kunnen we toe met minder hulp en ondersteuning. Dat vraagt om een sterke sociale basis van betrokken inwoners, vitale kernen en goede infrastructuur aan algemene voorzieningen. Een basis die essentieel is voor inwoners om zich goed en thuis te voelen in hun eigen buurt. Een basis waarmee we eenzaamheid kunnen voorkomen, zodat mensen zich gezonder voelen. De afgelopen jaren hebben we ons geconcentreerd op het uitvoeren van de wettelijke (zorg)taken. De focus is daarmee sterk gericht op individuele hulpverlening. Hierdoor is de collectieve benadering en het besef wat inwoners met elkaar en voor elkaar kunnen doen wat naar de achtergrond verschoven. Daarbij willen we een sociale basis die niet op zichzelf staat, maar nadrukkelijk een actieve rol heeft bij het voorkomen van zwaardere inzet binnen het gehele sociaal domein. Preventie staat daarin centraal. Op termijn zal dit bijdragen aan het in de hand houden van de kosten in de zorg.
Wat gaan we daarvoor doen? We ondersteunen mantelzorgers en vrijwilligers. (050.020.010) We benutten, ondersteunen en coördineren de inzet van mensen die in Berkelland maatschappelijk betrokken en actief zijn. Midden 2022 is besloten om mantelzorg en vrijwilligerswerk structureel te ondersteunen door de inzet van een netwerkcoördinator in samenwerking met onze welzijnsmedewerkers. De netwerkcoördinator draagt bij aan onze ambities om een samenhangend mantelzorgbeleid te voeren en om vrijwilligersorganisaties structureel met elkaar te verbinden. We stellen daarin ook een vrijwilligersbeleid vast voor vrijwilligers die de gemeente helpen om taken voor de samenleving uit te voeren. Kwaliteit
Geld (Groen)
Het project toegang mantelzorgregelingen dat in 2022 is gestart, wordt voortgezet. De resterende middelen uit 2022 zijn daarmee overgeheveld naar 2023 ( € 50.000). We zetten in op het welzijn en de gezondheid van onze inwoners. (050.020.030) Met een integrale benadering (samenhang tussen alle domeinen) vanuit welzijn, sport, cultuur, preventie, participatie, wonen en gezondheid komt er een verschuiving van aandacht voor zorg en ziekten naar gedrag en gezondheid. We doen dit met inwoners, maatschappelijke organisaties in de formele en informele sociale basis, de gecontracteerde zorgaanbieders en de eerstelijn zorg (fysiotherapeuten, huisartsen, maatschappelijk werk en wijkverpleegkundigen). Als gemeente nemen we daarin verschillende rollen: we faciliteren, verbinden, stimuleren, zijn initiatiefnemer en soms aanjager. Met de methodiek positieve gezondheid verschuiven we de aandacht van ziekte en/of beperking naar hoe om te gaan met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven. Dit vertaalt zich concreet in de werkwijze van de senioren huisbezoekers, cliëntondersteuning, combinatiefunctionarissen sport en cultuur en jongerenwerkers. Verder gaan we welzijn op recept verder uitrollen naar fysiotherapeuten, maatschappelijk werk en wijkverpleegkundigen.
We zijn zichtbaar, dichtbij en laagdrempelig bereikbaar in de kernen en zoeken locaties die een sociaal-culturele functie hebben en die bijdragen aan de sociale cohesie. Dit kan per kern verschillen van een dorpskamer, dorpshuis of bibliotheek. De leefomgeving speelt een belangrijke rol bij nieuwe uitdagingen en kansen voor de toekomst zoals klimaatverandering, vergrijzing, individualisering, slimme technologie en nieuwe vormen van mobiliteit. Ruimtelijke en sociale veranderingen hebben veel invloed op elkaar. Dit vraagt om een integrale aanpak. De leefomgeving biedt veel mogelijkheden om met een integrale aanpak de gezondheid te bevorderen en gezondheidsrisico’s te beperken.
26
Sinds 1 juli 2022 werken we vanuit een nieuwe aanbesteding aan een optimale uitvoering van Wmo en Jeugdhulp. Zorgaanbieders, gemeenten en de sociale basis zijn samen verantwoordelijk voor het bieden van tijdige en passende ondersteuning. Van zorgaanbieders wordt verwacht dat ze in beeld hebben welke voorliggende voorzieningen en voorzieningen in de sociale basis er in onze gemeente zijn. En ook dat ze sturen op uitstroom naar en samenwerking met deze (lokale) voorzieningen. Op deze manier streven we ernaar om de integrale keten van zorg en ondersteuning te versterken en te optimaliseren. In januari 2023 wordt er een netwerkmarkt georganiseerd waarbij het voorliggend veld wordt gepresenteerd, zowel aan Voormekaar als gecontracteerde zorgaanbieders. Dit om het voorliggend veld bij alle partijen op het netvlies te krijgen, waardoor we een verschuiving willen creëren van geïndiceerde zorg naar voorliggend veld. We zien dat steeds meer (kwetsbare) inwoners zo lang mogelijk zelfstandig thuis blijven wonen. Om dit te faciliteren streven we ernaar om zorg en ondersteuning zoveel mogelijk in de eigen leefomgeving van de inwoner te organiseren: dichtbij huis en met behulp van familie en vrienden. We vinden het belangrijk dat de inzet van ondersteuning zo licht als mogelijk is, bij voorkeur in de vorm van algemene voorzieningen of andere generieke oplossingen.
Dit vraagt om doorontwikkeling van voorzieningen in de sociale basis, zodat de inzet van duurdere zorg kan worden voorkomen. We zetten in op algemene voorzieningen, gericht op een zinvolle daginvulling waarbij iedereen zoveel mogelijk kan deelnemen aan de samenleving met zo min mogelijk professionele hulp. In onze gemeente ontstaan steeds meer woon-zorg locaties waar mensen met een zorgbehoefte zelfstandig kunnen blijven wonen. Dit voorkomt opname in een verpleeghuis, maar vergroot ook de druk op de Wmo budgetten. Daarom gaan we onderzoeken hoe we de benodigde Wmo hulpmiddelen in woon-zorg locaties meer collectief kunnen verstrekken en inzetten, in plaats van individueel achter iedere voordeur. We zoeken de verbinding met inwonersinitiatieven. Daarnaast gaan we tussenvormen in wonen onderzoeken (zie programma Een passende woning). Kwaliteit (Groen)
Met de komst van het Gezond en Actief Leven Akkoord, het Integraal Zorgakkoord en het Wonen Ouderen Zorg en Ondersteuning zetten we integraal in op de bescherming en bevordering van de gezondheid van inwoners. We stellen in het derde kwartaal van 2023 het plan van aanpak op. De thema's waar we lokaal en regionaal aan werken zijn één tegen eenzaamheid, valpreventie, kansrijke start, terugdringen gezondheidsachterstanden, gezonde leefomgeving, versterken van de sociale basis, gezonde leefstijl, voorkomen middelengebruik, mentale weerbaarheid en - gezondheid, vitaal ouder worden, welzijn op recept en mantelzorg. Geld (Groen)
Met het Gezond en Actief Leven Akkoord worden er (extra) middelen beschikbaar gesteld.
We zetten in op het welzijn en de gezondheid van onze jeugd. (050.020.020) We willen dat kinderen en jongeren gezond en veilig kunnen opgroeien, hun talenten optimaal kunnen ontwikkelen en een gezonde leefstijl hebben. Dit zijn de drie preventieve doelstellingen voor jeugd, zoals in december 2021 vastgesteld door de gemeenteraad. De omgeving van een kind is hierin bepalend. Daarom wakkeren we de dialoog tussen ouders, verzorgers, kinderopvang, onderwijs en huisartsen verder aan over hoe wij kinderen optimaal tot hun recht kunnen laten komen. We moeten problematiek niet onderschatten, maar we willen er ook voor waken dat we kinderen isoleren met een stempel ‘abnormaal gedrag’. Voormekaar schoolt zich in positieve gezondheid en in de 5 principes van normaliserend werken. Dit omgevingsbewustzijn geven we ook vorm in de publieke ruimte: we maken ontmoeting tussen ouders en hun bredere netwerk mogelijk door bij werkzaamheden hier oog voor te hebben. Zo brengen we de gewenste cultuurverandering van normaliseren verder. De focus ligt verderop de volgende activiteiten:
27
• •
• • •
•
Vanuit het Preventie Platform Jeugd bieden we laagdrempelige trainingen, cursussen en bijeenkomsten aan voor kinderen, ouders, opvoeders en professionals. We versterken de Jimmy’s. Want Jimmy’s is voor en door alle Berkellandse jongeren om zichzelf te ontplooien en iets voor een ander te betekenen. En het jongerenwerk bewijst zich in de kernen als een belangrijke partner om jongeren op het goede spoor te houden of daarheen te begeleiden. Humanitas zet vrijwilligers in bij het (herstellen van) het contact tussen kind(eren) en de uitwonende ouder na een scheiding. Dit is belangrijk voor een evenwichtige ontwikkeling en het welzijn van het kind. We gaan meer van deze trajecten financieren. Om een gezonde leefstijl van leerlingen te bevorderen, maken we jaarlijks voor scholen het preventief aanbod inzichtelijk. Met de POH jeugd in de huisartspraktijk zorgen we voor laagdrempelige ondersteuning voor jongeren die zich met psychische klachten bij de huisarts melden. In 2 kernen zijn POH’s jeugd actief. We versterken deze beweging door een vaste contactpersoon van Voormekaar te koppelen aan de huisartsen. We zetten tijdelijk praktische opvoedondersteuning in bij gezinnen ter voorkoming van grotere problemen. De thuisbegeleiders van Yunio voeren dit uit. In 2024 evalueren we dit.
Kwaliteit (Groen)
De trajecten rondom POH Jeugd, PPJ, Humanitas en praktische opvoedondersteuning verlopen naar wens. Op dit moment doorloopt het jongerenwerk een teamontwikkelingstraject en zijn er vanuit NPO gelden extra uren toegevoegd aan het jongerenwerk om de verbinding met de (middelbare) scholen te versterken. Q3 en Q4 zal in het teken staan van de verdere ontwikkeling van het jongerenwerk. Geld (Oranje)
Het jongerenwerk zal ongeveer € 25.000 meer kosten dan begroot vanwege de extra personeelskosten en kosten rondom de Maatschappelijke Diensttijd. Deze kosten worden gedekt vanuit NPO (Nationaal Programma Onderwijs) middelen die beschikbaar zijn. De oorspronkelijke ramingen voor Jimmy's en POH bevatten onderdelen die betrekking hebben op personele kosten. Nu deze activiteiten structureel in de begroting zijn opgenomen, is de personele component overgeheveld naar bedrijfsvoering. In totaal gaat het om een bedrag van € 213.000. Inzake de GGD is sprake van een gestegen bijdrage ten opzichte van de oorspronkelijke begroting tot een bedrag van € 45.000. Deels komt dit voort uit nieuw beleid (€ 38.000), deels als gevolge van indexering (€ 7.000).
Speerpunt Uitvoering van de WMO. (050.030) Wat willen we bereiken? We willen een zorg- en hulpverleningsstelsel waarin inwoners geholpen worden met kwalitatief goede en effectieve hulp, dat -ook op langere termijn- betaalbaar is. Daarbij staat de bedoeling centraal wat inwoners echt nodig hebben en niet de systeemwereld met regels en structuren. We realiseren ons dat onze directe invloed beperkt is, doordat we te maken hebben met landelijke wet- en regelgeving. We willen naar een aanpak waarin de samenleving, onze partners, het eigen netwerk én de individuele inwoners een gezamenlijke rol en gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben. Hulp en ondersteuning zijn hierin niet een doel, maar een middel voor inwoners die het (nog) niet lukt op eigen kracht volwaardig deel te nemen aan de samenleving. Regionaal zijn we bezig met de implementatie van de nieuwe inkoop voor Wmo en Jeugd. De samenwerking met zorgaanbieders en een nieuw zorglandschap moeten worden bestendigd. Bij 28
de implementatie van deze aanbesteding zetten we centraal hoe we zorgen dat het zorglandschap dekkend blijft en we onze transformatiedoelen zo goed mogelijk bereiken. We zullen de komende jaren te maken hebben met kinderziekten van deze inkoop. Hier sturen we actief op bij. Daarnaast verwachten we gewijzigde landelijke wetgeving voor het abonnementstarief (het tarief dat inwoners betalen voor Wmo voorzieningen). Deze wetgeving over de huidige inkomensonafhankelijke eigen bijdrage heeft gezorgd voor een grote toename van zorggebruik bij Hulp bij het Huishouden. De voorgenomen wijziging maakt het mogelijk dat per 2025 een vorm van inkomensafhankelijke eigen bijdrage gevraagd kan worden voor de hulp bij het huishouden.
Wat gaan we daarvoor doen? We ontwikkelen met ZOOV een nieuw concept voor vraagafhankelijk vervoer. (050.030.020) De provincie Gelderland bouwt de komende jaren de subsidie op het Wmo-vervoer af en ontwikkelt plannen die invloed hebben op de basisbereikbaarheid van de Achterhoek. Daarnaast is er ook een sterke relatie tussen het Wmo-vervoer en Inclusie en Duurzaamheid. Het nieuwe vervoerconcept moet borgen dat vervoer beschikbaar blijft voor iedereen die het nodig heeft. We onderzoeken welke maatregelen het beste aansluiten bij onze visie, zoals het stimuleren van het gebruik van openbaar vervoer en vrijwilligersvervoer, tarieven meer kostendekkend maken en de keuze van vervoer meer afstemmen op de mogelijkheden van de reiziger. Kwaliteit (Groen)
Een regionale werkgroep is aan de slag met het proces om te komen tot een nieuw concept. Geld (Rood)
De verwachte kosten voor vraagafhankelijk vervoer stijgen grotendeels door indexering. Een deel van de stijging komt doordat we lasten (uitgaven voor vervoer op maat) en baten (eigen bijdrage) nu apart verwerken. Voorheen werden deze gesaldeerd verwerkt. Ook stijgen de lasten als gevolg van vervoerskosten door verwijzing van zorgaanbieders uit de regionale inkoop de geen vervoer aanbieden. In de begroting is hiermee rekening gehouden. We verbinden waar nodig zorg, wonen en veiligheid voor passende ondersteuning van inwoners. (050.030.030) Voor de komende jaren zien we een nieuwe ontwikkeling op ons af komen: de doordecentralisatie van beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Hierbij komt de verantwoordelijkheid voor deze inwoners bij ons als lokale gemeente te liggen. Uitgangspunt bij deze transformatieopgave is dat mensen met een psychische kwetsbaarheid een zo normaal mogelijk leven moeten kunnen leiden, waarbij ondersteuning zoveel mogelijk in een eigen gekozen leefomgeving wordt geboden. Dit betekent dat zij veel meer (zelfstandig) wonen in een wijk en veel minder in een instelling voor beschermd wonen. We maken dit mogelijk door onze voorzieningen in de sociale basis door te ontwikkelen, aandacht te hebben voor geschikte woningen en door onze toegang hierop in te richten. Daarnaast houden we oog voor de leefbaarheid in onze wijken. Kwaliteit (Groen)
De invoering van het woonplaatsbeginsel voor beschermd wonen is wederom uitgesteld naar 1 januari 2025. Dit weerhoudt ons er niet van om ons lokaal voor te bereiden op de transitie van beschermd wonen naar beschermd thuis. Sinds 1 januari 2022 kunnen inwoners die in aanmerking komen voor beschermd wonen terecht bij Voormekaar. Het biedt ons de mogelijkheid om meer gevarieerde lokale voorzieningen in te zetten bij de groep mensen met een psychische kwetsbaarheid. We werken nauw samen met de regio Achterhoek. Uitstromen naar 29