Bijlage 1 - Bestuursrapportage 2021
Tekst van het document
Speerpunt Nieuwkomers burgeren in. Wat willen we bereiken? Nieuwkomers hebben uitzicht op een zinvol bestaan en kunnen meedoen in Berkelland. Eén doorgaande lijn met perspectief op wonen, onderwijs en werk.
Wat gaan we daarvoor doen? Er is een integraal programma dat richting geeft aan de koers voor inburgering. (040.050) Op 1 juli 2021 treedt de nieuwe Wet Inburgering in werking. Gemeenten krijgen de regie bij de invoering van het nieuwe inburgeringsstelsel. We richten ons op een goede implementatie van nieuwe taken en inbedding in de lokale structuur. We doen dit onder andere door uitvoering van onze pilot ‘powervrouwen’, die door het Rijk is geselecteerd voor het landelijk pilotprogramma. Er zijn negen processen te onderscheiden die gemeenten moeten uitvoeren: 1. Brede intake en PIP: Omvat de eerste stappen in het inburgeringstraject onder regie van de gemeente, waaronder het persoonlijk Participatie- en Inburgering Plan (PIP). 2. Voortgang en handhaving: Omvat het monitoren en samen met de inburgeraar bespreken van de uitvoering van het PIP en eventuele handhaving hiervan. 3. Aanbieden leerroutes: Omvat de activiteiten die een gemeente onderneemt om taaltrajecten aan te bieden, doorgaans door die bij externe partijen in te kopen. 4. Ontzorgen: Omvat trajecten om bijstandsgerechtigde inburgeringsplichtigen zelfredzaam te maken op het gebied van financiën. 5. Participatieverklaringen: Omvat een cursus over de kernwaarden van Nederlandse samenleving, een excursie en ondertekening van de verklaring. 6.
Module arbeid en participatie: Omvat een cursus en een of meerdere praktische activiteiten gericht op de arbeidskansen van de inburgeraar. 7. Maatschappelijke begeleiding: Omvat in het nieuwe stelsel begeleiding bij praktische zaken en voorlichting over leefgebieden en maatschappelijke instituties. 8. Beleid en sturing: Omvat de processen die nodig zijn om de bovenstaande primaire processen richting te geven. 9. Ondersteunende processen: Omvat de zogeheten ‘PIOFACH’ (Personeel, ICT, Organisatie, Financiën, Administratie, Communicatie en Huisvesting) processen, activiteiten die nodig zijn om de primaire processen bedrijfsmatig mogelijk te maken. 51
We kijken samen met onze vrijwilligers (maatjes), sleutelpersonen en cultuurverbinders hoe zij een bijdrage kunnen leveren aan de nieuwe integrale aanpak van inburgering, integratie en participatie van vluchtelingen. We betrekken hierbij hoe de Weggeefwinkel een bredere functie kan vervullen voor geheel Berkelland. Ook dragen we bij aan het onderzoek van het Graafschap College om het ‘Samen Achterhoek’concept uit te rollen in Berkelland. In de meicirculaire 2020 is aangegeven hoeveel Berkelland ontvangt voor de invoering van de Wet inburgering: 2020
2021
2022
2023 en verder
87.403
56.404
125.360
137.911
De middelen die Berkelland ontvangt voor de uitvoering van de inburgering worden bekend gemaakt in de septembercirculaire 2020. Volgens het onderzoek van AEF is voor gemeenten in de grootte van Berkelland een uitbreiding van de formatie met totaal 2,5 fte te voorzien. Op basis van het projectplan wordt berekend hoeveel formatie en budget exact nodig is om de nieuwe taak uit de Wet Inburgering 2021 uit te voeren. Kwaliteit Op basis van de startnotitie voor de nieuwe inburgeringswet hebben we veel energie gestoken in de voorbereiding van de implementatie per 1 januari 2022. We zijn alvast gaan werken volgens de principes van de nieuwe inburgeringswet en voeren pilots uit (pilot brede intake, pilot powervrouwen, pilot combi inburgering en reintegratie, inzet sleutelpersonen en cultuurverbinders). Samen met de SDOA-gemeenten Winterswijk en Oost Gelre kijken we naar de taken en processen en wat dat betekent voor de rolverdeling tussen de gemeenten en SDOA. Met de gemeenten in de Achterhoek bereiden we een gezamenlijke aanbesteding van de leerroutes voor de inburgering voor. We hadden door de coronacrisis te maken met een stagnatie in de huisvesting van statushouders. Daardoor hebben we achterstand opgelopen en konden we niet aan onze taakstelling voldoen. Deze taakstelling is verdubbeld door een inhaalslag van dossierafhandeling bij de IND.
Ook onze dienstverlening (maatschappelijke begeleiding, inloopspreekuur, trainingen en workshops) werd gehinderd door de coronamaatregelen. Daardoor moesten (digitale) alternatieven worden ingezet. Geld De uitgaven lopen achter op de begroting. Dat heeft de volgende oorzaken: - Door corona is een aantal activiteiten vertraagd. We maken hiervoor in de komende tijd een inhaalslag. - We hebben, door de coronacrisis en een tekort aan huurwoningen een achterstond opgelopen in de huisvesting van statushouders. Daardoor werd minder geld besteed aan maatschappelijke begeleiding en trainingen. - Door uitstel van de wet inburgering tot 1-1-2022 worden er minder kosten gemaakt voor de voorbereiding van deze wet. Omdat er steeds veel onzekerheden waren over de financiële gevolgen van de nieuwe inburgeringswet en de verwachte instroom van asielmigranten is voorzichtig begroot. Nu diverse onzekerheden zijn opgehelderd, gaan we in de komende tijd nauwkeurig kijken naar de kostentoerekening. Voor 2021 zijn middelen toegevoegd aan de algemene uitkering die we naar verwachting niet in 2021 hoeven in te zetten. Voor 2022 en verder zijn er echter verschillende ontwikkelingen waardoor we dan niet toekomen met de beschikbare middelen.
Het gaat dan vooral over de inzet van de nieuwe leerroutes, de ondersteuning aan de ondertussengroep (de huidige inburgeraars) en de grote fluctuaties in het aantal te huisvesten statushouders. Daarnaast is er, met name door een tekort aan geschikte woningen en corona, een hiaat tussen onze opdracht en het tempo waarin we deze uit kunnen voeren. Daarom willen we eventuele resterende middelen bij het opstellen van de jaarrekening 2021 voor deze activiteit overhevelen naar 2022. Zodat ze ten goede kunnen komen aan onverwachte kosten in de toekomst. We zetten de komende jaren in op een goede monitoring van kosten, zodat we inzichtelijk kunnen maken of deze middelen voldoende zijn. Er zijn namelijk breed gedeelde zorgen of de door het Rijk beschikbaar 52
gestelde middelen voldoende zijn om onze opdracht goed uit te voeren. Deze zorgen zijn via P10 kenbaar gemaakt en als zodanig ook gehoord door de VNG.
Speerpunt Voldoende en krachtige vrijwilligers en mantelzorgers die worden gesteund waar het nodig is. Wat willen we bereiken? We benutten, ondersteunen en coördineren de inzet van mensen die in Berkelland maatschappelijk betrokken en actief zijn.
Wat gaan we daarvoor doen? Wij realiseren een steunpunt voor mantelzorgers waar informatie, advies en ondersteuning samen komen. Het gedachtegoed van een Knooppunt Mantelzorg draagt bij aan bewustwording en bekendheid van mantelzorg, ontlast de mantelzorger en versterkt het (bestaande) netwerk van formele en informele zorg. Kwaliteit De kwartiermaker is zowel voor het Knooppunt Mantelzorg als voor het Platform Vrijwilligers aangesteld. Door de coronacrisis is veel tijd en energie gestoken in het ondersteunen, adviseren en informeren van de mantelzorgers in samenwerking met de welzijnsmedewerkers van de Voormekaar teams. Mede door de nieuwe werkwijze bij de aanvraag van de mantelzorgwaardering hebben we meer mantelzorgers in beeld en kunnen we, indien nodig, tijdig ondersteuning inzetten. Er zijn al veel activiteiten ontplooid en uitgevoerd, echter is er door de coronacrisis ook wat vertraging ontstaan. Dit is met name zichtbaar op het gebied van contacten met bedrijven, scholen en verenigingen die (fysiek) minder goed tot stand zijn gekomen. De verwachting is dat hier de komende tijd weer meer op ingezet kan worden. Geld
Wij realiseren een vrijwilligerspunt Berkelland waar vraag en aanbod elkaar bereiken. Met het realiseren van een platform Vrijwilligers geeft de gemeente Berkelland een stimulans aan het vrijwilligerswerk en het oplossen van vrijwilligersvraagstukken. Wij willen daarmee bereiken dat iedereen die met vrijwilligerswerk te maken heeft, straks het platform weet te vinden. Het platform zorgt ervoor dat vrijwilligers leuker, makkelijker en beter hun werk kunnen doen. Het platform is een online vacaturebank waar vraag en aanbod samen komen en heeft het de functie van een lokale makelaar voor het vinden, binden en verbinden van organisaties, stichtingen en verenigingen. Kwaliteit Het Platform Vrijwilligers heeft een samenhang met het Knooppunt Mantelzorg. De kwartiermaker geeft beide projecten vorm in samenwerking met de Voormekaar welzijnsmedewerkers en stakeholders. Bij de totstandkoming van het Platform Vrijwilligers is vertraging ontstaan door de coronacrisis. Fysieke contacten waren tot op heden beperkt mogelijk. Voor het delen van kennis en kunde zijn alternatieve oplossingen gezocht in de vorm van online bijeenkomsten. Uit die bijeenkomsten blijkt dat er nog steeds veel behoefte is aan samenwerking en uitwisseling van kennis.
Het Platform Vrijwilligers zal haar activiteiten de komende maanden verder uitbreiden, onder andere in de vorm van een digitaal platform dat gekoppeld is aan de Berkellandwijzer. Geld
53
Wat mag het kosten? Binnen dit programma heeft een verschuiving tussen activiteiten plaats gevonden. Dit komt omdat we een aantal van de budgetten beter vinden passen bij deze activiteiten. Onder de activiteit 'We stimuleren nieuwe vormen...' is het budget uit 'Samen investeren in Berkelland' opgenomen. Bedragen x €1.000
54
Exploitatie
Realisatie 2020
2021
Wijzigingen
Overige wijzigingen 2021
Gewijzigde begroting
2022
2023
2024
Lasten 040.010 Maatschappelijke ondersteuning
-10.839
-10.453
-435
243
-10.645
-10.348
-10.348
-10.348
040.020 PGB
-309
-318
0
0
-318
-318
-318
-318
040.025 PGB WMO en Begeleiding
-493
-467
0
0
-467
-467
-467
-467
040.030 Jeugd
-11.015
-10.065
-297
5
-10.357
-9.192
-9.192
-9.192
040.040 Algemene voorzieningen
-1.852
-1.642
-384
-292
-2.318
-1.632
-1.632
-1.632
040.050 Inburgering
-395
-337
-235
-101
-673
-337
-337
-337
040.070 Stimuleren nieuwe vormen van zorg
-717
-875
-179
-109
-1.163
-875
0
0
040.090 regelingen Covid-19
-55
0
0
0
0
0
0
0
040.500 Loonkosten programma Zorg voor wie dat nodig heeft
-4.120
-4.159
-155
-719
-5.033
-4.159
-4.159
-4.159
040.700 Rente en afschrijving programma Zorg voor wie dat nodig heeft
-4
-4
0
0
-4
-4
-4
-4
040.900 Taakstelling sociaal domein
0
0
0
0
0
0
0
0
-29.799
-28.320
-1.685
-973
-30.978
-27.332
-26.457
-26.457
1.078
445
-8
20
458
445
445
445
040.030 Jeugd
0
0
0
0
0
0
0
0
040.040 Algemene voorzieningen
97
2
0
8
10
2
2
2
040.050 Inburgering
2
0
0
0
0
0
0
0
040.070 Stimuleren nieuwe vormen van zorg
7
0
30
171
201
0
0
0
Totaal Lasten Baten 040.010 Maatschappelijke ondersteuning
Totaal Baten
1.184
447
23
199
668
447
447
447
-28.615
-27.873
-1.663
-774
-30.310
-26.885
-26.010
-26.010
040.710 Reserves
2.778
1.696
449
774
2.919
939
63
63
Totaal Onttrekkingen
2.778
1.696
449
774
2.919
939
63
63
Gerealiseerd saldo van baten en lasten Onttrekkingen
55
Stortingen 040.710 Reserves
-267
0
0
0
0
0
0
0
Totaal Stortingen
-267
0
0
0
0
0
0
0
Mutaties reserves
2.511
1.696
449
774
2.919
939
63
63
-26.104
-26.177
-1.214
0
-27.391
-25.946
-25.947
-25.947
Gerealiseerd resultaat
Kaders die de raad heeft vastgesteld
Visienota 'Meedoen naar vermogen' Beleidskader Participatiewet Koersdocument Doorontwikkeling Voormekaar Beleidskader volksgezondheid 2017-2020 'Positieve gezondheid en preventie' Regiovisie Opvang en Bescherming in de Achterhoek Beleidskader Samen Denken Samen Doen Uitvoeringsprogramma Sociaal Domein 2018-2020
56
WERKEN EN ONDERNEMEN IN EEN STERKE REGIO Een warm welkom voor werk Wat speelt er?
Met stip op één staat onze aandacht voor onze ondernemers met vragen en wensen onder andere via Platform Berkelland en ons ‘loket’ team EZ (onze ‘rode loper’ aanpak). We denken voortdurend met hen mee en kijken naar mogelijkheden als bedrijven willen groeien of verplaatsen. We hebben als hulpmiddel hierbij de atlas voor bedrijven geïmplementeerd zodat (nieuwe) ondernemers precies kunnen zien wat er (al) mogelijk is binnen onze gemeente. Op basis van de samen met onze ondernemers opgestelde nieuwe economische agenda 2020-2024 geven we richting aan onze acties. De afgelopen periode zijn veel stappen gezet in de vitalisering van onze winkelcentra. Zo zijn we in Eibergen, Neede en Borculo aan de slag via zogenaamde task forces waarin ondernemers en inwoners aan zet zijn. Ook in Ruurlo is inmiddels een werkgroep actief. Als gemeente participeren we en faciliteren we zo nodig en zo mogelijk de gewenste ontwikkelingen. We richten niet alleen de openbare ruimte zo aantrekkelijk mogelijk in, maar denken ook mee bij herinrichting of herontwikkeling van ‘onaantrekkelijke’ locaties. Indien nodig maken we daarbij gebruik van de extra middelen die we daarvoor beschikbaar hebben (herstructureringsreserve of de extra impulsgelden). Regionaal slaat de Achterhoek de handen ineen om zijn aantrekkelijkheid voor ondernemers en potentiële werknemers te vergroten.
De Achterhoek profileert zich als smarthub Achterhoek (www.smarthub.nl) met kansen voor de Achterhoekse smart industry. Dit biedt niet alleen kansen voor de (hightech) maakindustrie, maar ook voor sectoren als agro/food, zorg en vrijetijdseconomie. De economische vooruitzichten zijn door de coronapandemie flink verslechterd. Daardoor komen er meer mensen aan de zijlijn te staan. Toch is in verschillende sectoren de vraag naar goedgeschoolde medewerkers zo groot dat het niet lukt om vacatures te vervullen. Dat maakt extra inzet en creatief samenwerken van alle betrokken partijen noodzakelijk. De juiste mensen op de juiste plek en werk voor iedereen! Ook voor mensen die hierbij een extra steuntje nodig hebben. Om te komen tot een breed en samenhangend aanbod voor inwoners met een achterstand op de arbeidsmarkt, stelden we in 2019 de visie doorgaande ontwikkellijn vast. Hierin is met nadruk plaats voor lokale initiatieven (in 2019 geëvalueerd). In 2019 werden door een bestuursopdracht aan SDOA de contouren geschetst voor het traject ‘Samen aan het stuur’. Dit traject heeft grote gevolgen voor de verdere taakinvulling van de SDOA en de rol die we als gemeente hebben. Meldingen van inwoners komen binnen bij de gemeente en wanneer het nodig is, vindt een doorverwijzing plaats naar de tweedelijns uitvoeringsorganisatie werk en inkomen.
De ondersteuning aan inwoners wordt integraal en zo veel mogelijk lokaal georganiseerd. Op het gebied van armoedebestrijding is een aantal projecten uit het uitvoeringsprogramma gaande. Er is een digitale financiële wegwijzer gelanceerd, er is een breed platform voor schuldhulpverlening en we starten in 2020 met een traject rondom de vroegsignalering van schulden. In het kader van Berkelland in Balans (BiB) gaan wij actief met inwoners, bedrijven, deurwaarders en bewindvoerders in gesprek om tot betere werkwijzen te komen op het gebied van schuldhulpverlening, armoede en kwijtschelding gemeentelijke belasting. We werken aan een goed vrijetijdsaanbod het hele jaar door op basis van het beleid ‘Beleef het in Berkelland’. We blijven aangesloten bij de regionale vrijetijdsagenda en zijn ervan overtuigd dan onze lokale ondernemers meeprofiteren van het sterke merk Achterhoek.
57
Speerpunt Promotie van Berkelland (en de Achterhoek). Wat willen we bereiken? Promotie van Berkelland: waar je je snel thuis voelt, met fijne, gastvrije mensen, waar het prettig wonen, recreëren en werken is.
Wat gaan we daarvoor doen? Plan maken en uitvoeren waarbij duidelijk is wat de strategie is, hoe promotie effectief kan worden ingezet en welke doelgroepen we daarmee bereiken. We hebben een projectplan gemaakt met een marsroute. Via het inwonerpanel hebben we onderzoek gedaan naar de identiteit en het profiel van Berkelland en een concept ‘Merkpaspoort’ gemaakt. Deze is getoetst in workshops voor B&W, Raad en Jongerenraad en interviews met ondernemers. We zijn nu halverwege de marsroute van het projectplan en werken nu aan een het strategisch actieplan voor de profilering van Berkelland (promotie, marketing, branding). Er is tot en met 2021 budget voor deze activiteit begroot. Daarna niet meer. Kwaliteit Geld
Speerpunt Goed vestigingsklimaat voor ondernemers. Wat willen we bereiken? Een aantrekkelijk, toekomstbestendig vestigingsklimaat in Berkelland en de regio.
Wat gaan we daarvoor doen? We creëren voldoende fysieke ontwikkelingsmogelijkheden voor nieuwe of bestaande ondernemers. We zetten in op voldoende en kwalitatief goede bedrijventerreinen voor Berkelland, onder andere via het Regionaal Programma Werklocaties. Kwaliteit Geld We denken snel en actief mee met ondernemers. (We leggen de rode loper uit.) Bijvoorbeeld bij ondernemers die willen uitbreiden of zich nieuw willen vestigen. We scheppen randvoorwaarden zodat zij zich welkom voelen en ‘direct’ weten wat de mogelijkheden (bedrijvenatlas) zijn en tot vestiging of uitbreiding kunnen overgaan. Kwaliteit We zijn echt een partner van de ondernemer en denken snel en (pro)actief met de ondernemer mee. Dit doen we bij vragen over vestiging, uitbreiding, vergunningen maar ook om 'over de schouder' mee te kijken met plannen. Daarnaast ook afstemming met en hulp aan startende en (door)groeiende ondernemers en sinds corona zijn zeer veel ondernemers geadviseerd over de coronasteun-maatregelen. Dit bij zowel de regelingen en samenwerking met de ROZ- groep, maar ook bij de versoepelingen en verlengingen van regelingen. Geld
58
We voeren de economische agenda 2020-2024 uit. We hebben het budget voor het stimuleren van de maakindustrie met 75% (€ 15.000) verlaagd. We blijven alleen het lidmaatschap betalen voor deelname aan Smarthub Achterhoek. We zien dat de maakindustrie de ontwikkeling (in regionaal verband) oppakt. We hebben ook het budget voor het stimuleren van bestaande en nieuwe bedrijven verlaagd met 50% (€ 50.000). Dat betekent dat wij als gemeente geen bijdragen meer doen aan het Keurmerk Veilig Ondernemen en dit overdragen aan de ondernemers zelf die dit bijvoorbeeld zouden kunnen financieren uit het ondernemersfonds. Ook zijn er vanuit dit budget zaken gefinancierd die nodig waren voor het op gang brengen van de ontwikkeling van het centrum Neede. Deze ontwikkeling loopt nu via het loket Oudestraat. Vanuit het team Economische Zaken blijven we nadrukkelijk de verbinding zoeken tussen organisatie en bedrijfsleven. Om zo bestaande en nieuwe bedrijven te blijven begeleiden, ondersteunen en stimuleren. Kwaliteit Geld We willen een goede en veilige wegverbinding tussen bedrijventerrein ‘De Laarberg’ en de snelweg A1. Een rechtstreekse snelle en geschikte verbinding vanuit de Laarberg via het tracé Deventer Kunstweg is niet opportuun. We blijven ons inzetten op verbeteringen op de tracés via de N315 en N319.
Kwaliteit Geld We zetten in op meer samenwerking met Duitsland, om kansen voor ondernemers en inwoners te benutten. (050.020) Er is geen specifiek budget meer voor deze activiteit (besparing € 12.000). We blijven echter betrokken bij onze oosterburen en zoeken ook het overleg op. We blijven ook actief deelnemen aan de Euregio. Voor concrete grensoverschrijdende activiteiten of evenementen (zoals een grensoverschrijdende bijeenkomst voor ondernemers) hebben we dus geen vast budget meer. We vertrouwen erop dat gewenste projecten in dit kader alternatieve financieringsbronnen, bijvoorbeeld via Euregio, weten te vinden. Kwaliteit Geld
Speerpunt Vitale winkelcentra. Wat willen we bereiken? Concentratie van winkels in het kernwinkelgebied. Toekomstbestendige centra met aantrekkingskracht.
Wat gaan we daarvoor doen? Faciliteren van het ondernemersfonds. (050.030) Het ondernemersfonds is door de ondernemers zelf in het leven geroepen. Ondernemers willen met eigen middelen hun gezamenlijke slagkracht vergroten. Het fonds wordt gefaciliteerd door de gemeente Berkelland, want het wordt gevuld met gelden die geïnd worden via het gemeentelijke
59
instrument ‘reclamebelasting’. Zo wordt voorkomen dat zogenaamde ‘freeriders’ meeliften op de inspanningen en investeringen van de rest. Kwaliteit Geld Samen met inwoners, ondernemers en organisaties via zogenaamde task forces voor elke kern (en centrum), gaan we aan de slag met de revitalisering van de centra. Hiervoor zijn de ontwikkelagenda’s leidend. Deze zijn samen met inwoners en ondernemers in de kern gemaakt. Kwaliteit Borculo: Centrumplan in uitvoering Neede: Pilot Oudestraat wordt uitgevoerd Eibergen: Uitvoering laatste fase loopt Ruurlo: Centrumplan in ontwikkeling. Geld We blijven inzetten op compacte centra waarin het fijn verblijven is, onder andere door het creëren van groen/blauwe parels (zie ook programma ‘Fijn leven’). (050.035) Er is blijvende aandacht voor de aantrekkelijkheid van de centra in de vier grote kernen. De revitalisering van het centrum van Eibergen is in 2017 gestart. Voor Borculo is ook een centrumplan in uitvoering. In Neede zijn we aan de slag met de pilot Oudestraat. Voor wat betreft Ruurlo is een centrumplan in ontwikkeling. Kwaliteit Groen/blauwe parels zijn onderdeel van het project. Compacte centra zijn altijd het uitgangspunt bij de projecten. Geld We sluiten aan op ‘natuurlijke’ momenten van verandering. Bijvoorbeeld wanneer een ondernemer wil verhuizen naar een plek die voor alle betrokkenen beter is.
We proberen op die momenten net die ondersteuning te geven, zodat deze en mogelijke aansluitende veranderingen doorzetten. Kwaliteit We sluiten daar waar maar enigszins mogelijk aan bij 'natuurlijke' momenten. De afgelopen 3 maanden met name op hulp en advisering tijdens de coronacrisis. Dit zal ook nog de komende maanden doorlopen. Daarnaast blijven we (pro)actief ondernemers helpen. Denk hierbij aan ondernemer met bijvoorbeeld de wens tot verhuizen naar nieuwe locatie. We maken hierbij gebruik van onze nieuwe 'Bedrijvenatlas' en o.a. social media. Geld We spelen in op ontwikkelingen en kansen die voorbijkomen, bijvoorbeeld Museum More en de ontwikkeling van de Hambroekplas, en maken waar mogelijk verbindingen met de centra. Kwaliteit Geld
60
Speerpunt Iedereen doet mee met werk, betaald of onbetaald. Wat willen we bereiken? Iedereen kan aan het werk, betaald of onbetaald.
Wat gaan we daarvoor doen? Samen met SDOA en onderwijs laten we het aanbod van werkzoekenden beter aansluiten op de vraag. Kwaliteit In april 2021 is gestart met het uitvoeringsplan van de Rode Loper 2021-2022, een regionaal project voor begeleiding van jongeren naar werk en/of school. Het accent ligt op het bereiken en begeleiden van jongeren van 16 tot 27 jaar met een startkwalificatie, maar zonder uitkering. De ondersteuning richt zich op het aan het werk of weer naar school gaan van de jongere. De ambitie is om regionaal 750 jongeren te spreken en te ondersteunen via het project. In de regio Achterhoek worden in samenwerking tussen het bedrijfsleven, onderwijs (MBO, PRO, VSO), RMC, UWV, uitvoeringsorganisaties en gemeenten jongeren begeleid naar betaald werk. Deze samenwerking heeft geresulteerd in verschillende acties die zijn vastgelegd in het actieplan Achterhoekse jongeren en zijn halverwege 2019 gestart. Zo werkt het Graafschap College Loopbaanplein samen met een jobcoach vanuit SDOA en Laborijn om de studenten te ondersteunen tijdens stage en de stap naar werk te maken. Het gaat hierbij om jongeren met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt. SDOA heeft samen met het Graafschap college het project ‘Jij doet! Aan de slag met je toekomst!’ opgestart.
Dit project richt zich op jongeren tussen de 18 en 28 jaar, die door de SDOA zijn geselecteerd op basis van de afstand tot de arbeidsmarkt en/of het onderwijs. Binnen het project wordt geïnvesteerd in persoonlijkheidsontwikkeling, het ontdoen van blokkades, het oriënteren op toekomstige mogelijkheden en het maken van de keuzes die leiden tot het wenselijke perspectief. Er worden op maat trajecten ingezet, zoals wandelcoaching, een workshop communicatie of het leren van de Nederlandse taal. Geld De afwijking wordt veroorzaakt door uitgifte van € 1,897 miljoen aan TOZO. Hier tegenover staat een dekking van € 1,897 miljoen die we ontvangen van het Rijk. Op basis van de 1e bestuursrapportage SDOA zijn de uitvoeringskosten en programma kosten van SDOA heeft de gemeente per saldo een positief resultaat van € 491.000. De positieve afwijking komt door bijstelling van bestandstoename naar beneden. Daarnaast zijn de BUIG ontvangsten € 1,393 miljoen lager dan begroot. Deze afwijking op de BUIG is gebaseerd op de nadere voorlopige BUIG. Op basis van de eerste bestuursrapportage van SDOA en de voorwaarden van de vangnetregeling 2021 denken wij in aanmerking te komen voor de vangnetregeling voor een bedrag van € 270.000. In het najaar kunnen we de informatie waarop we de begroting baseren actualiseren op grond van de tweede bestuursrapportage van SDOA en de definitieve BUIG-uitkering.
Deze rapporteren we aan de raad met het advies de nieuwe inzichten te verwerken in de begroting. Voor de doelgroep met een afstand tot de arbeidsmarkt zorgen we voor een doorgaande ontwikkellijn, waarin zij integraal ondersteund worden. Ontschotten van regelingen stimuleert de ontwikkeling van de doelgroep met een afstand tot de arbeidsmarkt maximaal. Onze ideeën hebben wij neergelegd in de visie doorgaande ontwikkellijn. Deze visie realiseert het traploos op- en afschalen tussen (arbeidsmatige) dagbesteding, beschut werk en betaald werk van de doelgroep. Daarnaast werken we in 2021 verder aan ‘Samen aan het stuur, één uitvoeringsorganisatie werk en inkomen voor het sociaal domein’. In deze bestuursopdracht aan SDOA positioneren we deze als tweedelijns organisatie, waarbij de gemeente verantwoordelijk is voor de integrale toegang en regie op de dienstverlening aan onze inwoners. 61
Meer informatie over activiteiten op het gebied van schulden en armoede zijn te vinden in het programma 'Zorg voor wie dat nodig heeft'. Kwaliteit Iedereen doet mee! Vanuit deze participatiegedachte is gestart met Samen aan het stuur. Het inrichten van een integrale toegang voor het sociale domein en het inrichten van een doorgaande ontwikkellijn voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt zijn de gestelde doelen. Het inrichtingsplan dat dit concretiseert is inmiddels tot stand gekomen in nauwe samenwerking met de gemeenten Oost Gelre en Winterswijk en de uitvoeringsorganisaties Sociale Dienst Oost Achterhoek (SDOA) en Werkbaan Oost (WBO). Op 22 juni 2021 heeft de gemeenteraad in meerderheid ingestemd met het inrichtingsplan samen aan het stuur en over de programmabegroting 2022 werkleerbedrijf. Voor wat betreft de huisvesting van het werkleerbedrijf is een aanbesteding gestart om het pand geschikt te maken. Geld
Voortdurend koppelen van werkgevers aan werkzoekenden (werkgeversbenadering). (050.040) De gemeente maakt hierbij gebruik van het Werkgevers ServicePunt Achterhoek (Oost) bij de Sociale Dienst Oost Achterhoek (SDOA). Voor de brede doelgroep van werkzoekenden benaderen we rechtstreeks de ondernemers en maatschappelijke organisaties om werkplekken te vinden voor (kwetsbare) mensen. Kwaliteit Binnen het Werkgeversservicepunt Achterhoek kennen we een vraag- en een aanbodgerichte benadering. De accountmanagers zoeken naar ‘allianties’ met het bedrijfsleven, omwille van een gemeenschappelijk voordeel; het vervullen van capaciteitsvragen door werkzoekenden uit onze bestanden. Zo wordt enerzijds voorzien in de capaciteitsvragen die werkgevers hebben en anderzijds vinden we de baanopeningen voor onze doelgroepen. Het doel is dat onze werkzoekenden zo snel mogelijk naar betaald werk gaan. Soms is het daarvoor nodig om eerst te starten in deeltijd en/of op onbetaalde basis (werkervaringsplekken of proefplaatsingen) om de kloof naar loonvormende arbeid te dichten. Specifiek voor de inwoners van de gemeente Berkelland zijn tot en met mei 2021 52 plaatsingen gerealiseerd. Dit geldt voor de doelgroepen Participatiewet, Wet sociale werkvoorziening, UWV en Nieuw beschut.
In de afgelopen maanden is daarnaast, vanwege de coronacrisis, door het Werkgeversservicepunt Achterhoek extra geïnvesteerd in de contacten met werkgevers om hen ook te helpen met de noodmaatregelen van het Rijk. Geld De afwijking wordt veroorzaakt door uitgifte van € 1,897 miljoen aan TOZO. Hier tegenover staat een dekking van € 1,897 miljoen die we ontvangen van het Rijk. Op basis van de 1e bestuursrapportage SDOA zijn de uitvoeringskosten en programma kosten van SDOA heeft de gemeente per saldo een positief resultaat van € 491.000. De positieve afwijking komt door bijstelling van bestandstoename naar beneden. Daarnaast zijn de BUIG ontvangsten € 1,393 miljoen lager dan begroot. Deze afwijking op de BUIG is gebaseerd op de nadere voorlopige BUIG. Op basis van de eerste bestuursrapportage van SDOA en de voorwaarden van de vangnetregeling 2021 denken wij in aanmerking te komen voor de vangnetregeling voor een bedrag van € 270.000. In het najaar kunnen we de informatie waarop we de begroting baseren actualiseren op grond van de tweede bestuursrapportage van SDOA en de definitieve BUIG-uitkering. Deze rapporteren we aan de raad met het advies de nieuwe inzichten te verwerken in de begroting.
62
We gaan meer inzetten op ‘social return’: beter gebruik maken van de mogelijkheden om bij aanbestedingen bedrijven en organisaties een sociale bijdrage te laten leveren. Social Return On Investment (SROI) is het stellen van sociale voorwaarden bij aanbestedingen met als doel werkgelegenheid te bevorderen en/of doelgroepen met afstand tot de arbeidsmarkt aan een werkplek te helpen. Hierbij trekken we ook regionaal op. We werken daarom aan een uniform beleid en uitvoeringsproces. Kwaliteit Binnen het Werkgeversservicepunt Achterhoek is een coördinator SROI aangetrokken die een initiërende rol vervult in de realisatie van een regionaal SROI beleid en aanspreekpunt is voor werkgevers en gemeenten over dit onderwerp. In het voortraject van aanbestedingen (en bij het concrete plan van aanpak) adviseert deze coördinator over mogelijkheden voor SROI richting gemeenten en werkgevers. De bemiddeling van werkzoekenden in het kader van zo’n plan van aanpak van aanbieders met een SROI verplichting en de daadwerkelijke realisering van plaatsingen, is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de SDOA en het WSPA. Het WSPA gebruikt een web-based monitorsysteem waarmee de vooruitgang van de SROI verplichting wordt bijgehouden. De gemeenten in de Achterhoek hebben zich aangesloten bij Convenant Uniformering Sociale Return Oost Nederland.
Door het ondertekenen van dit convenant conformeren de gemeenten zich aan een eenduidige werkwijze voor toepassing van Social return bij inkoop- en aanbestedingstrajecten. Door meer regionaal samen te werken komt de gemeente Berkelland tot een betere invulling van geboden leerwerk- en arbeidsplaatsen. Door een eenduidige werkwijze van monitoring kunnen prestaties en rapportages beter vergeleken worden en krijgen we meer inzicht om methodieken te verbeteren en toe te passen. Kennis en ervaring samenbrengen en delen leidt tot meer kwaliteit en efficiëntie. Geld
We maken duurzame verbindingen met ondernemers en organisaties gericht op de inzet van kwetsbare medewerkers onder de Participatiewet. (050.050) We zoeken onder andere samen met andere partijen naar werkplekken liefst in de eigen woonomgeving voor medewerkers van Werkbaan Oost. We kijken naar wat werkt en wat niet. We blijven onverminderd zoeken naar mogelijkheden. Kwaliteit Medewerkers nieuw Beschut Werk worden op een zo regulier mogelijke werksetting geplaatst. De klantmanager van de SDOA en de accountmanagers van het Werkgeversservicepunt werken nauw samen met de geïndiceerde persoon om dit te bewerkstelligen. Wanneer de geïndiceerde ondersteuning ontvangt, dan wordt ook het zorgnetwerk nauw betrokken. Er wordt gekeken naar passende werkplekken en werkzaamheden. Ook voor gedetacheerde Wsw’ers heeft het Werkgeversservicepunt een intensieve samenwerking met sociale ondernemingen. Wsw-medewerkers die niet (meer) gedetacheerd kunnen worden, worden zo lokaal mogelijk geplaatst. Werkgevers en ondernemers binnen de gemeente Berkelland zetten zich in om sociaal te ondernemen. Het Werkgeversservicepunt probeert dan ook nog meer werkgevers te motiveren om mee te werken aan de inclusieve arbeidsmarkt, vanuit de gedachte dat er voor iedereen een passende werkplek is te vinden.
De gemeente Berkelland biedt ondernemers die zich inzetten voor deze specifieke doelgroep al een vergoeding in de begeleidingskosten. Er zijn per maart 2021 31 inwoners uit deze doelgroep geplaatst bij lokale initiatieven. Geld Doordat het aantal SW-medewerkers sneller afneemt dan verwacht, neemt ook de ondersteuning aan deze groep af. Voor 2021 kunnen de begrote lasten met € 150.000,naar beneden worden bijgesteld. Van dit bedrag zullen we € 45.000,- inzetten voor de inzet op schuldhulpverlening. We zien deze inzet als noodzakelijk om de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening, temeer met het oog op de coronacrisis, goed uit te voeren.
63
Speerpunt Goed onderwijs dat aansluit op de lokale en regionale arbeidsmarkt. Wat willen we bereiken? Betere doorstroming naar werk zowel vanuit onderwijs als vanuit een (jeugd) werkloosheidssituatie.
Wat gaan we daarvoor doen? Bewaken dat er goed onderwijs is dat aansluit op lokale en regionale arbeidsmarkt. Dit doen we onder andere via onze deelname aan Platform BV Berkelland, werkgroep werkgelegenheid, bedrijf en school (PO, VO, MBO, HBO, WO). Kwaliteit Geld Promoten van technische beroepen. Binnen Berkelland en de regio is er nu en in de toekomst veel vraag naar mensen met een technische opleiding of achtergrond. Dit past ook bij Berkelland als onderdeel van de smarthub regio. We werken bijvoorbeeld mee aan het Technieklokaal, de Techniekdag en de Open bedrijvendag. Kwaliteit Samenwerking vanuit (subsidie)regeling 'Sterk Techiekonderwijs' is opgepakt. Betreft samenwerking tussen VO, bedrijfsleven, maar ook samen met PO (en wellicht ook rol voor het Technieklokaal). Geld
Speerpunt Vrijetijdsaanbod het hele jaar door. Wat willen we bereiken? Het kwaliteitsniveau van het vrijetijdsaanbod in Berkelland is verbeterd.
Wat gaan we daarvoor doen? We ondersteunen (lokale en regionale) projecten onder andere voor productontwikkeling op het gebied van verblijfs- en dagrecreatie. (050.070) We hebben het budget voor recreatie en toerisme met een derde verlaagd (bijna € 20.000). We blijven meedoen in de regionale vrijetijdsagenda. En geloven in een sterke regionale toeristische sector, waar onze lokale ondernemers baat bij hebben. Er is nu geen ruimte meer voor bijdragen aan (lokale) initiatieven die buiten deze regionale agenda vallen. Ook stoppen we met de regiocoördinator Toerisme en besparen daarmee € 53.000. Deze coördinator had tot nu toe een belangrijke rol in het aanjagen van productverbetering en ontwikkeling bij onze lokale toeristische ondernemers en instellingen en was een sparringpartner voor onze lokale ondernemers. We gaan ervan uit dat onze toeristische ondernemers zelf nu de handschoen oppakken en verder werken aan productontwikkeling en kwaliteitsverbetering. Ook onze medewerker toerisme en recreatie speelt hierin een belangrijke rol. We gaan op zoek naar nieuwe mogelijkheden om verbinding en ontwikkeling te realiseren, wellicht via een (nieuw of bestaand) platform.
We blijven inzetten op het sterke (toeristische) merk Achterhoek, regionale samenwerking en de Stichting Achterhoek Toerisme via de Vrijetijdsagenda, want we zien dat de Achterhoek een sterk merk is en onze lokale ondernemers daar ook de vruchten van plukken.
64
Kwaliteit In de eerste helft van 2021 is er een afstudeerstagiair aan de slag gegaan met een onderzoek naar de toeristische ontwikkelpotentie van Neede. Hier bleek in het najaar van 2020 behoefte aan te zijn bij de samenleving van Neede. Verder is actie ondernomen voor de ruiterroute in Rekken en zijn voorbereidingen getroffen voor het updaten van het geologisch natuurpad in Neede. De voorbereidingen voor het Berkelfestival (dat vanwege coronamaatregelen een jaar is uitgesteld) zijn ook in volle gang. Hiervoor wordt samengewerkt met het Openluchttheater in Eibergen. Op beleidsmatig niveau is het conceptstuk 'Beleef het in Berkelland' besproken met een aantal raadsleden en ondernemers. Naar verwachting wordt het stuk in september aangeboden aan de gemeenteraad ter vaststelling. Aan de actualisatie is een uitvoeringsprogramma gekoppeld. Om dit programma vanaf de tweede helft van 2021 te kunnen uitvoeren, is via de perspectiefnota een eenmalige financiële bijdrage gevraagd. Op regionaal niveau worden via de Vrijetijdsagenda diverse projecten uitgevoerd. Zo zijn er webinars gehouden voor ondernemers, wordt een onderzoek naar de vitaliteit van dagrecreatie voorbereid, worden bedrijven uit de vrijetijdssector gescand op toegankelijkheid (onbeperkt genieten in de Achterhoek) en lopen er gesprekken met de provincie over een vitaliteitsprogramma verblijfsrecreatie op Achterhoek niveau.
Via campagnes zoals #zoveelomnaaruittekijken en #odeaanhetlandschap (incl. Silo Art Tour) wordt via Stichting Achterhoek Toerisme bijgedragen aan de zichtbaarheid van de Achterhoek. Geld Als gevolg van de gemeentelijke bezuinigingen is er geen structureel projectengeld meer beschikbaar voor lokale projecten op het gebied van toerisme en recreatie. De gemeenteraad is daarom gevraagd om restanten van 2020 over te hevelen naar 2021. Met deze restanten kunnen in 2021 alsnog enkele projecten uitgevoerd worden. Daarnaast is via de perspectiefnota een verzoek gedaan om een éénmalige projectmatige bijdrage voor toerisme en recreatie. Met dit geld kunnen projecten uit het uitvoeringsprogramma 2021-2023 uitgevoerd worden. De projecten uit de regionale Vrijetijdsagenda worden gefinancierd vanuit de Vrijetijdsagenda (gekoppeld aan portefeuillehoudersoverleg Vrijetijdseconomie). Hier levert de gemeente jaarlijks een financiële bijdrage aan (begroting).
Wat mag het kosten? Bij activiteit 050.040 betreffen de wijziging aan de lasten zijde de lagere lasten (€ 491.000) voor de SDOA en het werkgeversservicepunt en hogere lasten (€ 1,897 miljoen) door de TOZO regeling. Deze laatste krijgen we vergoed van het Rijk en leidt ook tot een mutatie aan de baten zijde. Daarnaast ontvangen we een lagere uitkering voor de BUIG (€ 1,393 miljoen). De wijziging op activiteit 050.050 betreft hogere lasten door loonkostensubsidie (€ 286.000) en lagere lasten (€ 150.000) door een lager aantal SW-ers. Door derving van detacheringsinkomsten vanwege corona worden de verwachte baten naar benenden bijgesteld (€ 136.000). Op activiteit 050.070 zijn zowel de baten als lasten verhoogd met € 145.000. Het gaat hierbij om de uitvoering van projecten uit de regionale Vrijetijdsagenda die worden gefinancierd vanuit de vrijetijdsagenda. De kapitaallasten (050.700) zijn lager dan geraamd door vertraging in de uitvoering van projecten en een lagere rente toerekening (0.35% ipv 1%). Op taakveld 050.500 zijn de lasten lager (€355.000) voor SW medewerkers in dienst van de gemeente. De onttrekking aan de reserves (050.710) is lager door vertraging in de uitvoering van projecten die gedekt zijn door reserves. Bedragen x €1.000
65
Exploitatie
Realisatie 2020
2021
Wijzigingen
Overige wijzigingen 2021
Gewijzigde begroting
2022
2023
2024
Lasten 050.010 Onderzoek en ontwikkeling duurz. en innovatieve bedr.terr.
-263
-390
0
0
-391
-390
-390
-390
050.020 Samenwerken met Duitsland
-11
0
0
0
0
0
0
0
050.026 Stimuleren ontwikkelingen bedrijven
-17
0
0
0
0
0
0
0
050.028 Stimuleren maakindustrie
-2
-5
0
0
-5
-5
-5
-5
050.029 stimuleren onderzoek/ontwikkeling duurzame bedrijven
0
0
0
0
0
0
0
0
050.030 Ondernemersfonds
-210
-185
0
0
-185
-185
-185
-185
050.035 Compact centra (groen/blauwe parels)
-41
-21
0
-5
-26
-15
-15
-15
050.040 Participatie en werkgeversbenadering
-22.348
-16.537
-1.406
0
-17.943
-16.487
-16.437
-16.437
050.050 Verbindingen ondernemers voor participatiewet
-1.543
-1.612
-137
0
-1.749
-1.612
-1.612
-1.612
050.060 Onderwijs en arbeidsmarkt
-8
-11
0
0
-11
-11
-11
-11
-348
-209
-145
-68
-422
-209
-156
-144
050.120 Effectief inzetten promotie
-6
-35
0
-29
-64
-35
0
0
050.130 Revitalisering Centra
0
-1.000
0
0
-1.000
-1.000
0
0
050.500 Loonkosten programma Werken en ondernemen in de regio
-7.419
-6.942
355
0
-6.587
-6.942
-6.942
-6.942
050.700 Rente en afschrijving programma Werken en ondernemen in de regio
-1.289
-218
218
0
-1
-218
-218
-218
Totaal Lasten
-33.504
-27.165
-1.116
-102
-28.383
-27.109
-25.971
-25.959
050.010 Onderzoek en ontwikkeling duurz. en innovatieve bedr.terr.
513
501
0
0
501
501
501
501
050.030 Ondernemersfonds
195
170
0
0
170
170
170
170
050.035 Compact centra (groen/blauwe parels)
57
54
0
5
59
54
54
54
050.040 Participatie en werkgeversbenadering
16.514
9.460
504
0
9.964
9.460
9.460
9.460
050.050 Verbindingen ondernemers voor participatiewet
1.318
1.505
-136
0
1.369
1.464
1.464
1.464
050.060 Onderwijs en arbeidsmarkt
0
0
0
0
0
0
0
0
199
2
145
0
147
2
2
2
050.070 Vrije tijdseconomie
Baten
050.070 Vrije tijdseconomie
66
050.500 Loonkosten programma Werken en ondernemen in de regio
840
0
0
0
0
0
0
0
050.700 Rente en afschrijving programma Werken en ondernemen in de regio
0
0
0
0
0
0
0
0
Totaal Baten
19.638
11.692
513
5
12.210
11.651
11.651
11.651
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-13.866
-15.473
-603
-97
-16.173
-15.458
-14.320
-14.308
050.710 Reserves
186
1.668
-380
97
1.385
1.668
668
668
Totaal Onttrekkingen
186
1.668
-380
97
1.385
1.668
668
668
186
1.668
-380
97
1.385
1.668
668
668
-13.680
-13.805
-983
0
-14.788
-13.791
-13.653
-13.641
Onttrekkingen
Mutaties reserves Gerealiseerd resultaat
Kaders die de raad heeft vastgesteld
Economische Agenda 2016-2020
67
ACTIEF MET DUURZAAMHEID EN ENERGIE Alle hens aan dek! Wat speelt er?
De gemeente Berkelland heeft de ambitie om in 2030 energieneutraal te zijn. Dit betekent dat we in 2030 net zoveel duurzame energie zelf opwekken als dat we aan energie verbruiken. Het gaat om de vervanging van 247 miljoen kWh elektriciteit en 54 mln. m3 aardgas die duurzaam opgewekt moet worden in 2030. Op basis van de op 18 mei 2021 aangenomen motie M 21-04 'Regie in de energietransitie' moet deze ambitie worden herijkt, passend bij de inhoud en het tempo van het landelijke klimaatakkoord. Om deze ambitie te realiseren, is het belangrijk dat we met zijn allen zo min mogelijk energie verbruiken. De energie die we niet nodig hebben, hoeven we immers ook niet op te wekken. Daarom stimuleren we woningeigenaren en ondernemers om energie te besparen. Dat doen we met campagnes, energieadvies, gunstige leningen en subsidies. Voor mensen met een smallere beurs is er sinds 2020 de ‘maatwerklening’. Behalve energie besparen, moeten we ook meer duurzame energie opwekken. Door zoveel mogelijk zonnepanelen op daken die daarvoor geschikt (te maken) zijn. Maar dat is niet genoeg. Er moet ook grootschalig duurzame energie worden opgewekt. Op dit moment zijn wind en zon daarvoor de belangrijkste bronnen.
Het RODE-beleid (Ruimtelijke ordening en Duurzame energieopwekking) biedt een ruimtelijk afwegingskader voor het grootschalig opwekken van duurzame energie (zonneparken, windmolens, biovergisting). En er staan randvoorwaarden in voor het participatieproces en het bieden van mogelijkheden voor het (financieel) meeprofiteren van de omgeving (niet alleen de lasten, ook de lusten). Het RODE-beleid heeft succes. Er zijn veel initiatieven voor zonneparken en in 2020 zijn ook de eerste oriëntaties voor windmolens gestart. Van de al vergunde zonneparken zullen de eerste in 2021 gerealiseerd worden en dan ook echt meetellen voor de doelstelling. In afwachting van de herijking van het RODE-beleid werken we niet mee aan (nieuwe) initiatieven voor grootschalige opwek met wind en zon. Voor het aardgasvrij maken van wijken moeten we eind 2021 een transitievisie warmte hebben. Inwoners krijgen daarmee een perspectief op wat er in de toekomst in hun wijk staat te gebeuren. We worden bij al deze opgaven geholpen door de afspraken die gemaakt zijn (en nog worden gemaakt) in het kader van het Nationaal Klimaat Akkoord en de Regionale Energie Strategie. De Regionale Energiestrategie 1.0 (RES 1.0) wordt in september of oktober ter vaststelling aangeboden aan de gemeenteraad. Daarin staat de bijdrage van de regio Achterhoek aan de afspraken over de opwekking van elektriciteit.
Er wordt een speciaal hoofdstuk opgenomen over warmte. Bij de totstandkoming van de RES 1.0 is een regionaal participatieproces gelopen. Helaas wordt de energietransitie in Berkelland belemmerd doordat het netwerk van Liander het grotere aanbod van duurzaam opgewekte energie niet aankan. Sommige projecten kunnen daardoor nu niet doorgaan of lopen vertraging op. Voor de korte termijn blijven we -ook regionaal- met Liander in gesprek; want er zijn wel maatwerkoplossingen mogelijk. De RES 1.0 is de basis voor structurele investeringen in het energie-netwerk. We monitoren de voortgang van onze energiedoelstelling aan het eind van het jaar in het jaarverslag. In de maand november van een jaar krijgen we de cijfers over het jaar daarvoor.
Speerpunt Uitvoeren Energie-uitvoeringsprogramma 2019-2022 Ambitie Wonen. (060.011) Wat willen we bereiken? Er wordt energie bespaard. 68
Op zoveel mogelijk daken liggen zonnepanelen.
Wat gaan we daarvoor doen? We gaan door met 'Achterhoek Bespaart' en het aanbieden van gunstige leningen. Eigenaren van woningen zijn pas bereid om te investeren in verduurzaming als dit op een redelijke termijn wordt terugverdiend. Financiële prikkels zijn dus zeer effectief. ‘Achterhoek Bespaart’ is een subsidieregeling voor isolatiemaatregelen. De ‘toekomstbestendig wonen-lening’ is in de plaats gekomen van de duurzaamheidslening. Hierdoor wordt het toekomstbestendig(er) maken van de woning ook mogelijk voor inwoners met een smallere beurs. ‘Stapelen’ met de landelijke subsidieregeling voor isolatie is mogelijk. Kwaliteit Geld
We informeren en adviseren via het Achterhoekse energieloket. Het AGEM energieloket (www.agem.nl) is dé frontoffice voor de gehele Achterhoek waar inwoners informatie en advies kunnen krijgen. Het heeft de opdracht om te adviseren, interesse te wekken bij inwoners voor energiebesparing of opwekmogelijkheden en buurtinitiatieven te stimuleren. Het AGEM energieloket verzorgt ook de afhandeling van de aanvragen voor de toekomstbestendig wonen-leningen. Kwaliteit Corona heeft gevolgen gehad voor de buurtbijeenkomsten en -processen voor collectieve acties als warmtefoto’s en isolatiemaatregelen. Deze verlopen met beperkter bereik, trager en suboptimaal. In de tweede helft van 2021 kunnen we hopelijk een inhaalslag maken. Geld
We laten onderzoek doen naar een subsidieregeling asbestdakbeschot en dakisolatie. Woningcorporatie ProWonen is trekker. Doel is om het verwijderen van asbestdakbeschot te combineren met dakisolatie, zodanig dat huiseigenaren (zogenaamd gespikkeld woningbezit) ook mee kunnen doen. Kwaliteit ProWonen haalt asbestdakbeschot weg zodra er een dakrenovatie (en dakisolatie) aan de orde is. Voor 2022 staat er één complex op de planning waar sprake is van asbestdakbeschot en gespikkeld bezit (2 woningen). Het is niet realistisch om hier een aparte subsidieregeling voor in het leven te roepen. ProWonen is op de hoogte van de mogelijkheden vanuit de Toekomstbestendig wonenlening. Mochten er toch knelpunten zijn, dan volgt overleg. Geld
We ontwikkelen een follow up van de Achterhoekse pilot gebouwgebonden financiering. De uitkomsten en aanpak van de pilot Gebouwgebonden financiering ontwikkelen we door samen met Agem en de andere Achterhoekse gemeenten in de regiodealprojecten 'De sleutel tot … ' en 'De Makelaar als woningmarktregisseur'. We nemen met 3 Achterhoekgemeenten deel aan het klimaatverbond project dat mogelijkheden onderzoekt naar een Energiedienstenbedrijf Achterhoek met propositie voor bewoners als pilot.
69
Kwaliteit In juli 2021 is de Pilot Energie gestart. Deze pilot is bedoeld voor inwoners met een inkomen tot 130% van de bijstandsnorm. Het doel is om de energiekosten bij deze inwoners te verlagen waardoor het vrij besteedbaar inkomen toeneemt en de kans op betalingsachterstanden en/of schulden afneemt. Daarnaast stelt deze pilot ons in staat om de doelgroep minimabeleid te betrekken bij onze ambities op het gebied van de energietransitie. Geld We voeren steekproeven uit ter controle van de getroffen maatregelen. We voerden tot nu toe alleen een administratieve controle uit omdat er weinig aanleiding is om misbruik te veronderstellen. Met een kleine steekproef (3%) checken we of dat zo is. Kwaliteit Controle bij mensen thuis heeft door de corona-beperkingen nog niet plaatsgevonden. Geld
Speerpunt Uitvoeren Energie-uitvoeringsprogramma 2019-2022 Ambitie Bedrijven. (060.012) Wat willen we bereiken? Er wordt energie bespaard. Op zoveel mogelijk daken liggen zonnepanelen. Bedrijven investeren in duurzaamheidsmaatregelen die zich binnen 5 jaar terug verdienen.
Wat gaan we daarvoor doen? We bieden DOE scans aan voor het MKB. (060.012) Met een DOE-scan krijgt een bedrijf zicht op de maatregelen die getroffen kunnen worden om het bedrijf te verduurzamen. Achterhoek Onderneemt Duurzaam (AOD) voert voor ons de DOE-scan uit. Kwaliteit Inmiddels is een groot deel van de geplande 180 DOE-scans uitgevoerd. De ondernemers zijn heel tevreden met de scans en geven er ook opvolging aan met investeringen. We merken wel dat het laaghangend fruit al wel geplukt is. De aanpak wordt daarop aangepast, voornamelijk in de promotie richting de doelgroep ‘afwachtende volgers’. In de coronaperiode is een aangepaste aanpak ontwikkeld, onder andere met webinars. Dit sluit goed aan, en wordt ook nu voortgezet. In de aanpak maken we ook ‘werk met werk’ door AOD ook te verbinden aan onze aanpak op het bedrijventerrein Borculo. Geld We doen mee met stimuleringsacties voor zon op dak zodra de infrastructuur dat weer mogelijk maakt. Doel is meer zonne-energie op grote daken (> 500 m2). De actie is medio 2018 gestart. Berkelland heeft meegedaan met fase 1 en 2 van het project ‘Zonnige bedrijven in de Achterhoek’. En kan vanwege de netcongestie in Berkelland (Liander) niet meedoen met de volgende fasen. Zodra de omstandigheden veranderen, doen we weer mee.
70
Kwaliteit We hebben opdracht gegeven aan de Agem om een vervolg te geven aan 'Zonnige bedrijven' speciaal voor Berkelland. Dat betekent dat Agem: - in gesprek gaat met bedrijven die al een SDE-beschikking hebben, maar deze om allerlei redenen niet kunnen 'verzilveren'; - samen met Liander een gebiedsscan maakt, waarin de mogelijkheden voor teruglevering op een grootverbruikersaansluiting zijn weergeven; - een wervingscampagne gericht op kleine bedrijven (met een kleinverbruikersaansluiting); - samen met ons promotie en webinars organiseert. Geld
We stimuleren het gezamenlijk optrekken van bedrijven bij de energietransitie. (060.012) Hierbij sluiten we aan bij het programma Werken en ondernemen in een sterke regio en het provinciale beleid voor de Toekomstbestendige bedrijventerreinen. Ook doen wij mee in het regiodealproject 'Circulaire bedrijvenparken' met het bedrijvenpark Borculo. Kwaliteit We werken mee aan het project 'Bedrijvenpark van de Toekomst'. Bedrijvenpark Borculo is het eerste lokale bedrijvenpark binnen onze gemeente. Een onderdeel van dit project is ook een nieuwe website en maandelijkse nieuwsbrieven. De eerste: https://mailchi.mp/6f07f3ebfee9/belangrijk-nieuws-5527540?e=94284f383e Geld
We zorgen ervoor dat de Omgevingsdienst bedrijven controleert (EML controles). (060.012) Bedrijven zijn verplicht energiemaatregelen te nemen die binnen 5 jaar terug te verdienen zijn. De Omgevingsdienst Achterhoek controleert bedrijven hierop. Kwaliteit De ODA heeft extra inspanningen gepleegd om de EML-controles uit te voeren. De samenwerking met AOD (uitvoerder van de DOE-scans) is verder versterkt, voor een afgestemde ‘wortel en stok’ uitvoering. Door corona zijn er in 2020 iets minder bedrijfsbezoeken geweest. Deze worden nu ingehaald. Geld
Speerpunt Uitvoeren Energie-uitvoeringsprogramma 2019-2022 Ambitie Maatschappelijke Organisaties en verenigingen. (060.013) Wat willen we bereiken? Inwoners, verenigingen, scholen en instellingen werken samen om energie te besparen. Op zoveel mogelijk daken liggen zonnepanelen.
Wat gaan we daarvoor doen? We gaan door met de subsidieregeling maatschappelijke initiatieven. De beschikbare SVn stimuleringslening en de subsidieregeling worden nog weinig gebruikt. We gaan deze actief promoten. Kwaliteit Er zijn na de drie aanvragen in 2020 nog geen nieuwe aanvragen binnengekomen.
71
Geld
We promoten energiebesparing bij maatschappelijke organisaties. Dit zijn organisaties zoals scholen en sport- en cultuurverenigingen. Daarmee krijgen zij inzicht in energiebesparingsmogelijkheden. Wij verwachten dat daarmee investeringen worden gestimuleerd. Kwaliteit De subsidieregeling Transformatiefonds Sport heeft (ook) geleid tot meer bewustwording over het energie-vraagstuk. Geld
Speerpunt Uitvoeren Energie-uitvoeringsprogramma 2019-2022 Ambitie Grootschalige opwek. (060.014) Wat willen we bereiken? Er wordt geïnvesteerd in grootschalige opwek van duurzame energie. Opwekinstallaties zijn ingepast in het landschap. Inwoners en ondernemers zijn betrokken en profiteren mee. Een helder en soepel begeleidingsproces.
Wat gaan we daarvoor doen? We begeleiden initiatiefnemers voor energieopwek op basis van de beleidsuitgangspunten RODE (Ruimtelijke Ordening en Duurzame energie). Het RODE-beleid draagt bij aan het realiseren van grootschalige opwekinitiatieven, landschappelijk ingepast en met (financiële) participatie van omwonenden. De gemeente stelt hoge eisen aan dat participatieproces voordat er een aanvraag voor een vergunning kan worden ingediend. In de voorbereidingsfase van het plan moet de initiatiefnemer ervoor zorgen dat omwonenden worden betrokken. Daarbij gaat het erom dat omwonenden worden geïnformeerd en worden betrokken bij de uitwerking van de plannen. En ook dat zij in de gelegenheid worden gesteld om (financieel) mee te profiteren van het zonnepark of de windmolen. Daarom vragen wij aan iemand die plannen heeft voor een zonnepark of een windmolen om vooraf een participatieplan te maken. Kwaliteit Op basis van motie M21-04 werken wij vanaf 18 mei 2021 niet meer mee aan nieuwe plannen voor zonneparken op landbouwgrond. Dit gold al voor initiatieven voor wind. Het wachten is op de herijking van het RODE-beleidskader, mede gebaseerd op de Regionale Energiestrategie. Geld
Speerpunt Uitvoeren Energie-uitvoeringsprogramma 2019-2022 Ambitie Regionale samenwerking. (060.015) Wat willen we bereiken? Achterhoek Energieneutraal in 2030 (doelstelling moet nog worden aangepast op basis van Motie M21-04)) 72
Een vastgestelde Regionale Energiestrategie in 2021.
Wat gaan we daarvoor doen? We werken met andere overheden aan de regionale energiestrategie (RES). (060.015) RES 1.0 moet juli 2021 door de gemeenteraad worden vastgesteld. Het RES biedt inzicht in de (aanvullende) taakstelling op het gebied van de energietransitie voor onze gemeente en bevat basisinformatie voor de op te stellen transitievisie warmte. Er is een regionale projectorganisatie die zorgt voor de input, het participatieproces en het opstellen van de strategie. Voor informatie: www.resachterhoek.nl. Kwaliteit RES 1.0 is opgesteld door Provincie, Gemeenten en Waterschap en is op 13 juli openbaar geworden. De periode waarin vaststelling door de gemeenteraad moet plaatsvinden, is verschoven naar augustus-oktober 2021. De RES 1.0 bevat een strategie en moet worden uitgewerkt in gemeentelijk beleid. Vooral de invulling van de opgave voor de opwek van Windenergie met zoveel mogelijk draagvlak zal veel aandacht vragen. Geld
Speerpunt Uitvoeren Energie-uitvoeringsprogramma 2019-2022 Ambitie Communicatie en bewustwording. (060.016) Wat willen we bereiken? Gemakkelijk vindbare en herkenbare informatie op onze website. Bewustwording dat iedereen zijn bijdrage moet en kan leveren aan de energietransitie.
Wat gaan we daarvoor doen? We zorgen voor communicatie en bewustwording. (060.016) Het blijft belangrijk om mensen bewust(er) te maken van de noodzaak om te verduurzamen. Achter een speciale ‘knop’ op de gemeentelijke website (Berkelland energieneutraal 2030) staat informatie over vraagstukken die met de energietransitie te maken hebben. En waar mensen terecht kunnen met vragen. In BerkelBericht verschijnen regelmatig artikelen. In opdracht van de gemeente voert Agem de campagne 'Heerlijk thuis in huis' uit. In die campagne komt ook energie(kosten)besparing en wooncomfort aan de orde. Kwaliteit De gemeentelijke website is vervangen door een nieuwe, beter 'toegankelijke', website. Het is gelukt om de verzamelde informatie over de energietransitie en de discussie over de herijking van RODE beschikbaar te houden. Geld
Speerpunt Van het aardgas af. (060.050) Wat willen we bereiken? Perspectief voor woningeigenaren. Een basis voor de planning van de uitvoering van wijkuitvoeringsplannen.
73
Wat gaan we daarvoor doen? We benutten de kansen die voorbij komen om haalbaarheid van warmteplannen te onderzoeken. Een actueel voorbeeld is het onderzoek naar de benutting van restwarmte van de fabrieken van FrieslandCampina (Borculo en Lochem). Samen met het waterschap Rijn en IJssel, gemeenten Lochem en Zutphen onderzoeken we in welke gemeente en in welke wijk de restwarmte met de hoogste maatschappelijke waarde ingezet kan worden. Kwaliteit Uitslag van het onderzoek is dat de gemeente Zutphen deze warmte het beste kan inzetten. Maar er is nog genoeg warmte over. Wij verlenen daarom bestuurlijke steun aan het consortium FrieslandCampina Nederland B.V., Twence B.V., Ennatuurlijk B.V. en Stichting Kiemt. Dit consortium wil met een haalbaarheidsonderzoek de (on)mogelijkheden verkennen van een warmtenet-voorziening in Borculo. Daarnaast willen wij, waar nodig, kennis en expertise vanuit de gemeente inzetten als ondersteuning. De gemeenteraad is hierover geïnformeerd in de raadsbrief van 18 mei 2021. Geld
We maken een transitievisie warmte De Transitievisie Warmte geeft het tijdspad aan voor het aardgasvrij maken per wijk: wanneer kunnen welke wijken van het aardgas worden afgekoppeld. Als er wijken bij zijn die al voor 2030 aardgasvrij kunnen worden gemaakt, maakt de gemeente ook al de mogelijke warmtealternatieven bekend. De Transitievisie Warmte wordt samen met stakeholders gemaakt en moet eind 2021 door de gemeenteraad worden vastgesteld. Belangrijke basis voor de gemeentelijke transitievisie warmte is de Regionale Structuur Warmte (RSW). In de RSW wordt ingegaan op de regionale warmtevraag, de warmtebronnen, de benodigde infrastructuur, de afstemming en de bovenlokale kansen en uitdagingen op het gebied van warmtetransitie. Kwaliteit Op basis van een door ons opgestelde uitvraag is aan Royal HaskoningDHV de opdracht gegund om voor de gemeente Berkelland een TVW op te stellen. Dit is een adviesbureau met de benodigde kennis en expertise voor dit onderwerp. Professionele stakeholders en de samenleving krijgen bij de voorbereiding inbreng. Het is de bedoeling dat de gemeenteraad de TVW voor de gemeente Berkelland uiterlijk 21 december dit jaar vaststelt. Geld
Speerpunt Gemeente als voorbeeld. (060.017) Wat willen we bereiken? We vragen veel van inwoners en ondernemers als het gaat om duurzaamheid en energietransitie. Daarom willen we als gemeente het goede voorbeeld geven in duurzaam denken en doen en met gezond verstand.
74
Wat gaan we daarvoor doen? We doen een innovatief circulair/duurzaam aanbestedingstraject om van te leren. (060.017) Circulair aanbesteden is nog niet zo gemakkelijk. Want was is dat eigenlijk precies? En wat vinden wij belangrijk? Een ander soort uitvraag levert misschien meer op. Het is belangrijk dat onze medewerkers daar zelf mee aan de slag gaan om te ervaren hoe het anders kan. Kwaliteit De aanbesteding van onze catering (leertraject) is afgerond. We hebben een nieuwe cateraar geselecteerd op basis van hun visie voor een circulaire catering passend bij Berkelland. Deze pilot heeft ons inzicht gegeven hoe we maatschappelijke thema’s, zoals de VN SDG’s (sustainable Development Goals), goed kunnen meewegen in inkoopprocedures. We gaan kijken hoe we deze pilot in komende aanbestedingen een vervolg geven. Geld
We investeren versneld in verduurzaming van ons eigen vastgoed. We kunnen door versneld te investeren in duurzaamheid niet alleen een bijdrage leveren aan de doelstelling Berkelland energieneutraal 2030, maar ook structureel kosten besparen. Kwaliteit Geld