Advies Werkgroep Zon op daken
Tekst van het document
Dit betekent dat de uitvoeringsstrategie moet differentiëren naar typen initiatiefnemers en rekening moet houden met de ‘split-incentive’ indien gebouweigenaar en gebouwgebruiker niet dezelfde zijn. Ook spelen er bij gebouweigenaren diverse andere investeringen in verduurzaming van het gebouw. Het is dan ook raadzaam om bij het opstellen van een uitvoeringsstrategie ook vertegenwoordigers van initiatiefnemers en dakeigenaren te betrekken en aan te sluiten op de routekaarten die de diverse sectoren momenteel opstellen. Ook een differentiatie naar gebieden is een goede werkwijze om tot versnelling te komen (zie ook aanbeveling 4). Enerzijds houdt de uitvoeringsstrategie waar mogelijk rekening met knelpunten in beschikbare netcapaciteit. Anderzijds biedt deze aan de netbeheerders enig inzicht in waar en wanneer de noodzaak tot netaanpassing vanwege zon op daken ontstaat. NP RES kan RES-regio’s ondersteunen bij de procesaanpak om te komen tot een uitvoeringsstrategie door te inspireren met goede voorbeelden en handreikingen (zoals de nieuwe handreiking NP RES die in juni 2021 verschijnt) en het leren tussen RES-regio’s te faciliteren. 4.
Investeer in een gebiedsgerichte, integrale aanpak gericht op ontzorging Aanbeveling: Zorg voor een aanpak waarin per bedrijventerrein, agrarisch gebied, wijk of gebied bedrijven/vastgoedeigenaren worden gefaciliteerd in het proces om tot (energetische) verduurzaming te komen. Tevens is het een kans om op lokaal niveau energievraag en -aanbod (incl. opslagvraagstuk) aan elkaar te koppelen. Kies hierbij voor een integrale aanpak waarin ten minste alle aspecten van het energiegebruik aan bod komen. Maak als gezamenlijke overheden geld vrij voor deze begeleiding. Planning: Besluit over beschikbaar stellen geld uiterlijk 1 juli 2021. Verantwoordelijk:
Eindadvies – Werkgroep Zon op daken – NP RES
24
Financiering: EZK, IPO, VNG Uitvoering: RES-regio’s, VNO-NCW, MBK-NL, LTO Toelichting: Voor bedrijven begint (energetische) verduurzaming vaak niet bij de vraag of ze zonnepanelen zullen plaatsen. Verduurzaming van het transport, energiebesparing in het proces of circulariteit van de bedrijfsvoering zijn veel vaker het startpunt van denken bij bedrijven. Door aan te sluiten bij de duurzaamheidsaspecten die spelen binnen het specifieke bedrijf, ontstaat een ingang om ook zon op daken op de agenda te zetten. Het faciliteren van bedrijven op een bedrijventerrein in het zetten van stappen rondom verduurzaming, leidt dus tot een versnelling voor zowel zon op daken als voor andere duurzaamheidsaspecten zoals energiebesparing, circulariteit, klimaatadaptatie, biodiversiteit. Het is hierbij van belang dat de begeleider echt van de hoed en de rand weet als het gaat om de diverse stappen in het aanschafproces van zonnepanelen (kwaliteit en prijs, technische aspecten, subsidies, vergunningen, verzekering, etc.). Voor een eerste probleemanalyse en opstart van een project is minimaal 50.000 euro per bedrijventerrein nodig. In de wijken waar de wijkwarmteplannen vóór 2030 worden uitgevoerd, kan ook een integrale aanpak met zon op daken worden toegepast.
Hierbij moet bijvoorbeeld ook gekeken worden naar de veranderingen in de energievraag door de toename van het aantal warmtepompen en elektrische auto’s. Ook als het gaat om agrarische gebieden kan een integrale en gebiedsgerichte aanpak een versnelling van pv op daken opleveren door voordelen te realiseren zoals het delen van de kosten van een gezamenlijke netaansluiting, dakverhuur zonder eigen financiële investeringen door de dakeigenaar maar via een op te richten energiecoöperaties, gezamenlijk een coöperatieve energieproducent worden en zo ook daken beter te benutten (meer vol te leggen). Bovendien kunnen met een dergelijke aanpak op de plank liggende SDE-beschikkingen worden uitgevoerd en is er verbinding van agrariërs en lokale energiecoöperaties wat ook bijdraagt aan participatie van de omgeving. Om deelname aan een vrijwillige, gebiedsgerichte aanpak te bevorderen, kan een stok achter de deur worden gehanteerd zoals strenge handhaving van de energiebesparingen uit de Wet milieubeheer bij bedrijven die niet deelnemen of het inzetten van de mogelijkheden om zon op dak in specifieke situaties te verplichten zoals verwoord in de voorgenomen wijziging van het Bouwbesluit leefomgeving (Bbl, zie beschrijving onder aanbeveling 5). Indien de wortel en stok methode wordt toegepast is het belangrijk dat de wortel ook echt werkt, alvorens de stok wordt gebruikt.
En bij inzetten van de mogelijkheden die het Bbl zal gaan bieden, dient ook rekening gehouden te worden met alle andere investeringen die bedrijven/gebouweigenaren moeten doen ten behoeve van verduurzaming van hun gebouwen en bedrijfsprocessen. 5. Optimaliseer bestaande regelgeving om zon op dak meer te stimuleren Aanbeveling: Neem het energiegebruik van de gebruikers in het gebouw mee in de regelgeving over energiegebruik van het gebouw en zorg ervoor dat alle bouwwerken zon-pv ready worden gebouwd.
Eindadvies – Werkgroep Zon op daken – NP RES
25
Planning: Uitwerking van mogelijk instrumentarium t/m juli 2021. Besluitvorming 2021-2022. Toepassing vanaf 2023. Verantwoordelijk: BZK in afstemming met IenW (klimaatadaptatie), VNG, UVW en IPO. Toelichting: In de regelgeving over energiegebruik van gebouwen wordt enkel gekeken naar het energiegebruik van het gebouw zelf (verwarming, ventilatie, liften, etc.). Het energiegebruik van de gebruikers (consumentenelektronica, computers en servers, productieprocessen) wordt niet meegenomen. De werkgroep adviseert om te onderzoeken of dit in de regelgeving meegenomen kan worden in de vorm van een gemiddelde per vierkante meter gekoppeld aan de functie van het gebouw. Hierbij dient goede afstemming op andere regelgeving zoals de Wet milieubeheer plaats te vinden en rekening gehouden te worden met complexe situaties, bijvoorbeeld waarin gebouweigenaar en gebouwgebruiker niet dezelfde zijn. Bij woningdaken is dit alleen een knelpunt bij nieuwbouw. Bij bestaande bouw houden particulieren bij installatie van pv al rekening met het gezinsgebruik. Verder adviseert de werkgroep om alle bouwwerken solar-ready te laten bouwen. Het gaat hierbij om constructieve sterkte, waarbij zowel het gewicht van de panelen als de wind- en stormbestendige bevestiging relevante factoren zijn.
De regelgeving dient ook rekening te houden met innovaties zoals lichtgewicht zonnepanelen en het integreren van zonnepanelen in dakpannen of dakleer.
Nieuwbouwwoning met dak dat niet volledig is bedekt met pv – bron: Anne-Marie Spierings
Eindadvies – Werkgroep Zon op daken – NP RES
26
6. Beschouw daken als maatschappelijke ruimte en kies de beste 'bestemming' Aanbeveling: Ontwikkel regelgeving waarmee wordt gestimuleerd of in specifieke gevallen wordt verplicht dat daken een (maatschappelijke) dubbelfunctie krijgen en waarbij de dakeigenaar ruimte heeft om eigen keuzes te maken voor de gewenste dubbelfunctie. Planning: Uitwerking van mogelijk instrumentarium t/m juli 2021. Besluitvorming 2021-2022. Toepassing vanaf 2023. Verantwoordelijk: BZK in afstemming met IenW (klimaatadaptatie), VNG, UVW en IPO. Toelichting: Relevante dubbelfuncties zijn bijvoorbeeld daktuin/-terras, energieopwekking (niet alleen zon-pv, maar ook zonthermisch of windenergie), klimaatadaptatie (groen dak voor waterretentie of wit dak tegen hittestress) en biodiversiteit (bijvoorbeeld nest- en schuilgelegenheid voor vleermuizen, vogels en insecten). Uitwerking is nodig, bijvoorbeeld als het gaat om een volledige lijst relevante dubbelfuncties, mogelijke en wenselijke combinaties van dubbelfuncties (zoals groen dak met zonpv), welk instrumentarium het meest geëigend is en de vraag welke overheid of overheden de bevoegdheid krijgen om dubbelfuncties te stimuleren dan wel te verplichten. Een nationaal generieke verplichting voor zon op daken vindt de werkgroep niet wenselijk, niet voor bestaande bouw en niet voor nieuwbouw.
Enerzijds zou hiermee voorbij worden gegaan aan het belang van andere relevante dubbelfuncties van daken. Anderzijds zijn er diverse situaties denkbaar waarin zon op daken (op dat moment) geen gewenste oplossing is, bijvoorbeeld bij een lokaal zware overbelasting van het netwerk of indien zonnepanelen het blussen van brand kunnen compliceren in risicovolle situaties zoals bij opslag van gevaarlijke stoffen. De werkgroep acht het wel zinvol om gemeenten de mogelijkheid te geven om gebiedsgericht (bij nieuwbouw) of objectgericht (bij bestaande bouw) een verplichting op te leggen zoals opgenomen in de voorgenomen wijziging van het Bbl die per 1 juli 2022 in zou moeten gaan. 7. Voorkom bijkomende kosten die de businesscase (te ver) verslechteren Aanbeveling: Pas als gemeenten een tijdelijke ontheffing van de OZB (bijvoorbeeld voor 8 jaar) of een groene heffingskorting toe voor grotere zonnestroominstallaties bij een dubbelfunctie (zon op 'daken'). Stel als VNG een modelontheffing of een gewijzigde modelverordening voor de OZB op waar gemeenten (na lokale besluitvorming) gebruik van kunnen maken. Planning: Opstellen modelontheffing gereed 1 mei 2021. Toepassing aan de individuele gemeenten, met mogelijkheid om dit mee te nemen bij politieke besluitvorming over de RES’en. Verantwoordelijk: Eindadvies – Werkgroep Zon op daken – NP RES
27
VNG en individuele gemeenten. Toelichting: Grote zonnestroominstallaties kunnen leiden tot een significante toename van de WOZ-waarde van een pand en daarmee een beduidend hogere OZB. Dit drukt de businesscase en kan daarmee de investeringsbereidheid van bedrijven in zonnestroominstallaties verminderen. Een tijdelijke ontheffing van de OZB of een groene heffingskorting met een looptijd gelijk aan de terugverdientijd kan deze barrière wegnemen. De Minister van BZK heeft hier op 25 januari 2021 een kamerbrief1 over geschreven, die overigens met name betrekking heeft op woningen. Juist bij bedrijfspanden is een dak vol zonnepanelen een relatief grote waardevermeerdering van het pand. En in het bijzonder is dit van belang in het geval de zonnestroominstallatie een andere eigenaar kent dan de gebouweigenaar en dus middels een opstalovereenkomst op het dak is geplaatst. In dit geval wordt de zonnestroominstallatie een apart WOZ-object en zorgt de OZB-heffing niet alleen voor bijkomende kosten, maar ook voor een extra element in de 'gedoe-factor'. Een ontheffing van de OZB of een groene heffingskorting lijkt veel op wat diverse gemeenten al doen als het gaat om de leges voor vergunningen: voor projecten die aan bepaalde voorwaarden voldoen op het gebied van duurzaamheid kiezen diverse gemeenten ervoor geen leges te heffen.
Ook van een dergelijke maatregel gaat een stimulerend effect uit. Zeker als wordt gedifferentieerd tussen een projecten met matig bijdrage bijdrage aan (wel leges betalen) en een grote bijdrage (vrijstelling van leges), kan dit net het zetje zijn om een stap verder te gaan. VNG kan het initiatief nemen om modelverordeningen op te stellen. De werkgroep adviseert om de beleidsvrijheid om hier gebruik van te maken aan gemeenten te laten. 8. Zorg voor tijdelijke subsidiëring van kostenverhogende aspecten Aanbeveling: Stel een afgebakend subsidiebedrag beschikbaar om kostenverhogende aspecten bij zon op daken tijdelijk te vergoeden. Denk hierbij aan dakconstructies met onvoldoende draagkracht (versterken dak of bijdrage in meerkosten lichtgewicht zonnepanelen), draagconstructies voor zonnepanelen bijvoorbeeld boven parkeerplaatsen of gewassen als zachtfruit, moeten vergroten van de netaansluiting om het dak helemaal vol te leggen, etc.. Planning: Bij volgende aanpassing SDE++ Verantwoordelijk: EZK Toelichting: Met een afgebakende, tijdelijke subsidieregeling ontstaat de maatschappelijk gewenste versnelling van zon op daken. Bovendien zal de vraag naar relatief nieuwe oplossingen toenemen, waardoor er meer aanbieders komen en/of de productie opgeschaald kan worden. Beide zullen zowel leiden tot (doorontwikkeling van) innovaties als prijsdaling.
1https://repository.overheid.nl/frbr/plooi-contentbeheer/rijksoverheid/2021/plooicb-2021-293/1/pdf/plooicb2021-293.pdf Eindadvies – Werkgroep Zon op daken – NP RES
28
De kosten voor bijvoorbeeld zonnecarports zitten op dit moment rond de 1,10 – 1,35 euro per Wattpiek (excl. btw). Dit is beduidend hoger dan voor een zonnestroominstallatie op dak. De stellingname dat de SDE-subsidie niet bedoeld is om overkappingen te subsidiëren gaat voorbij aan het feit dat de meeste parkeerplaatsen helemaal niet overkapt worden en daarom deze kosten voor de initiatiefnemer wel degelijk extra kosten voor de zonnestroominstallatie zijn.
Lichtgewicht zonnepanelen – bron: Stiels B.V. 9. Stimuleer technische en systeeminnovaties die tot nieuwe oplossingen leiden Aanbeveling: Zet in op de opschaling van technische én systeeminnovaties die vóór 2030 impact kunnen hebben op de versnelling van zon op daken én zon op andere oppervlakten.
Eindadvies – Werkgroep Zon op daken – NP RES
29
Planning: Uitwerken van mogelijkheden in 2021. Implementatie in 2022 en verder. Verantwoordelijk: NP RES. Samen oppakken met RES-Regio’s en EZK. Toelichting: Diverse RES-regio’s zijn geïnteresseerd in en kijken al naar de mogelijkheden die innovaties bieden. Bij stimulering van innovatie is het primair van belang om in te zetten op stimulering van innovaties die vóór 2030 kunnen bijdragen aan het halen van de energiedoelen. De werkgroep adviseert om deze inzet te richten op de fase tussen een technisch bewezen techniek (demonstratie) en grootschalige betaalbare implementatie van techniek. Voor schaalvergroting van een bewezen innovatie is een financiële stimulans nodig, waarmee vervolgens ook een prijsdaling van deze innovatie in gang wordt gezet. In de huidige regelingen (EIA, SDE++) worden de goedkoopste technieken gekozen/gestimuleerd en ontbreekt dus deze prikkel. Ook het inkoopbeleid van overheden kan worden ingezet om innovaties sneller op te schalen. In ieder geval twee groepen technische innovaties dienen aandacht te krijgen, omdat er een aantal geconstateerde knelpunten mee kunnen worden weggenomen. Innovatie in lichtgewicht zonnepanelen en zonnefolies (circulair maken, betrouwbaarheid en/of vergroten brandveiligheid), omdat dit de toepasbaarheid vergroot van zon op daken met te lichte constructies.
Integratie van pv in bestaande bouwmaterialen (dakbedekkingen, gevelbekleding, geluidsschermen, verhardingen) dient verder te worden gestimuleerd om technisch goed genoeg te functioneren en financieel haalbaar te zijn. Ook systeeminnovaties zijn nodig. Dus: kan iets ook slimmer (efficiënter, effectiever, sneller) georganiseerd worden? Kunnen bijvoorbeeld als experiment alle daken in een straat (verplicht) ondergebracht worden in een coöperatie om zo in één keer alle daken vol zonnepanelen te leggen op een manier die zowel energietechnisch als financieel interessant is en bovendien de benwoners ontzorgt? Ook de PPS energie en landbouw2 laat zien dat er nog tal van systeeminnovaties nodig zijn. De werkgroep benadrukt dat het stimuleren van innovaties ook een economische kans is.
Solarcarports in Italië – bron: Anne-Marie Spierings 2 www.ppsenergieenlandbouw.nl Eindadvies – Werkgroep Zon op daken – NP RES
30
4.2.3: Knelpunten om in fase 2 uit te werken 10. Werk enkele zaken verder uit in fase 2 Aanbeveling: Stel een werkgroep in voor een integrale aanpak van vraagstukken rondom netcapaciteit, benutting en opslag van pieken in zonnestroom. Planning: Uitwerking door werkgroep gereed juli 2021 Verantwoordelijk: Opdrachtgevend beraad Toelichting: Met name het vraagstuk van de pieken van elektriciteitsproductie door zon-pv en de mogelijke (lokale) oplossingen hiervoor (smart grids, vraagsturing, opslag) vraagt nadere uitwerking, bijvoorbeeld op het gebied van mogelijke stimuleringsinstrumenten en het opheffen van belemmerende regels. De werkgroep adviseert om hiervoor een speciale werkgroep in te stellen, met niet alleen relevante kennis uit de werkgroepen Zon op daken, netcapaciteit en SDE/maatschappelijke kosten, maar ook specifieke kennis over de technische ontwikkelingen rondom energie-opslag en de juridische aspecten van gebruik van het net voor opslag en teruglevering voor eigen gebruik, opslag en doorlevering aan het net, etc.. Ook reeds opgedane praktijkervaringen vanuit diverse initiatiefnemers (netbeheerders, burgercollectieven zoals Lomboxnet, commerciële initiatieven) dienen hierbij betrokken te worden. Aanbeveling: Geef de werkgroep opdracht om in een volgende fase de resterende knelpunten op te pakken.
Planning: Nog niet opgeloste knelpunten worden in voorjaar 2021 opgelost. Nieuwe knelpunten zijn waarschijnlijk pas later goed in beeld. Verantwoordelijk: Opdrachtgevend beraad Toelichting: In fase 1 was geen tijd om enkele specifieke knelpunten uit te diepen zoals knelpunten met betrekking tot maatschappelijk vastgoed (niet zijnde in vastgoed in bezit van de overheid) en zon-pv boven of onder kabels en (buis)leidingen. Diverse oplossingsrichtingen zullen wellicht ook voor die knelpunten behulpzaam zijn, maar om dit zeker te weten dient eerst nog een definiëring en afbakening van deze knelpunten plaats te vinden. Hiervoor kan de huidige werkgroep een vervolg krijgen, wellicht met een hierop toegespitste samenstelling.
Eindadvies – Werkgroep Zon op daken – NP RES
31
Bovendien is het beeld dat er in de praktijk nog diverse knelpunten spelen die nog niet op tafel zijn gekomen, bijvoorbeeld waar het gaat om andere oppervlakken dat de gewone daken van gebouwen. Tevens is de verwachting dat er gedurende de tijd ook autonoom nieuwe knelpunten ontstaan, die weggenomen dienen te worden indien het de maatschappelijke prioriteit heeft om zon op daken te blijven versnellen. Voor deze knelpunten kunnen oplossingsrichtingen ontwikkeld worden in lijn met fase 1 en kan de huidige werkgroep een vervolg krijgen, wellicht met een hierop toegespitste samenstelling. Een eerste overzicht van mogelijke knelpunten die eerder nog niet in beeld waren: - Stortplaatsbeheerders en/of vergunningverleners zijn niet voldoende bekend met de kansen en risico's van zonnepanelen op stortplaatsen, waardoor een vergunningsprocedure ingewikkeld en traag kan verlopen. - Op dit moment is er een uitgebreide voorbereidingsprocedure nodig voor de realisatie van PV-systemen in gietwaterbassins, tenzij de functie van zonnepark past in het vigerende bestemmingsplan of de beheerverordening. Deze uitgebreide procedure brengt voor een relatief kleine ontwikkeling (van bijv. 2 of 3 hectare) relatief veel tijd en kosten met zich mee. Het is aan de gemeente als bevoegd gezag om de regels in het bestemmingsplan (en vanaf 2022 het Omgevingsplan) vast te stellen.
Ook het provinciale beleid is soms een extra struikelblok, bijvoorbeeld doordat drijvende pv-panelen op gietwaterbassins niet passen binnen de (structuur)visie zon. Het opnemen van pv op gietwaterbassins in de lijst met kruimelgevallen (nu nog onder de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht, straks onder de Omgevingswet) kan een belangrijk onderdeel van de oplossing zijn.
-
Er gelden veel verschillende grenzen vanuit de diverse regels voor zonnestroominstallaties, die bovendien in verschillende eenheden worden uitgedrukt. Dit maakt het voor initiatiefnemers onoverzichtelijk. Bijvoorbeeld:
◦ Tot 10 kWp mag voor de BTW het forfait worden toegepast voor de jaarlijks geleverde elektriciteit. Daarboven (28-30 zonnepanelen) moet worden gekeken naar de werkelijke geleverde energie. Dit zal bij kleine zonnestroominstallaties waarbij gebruik gemaakt wordt van de saldering de initiatiefnemers (veelal eigenaren van grotere woningen en kleine bedrijven) afschrikken om het hele dak vol te leggen. Bovendien is bij toepassing van het forfait het maximaal terugleveren aan het net financieel gunstiger voor de eigenaar dan het direct zelf gebruiken van de elektriciteit.
◦ Vanaf 15 kWp kan SDE++ worden aangevraagd, maar alleen als sprake is van een -
-
grootverbruiksaansluiting (meer dan 3 * 80 Ampère) MKB-bedrijven (dus ook alle kantoortjes, kappers, schoonheidssalons en andere kleine winkels aan huis) die gebruik maken van de salderingsregeling mogen voor hun BTW-opgave geen forfait toepassen voor de jaarlijks geproduceerde elektriciteit, ook niet als hun zonnestroominstallatie onder de 10.000 Wp blijft. Dit zorgt voor administratieve lasten aan de kant van de ondernemer die met een forfait gemakkelijk voorkomen kunnen worden. Bij Vereniging van Eigenaren kunnen complexe situaties ontstaan als het gaat om terugvragen van BTW op de aanschaf van zonnepanelen. Er is sprake van onduidelijkheid hoe om te gaan met het terugvragen van BTW voor PVTpanelen (combinatie van elektriciteitsopwekking en warmte-opwekking). Een situatie die
Eindadvies – Werkgroep Zon op daken – NP RES
32
-
bovendien complexer wordt doordat PVT-panelen in een samenhangend systeem kunnen worden toegepast met opslag van elektriciteit en/of warmte en met een warmtepomp. Institutionele beleggers worden ondernemer op het moment dat ze zonnestroominstallaties plaatsen. Hiermee is sprake van een risico voor het investeringsfonds.
4.2.4: Knelpunten die niet door de werkgroep worden opgelost De volgende knelpunten kunnen niet door de werkgroep Zon op daken worden opgelost: Knelpunt
Oplossingsrichting
In de SDE++ mogen veldopstellingen 4 jaar van te voren Deze is meegenomen in lijst overige suggesties voor verbetering SDE van een aanvraag indienen en dakprojecten slechts drie of de werkgroep SDE/maatschappelijke kosten 1,5 jaar voor jaar x. Hier langer van te voren zekerheid over SDE hoe meer realisatietijd , hoe meer tijd om financiering of netaansluiting te regelen enz. Door problemen met netinpassing mislopen SDE++ Werkgroep netimpact biedt oplossingsrichtingen voor de grote, planbare subsidie en hoge aansluitingskosten. Leidt tot beperkte zonnestroomprojecten in de vorm van afstemming in de programmering realisatie tussen grote zonnestroomprojecten (en windprojecten) en versterking van het elektriciteitsnetwerk. Voor kleine zonnestroomprojecten is dit geen oplossing, omdat de vele initiatieven en initiatiefnemers zich niet laten plannen en omdat de relatief kleine, maar ontzettend veel in aantal aan netverzwaringen voor zon op daken niet op afzienbare termijn uitvoerbaar is. Een manier om het knelpunt te vermijden is de nog uit te werken aanpak mbt vraagsturing, smart grids en opslag. Lange doorlooptijden aanleg netinfrastructuur
De doorlooptijden zijn nauwelijks te verkorten. Werkgroep netimpact biedt oplossingsrichtingen voor de grote, planbare zonnestroomprojecten in de vorm van afstemming in de programmering tussen grote zonnestroomprojecten (en windprojecten) en versterking van het elektriciteitsnetwerk.
5. Opsomming aanbevelingen per ‘plek van besluitvorming’ Voor het NP RES - Intensiveer de communicatie en kennisdeling naar de RES-regio’s. -
Ondersteun de RES-regio’s bij de procesaanpak om te komen tot een uitvoeringsstrategie door te inspireren met goede voorbeelden en handreikingen (zoals de nieuwe handreiking die juni 2021 verschijnt) en door het leren tussen RES-regio’s te faciliteren.
Voor de RES-regio’s - Maak in elke RES-regio een (aanzet tot een) gezamenlijke uitvoeringsstrategie voor zon op daken. Werk dit uit parallel aan de politieke besluitvorming over de RES 1.0, dus in de periode maart t/m juni 2021. Voer deze uitvoeringsstrategie waar mogelijk ook gezamenlijk of in groepen van gemeenten uit. Deze uitvoeringsstrategie maakt keuzes in waar en/of welke initiatiefnemers te stimuleren zon op dak te leggen en kiest de daarbij passende stimuleringsinstrumenten.
Eindadvies – Werkgroep Zon op daken – NP RES
33
-
Zorg voor een aanpak waarin gebiedsgericht (bedrijventerrein, wijk of gebied) bedrijven/vastgoedeigenaren worden gefaciliteerd in het proces om tot (energetische) verduurzaming te komen. Kies de gebieden voor deze aanpak in afstemming met de netbeheerder. Tevens is het een kans om op lokaal niveau energievraag en -aanbod aan elkaar te koppelen. Kies hierbij voor een integrale aanpak waarin ten minste alle aspecten van het energiegebruik aan bod komen.
Voor het opdrachtgevend beraad - Maak als gezamenlijke overheden (rijk, provincies, gemeenten, waterschappen) de afspraak met elkaar dat alle geschikte daken van vastgoed en andere oppervlakten (bv. geluidschermen en parkeerplaatsen) in eigendom bij de overheden in 2030 voor minimaal 80% een tweede functie (zie ook advies 5) heeft gekregen. Maak bij de uitvoering gebruik van elkaars inkoop- en projectervaring. -
Maak als gezamenlijke overheden geld vrij voor een aanpak waarin per bedrijventerrein, wijk of gebied bedrijven/vastgoedeigenaren worden gefaciliteerd in het proces om tot (energetische) verduurzaming te komen; een integrale aanpak waarin ten minste alle aspecten van het energiegebruik aan bod komen.
-
Pas als gemeenten een tijdelijke ontheffing van de OZB toe (bijvoorbeeld voor 8 jaar) voor grotere zonnestroominstallaties bij een dubbelfunctie (zon op 'daken'). Stel als VNG een modelontheffing op waar gemeenten (na lokale besluitvorming) gebruik van kunnen maken.
-
Stel een afgebakend subsidiebedrag beschikbaar om kostenverhogende aspecten bij zon op daken tijdelijk te vergoeden. Denk hierbij aan dakconstructies met onvoldoende draagkracht (versterken dak of bijdrage in meerkosten lichtgewicht zonnepanelen), draagconstructies voor zonnepanelen bijvoorbeeld boven parkeerplaatsen of gewassen als zachtfruit, moeten vergroten van de netaansluiting om het dak helemaal vol te leggen, etc..
-
Stel een werkgroep in voor een integrale aanpak van vraagstukken rondom netcapaciteit, benutting en opslag van pieken in zonnestroom.
-
Geef de werkgroep Zon op daken opdracht om in een volgende fase de resterende knelpunten omtrent zon op daken op te pakken.
Voor de tafel Gebouwde Omgeving - Ontwikkel regelgeving waarmee wordt gestimuleerd of in specifieke gevallen verplicht dat daken een (maatschappelijke) dubbelfunctie krijgen en waarbij de dakeigenaar ruimte heeft om om eigen keuzes te maken voor de gewenste dubbelfunctie. Relevante dubbelfuncties zijn bijvoorbeeld daktuin/-terras, energieopwekking (niet alleen zon-pv, maar ook zonthermisch of windenergie), klimaatadaptatie (groen dak voor waterretentie of wit dak tegen hittestress) en biodiversiteit (bijvoorbeeld nest- en schuilgelegenheid voor vleermuizen, vogels en insecten).
Eindadvies – Werkgroep Zon op daken – NP RES
34
Voor de hoofdtafel van het klimaatakkoord - Voor de versnelling van zon op daken, en zeker ook voor het maatschappelijk en politiek draagvlak, is het onderscheid dat het Klimaatakkoord maakt tussen kleine (< 15 Wp) en grote (> 15 Wp) zonnestroominstallaties een kunstmatige. De werkgroep pleit ervoor in de uitvoering dit onderscheid los te laten, zeker aangezien de grens van 7 TWh kleine zonnestroominstallaties in 2030 gemakkelijk gehaald gaat worden en daarmee het maken van onderscheid tussen klein en groot in de RES’en dus niet meer relevant is voor het bijdragen aan de in het Klimaatakkoord gemaakte afspraak voor 35 TWh duurzame elektriciteit op land. -
Zon op daken, onderdeel van de tafel elektriciteit, kan niet los gezien worden van de vele andere maatregelen in het klimaatakkoord. Gebouweigenaren wordt ook gevraagd te investeren in energiebesparing (tafel gebouwde omgeving), bedrijven wordt ook gevraagd om energie te besparen in hun productieprocessen (tafel industrie), bedrijven wordt ook gevraagd te investeren in Zero Emissie (stads)logistiek en het elektriciteitsnetwerk moet ook worden verzwaard voor het laden van elektrische voertuigen. De samenhang tussen de tafels mag meer aandacht krijgen. Zeker in de uitvoering van maatregelen komt bij initiatiefnemers alles samen, terwijl het risico bestaat dat de overheden het als losstaande zaken zien en dus vanuit vele ‘loketten’ betrokken zijn.
Voor de kabinetsformatie - Neem een duidelijk standpunt in over de voorkeursvolgorde zon en handel daar naar in alle aspecten van het Rijksbeleid (BZK, EZK, Financiën). De werkgroep adviseert om de voorkeursvolgorde zon als streven te handhaven, gegeven het belang voor maatschappelijk draagvlak en de maatschappelijke baten van dubbel ruimtegebruik. Daarbij is het wel noodzakelijk om ook te voorzien in de randvoorwaarden voor het tot uitvoer brengen van deze voorkeursvolgorde, dus om de benodigde investeringen te vrij te maken om deze voorkeursvolgorde voor lagere overheden en initiatiefnemers uitvoerbaar te maken en het net te verzwaren en/of opslag van pieken mogelijk te maken.
Eindadvies – Werkgroep Zon op daken – NP RES
35
6. Bijlagen
1. 2. 3.
Advies Communicatiestrategie Knelpuntenformats Samenstelling werkgroep & themagroep
Eindadvies – Werkgroep Zon op daken – NP RES
36
Bijlage 1 Advies Communicatiestrategie Aanleiding Passende communicatie is een essentie voorwaarde om een versnelling van zon op daken te laten plaatsvinden. Voor de werkgroep Zon op daken geldt dat er al veel ontwikkelingen hebben plaatsgevonden of plaatsvinden die knelpunten gedeeltelijk of geheel hebben weggenomen. Zonder voldoende bekendheid van wat er mogelijk is, blijven RES-regio's en initiatiefnemers echter onbewust van de mogelijkheden en komen ze niet in beweging. De mogelijkheden en oplossingen voor knelpunten dienen bekend te worden om de versnelling van zon op daken ook echt plaats te laten vinden. Oplossingsrichtingen De Werkgroep Zon op daken levert een knelpuntenoverzicht op, waarin per knelpunt omtrent zon op daken wordt geadviseerd over oplossingsrichtingen. Er bestaan grofweg drie antwoorden op de knelpunten: -
Betere communicatie en informatievoorziening Voorstellen voor wijzigingen van regels, financiering en stimulering Knelpunten waarvoor (ten minste in deze fase tot eind januari 2021) geen concrete oplossingsrichtingen worden voorgesteld.
Als het gaat om de oplossingen die al zijn of worden gerealiseerd is communicatie essentieel om de versnelling daadwerkelijk tot stand te brengen. In een aantal gevallen zijn er al communicatie uitingen beschikbaar, in sommige gevallen dienen deze nog te worden opgesteld. Bij oplossingen waarover de werkgroep adviseert kan op de korte termijn in veel gevallen volstaan worden met een goede communicatie over het advies van de werkgroep. Doelgroepen Omdat de knelpunten omtrent de versnelling van zon op daken zo situatieafhankelijk zijn is het noodzakelijk om in te zetten op een gerichte doelgroepencommunicatie. De doelgroepen die dienen te worden bereikt verschillen per knelpunt. Het is belangrijk per doelgroep de juiste, meest effectieve communicatiekanalen te gebruiken. Er zijn verschillende doelgroepen te onderscheiden, waarvoor een tailor-made communicatiestrategie dient te worden ontwikkeld. 1. RES-Regio’s De RES-regio's en de daarin betrokken partners (gemeenten, provincies, waterschappen en netbeheerders) zijn voor NP RES de primaire doelgroep. 2. Huishoudens Het aantal knelpunten dat huishoudens raakt is relatief beperkt. De toepassing van zon op daken bij huishoudens verloopt relatief vlot. De informatievoorziening omtrent zon op daken voor huishoudens is centraal belegd bij Milieu Centraal.
Tevens hebben veel gemeenten eigen vormen van informatievoorziening (zoals energiehuizen en energie coöperaties die worden ondersteund). Communicatief gezien ligt de grootste uitdaging bij de versnelling van
Eindadvies – Werkgroep Zon op daken – NP RES
37
zon op daken dan ook niet bij huishoudens. Enig probleem is dat veel huishoudens niet de maximale dak capaciteit benutten, maar enkel het deel dat voor henzelf een positieve businesscase laat zien. Voor dit knelpunt vormt communicatie echter niet de doorslaggevende oplossing. 3. Zakelijke initiatiefnemers Het aantal knelpunten bij zakelijke initiatiefnemers – die veelal over grote daken en dus veel opwekpotentieel beschikken – is relatief groot. Er zijn vele doelgroepen betrokken bij de realisatie van zakelijke zon op dak-projecten. Het is van belang dat zij een goed beeld hebben van de zaken waar zij rekening mee moeten houden als het gaat om zon op dak. En vooral dat er snel een einde komt aan verhalen over knelpunten die ooit bestonden, maar inmiddels zijn opgelost. Een effectieve communicatiestrategie is hiervoor essentieel. Als het gaat over de realisatie van projecten, zijn de volgende doelgroepen te onderscheiden, waarbij een bedrijf of organisatie soms tot meerdere doelgroepen kan behoren: -
Woningverhuurders (commercieel en corporaties) Eigenaren maatschappelijk vastgoed (MKB-)bedrijven met relatief beperkt dakoppervlak Bedrijven met grote daken (met gebouwen in eigendom) Agrarische bedrijven Vastgoedbeleggers Installateurs Verzekeraars Overheidsorganisaties Semi-overheidsorganisaties (o.a. zorg & onderwijs)
Initiatiefnemers en potentiële initiatiefnemers Het is relevant om in communicatieve zin een onderscheid te maken tussen initiatiefnemers (zij die concrete plannen hebben om zon op daken of andere oppervlakten te installeren) en potentiële initiatiefnemers (zij die geschikte daken en andere oppervlakten bezitten en geïnspireerd dienen te worden om zon op daken te installeren). Ten behoeve van de initiatiefnemers is informatievoorziening, ondersteuning en stimulering belangrijk. Potentiële initiatiefnemers dienen geïnspireerd en gestimuleerd te worden om in beweging te komen. Daarvoor is onder andere het delen van goede voorbeelden (inspiratie) en enige vorm van persoonlijke aanspraak (triggeren) van belang om potentiële initiatiefnemers de drempel over te helpen tot initiatiefnemer. Dit vergt een andere aanpak en communicatiemethode. Het is belangrijk om hierin onderscheid te maken. Verantwoordelijkheden Uitgangspunten Omdat er veel verschillende doelgroepen zijn, is het om tot effectieve communicatie te komen noodzakelijk om de uitvoering van de communicatie over de oplossingsrichtingen te beleggen bij de partij die voor de doelgroep de meest natuurlijke partij is die de informatie communiceert.
Eindadvies – Werkgroep Zon op daken – NP RES
38
1. Communicatie door NP RES aan RES-regio’s Inherent aan de opdracht van de werkgroep en NP RES is dat de RES-regio’s dienen te worden gefaciliteerd om zon op daken te versnellen. De werkgroep richt zich daarom als eerste op het ontwikkelen van communicatie uitingen aan de RES-regio’s. Voor NP RES is in de toekomstige werkzaamheden het ondersteunen van de RES-regio’s omtrent communicatie over zon op daken een permanent aandachtspunt. Aandachtspunt hierbij is de bewustwording bij RES-regio’s omtrent de zichtbaarheid van hun betrokkenheid bij Zon op daken. Dit dient duidelijker te worden geprofileerd als belangrijke taak van de RES’en. 2. Communicatie door RES-regio’s aan gemeenten De RES-regio's zijn samenwerkingsverbanden tussen gemeenten, provincie, waterschappen en netbeheerders. De feitelijke besluitvorming over en mogelijk ook (een deel van) de uitvoering van de RES’sen vindt plaats binnen de individuele organisaties. Daarom is het van groot belang om de informatie ook bij hen onder de aandacht te brengen. De meeste RES-regio’s beschikken over meervoudige (website, nieuwsbrief, overlegstructuur) communicatiekanalen richting gemeenten. De werkgroep adviseert om – onafhankelijk de keuze die wordt gemaakt m.b.t. de uitvoering van de RES’sen - de communicatie binnen RES-regio’s centraal door de RES plaats te laten vinden.
Dit voorkomt dat er veel communicatie uitingen door individuele gemeenten dienen te worden ontwikkeld en borgt een uniforme informatievoorziening aan initiatiefnemers in de RES-regio. 3. Communicatie door koepels aan hun leden Daarnaast adviseert de werkgroep aan het opdrachtgevend beraad om de koepels (VNG, IPO en UVW) via hun websites en communicatiekanalen bepaalde informatie onder de aandacht te laten brengen. Dit betreft in het bijzonder informatie die relevant is voor de uitvoering van projecten zoals modellen voor beleid en regelgeving, aanbestedingsdocumenten en goede voorbeelden. 4. Communicatie door andere partijen Voor sommige knelpunten is niet de primaire achterban van NP RES de doelgroep, maar dienen andere organisaties of personen te worden aangesproken. Voorbeelden zijn brancheverenigingen zoals VNO-NCW, MKB-Nederland, Techniek-NL en LTO. De verschillende partijen die betrokken zijn bij de werkgroep hebben contact met een eigen achterban. Daarom is het kansrijk als deze partijen een rol pakken in de communicatie over de oplossingen die al zijn of worden gerealiseerd. De werkgroep adviseert de sectortafel elektriciteit om met hun deelnemers af te spreken over de voor hun achterbannen relevante oplossingen te communiceren. NB: aan deze sectortafel ontbreken diverse belangrijke partijen zoals MKB-NL, VNO-NCW, VvV, techniekNL, institutionele beleggers, etc..
Regiefunctie De regiefunctie op de uitvoering van de communicatie omtrent zon op daken dient te worden belegd bij NP RES of bij de werkgroep Zon op daken (in geval dat er een 2e fase komt). De communicatie over oplossingsrichtingen komt namelijk niet vanzelf tot stand, zonder een regisseur/aanjager. Praktische aanbevelingen
Eindadvies – Werkgroep Zon op daken – NP RES
39
-
Het is wenselijk om vooral panklare informatie aan te leveren, die de RES-regio’s en VNG (naar gemeenten) en gemeenten (richting lokale actoren) eenvoudig kunnen doorcommuniceren. Het is raadzaam in de communicatie via website NP RES vooral gebruik te maken van links naar andere websites. Dit voorkomt dat NP RES informatie steeds up to date dient te houden. Het opnemen van een publicatiedatum bij berichten is belangrijk. De werkzaamheden van de Werkgroep Zon op daken dienen handzaam en overzichtelijk te worden opgenomen op de website van NP RES (Q&A) Zon op daken kan duidelijker geprofileerd worden als belangrijke taak van de RES’en. Het meer aandacht geven aan zon op daken in de Rijkscampagne iedereendoetwat.nl is een kans.
Eindadvies – Werkgroep Zon op daken – NP RES
40
Bijlage 2 Knelpuntenformats Werkgroep Zon op daken
Knelpunt: Geen verplichting zon op nieuwbouwdaken Beschrijving knelpunt: Er is geen wettelijke verplichting die vereist dat op alle nieuwe gebouwen in Nederland zonnepanelen moeten worden aangebracht. De keuze hoe aan de wettelijke eisen rond energieprestatie te voldoen (zie hieronder) of om verdergaande stappen te nemen ligt bij de initiatiefnemer; hierdoor wordt niet altijd (al) het potentieel van nieuwe daken benut. Het ontbreken van een absolute wettelijke verplichting is overigens geen belemmering voor het aanbrengen van zonnepanelen; dit gebeurt op grote schaal. Het ontbreken van een dergelijke verplichting is niet per definitie een knelpunt. Een verplichting kan ook andere duurzame doelen bij de inzet van daken zoals zonthermie, klimaatadaptatie, biodiversiteit en windenergie in de weg zitten. Ook kan het sterk draagvlakverminderend werken voor de energietransitie en daarmee een averechts effect hebben. Generiek of specifiek knelpunt: Generiek Impact knelpunt: Het is meer kosteneffectief en minder ingrijpend om zonnepanelen direct bij nieuwbouw mee te nemen; daarnaast scheelt dit een investerings- en verbouwmoment. Vooral dit laatste vermindert de twijfel bij een pandeigenaar om zonnepanelen te laten installeren. Oplossingsrichting: -
-
Nieuwbouwwoningen en de meeste nieuwe andere gebruiksfuncties (kantoren, scholen, bijeenkomstfuncties) moeten op grond van de BENG-eisen in het Bouwbesluit per 1-1-2021 (en vervolgens het Besluit bouwwerken leefomgeving onder de Omgevingswet) voorzien in een percentage duurzame opwek. Hoe deze eis wordt ingevuld is aan de initiatiefnemer, maar uit onderzoek en de praktijk blijkt dat dit in de regel zon-op-dak zal zijn. Zeker bij grondgebonden woningen is dit de meest rendabele en eenvoudige techniek. Er mag echter ook met een andere techniek aan de eis voldaan worden, dat is onder de bouwregelgeving een generiek principe. Het doel (in dit geval hernieuwbare opwek) gaat voor op één specifieke techniek. Gemeenten kunnen de BENG-waarden onder de Omgevingswet (per 1-1-2022) op een locatie of voor een gebouwsoort aanscherpen, en zo een hoger percentage duurzame opwek verplicht stellen.
Eindadvies – Werkgroep Zon op daken – NP RES
41
-
-
-
Voor de utiliteitsgebouwen die niet onder de bovengenoemde BENG-eisen vallen (industriefuncties en overige gebruiksfuncties) wordt gewerkt aan een wijziging van het Bbl. Het voornemen is om per 1-1-2022 een gemeentelijke mogelijkheid te introduceren waarmee lokaal de verplichting opgelegd kan worden het dak duurzaam te gebruiken. Hiermee ontstaat de mogelijkheid om gericht eisen te stellen aan dakoppervlakken en om te voorkomen dat deze gebouwen zo gebouwd worden dat deze ongeschikt zijn voor zonnepanelen. Op regionaal of provinciaal niveau kan samengewerkt worden om beleid tussen gemeenten af te stemmen. Hierdoor kan voorkomen worden dat er verschillen tussen gemeenten ontstaan. Regelgeving is hiermee geen vervanging voor het vrijwillige spoor, maar een gericht vangnet om in gevallen op te treden.
Termijn oplossing: BENG-eisen zijn per 1-1-2021 in werking getreden. De beschreven aanpassing van het Bbl is in procedure, de doorlooptijd is afhankelijk van het regelgevingsproces (inclusief voorhang Eerste en Tweede Kamer). Duur maatregel: Aanpassing regelgeving eenmalig, gemeentelijke inzet hiervan in principe ook eenmalig (aanpassing omgevingsplan) en vervolgens voortdurend up to date houden van wet- en regelgeving. Voor oplossing benodigde partijen: BZK (aanpassing regelgeving), gemeenten (lokaal maatwerk), evt. provincies (regionale afspraken) Kennisproducten & communicatie: Algemeen kennisverspreiding over wet- en regelgeving door BZK en RVO. VNG ontwikkelt de Staalkaart Energietransitie om gemeenten te helpen de mogelijkheden voor het stellen van maatwerkeisen aan bestaande bouw en nieuwbouw (voorgenomen invoering 1-1-2022) te benutten. Gemeenten kunnen informatie over de BENG-norm, de BBL en de OW via hun communicatiekanalen verspreiden naar bewoners, bedrijven, ontwikkelaars en bouwers. Doelgroepen communicatie Initiatiefnemers (burgers en bedrijven), gemeenten en provincies.
Eindadvies – Werkgroep Zon op daken – NP RES
42
Werkgroep Zon op daken
Knelpunt: Ruimtelijke doorzettingsmacht gemeenten onvoldoende Beschrijving knelpunt: Er bestaat momenteel geen bevoegdheid voor gemeenten om lokaal eisen te kunnen stellen bij bestaande gebouwen voor het aanbrengen van zonnepanelen. Deze keuze hier toe over te gaan ligt bij de gebouweigenaar; hierdoor wordt niet altijd (al) het potentieel van bestaande daken benut. Het ontbreken van een gemeentelijke wettelijke verplichting is overigens geen belemmering voor het aanbrengen van zonnepanelen op zich; dit gebeurt op grote schaal. Het ontbreken van een dergelijke verplichting is niet per definitie een knelpunt. Een verplichting kan ook andere duurzame doelen bij de inzet van daken zoals zonthermie, klimaatadaptatie, biodiversiteit en windenergie in de weg zitten. Ook kan het sterk draagvlakverminderend werken voor de energietransitie en daarmee een averechts effect hebben. Gebouweigenaren die installaties binnen 5 jaar terug kunnen verdienen zijn verplicht deze te installeren volgens de Energiebesparingsplicht. Generiek of specifiek knelpunt: Generiek Impact knelpunt: Zon op dak wordt op diverse manieren gestimuleerd; een gebouweigenaar die niet wil meedoen kan hiertoe niet verplicht worden.
Oplossingsrichting: Aanpassing Bouwbesluit (en Besluit bouwwerken leefomgeving) ihkv implementatie van herziening van de Europese richtlijn hernieuwbare energie: De bouwregelgeving wordt (per juni 2021) generiek aangepast waardoor gebouwen die ingrijpend worden gerenoveerd en waarbij een technisch bouwsysteem voor verwarming en/of koeling (gedeeltelijk) wordt vernieuwd, veranderd of vergroot, moeten voldoen aan de eis voor een minimum hoeveelheid op te wekken hernieuwbare energie. Hier kan met verschillende technische oplossingen aan voldaan worden, waaronder zonnepanelen. Daarnaast wordt gewerkt aan een aanpassing van het Bbl om gemeenten maatwerkmogelijkheden te geven om eisen te stellen aan bestaande bouwwerken (voorschriften in het individuele geval). Voornemen is dat deze maatwerkvoorschriften gesteld kunnen worden indien daarbij gemotiveerd kan worden dat dit proportioneel is. De mogelijkheden om voor een functie in de bestaande bouw een hoger niveau te eisen sluiten één op één aan bij de afbakening bij nieuwbouw (industriegebouwen en overige gebruiksfuncties). Anders zou de ongewenste situatie kunnen ontstaan dat een
Eindadvies – Werkgroep Zon op daken – NP RES
43
gebouw wordt opgeleverd conform de nieuwbouweisen, en hier direct daarop volgend een aanschrijving kan volgen voor het duurzaam gebruik van het dak. Door de keuze voor lokaal maatwerk wordt ook mogelijk gemaakt dat de verplichtingen alleen gaan gelden voor locaties en daken waar deze mogelijk en redelijk zijn. Wanneer een dak bijvoorbeeld door de ligging ongeschikt zal zijn voor duurzaam gebruik, of er op de locatie geen vraag naar duurzame energie is (omdat er bijvoorbeeld al een andere bron is), is het niet proportioneel om toch maatregelen aan het dak te moeten treffen. Alleen op het lokale niveau kunnen deze afwegingen meegenomen worden in het vormgeven van de regel of het voorschrift. Op regionaal of provinciaal niveau kan samengewerkt worden om beleid tussen gemeenten af te stemmen. Hierdoor kan voorkomen worden dat er verschillen tussen gemeenten ontstaan. Regelgeving is hiermee geen vervanging voor het vrijwillige spoor, maar een gericht vangnet om in gevallen op te treden. Termijn oplossing: De beschreven aanpassingen zijn in procedure, de doorlooptijd is afhankelijk van het regelgevingsproces (inclusief voorhang Eerste en Tweede Kamer). De aanpassingen in het Bouwbesluit (en vervolgens Bbl) voor ingrijpende renovatie en hernieuwbare opwek treden naar verwachting halverwege 2021 in werking.
Inwerkingtreding van de voorgestelde aanpassing voor (verder) maatwerk voor gemeenten is voorzien op 1-1-2022 (tegelijk met de OW en Bbl).. Duur maatregel: Aanpassing regelgeving eenmalig, gemeentelijke inzet hiervan voortdurend (op basis van op te stellen lokaal beleid). Voor oplossing benodigde partijen: BZK (aanpassing regelgeving), gemeenten (inzet lokaal maatwerk), evt. provincies (regionale afspraken). Kennisproducten & communicatie: Algemeen kennisverspreiding over wet- en regelgeving door BZK en RVO. VNG ontwikkelt de Staalkaart Energietransitie om gemeenten te helpen de mogelijkheden voor het stellen van maatwerkeisen aan bestaande bouw en nieuwbouw (voorgenomen invoering 1-1-2022) te benutten. Gemeenten kunnen informatie over de aanpassing BBL en over het door de gemeente voorgeschreven maatwerk via hun communicatiekanalen verspreiden naar bewoners, bedrijven, ontwikkelaars en bouwers. Doelgroepen communicatie Initiatiefnemers (burgers en bedrijven), gemeenten, provincies
Eindadvies – Werkgroep Zon op daken – NP RES
44
Bijlage 3 Samenstelling werkgroep & themagroep Werkgroep 1.
LTO
2.
Auke Jan Veenstra (ook in Energie en Natuur) Nold Jaeger
3.
Geert-Jan Koning
NBNL
4.
Anne ten Brummelhuis
RES Regio Cleantech
5.
Joost Ploos van Amstel
RES Regio Zuid-Holland
6.
Rein Jonkhans
RES Regio Twente
7.
Eva de Ruiter
RES Regio Arnhem Nijmegen
8.
Jaco Devilee
VNG
9.
Imre Perenboom
IPO
NVDE/Holland Solar
10. Frederike Brouwer
BZK (BBL omgevingswet)
11. Marie Louise Tabben
BZK (maatschappelijk vastgoed)
12. Willem Roeterdink
EZK
13. Monique Eikhoudt
RVO
14. Gerrie Fenten
NP RES Themagroep
1.
Martijn Voorham
Rijksvastgoedbedrijf
2.
Simon van der Gaast
3. 4.
Maarten Eeke van der Veen Siem Goede
Institutionele Vastgoed Beleggers Nederland Vereniging Eigen Huis
5.
Marieke Beugel
Verbond van Verzekeraars
6.
Rob Bogman
VNO-NCW
7.
Jeroen Bol
EVO-Fenedex - TLN
8.
Astrid Ens
Rijkswaterstaat
9.
Jorien Maltha
ProRail
Woonbond
10. Rudi Treffers
NS
11. Wim Borsboom
Techniek Nederland
Eindadvies – Werkgroep Zon op daken – NP RES
45