RVB14-0002 Nota Havenkwartier
Tekst van het document
In het ontwikkelingsplan worden echter geen maatregelen voorgesteld, die dit in de toekomst onmogelijk maken. Brandweerkazerne De VB maakt zich sterk voor een snelle herontwikkeling van het vrijkomende terrein van oude brandweerkazerne en vindt het belangrijk dat op deze locatie een ondergrondse parkeergarage mede voor bezoekers en van de stad en ter compensatie van de het verlies aan parkeerplaatsen in het gebied. wordt gerealiseerd in combinatie met wonen en andere functies. De vereniging bedenkingen tegen bebouwing op het Geertruidaplein in verband met het verdwijnen van parkeerplaatsen. Reactie
_. '~--'-----.-"--~--'1 [
.ßer;d
De voorgestelde bebouwing langs het Geertruidaplein is opgenomen in het bestemmingsplan 'de Zeeland'. Het gedachte gebouw zal zowel in ruimtelijk als functioneelopzicht in het verlengde van de Westersingel bijdragen aan het opwaarderen van de route Gevangenpoort naar Kijk-in-de-Pot! Binnenscheide. Het schermt de huidige weinig fraaie nutsgebouwen af van deze route. Bij de nieuwe bebouwing op het terrein van de oude brandweerkazerne zal in ieder geval door middel van een ondergrondse parkeervoorziening op eigen terrein conform de gemeente parkeernormering moeten voldaan aan de vereiste parkeercapaciteit. Voorts kan gedacht worden aan extra parkeerplaatsen in verband met het bebouwen van de Koepelplaats. Parkeren voor bewoners/ bezoekers ??
Westersingel De voorkeur wordt uitgesproken voor het model 'stadstraat' , met een binnenstedelijk profiel met bomen in combinatie met een plein ter hoogte van de Gevangenpoort. Reactie De vereniging onderschrijft hiermee ook het voorkeursmodel van het college van burgemeester en wethouders. Gevangenpoort e.o. Bepleit wordt om de fundering van de voorpoort van de Gevangenpoort weer zichtbaar te maken in combinatie met een stukje (natte) gracht met aan beide kanten een harde kadewand en/of een groen talud. De gedachte bebouwing aan de noordzijde van de Gevangenpoort zou een nokhoogte van maximaal 4 meter bebouwing Voorts wordt ervoor gepleit om het gat aan de zuidkant van de Lievevrouwestraat naast de poort te versmallen. Reactie De suggestie om de fundering van de voorpoort en de brug weer beleefbaar te maken op het nieuwe plein wordt onderschreven. Een aandachtspunt is of en op welke wijze dit al dan niet gecombineerd kan worden met een natte gracht. Aandachtspunten die hierbij spelen zijn, zoals in het ontwerp ontwikkelingsplan is aangegeven, aspecten als het borgen van de waterkwaliteit en de (ongewenste) beeldvorming dat de oude stad hier ophoud. Wellicht dat een eigentijdse interpretatie van de vroegere gracht door middel van een waterpartij, die verwijst naar de vroegere gracht, een optie. Een optie die deze genoemde kanttekeningen kan ondervangen.
De suggestie van de VB zal meegenomen worden in een nadere inrichtingstudie van het plein voor de Gevangenpoort als een uitwerking van het Ontwikkelingsplan. De hoogte van de bebouwing aan de noordzijde van het poort zal qua maat aan moeten sluiten op de omliggende bebouwing. Voorts gaar deze bebouwing de noordelijke wand vormen van het nieuwe 'Lievevrouweplein' . Voor de pleinvorming is hier een wat hogere bebouwing wenselijk dan een nokhoogte van 4 meter zoals de vereniging voorstelt. De wenselijkheid vanuit stedenbouwkundig opzicht om het gat naast de poort aan het einde van de Lievevrouwestraat te versmallen wordt onderschreven. Hiervoor is wel medewerking nodig van de eigenaar van het hoekpand. Mineurplein e.o. De Vereniging voelt er veel voor om de stedelijke bebouwing van de stadsstraat met bomen ook hier door te zetten. In de klankbordgroep zou nog eens goed naar de andere alternatieven te kijken. Reactie De realisatie van dit deel zal een latere fase zijn van de aanpak van de Westersingel. Dit gezien de woningen van woningstichting Stadlander, waar voor op de korte termijn nog geen plannen zijn om deze woningen te herontwikkelen. Herstel stedelijke structuur Aandacht wordt voor diverse plekken in het Havenkwartier die er verwaarloosd en kaalgeslagen bij liggen.
Als locaties waar herstel van de structuur nodig is worden genoemd: Korte Dubbelstraat Molenpad Molenbergstraat
r.------.--·--'''-·,..-..' ! '" .~
GRIFFIE
Ge~en_~o~_J I
Het betreft hier kleine projecten die moeten zorgen voor een opwaardering van de directe omgeving. In het Ontwikkelingsplan zijn hiervoor ruimtelijke voorstellen gedaan. Het is in eerste instantie aan derde partijen om deze ontwikkelingen op te pakken. Vm. PNEM terrein/Fabriekstraat. Reactie. Met de voormalige woningstichting Soomland was een overeenkomst om dit gebied te ontwikkelen. Haar rechtsopvolger Stadlander heeft evenwel bericht af te zien van een verwerving en ontwikkeling van deze locatie. De realisatie van de PNEM locatie wordt afgestemd met het gemeentelijke woningbouwprogramma, dat opgenomen wordt in het geactualiseerde Beleidsplan Wonen, dat naar verwachting in het eerste kwartaal 2104 wordt vastgesteld. De uitgangspunten voor de ontwikkeling zijn vastgelegd in het Beeldregieplan Zuidelijk Havenkwartier, dat als bijlage bij het Ontwikkelingsplan is gevoegd. Watermolenstraat Reactie: Het doortrekken van een veerbinding voor langzaamverkeer langs de watermolen naar de Zuidzijde Haven betreft hier tweede fase van de planvorming voor de voormalige gemeentewerf e.o. Met de huidige eigenaar zijn we in gesprek om te bezien of vooruitlopend op de nieuwbouw de vroegere Watermolenstraat weer open gesteld kan worden. Zuidzijde Haven, terrein IRS. Bruinevisstraat achterzijde Stoelemat.
Reactie: Het bebouwen van het gat aan de oostzijde van de Bruinevisstraat is onderdeel van de herontwikkeling van het terrein van de oude brandweerkazerne. In de stedenbouwkundige randvoorwaarden voor dit terrein wordt voorzien in het omvormen van het zuidelijke deel van de Bruinevisstraat tor een stadsstraat met tweezijdige bebouwing. Als onderdel van een integrale ontwikkeling van het kazerneterrein wordt het mogelijk kan ook een structurele oplossing worden gevonden voor het realiseren van parkeervoorzieningen, die nodig zijn op grond van de gemeentelijke parkeernormering Voor de sloop van het gebouw is een sloopvergunning verleend. De sloop zal begin dit jaar plaatsvinden. Het vrijkomende bouwkavel wordt na vaststelling van het Ontwikkelingsplan Havenkwartier te koop aangeboden via de Stadmakelaar. Om te voorkomen dat het kaalslagterrein een verwaarloosde indruk maakt is het de bedoeling het perceel tijdelijk beschikbaar te stellen voor een burgerinitiatief. Hierbij wordt o.a. gedacht aan een vorm van tijdelijke stadslandbouw.
Openbare ruimte De VB onderschrijft de ideeën voor de openbare ruimte. Aandacht wordt gevraagd voor de slechte staat van de bestrating en de kademuren van het opendeel van de Kaai. Gevraagd wordt om op korte termijn te komen met een integraal plan voor een gefaseerde uitvoering van deze plannen. Reactie De aanpak van de Westersingel is in het kader van de meerjarenplanning onderhoud wegen, riolering en openbare verlichting voorzien in 2015. De herinrichting van het Wagenpleintje is onlangs als onderdeel van het woningbouwproject Vissershaven gereed gekomen. Het onderhoud van de Fabriekstraat en de Bruinevisstraat opgenomen voor 2014. Door middel van een quick scan wordt gekeken naar de toestand van de kadermuren van de open binnenhaven. Voor de toestand van de huidige bestrating is het onderhoudsniveau van toepassing van het door de gemeenteraad vastgestelde Integraal Beheer Openbare Ruimte. Verdere suggesties en ideeën. Herstel voormalige Houwer bij de watermolen samen met een reconstructie-visualisatie van de waterwerken van de vm. watermolen. Reactie. Het is de bedoeling om beging 2014 een verkennend archeologisch onderzoek te doen naar de restanten van de fundering van deze vroegere waterwerken. Op basis van de resultaten hiervan kunnen plannen voor deze waterwerken verder in gang worden gezet.
~'-'----.-'----~-'-"~''''~~'\ GRIFFIE
\
~
Hamplein e.o.; zichtbaar maken van de oude stadspoorten in het straatbeeld. Reactie. De suggestie zal te zijner tijd worden bezien bij de planvorming voor de herinrichting van de openbare ruimte als onderdeel van het plan ScheideVesting.
Reactie mw. Bervaes Mw. Bervaes is verontrust, dat het Geertruidaplein verdwijnt als parkeervoorziening. Het terrein wordt nu gebruikt voor bewoners als uitwijkmogelijkheid voor parkeren. Het Geertruidaplein valt buiten het Havenkwartier. Hiervoor is reent het bestemmingsplan 'de Zeeland' vastgesteld, dat o..a voorziet in een gedeeltelijke bebouwing van het Geertruidaplein. Het resterende deel van het terrein blijft bestemd voor parkeren. Het verlies aan parkeerplaatsen wordt gecompenseerd door nieuwe parkeerplaatsen die de ontwikkelaar aanlegt achter de 'woonboulevard'
==0=0=0=0==
\~\
,
..__ ."-,_'~::-,-~.,~~'-
I .....GRIFFIE " """'''''~''~-.,
~r(ie~~J
""u
j
Geme .~
~
Bergen op Zoom .,~
Datum:
1 februari 2010
Bespreking te:
Rentmeesterkamer, Oude Stadhuis
Betreffende:
Klankbordgroep Ontwikkelingsplan Havenkwartier
Aanwezig:
Gemeente: Wethouder A. van der Wegen Wethouder Ruimtelijke Ordening (voorzitter) Stedenbouwkundige Frans de Looij Fozia Boukhari Verslaglegging Zie presentielijst
Afwezig: Kopie aan:
Deelnemers overleg
1. Opening Wethouder van der Wegen heet iedereen van harte welkom voor de tweede bijeenkomst van de klankbordgroep voor het Ontwikkelingsplan Havenkwartier. Allereerst stelt de wethouder zich aan de aanwezigen voor. Naast Financiën heeft de wethouder ook Ruimtelijke Ordening in zijn portefeuille. In die hoedanigheid zit hij dit overleg voor. Het is al weer enige tijd geleden, dat we de eerste bijeenkomst hebben gehouden. De wethouder wil met dit overleg zijn belofte gestand doen om nog in de huidige zittingsperiode van het college een tweede bijeenkomst te houden. Voorafgaand heeft eerder op de avond een bijeenkomst plaatsgevonden van de begeleidingsgroep uit de gemeenteraad. Voor deze bijeenkomst van de klankbordgroep is één afmelding ontvangen van de heer van de Bosch. Vandaag staat de ontwikkeling van het Havenkwartier op de agenda. Het doel van deze bijeenkomst is kennis te nemen van de tweede versie van de "concept tussenrapportage Ontwikkelingsplan Havenkwartier". Het is een ontwikkelingsplan waarin de kaders worden neergelegd, op basis waarvan concrete deelprojecten kunnen worden ontwikkeld en gerealiseerd. In deze bijeenkomst worden geen besluiten genomen. Van deze bijeenkomst wordt een verslag gemaakt. Het verslag en de hand outs van de presentatie (in kleur) worden aan de deelnemers nagezonden.
Wethouder van der Wegen meldt dat hand outs nog niet via het Raads Informatie Systeem (RIS) beschikbaar worden gesteld, want de bewoners moeten nog ingelicht worden over de ontwikkelingsvisie. De voorzitter wenst daarom enige terughoudendheid met betrekking tot de vergaderstukken. Het streven is om in het 3e kwartaal in de nieuwe raad een visiedocument ter vaststelling aan te bieden. Dat zal niet betekenen dat alle deelprojecten dan al uitgewerkt zijn en dat dan ook de financiering rond is. Maar we willen wel de kaders vaststellen, op basis waarvan de diverse initiatieven zowel op de korte als de langere
termijn van corporaties, particulieren, maar ook van de gemeente (infrastructuur) ontwikkeld en ingepast kunnen worden. Afgelopen weekend is het e.e.a. gepubliceerd over de brandweerkazerne. Wethouder van der Wegen deelt mee dat de burgemeester door middel van een raadsmededeling de stand van zaken heeft weergegeven over dit onderwerp. Geconstateerd is dat een nieuwe adequate brandweerkazerne op de plek van de huidige aan de Westersingel te duur uitpakt, Tevens is een verbouwing te kostbaar. Vanuit dit gegeven heeft ons college opdracht gegeven aan een extern adviesbureau om een "second opinion" uit te voeren. Gelijktijdig wordt er gekeken naar mogelijke alternatieve locaties, die kunnen dienen voor het realiseren van een nieuwe brandweerkazerne. Gedacht wordt hierbij aan de omgeving van de Zeeland. De uitkomsten van deze "second opinion" en het onderzoek naar de alternatieve locaties worden t.z.t, aan de gemeenteraad voorgelegd. Dit kan mogelijk leiden tot een heroverweging van het eerder genomen besluit. Binnen de ruimtelijke kaders van het ontwikkelingsplan zullen we dan naar een ander bestemming voor deze locatie op de hoek van de Westersingel en de van Konijnenburgweg moeten omzien.
2. Toelichting Wethouder van der Wegen geeft vervolgens het woord aan Frans de Looij, stedenbouwkundige, die aan de hand van een PowerPoint presentatie een toelichting geeft op de 2e uitgewerkte versie van het concept ontwikkelingsplan van het Havenkwartier. In de vorige bijeenkomst is de eerste fase van het ontwikkelingsplan aan de orde gekomen. Hierin zijn besproken de visie en het beleidskader van het cc. ontwikkelingsplan, herinrichting openbare ruimte, diverse verbeteringsvoorstellen voor diverse herontwikkelingslocaties. De tweede fase, die in deze bijeenkomst wordt besproken, heeft betrekking op het planconcept voor de herstructurering van de Westersingel. Daarnaast wordt ook nog ingegaan op een verder uitgewerkt voorstel voor de herbestemming van de gemeentewerf. In een notendop betreft het planconcept voor de herstructurering van de Westersingel: Een beoogd ruimtelijke samenhang tussen de diverse deelgebieden; Een ruimtelijk kader, dat geen eindbeeld is, maar een ontwikkelingsrichting; Essentieel voor de ruimtelijke kaders: rooilijnen, bouwmassa's profiel straatlntrastrucfuur; Binnen het ruimtelijke kader kan het nodige 'rnaatwerk'qeleverd worden; Meerdere uitwerkingen mogelijk; flexibiliteit t.a.v.
functies en woningtypen; Gefaseerde aanpak nodig/mogelijk is; Aandacht voor de parkeerbalans; waar mogelijk streven naar een structurele uitbreiding van de parkeercapaciteit; Eerste ontwikkelinglocatie langs de Westersingel is de brandweerkazerne; als verdere uitwerking zijn hiervoor de stedenbouwkundige randvoorwaarden opgesteld. 3. Opmerkingen van de klankbordgroep n.a.v. de presentatie/toelichting Verkeersfunctie Westersinge/. Op basis van een nader verkeerskundig onderzoek, dat is verricht naar aanleiding van in de vorige bijeenkomst gestelde vragen. Geconcludeerd wordt dat de verkeersfunctie van de Westersingel nodig blijft. Door middel van de inrichting van de Westersingel wordt de snelheid van de auto's getemperd. Kan de intensiteit niet teruggedrongen worden door een goede bewegwijzering, waarbij de automobilisten bijvoorbeeld vanuit de richting Halsteren buiten de Westersingel om geleid worden naar diverse parkeervoorzieningen, meubelboulevard/ de Zeeland? 2
Op structureel niveau (VerkeersStructuurPlan) is het de bedoeling om het verkeer door middel van de aansluitingen van de Randweg-West om het centrum heen te leiden, De bewegwijzering zal vooral effect hebben op bezoekers, die niet bekend zijn met de situatie, Van belang is ook dat er dan afspraken gemaakt worden met de navigatiesystemen om de personenauto's maar ook het vrachtverkeer via de hoofdroutes leiden,
Brandweerkazerne/ Stoelemat. Geïnformeerd wordt naar de ontwikkelingsmogelijkheden van de brandweerkazerne en de Stoelemat. Hoewel het gebouw thans een povere uitstraling heeft, draagt het wel bij tot een stuk levendigheid in dit deel van de binnenstad, Het wijzigen van het alignement van de Westersingel biedt de mogelijkheid om de Evenementenzaal uit te breiden en zich te oriënteren op het plein bijvoorbeeld met en nieuwe entree, Aandacht wordt gevraagd om deze kans te benutten om de Stoelemat architectonisch op te waarderen en dan niet alleen aan het plein maar ook aan de kant van de Westersingel. Weth, van der Wegen meldt voor de goede orde dat hij contact heeft gehad met de familie Nuijten, eigenaar van de Stoelemat, over de ideeën voor een mogelijke uitbreiding van de Stoelemat. De familie Nuijten is wel geïnteresseerd om grond te verwerven om de evenementenzaal te kunnen uitbreiden, Weth, van der Wegen heeft daarbij wel nadrukkelijk de familie Nuijten op gewezen dat er aan de uitbreiding wel de nodige kwalitatieve eisen worden gesteld, Naar aanleiding van een vraag hieromtrent wordt meegedeeld, dat het gebouw direct ten zuiden van de Stoelemat ook onderdeel uitmaakt van het brandweercomplex.
Parkeren, Als de Stoelemat vol is wordt er voor het parkeren uitgeweken naar de gedempte haven, Daarnaast spelen er allerlei andere ontwikkelingen in het Havenkwartier waaronder het open maken van de haven, waardoor de parkeercapaciteit niet alleen voor de bewoners en ook voor bedrijven zoals bijvoorbeeld Interium in het gedrang komt. Kunnen er op het PNEM-terrein extra parkeerplaatsen worden gecreëerd voor bijvoorbeeld de bedrijven in de omgeving, Ook wordt de suggestie gedaan om parkeervoorzieningen te maken op het binnenterrein de Boerenhol achter de Dubbelstraat. Weth, van der Wegen deelt mee, dat het de bedoeling is om bij de herontwikkeling van de gemeentewerf en het PNEM-terrein ten behoeve van de woningbouw op eigen terrein voorzien wordt in de parkeerbehoefte. Hier moet voldaan worden aan de vastgestelde gemeentelijke parkeernormering, Onderschreven wordt de wens om te bezien of bij deze herbestemmingen extra parkeercapaciteit kan worden gerealiseerd, Dit wordt bij de planontwikkeling meegenomen, Het is nog niet duidelijk of hier ook een surplus aan parkeren kan worden gerealiseerd, Gevraagd wordt of er ook nog ontwikkelingen spelen bij het IRS ("Suiker") Instituut.
Gemeente is niet bekend met de plannen van het IRS, Meegedeeld wordt, dat er in het Havenkwartier betaald parkeren wordt ingevoerd, waardoor de werkers worden ontmoedigd om hier nog te gaan parkeren, De ondernemers op de Kaai willen dat de gemeente ook meedenkt met betrekking tot parkeermogelijkheden, Nu wordt het parkeerprobleem overgelaten aan particulieren en ondernemers, Bij het PNEM terrein zou de gemeente bijvoorbeeld parkeerplaatsen kunnen creëren, Parkeerbalans; hoe is het nu, wat zijn de ontwikkelingen en waar kunnen we het parkeren compenseren Wethouder zegt toe dat de parkeerbalans in de uit te werken nota verder zal worden in beeld zal worden gebracht. Het invoeren van het betaald parkeren genereert wellicht middelen om nieuwe parkeervoorzieningen aan te leggen, Gezien de hoge bouwkosten zal het echter zeer lastig zijn om hiermee ook gebouwde parkeervoorzieningen te reeliseren. De suggestie wordt gedaan om de parkeerdruk op de binnenstad te verlichten, door aan de rand van de stad grotere parkeerterreinen aan te leggen en de bezoekers vervolgens met busjes te vervoeren naar de binnenstad, "Onze Lievevrouweplein", Aandacht wordt gevraagd voor adequate verkeersremmende voorzieningen op het plein. De heer Knoth verwijst hierbij naar een voorbeeld in Portugal, waar de verkeerslichten automatisch in de 30 km zones op
3
rood springen zodra men harder rijdt dan wat is toegestaan. Weth. van der Wegen neemt deze "Portugal suggestie" graag mee. Daarnaast zal de snelheid ook afgeremd worden door het nieuwe versmalde profiel van de Westersingel. Een vergelijking kan hierbij gemaakt worden met de recent heringerichte Boutershemstraat ca., waar het nieuwe, smallere profielook al tot een flinke verlaging van de snelheid heeft geleid tot ca 30 a 40 km/u. Op het plein zelf wordt door middel van het ontbreken van een duidelijke rijbaan de auto nevengeschikt gemaakt met de voetganger. Weth. van der Wegen verwijst hierbij naar een voorbeeld in Halsteren: het pleintje in de Kastanjelaan. Als snelheidsremmer zal bij het op- en afrijden van het plein een forse drempel aangebracht moeten worden. Gezien het aflopende karakter van de Westersingel is het wellicht een mogelijkheid om hier een "negatieve" drempel te maken, die in plaats van omhoog, omlaag gaat. Op deze wijze kunnen de karakteristieke hoogteverschillen iets meer benut en versterkt worden. Namens de Vereniging Binnenstad houdt de heer Weyts een pleidooi om de fundering van de voorpoort en de brug van de Gevangenpoort weer zichtbaar op het plein te maken. Volgens de heer Weyts is er meer ruimte als doorgang voor het verkeer tussen de poort en de zijgevels van de Rijkebuurtstraat dan op de tekening is aangegeven. Weth.
van der Wegen stelt ter discussie of door middel van een reconstructie van een stukje gracht de ruimtelijke barrière tussen de stadskern en het Havenkwartier, dat we juist willen slechten, op deze manier weer op een andere wijze terugkomt. Bestaat er niet het gevaar, dat toeristen net als nu bij het verlaten van de Gevangenpoort weer rechtsomkeer maken omdat de suggestie wordt gewekt, dat de oude stad hier ophoudt. Wethouder van der Wegen stelt, dat de onderdoorgang van de Gevangenpoort te gering is om het bevoorradende verkeer, maar ook de vrachtwagens van de stadsschouwburg. Dit verkeer zal toch om buitenom de Gevangenpoort moeten gaan. Gemeente zal de maatvoering van de brug in overleg met de gemeentelijke archeoloog nog eens kritisch bekijken. Weth. van der Wegen daagt de Vereniging Binnenstad uit (vooral de heer Weyts) ideeën aan te dragen voor de inrichting van het zogenaamde "Onze Lieve Vrouwe pleintje". Vanuit de klankbordgroep wordt daarbij wel aandacht gevraagd voor de snelheden van het autoverkeer in het deel van de Lievevrouwestraat ten zuiden van de poort waar de straat aansluit op het nieuwe plein. Fietspad in twee richtingen langs de Westersingel? Deze oplossing wordt alleen in uitzonderingsgevallen toegepast.
In de bebouwde kom is dit vanuit verkeersveiligheid een minder gewenste oplossing, omdat kruisend autoverkeer geen conflict verwacht met fietsers die direct om de bocht uit twee richtingen komen.
De open Kaai De weekmarkt gaat eind 2010 naar een andere locatie, dat betekent niet dat de Kaai dan automatisch opengaat? In principe is het de bedoeling om in 2012, nadat Nedalco vertrokken is, te beginnen met het vernieuwen van het hoofdriool in de gedempte kaai. Het open maken zal moeten gebeuren door middel van "werk met werk" te maken. Met de nautische voorzieningen zijn extra kosten gemoeid, waarvoor de financiering nu nog niet is geregeld. De gemeenteraad moet hierover nog wel een besluit nemen. Krijgt de Kaai een groen talud, zoals is aangegeven op de schets in de cc nota.? De schets heeft geen status maar is een impressie van een mogelijk toekomstig beeld. De wens is echter om, ingeval de Kaai weer opengelegd wordt, aan beide zijden kademuren te maken, zodat aangesloten wordt op het oorspronkelijke profiel van de oude binnenhaven. Er wordt gemeld dat er sluipverkeer is bij Kijk-in-de-Pot - Markiezaatsweg. Actie gewenst. Weth. van de Wegen zegt dat dit niet de bedoeling is. Zallaten uitzoeken of hier een fysieke afscherming moet komen.
4
De heer Weyts heeft een opmerking n.a.v. de conceptrapportage waarin de Watermolen genoemd is als de laatste van zijn soort in Nederland. Volgens de heer Weyts zijn er meerdere getijdenmolens geweest in Nederland. Er worden signalen gegeven dat woningstichting Soomland het in deze recessie moeilijk heeft om te bouwen. Indien het PNEM terrein als een parkeerterrein fungeert, zal dit enigszins voor verlichting zorgen De heer de Haan oppert om de suggestie PNEM als parkeerterrein mee te nemen in een overleg betreft "betaald parkeren in de Binnenstad". Geantwoord wordt dat door Soomland voor dit terrein een bouwplan is ontwikkeld, maar op dit moment nog niet duidelijk is of dit plan op korte termijn gerealiseerd kan gaan worden. In de Rijkebuurtstraat staan bomen ingetekend. Dit is een suggestie maar nog geen concreet inrichtingsplan. In de straatprofielen van de oude stad hebben we als inrichtingsprincipe om hier geen bomen te planten.
4. Afspraken: Het verslag van deze bijeenkomst en de hand-outs van de presentatie worden nagezonden; Er komt nog een aparte informatie- en overlegbijeenkomst voor de bewoners; 3e kwartaal van dit jaar wordt een visiedocument aan de nieuwe raad ter vaststelling aanbieden. Wethouder van der Wegen sluit de vergadering en dankt iedereen voor hun aanwezigheid, constructieve inbreng en de prettige, open sfeer van het overleg.
5
PRESENTIELIJST KLANKBORDGROEP HAVENKWARTIER 1. Mevrouw C. Siemons-Schets 2. De heer R. Band 3. De heer P. Verswijver 8. De heer O.G. Knoth 10. De heer L. de Clerck 11. Mevrouw A. Werdier 4. De heer P. de Koeijer (Woningstichting Soomland) 5. De heer J. Weyts (Stichting tot Herstel van de oude Kaai) 9. De heer M. Velthoen (Stichting Open Kaai) 7. De heer C.M. de Haan (wijkcie. Binnenstad) 6. De heer A. van den Buick (Vereniging Binnenstad)
corineschets@tiscali.nl r.band@ziggo.nl p.verswijver@kpnet.nl ran-josé@planet.nl jpmw8idler@home.nl
velthoen@concepts.nl
6
, dl~' Gemeente
---::>-
i£;
Bergen op Zoom
,~
Datum:
1 februari 2010
Bespreking te:
Oude Stadhuis, Rentmeesterkamer
Betreffende:
Interne Begeleidingsgroep Havenkwartier
Aanwezig:
Gemeente: Wethouder A. vld Wegen Wethouder Ruimtelijke Ordening (voorzitter) Frans de Looij Stedenbouwkundige Fozia Boukhari Verslaglegging Raadsleden: G.M.M. Roosendaal J. van Es M. Velthoen Flip Aartsen
GBWP Lijst Linssen VVD PvdA
Afwezig: Kopie aan:
deelnemers overleg
1. Opening Wethouder Van der Wegen opent de vergadering en heet iedereen van harte welkom. Allereerst stelt de wethouder zich aan de aanwezigen voor. Naast Financiën heeft de wethouder ook Ruimtelijke Ordening in zijn portefeuille. In die hoedanigheid zit hij deze vergadering voor. Vervolgens vertelt de voorzitter dat vandaag de ontwikkeling van het Havenkwartier op de agenda staat. Het doel van deze bijeenkomst is kennis te nemen van het "concept tussenrapportage Ontwikkelingsplan Havenkwartier". Het ontwikkelingsplan waarin een aantal concrete deelprojecten worden voorgesteld, die voor realisatie in aanmerking kunnen komen. In deze bijeenkomst worden geen besluiten genomen. Van deze bijeenkomst wordt een verslag gemaakt. Het verslag en de hand.outs van de presentatie (in kleur) worden aan de deelnemers nagezonden. De voorzitter meldt dat hand outs nog niet via het RIS beschikbaar worden gesteld, want de bewoners moeten nog ingelicht worden over de plannen. De voorzitter wenst daarom enige terughoudendheid met betrekking tot de vergaderstukken. De voorzitter blikt kort terug op de laatste bijeenkomst van de begeleidingsgroep d.d. 20 november 2007. Daarin werd afgesproken om voor de verkiezingen nog een bijeenkomst in te plannen. Die belofte wordt vanavond nagekomen. Aansluitend aan deze bijeenkomst komt de externe klankbordgroep bijeen om 20.30 uur.
De voorzitter streeft ernaar om in het derde kwartaal een visiedocument aan te bieden aan de nieuwe raad ter vaststelling. Dat zal niet betekenen dat alle deelprojecten dan al uitgewerkt zijn en/of dat de financiering rond is.
We willen het eindbeeld verscherpen zodat we ook de initiatieven van de corporaties en/of particulieren kunnen bestuderen en/of in passen in het eindbeeld wat de gemeenteraad voor ogen heeft. De voorzitter meldt dat hij contact heeft gehad met de familie Nuijten, eigenaar van de Stoelemat, die naast de brandweerkazerne aan de Westersingelligt. De familie Nuijten wil de grond van de kazerne graag hebben om zo de evenementenzaal te kunnen uitbreiden. Afgelopen weekend is het e.e.a. gepubliceerd over de brandweerkazerne. De voorzitter deelt mee dat de burgemeester middels een raadsmededeling meer duidelijkheid heeft gegeven over dit onderwerp. Geconstateerd is dat een nieuwe adequate brandweerkazerne op de plek van de huidige aan de Westersingel te duur uitpakt, de verbouwing is te kostbaar. Vanuit dit gegeven heeft ons college opdracht gegeven aan een extern bureau een "second opinion" te laten uitvoeren. Gelijktijdig wordt er gekeken naar welke alternatieve locaties kunnen dienen ter realisatie van een nieuwe brandweerkazerne, te denken valt aan de omgeving De Zeeland. De uitkomsten van het "second opinion" en het onderzoek naar de alternatieve locaties worden t.z.t. aan de gemeenteraad voorgelegd voor heroverweging van het eerder genomen besluit.
De voorzitter meldt tenslotte dat indien de brandweerkazerne niet op de huidige locatie terugkomt dit geen belemmering hoeft te zijn voor het stedenbouwkundige beeld.
2. Toelichting De voorzitter geeft vervolgens het woord aan Frans de Looij. Frans geeft aan de hand van een powerpoint presentatie een toelichting op het concept ontwikkelingsplan van het Havenkwartier. In een notendop bevat het planconcept: Een beoogd ruimtelijke samenhang tussen de diverse deelgebieden; geen.eindbeeld maar een ontwikkelingsrichting; maatwerk leveren binnen het ruimtelijk kader; ruimtelijke kaders aangeven (rooilijnen, bouwmassa's profiel straat/infrastructuur); meerdere uitwerkingen mogelijk; flexibiliteit t.a.v. functies woningtypen; gefaseerde aanpak nodig/mogelijk; parkeerbalans; eerste ontwikkeling locatie brandweerkazerne; stedenbouwkundige randvoorwaarden.
3. Opmerkingen n.a.v. de presentatie/toelichting De heer Aertsen merkt op dat in het planconcept nu ook bebouwing langs de Gertruidapolder is voorgesteld. De heer Roosendaal vraagt hierbij ook aandacht voor het parkeren o.a. gezien de parkeerdruk voor de meubelboulevard. Geantwoord wordt dat we hiermee de weinig fraaie zijkant van de meubelboulevard met de nutsgebouwtjes willen inkaderen, zodat het groen van Kijk-in-de-Pot op een aantrekkelijkere manier aansluit op Westersingel. Dit zal ten koste gaan van een deel van de huidige parkeerplaatsen op het Geertruidaplein. Door middel van parkeren onder het nieuwe gebouwaan het Geertruidaplein. Het parkeren blijft een belangrijk aandachtspunt. Bij een aantal herontwikkelingslocaties zoals het PNEM-terrein en de gemeentewerf moeten we nieuwe parkeervoorzieningen maken. We streven daarbij naar het realiseren van een surplus aan parkeerplaatsen, die per saldo een toevoeging zijn. Het zal gezien de kosten en ruimtelijke mogelijkheden echter niet meevallen deze extra plaatsen te ontwikkelen. "Onze Lieve Vrouweplein" Op het plein zelf wordt door middel van het ontbreken van een duidelijke rijbaan de auto nevengeschikt gemaakt met de voetganger. Weth. van der Wegen verwijst hierbij naar een voorbeeld in Halsteren: het pleintje in de Kastanjelaan.
Met betrekking tot het opwaarderen van de Stoelemat wordt opgemerkt niet alleen aandacht te geven aan de voorgevellangs de Westersingel, maar zeker ook aan achtergevel aan de Bruinevisstraat.
2
De heer van Es merkt op dat in de eerdere voorstellen sprake was van een overbouwing van de Westersingel bij de Moeregrebstraat. Dit was een wild idee, dat een nogal zware ingreep zou zijn. Nu wordt het profiel versmald, waardoor op deze wijde ook sprake is van een zekere poortwerking. De heer Aertsen vraagt of er nog gekeken is of de Grebbe bij de Moeregrebstraat weer opengelegd zou kunnen worden. Geantwoord wordt, dat zoals op en tekening in de nota is aangegeven zowat midden boven op het vroegere beloop van de Grebbe een muur is gebouwd, die als erfsfscheiding fungeert met de Moeregrebstraat. De huidige muur is dus geen verhoging van en oude kademuur. De Grebbe zelf is hier vervangen door een betonnen koker. Dit maakt het lastig om hier weer open water te creëren. Aandacht wordt gevraagd voor de voortgang van de deelontwikkelingen zoals die voor de gemeentewerf en het voormalige gasfabriekterrein. Geantwoord wordt dat de deze deelontwikkelingen al welopgepakt zijn en niet hoeven te wachten tot het ontwikkelingsplan voor het Havenkwartier is vastgesteld. Hoewel de bouwmarkt op dit moment stagneert, is het wel belangrijk, dat we wel doorgaan met het vastleggen van een duidelijke ontwikkelingsvisie, die vervolgens "vertaalt' moet worden in een bestemmingsplan. We kunnen dan zodra de markt weer aantrekt slagvaardig tot ontwikkeling en realisatie van de plannen komen.
Hoe staat het met de ontwikkeling van de kleinere herontwikkleingslokaties, die ook al in de eerste cc nota waren opgenomen. Het betreft percelen, die geen eigendom zijn van de gemeente. De gemeente heeft met de woningstichting Soomland enige jaren geleden een intentieovereenkomst gesloten met betrekking tot de participatie van de woningstichting bij het opknappen van het Havenkwartier. Een van onderdelen hiervan betrof een actieve rol van Soomland ten aanzien van de opwaardering van deze kleinere herontwikkelinglocaties. Een van eerste geslaagde resultaten betreft het opwaarden nam het complex de Kalkhoven van Soomland. Door de huidige financiële perikelen van Soomland stagneert de actieve rol van de woningstichting. Geïnformeerd wordt naar de overwegingen om in het planconcept voor de Westersingel naast de bestaande kantoorvilla in het groen een appartementengebouw in de vorm van een urban villa te situeren. Geantwoord wordt een woongebouw hier ruimtelijk inpasbaar is, doch dat het geen essentiële onderdeel is voor het planconcept. Het zou een mogelijke kostendrager kunnen zijn. Er moet serieus gekeken worden naar het parkeren. De wens is om meer parkeergelegenheid te realiseren voor bewoners en bezoekers Hoogteverschillen iets meer uitbuiten c.q.
versterken Bebording/bewegwijzering is van belang Locatie brandweerkazerne Stand van zaken "Open kaai"? In principe is het de bedoeling om in 2012, nadat Nedalco vertrokken is, te beginnen met het vernieuwen van het hoofdriool in de gedempte kaai. Het open maken zal moeten gebeuren door middel van "werk met werk" te maken. Met de nautische voorzieningen zijn extra kosten gemoeid, waarvoor de financiering nu nog niet is geregeld. Ingeschat wordt, dat hiervoor nog ca. 5 mln. nodig is.
J. van Es vraagt of het mogelijk is om een gedeeltelijk bestemmingsplan te ontwikkelen. De voorzitter nodigt uit om te komen met ideeën om verkeersremmende maatregelen te treffen Belangrijk eindbeeld, waarin de ontwikkelingen passen Tijdspad: Verslag en hand-outs worden nagezonden; informatie avond voor de bewoners; 3e kwartaal wordt een visiedocument aan de nieuwe raad aangeboden om vast te stellen. De voorzitter sluit de vergadering en dankt iedereen voor hun aanwezigheid, inbreng en de prettige constructieve sfeer.
3
We hebben al eerder aan tafel gezeten, het is al wat lang geleden. Toen was ik zelf een van de raadsleden die aan de voorganger vroeg om nou eens hier werk van te maken. In ieder geval die belofte inlossen in mijn
zittingsperiode: Dat gebeurt vanavond: allereerst een bijeenkomst met de interne begeleidingsgroep, vervolgens komt om 20.30 uur de externe klankbordgroep bijeen. Er is één afmelding van de heer Fonds (?). Het streven is om in het 3e kwartaal in de nieuwe raad een visiedocument aan te bieden dat vastgesteld kan worden. Dat zal niet betekenen dat alle deelprojecten dan al uitgewerkt zijn en dat dan ook de financiering rond is. Maar we willen wel het eindbeeld wat scherper en ook fysiek krijgen zodat we de initiatieven van corporaties of van particulieren, past het nou aan wat de gemeenteraad en wij voor hef Westersingel voor eindbeeld voor ogen heeft. Dat is het doel Wellicht iets gelezen over de brandweerkazerne. Er zou deze maand door de burgemeester meer duidelijkheid gegeven worden, middels een raadsmededeling. Dat is afgelopen weekend gebeurd. Wat er in de raadsmededeling gokweg staat is dat er problemen zijn met de vierkante meters op de Westersingel, om daar een adequate nieuwe brandweerkazerne te bouwen. Er zijn twijfels - als het gaat over het krediet. Er is gesnoeid in het zogenaamde programma van Eisen, om te kijken of het wel is in te passen binnen het budget. Er wordt een second-opinion gedaan door een extern bureau. Gelijktijdig hebben we aangekondigd parallel een onderzoek te doen naar alternatieve locaties, te denken valt aan de omgeving de Zeeland.
We zullen de uitkomsten van de second-opinion en het onderzoek naar de alternatieve locaties aan de raad voorleggen voor heroverweging van het eerder genomen besluit. Dat kan dus betekenen dat er op de hoek geen brandweerkazerne komt, maar dat hoeft voor het stedenbouwkundige beeld geen belemmering te zijn. Er is op dit moment twijfelover komt er wel/geen nieuwe brandweerkazerne op die locatie.
4
GBWP
I
7
lijst Linssen
I
6
VVD
I
5
PvdA
I
4
D66
I
3
CDA
I
3
BSD
I
2
Groen Links
I
2
SolidariteitsPartij BOZ
33
31
17
16
~.
---
GBWP
I
7
lijst Linssen
I
6
VVD
I
5
PvdA
I
4
D66
I
3
CDA
I
3
BSD
I
2
Groen Links
I
2
SolidariteitsPartij BOZ
33
31
17
16
cG \ .' .>
Ontwikkelingsplan Havenkwartier
C
p r e
w t n
O
5 november 2013
INHOUDSOPGAVE
1. Inleiding
5
2. Overwegingen/aanleidingen
7
3. Plangebied
9
4. Visie/Beleidskader
11
5. Herinrichting openbare ruimte
14
6. Watermolen/Vissershaven Aanhaking Havenkwartier op het herontwikkelingsgebied ScheldeVesting/De Zeeland
16
7. Herontwikkeling voormalige gasfabriekterrein e.o. Van Konijnenburgweg
19
8. Verbeteringsvoorstellen voor het bebouwd gebied
27
9. Herstructurering Westersingel
29
Bijlage 1: Ruimtelijke modellen opwaardering Westersingel
50
Bijlage 2: Beeldregieplan nieuwbouwterrein terrein brandweerkazerne/Westersingel.
54
Bijlage 3: Beeldregieplan voormalige gasfabriekterrein e.o.
58
Bijlage 4: Beeldregieplan herontwikkeling van Westersingel 105-125 / Boutershemstraat 58-60
62
Ontwikkelingsplan
Hoofdstuk 1 INLEIDING. In het collegeprogramma 2010- 2014 is de ambitie uitgesproken om de stad te verbinden met het water. Hiervoor is voor het westelijke deel van de stad een aangepast plan opgesteld: ScheldeVesting. Plandelen zijn o.a. het (nieuwe) havenkwartier (Nedalcoterrein) en Waterschans, waar woningbouw is voorzien en een nieuwe jachthaven. Daarnaast wordt hierin gesteld, dat de mogelijkheden zijn voor recreatieve functies in de omgeving van de Boulevard-noord, waarbij de ligging aan het water van de Binnenschelde wordt benut. Het oude Havenkwartier vormt een belangrijk scharnierpunt tussen de historische stadskern en voorziene nieuwe ontwikkelingen in het plan Scheldeveste en de toeristisch recreatie ontwikkeling langs de boorden van de Binnenschelde. Een opwaardering van het Havenkwartier schept mede gunstige condities om deze beoogde ontwikkelingen te realiseren. Een van de bestaande knelpunten in de samenhang tussen de stadskern en het oude (en toekomstige) nieuwe Havenkwartier is de barrière die de Westersingel vormt. Het nieuwe Verkeersplan biedt mogelijkheden om de verkeerfunctie van de Westersingel te ´downgraden´. Andere overwegingen zijn o.a. het vrijkomen van de huidige locatie van de brandweerkazerne, de herbestemming van het voormalige gasfabriekterrein en de verdere ontwikkelingen rondom de gemeentewerf.
Locaties die kunnen zorgen voor een fraaie afronding van het zuidelijke deel van het Havenkwartier en daarmee de verbinding tussen Scheldevesting, de Zeeland e.o. en de stadskern op een aantrekkelijke manier kunnen vormgeven.
Doel Het doel is het opstellen van een ontwikkelingsplan voor het oude Havenkwartier. Het betreft hier de eerste fase van het project, de beleidsfase, waarin een studie wordt verricht naar de wenselijk-
ligging plangebied in de stad
heid van diverse verbeteringsprojecten. Het is de bedoeling om de resultaten vast te leggen in de vorm van een ontwikkelingsplan, waarin een aantal concrete deelprojecten worden voorgesteld, dat voor realisatie in aanmerking kan komen.
5
4 Bergen op Zoom 2013
Ontwikkelingsplan
nG Va
ork
Hoofdstuk 2 OVERWEGINGEN/
Ruimtelijk
AANLEIDINGEN
Het oude Havenkwartier als scharnierpunt tussen de oude stads-
In het navolgende wordt ingegaan op de overwegingen die een
g we m u
rol hebben gespeeld om te komen tot een ontwikkelingsplan voor het Havenkwartier. Met de planvorming voor ScheldeVesting, wordt ter plaatse van het voormalige Nedalcoterrein en omgeving een nieuw ‘havenkwartier’ voor Bergen op Zoom ontwikkeld. Dit in combinatie met
De Ham
een nautische ontwikkeling ter hoogte van de oude havendijk die vaarverbinding naar het Zoommeer. Deze ontwikkeling moet
Stadskern
Van Konijnenburgweg
Bergen op Zoom weer een aantrekkelijke relatie moet geven met de Oosterschelde. Een derde belangrijke ontwikkeling betreft de transformatie van het indrukwekkende, monumentale complex ‘de Zeeland‘ en de omgeving ten behoeve van grootschalige detailhandel.
Geertruidapolder
Deze beoogde ontwikkelingen vragen om een goede ruimtelijke sa-
Kijk in de Pot De zeeland
19e eeuwse schil
menhang niet alleen tussen het nieuwe en het oude havenkwartier, maar ook met de oude stadskern. Het oude havenkwartier vormt hierin een belangrijke schakel zowel in programmatische als in
Kijk in de Pot "open" park
Binnenschelde
ruimtelijke betekenis. Het is dan ook mede van groot belang in de voorwaardenscheppende sfeer als ondersteuning van de hiervoor genoemde ontwikkelingen.
Het betreft:
Allereerst komen in de hoofdstukken 2 en 3 de overwegingen en
Inrichtingsprincipes voor de openbare ruimte.
de overige aanleidingen aan bod die de grondslag vormen voor
• Een stedenbouwkundig voorstel voor de aanhaking van
het opstellen van het ontwikkelingsplan voor het oude Haven-
het oude Havenkwartier op het ontwikkelingsgebied De
kwartier. In hoofdstuk 4 is het plangebied weergegeven, waarop
Zeeland e.o.:
het ontwikkelingsplan betrekking heeft.
• Binnenschelde - Markiezaatsweg - Vissershaven/ Wa-
aan de hand van een analyse van de sterke en zwakke kanten
begroting geen gelden zijn gereserveerd voor de extra kosten, Ontwikkelingsgebied ScheldeVesting, Havenkwartier en historische binnenstad
Opzet van de nota.
Na een korte schets historische ontwikkeling wordt vervolgens
Omdat in het kader van de ombuigingsoperatie in de meerjaren
d stran
op te waarderen verbindingsroutes Schelde Vesting - Havenkwartier - Stadskern
termolen - Zuidzijde Haven, • ‘De Zeeland’ – Wagenpleintje- Gemeentewerf.
van het Havenkwartier evenals de kansen en bedreigingen een
• Stedenbouwkundige kaders voor verbeteringsvoorstellen
visie ontvouwd die richtinggevend is voor de verdere ontwikke-
het bebouwd gebied, inclusief de in aanmerking komende
ling van de wijk.
transformatiegebieden.
In hoofdstuk 6 en volgende worden de verschillende deelprojec-
• Herstructurering van de Westersingel; dit inclusief de ste-
ten behandeld, waarin concrete verbeteringsvoorstellen worden
denbouwkundige randvoorwaarden voor de herontwikkeling
gedaan als onderdeel van een operationeel ontwikkelingsplan.
van het perceel van de brandweerkazerne. Op basis van een aantal modellen wordt een voorstel gedaan voor een planconcept voor het opwaarderen van de Westersingel. Hierbij worden op hoofdlijnen de kaders aangegeven voor de toekomstige ontwikkeling.
complex van de Zeeland en de ScheldeVesting vraagt om een
die gemoeid zijn met het weer openmaken van de gedempte binnenhaven, is het weer openmaken vooralsnog van de baan. In de nota wordt hier dan ook niet meer op ingegaan.
Programmatisch Door middel van het creëren van aantrekkelijke routes tussen de oude stadskern via het oude Havenkwartier naar de Binnenschelde, de Zeeland in combinatie met de grootschalige detailhandel enerzijds en anderzijds naar het nautische ontwikkelingen met de Waterschans en het weer beleefbaar maken van de restanten van de oude vestingwerken kunnen de toeristisch recreatieve ambities van de gemeente Bergen op Zoom verder inhoud worden gegeven. Het draagt bij aan het tot stand brengen van een samenhangend toeristisch recreatief product Bergen op Zoom op het gebied van (water-)recreatie en cultuurhistorie. Daarnaast zorgt deze ontwikkeling voor een versterking van de economische functie van de binnenstad en in het bijzonder van het westelijke deel van het kernwinkelgebied met haar speciaalzaken.
te brengen. Het gebied is in deze nota als (een te herstellen) verbindingszone op de kaart aangegeven.
goede ruimtelijke aanhaking op deze delen (zie afb. linkerpagina).
Ontwikkeling voormalige gasfabriekterrein e.o.
Dit zowel in de vorm van logische en attractieve verbindingen, maar
In juni 2003 heeft de gemeenteraad ingestemd met een voorstel
ook door het creëren van een stedenbouwkundige samenhang. De bezoekers moeten als het ware verleid worden via het oude Havenkwartier door te lopen naar de oude stadskern.
onder andere voorziet in een nieuwe jachthaven met een open
Westersin-gel
Havenkwartier
Schelde Vesting
kern, de detailhandelsstrip langs de Van Konijnenburgweg en het
Voorgesteld wordt de relatie tussen deze twee delen weer terug
voor de aankoop, sanering en herontwikkeling van het PNEMterrein e.o. De sanering van de ondergrond van de voormalige gasfabriek is inmiddels afgerond. Met de voormalige woningstichting Soomland was een intentieovereenkomst gesloten voor een
Opwaarderen openbare ruimte en bebouwing.
herontwikkeling. Door de problematiek met betrekking tot deze
In de oude stadskern is al een belangrijk deel van de openbare
woningstichting heeft dit niet tot realisatie geleid. Dit project zal
ruimte opnieuw ingericht en meer in overeenstemming gebracht
een belangrijke bijdrage leveren aan het opwaarderen van het
met het historische karakter van de bebouwing. In het oude Havenkwartier is als resultaat van de stadsvernieuwing de monumentale bebouwing grotendeels gerestaureerd. De aankleding van de openbare ruimte loopt hierbij achter. Door de gemeenteraad is op 23 juli 2003 is de beleidsnota Openbare Ruimte Binnenstad vastgesteld. Deze nota is onderdeel van een drieluik van binnenstadsnota’s, waartoe ook het Beeldkwaliteitplan Binnenstad en de nota Structuurbeeld Binnenstad behoren. In de Nota Openbare Ruimte zijn voor de diverse in het Havenkwartier te onderscheiden openbare ruimten, de inrichtingsprincipes aangegeven. Naast het vervangen van het eerder genoemde hoofdriool, is/wordt ook in de diverse woonstraten in het Havenkwartier het riool vernieuwd. Onderzocht wordt in hoeverre in combinatie met deze werkzaamheden tevens de inrichting van de openbare ruimten kan worden ‘meegenomen’ en in overeenstemming worden gebracht met de uitgangspunten van de nota Openbare Ruimte. Hierbij zal zo veel mogelijk worden uitgegaan van een hergebruik van aanwezige bestratingsmaterialen. In het beeldkwaliteitplan zijn onder andere de dissonanten in de ruimtelijke structuur van het Havenkwartier benoemd. Tevens zijn de beeldkarakteristieken van de bestaande bebouwing geanalyseerd en op basis hiervan richtlijnen vastgelegd voor veranderingen van de bebouwing.
In de ‘schaarse’ jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw is in de wijk een aantal woningcomplexen gerealiseerd, dat naar de huidige inzichten niet meer past in de gewenste beeldkarakteristiek, zoals dat onder andere in het beeldkwaliteitplan is aangegeven. In de nota Structuurbeeld Binnenstad zijn de veranderingsgebieden
zuidelijke deel van het Havenkwartier en van de van Konijnenburgweg als invalsroute naar de binnenstad vanaf de Markiezaatsweg (afbeelding). Daarnaast speelt nog een aantal andere aanleidingen een rol voor het opstellen van de ontwikkelingsvisie voor het Havenkwartier.
Terrein brandweerkazerne Door de verhuizing van de brandweer naar de nieuwe kazerne aan het Havenplein is de huidige locatie vrij gekomen. Dit biedt interessante kansen om de verbinding tussen het kernwinkelgebied in de stadskern en de detailhandel langs de van Konijnenburgweg en in de Zeeland aantrekkelijker te maken.
Herontwikkeling terrein voormalige gemeentewerf watermolen. De watermolen aan de Vissershaven is fraai gerestaureerd. Het is een van de markantere monumenten in de stad. Het is een zeer bijzonder complex als (voormalige) getijdenmolen. De gerestaureerde watermolen kan een kristallisatiepunt worden voor nieuwe ontwikkelingen in haar directe omgeving en op het aanliggende terrein van de gemeentewerf. De herontwikkeling van het terrein van de voormalige gemeentewerf en aanliggende percelen biedt mogelijkheden voor het maken van een interessante route tussen de oude binnenhaven via de Vissershaven naar de Zeeland en omgeving.
‘t Harinkhof.
aangeduid, die voor een opwaardering in aanmerking komen. Als belangrijkste knelpunt in de ruimtelijke structuur van de binnenstad is de doorbraak aangegeven van de Westersingel tussen de stadskern en het Havenkwartier, waardoor er een grote scheiding is ontstaan tussen de beide middeleeuwse delen van de binnenstad.
7
6 Bergen op Zoom 2013
Ontwikkelingsplan
De bestrating rondom dit nieuwbouwcomplex is op een ‘sobere’
Hoofdstuk 3 PLANGEBIED
wijze hersteld door een hergebruik van betonklinkers. De uitstra-
Op de bijgevoegde tekening is het plangebied aangegeven. Het
ling van het nieuwe complex vraagt evenwel een meer passende,
plangebied volgt in het zuiden en westen de grenzen van het her-
hoogwaardiger bestrating.
ontwikkelingsgebied van de Zeeland e.o. en het plangebied van
Overige verzoeken en initiatieven.
ScheldeVesting. Als noordelijke begrenzing wordt aangehouden
Door de Vereniging Binnenstad is eerder een voorstel ontwikkeld
de Bokstallen direct ten noorden van de Artilleriestraat.
voor een gedeeltelijke reconstructie van de voormalige verdedi-
De oostelijke begrenzing is zo bepaald, dat de bebouwing ter
gingswerken rondom de Gevangenpoort/Westersingel.
weerszijden van de Westersingel binnen het plangebied valt. Het
Door een groot aantal bewoners van het Havenkwartier is door
betreft hier het gehele deel van de omgeving van de Gevangen-
middel van een brief, voorzien van een handtekeningenlijst, aan-
poort, dat omstreeks de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw deel
dacht gevraagd voor mogelijke ontwikkelingen die kunnen spelen
uitmaakte van een saneringsgebied.
bij het vrijkomen van een garagecomplex in het blok Noordzijde Haven/ Dubbelstraat
Watermolen (voor restauratie)
luchtfoto Oude Binnenhaven
Watermolen (na restauratie)
Schets brug en voorpoort Gevangenpoort van Kees Warmoeskerken. 1996. ‘t Harinkhof aan Noordzijde Haven
Plangebied
9
8 Bergen op Zoom 2013
Ontwikkelingsplan
de ontspannen sfeer van het gebied en een contrast vormt met Hoofdstuk 4 VISIE/BELEIDSKADER de stenige havensfeer.
Korte schets historische ontwikkeling. Het Havenkwartier vormt samen met de oude, concentrische stadskern, de oude middeleeuwse stad, die omsloten werd door de vestingwerken. De haven is ontstaan langs een landinwaarts stromende bochtige kreek. Het havenkwartier heeft een langgerekte vorm, doordat het zich heeft ontwikkeld langs de oude haven. De wijk kenmerkt zich, wat betreft haar ruimtelijke opbouw, door grote verschillen: de grootschalige openbare ruimte van de oude haven met ook relatief hoge bebouwing en de kleinschalige straten en stegen ter weerszijden met lagere bebouwing. Karakteristieke wat grotere gebouwen die echt bij de haven horen zijn o.a. het Spuihuis,
Door de aanleg van de Theodorushaven en de demping van een deel van de oude binnenhaven kreeg de havenwijk te kampen met verlies van economische functies. Bijna alle bedrijfsfuncties zijn uit het gebied verdwenen. Veel bedrijfspanden werden nog slechts gebruikt voor opslag. Dit leidde tot een ernstige verpaupering en verval van dit deel van de oude binnenstad. In het “Reconstructieplan Centrum Bergen op Zoom”, (zie afbeelding) dat in 1961 is vastgesteld, werd voorgesteld om een groot deel van de bebouwing van het oude havenkwartier dan ook te slopen. Prioriteit werd gegeven aan een vlotte bereikbaarheid voor het gemotoriseerd verkeer ondermeer door de aanleg van een westelijke randweg dwars door de wijk. Van de geplande verkeers-
Interium aan Zuidzijde Haven
technische doorbraken is uiteindelijk alleen de Westersingel gerealiseerd. Dit met als gevolg dat de oude binnenstad in tweeën werd
het gebied. De ontwikkeling van de aangrenzende Schelde Vesting
‘geknipt’ en het oude havenkwartier fysiek werd gescheiden van
en de Zeeland e.o., zal ook van invloed zijn op de oude havenwijk.
de stadskern. (zie ook paragaaf 6.4). In 1973 verscheen de nota Rehabilitatie Westelijk Stadsdeel dat een bijstelling vormde van het
Korte analyse huidige situatie.
beleid om grote delen van de wijk te slopen. Dit vormde het begin
Korte sterkte/zwakte analyse; analyse kansen en bedreigingen.
van de aanpak van het proces van stadsvernieuwing waarbij onder meer werd uitgegaan van het behoud van de ruimtelijke structuur en het versterken van de woonfunctie. Dit heeft ertoe geleid, dat
Sterk •
karakter met een binnenstedelijke ambiance. Ze is een gewilde
de gebouwen in het havenkwartier inmiddels grotendeels zijn opgeknapt en de buurt een gewilde woonomgeving is geworden. Ontwikkelingen zijn o.a. het wooncomplex ‘t Harinkhof ter plaatse
Het oude havenkwartier kent een wervend, monumentaal woonlocatie op de Bergse woningmarkt.
•
De (monumentale) bebouwing in de wijk bevindt zich grotendeels in een goede staat.
van het vroegere bedrijfscomplex Ribbens, de bedrijfsverzamelge-
Groot Arsenaal
• linksboven: situatie 1915 • links midden: situatie 1890 • linksonder: situatie 1581 • rechtsboven: Structuurbeeld Binnenstad
het Groot en Klein Arsenaal, de watermolen, de bedrijfsgebouwen van de voormalige suikerfabriek aan de Zuidzijde Haven (thans o.a. Interium), het pakhuis op de hoek Dubbelstraat/ Havenstraat en de schoorsteen van de voormalige spiritusfabriek. De overige bebouwing wordt gekenmerkt door kleinschaligheid met een grote diversiteit in maten en verschijningsvormen. Van oudsher is er sprake van functiemenging van wonen en veel bedrijvigheid, waardoor het havenkwartier een soberder uitstraling heeft dan de middeleeuwse kern. Vooral het deel van het havenkwartier ten noor-
Klein Arsenaal
Schoorsteen Nedalco
den van de haven bood plaats aan nijverheid, zoals potbakkerijen,
bouwen Interium en de Melkfabriek, het binnenspeelterrein Miny
Zwak
mestoven, scheepswerven e.d. De van oudsher diepe verkaveling
World, en de restauratie van de watermolen. Deze laatste projec-
•
bood plaats aan bedrijvigheid. Op deze erven zijn binnenterreinen
ten zijn een mooi voorbeeld van een goede herbestemming van
een sterke menging van functies als wonen en bedrijvigheid,
ontstaan, waarin vaak ook enige bebouwingstaat. Op de binnenter-
voormalige, karakteristieke bedrijfsgebouwen in het Havenkwartier,
is thans een overwegend monofunctionele woonwijk gewor-
reinen is ook privé of openbaar groen aanwezig dat bijdraagt aan
die bovendien een bijdrage leveren aan de multifunctionaliteit van
den. Het rijkgeschakeerde leefmilieu en de daarbij horende
Het Havenkwartier, dat van origine gekarakteriseerd werd door
11
10 Bergen op Zoom 2013
Ontwikkelingsplan
De herbestemming van de markante havengebouwen het
functies, die als een spin-off van onder meer de ontwikke-
waar de trafiek plaatsvond door de overslag van goederen Hier
binnenstad is hier voor een deel verloren gegaan.
Groot en Klein Arsenaal, maar ook van de Blokstallen biedt
lingen op het Nedalcoterrein en in de Zeeland e.o.
bevonden zich ook vele bedrijven, waarvoor in de stadskern geen
onderdeel van de historische binnenstad. Het moet een be-
In de wijk ontbreken voorzieningen voor de dagelijkse le-
kansen om tot een belangrijke impuls te geven aan de
plaats was. Hoewel de havenfunctie is verdwenen is de nautische
langrijke schakel gaan vormen tussen de oude stadskern en
levendigheid, dat zo karakteristiek is voor de historische •
•
levendigheid van het kwartier.
vensbehoeften en het basisonderwijs. •
De aanleg van de Westersingel heeft tot een ‘amputatie’
•
Visie .
De toename van het aantal bewoners door ScheldeVesting
•
-- Een herbestemming van de markante (aan de vroegere
Het oude Havenkwartier is een ruimtelijk en functioneel
haven gerelateerde) gebouwen. •
Het versterken van het monumentale, binnenstedelijke
ambiance in dit deel nog steeds te beleven in de vorm van de
het nieuwe havenkwartier ‘ScheldeVesting’. De versterking
karakter:
kaaien en de vele nog overgebleven markante voormalige be-
van de ruimtelijke samenhang vindt plaats door middel van
-- de bebouwingskarakteristiek; -- de binnenstedelijke schaal en maat van de openbare
vergroot het draagvlak voor voorzieningen, die ook voor de
Algemeen
drijfscomplexen, die gerelateerd waren aan de voormalige haven.
het opwaarderen van:
bewoners van het Havenkwartier van belang zijn.
Het oude havenkwartier en de middeleeuwse stadskern verte-
De plannen voor de herontwikkeling van het Nedalcoterrein en
-- Route Retranchement- Geertruidaplein- Westersingel,
De vestiging van een “supermarkt XL” in het gebouw “De
genwoordigen grote cultuurhistorische waarden. Het zijn beide
het nautisch centrum, met een vaarverbinding naar het Zoom-
die ter hoogte van de Gevangenpoort aanhaakt op de
Kansen
Zeeland” in combinatie met anderen voorzieningen, zal
complementaire gebieden die ieder een eigen functie en de
meer, bieden nieuwe perspectieven voor het westelijke deel van
oost -westelijke binnenstadsas, die van het station via
•
De herontwikkeling de Zeeland e.o., het nautisch centrum
een belangrijke verzorgingsfunctie gaan vervullen voor de
daarbij horende sfeer hadden en voor een belangrijk deel nog
de historische binnenstad. Perspectieven voor nieuwe nautische
de Grote Markt een vervolg heeft langs de oude bin-
ingespeeld wordt op:
met Waterschans en het plan ScheldeVesting, bieden kansen
bewoners van het Havenkwartier.
steeds hebben. De oude stadskern was vanouds de handelsstad,
activiteiten nu niet meer in de vorm van goederenoverslag, maar
nenhaven naar de Ham. Doel hiervan is onder andere
-- de toeristisch recreatieve potenties van dit deel van de
waar vooral op de diverse pleinen de waren aan de man werden
met een toeristisch recreatieve functie. Ontwikkelingen die samen
het opheffen van de scheiding tussen de stadskern en
geleid van het middeleeuwse havenkwartier van de middeleeuwse stadskern. •
voor een versterking van de toeristische recreatieve beteke-
ruimte. •
Het versterken van de diversiteit aan functies, waarbij
stad;
nis van de gemeente. In het kielzog hiervan kunnen nieuwe
Bedreigingen
gebracht. Tegenwoordig zijn hier de commerciële voorzieningen
met de andere sterke punten van de stad, de cultuurhistorie en de
het Havenkwartier en het aantrekkelijker maken van de
-- het nautische karakter;
economische functies in de buurt tot ontplooiing komen. Het
•
De huidige overwegende woonfunctie kan mogelijk op
gelokaliseerd, met een bovengemeentelijke verzorgingsfunctie.
fraaie landschappelijke omgeving, gunstige condities bieden voor
route naar de winkelstrip langs de Van Konijnenburgweg.
-- de (ambachtelijke) bedrijvigheid die hier vanouds een
gespannen voet komen te staan met andere commerciële
Het Havenkwartier was het nautische deel van de oude stad
havenkwartier komt meer ‘in de loop’’ te liggen.
plaats vond. •
Bijdragen aan een samenhangend toeristisch recreatief product ‘Bergen op Zoom’ op het vlak van (water-)recreatie en cultuurhistorie.
•
De toeristische potenties benutten om de economische functies binnen het Havenkwartier te versterken: -- een menging van de woonfunctie met activiteiten die gericht zijn op toerisme (horeca), verwant met nautische activiteiten en historische bedrijvigheid (ambachtelijke bedrijvigheid, pottenbakkerij, galerie); -- herbestemming vrijkomende (markante) complexen en terreinen niet bij voorbaad alleen van de woonfunctie uitgaan, doch ook rekening houden met andere bestemmingen.
Oude Binnenhaven tijdens Haven promotie dagen
nieuwe economische functies. Dit vraagt om een goede ruimte-
-- Route Wagenpleintje; een meer functionele langzaam-
lijke, maar ook functionele samenhang tussen het Havenkwartier
verkeerroute, die het Havenkwartier verbindt met de
en de oude Stadskern. De oude stadskern dat zich onder meer
Zeeland en Kijk-in-de-Pot.
onderscheidt door de sterke commerciële functies en Schelde
-- Route langs de Vissershaven- Watermolen: een meer
Vesting met een ‘eigen’ waterrijk woonmilieu. Karakteristieken, die
informele recreatieve route, die een aantrekkelijke
bepalend zijn voor de identiteit van het oude havenkwartier zijn:
wandelroute moet worden tussen de Boulevard langs
•
De nautische sfeer;
de Binnenschelde langs de Zeeland naar de oude bin-
•
Het monumentale, binnenstedelijk karakter;
nenhaven en de oude stadskern.
•
De diversiteit en menging van functies, waaronder ook
-- De Van Konijnenburgweg (oostelijke deel) als een van
vormen van (ambachtelijke) bedrijvigheid
de entrees van de binnenstad. •
Beleidskader Ten behoeve van het Ontwikkelingsplan voor het oude Havenkwartier zijn de volgende doelstellingen Reconstructieplan Centrum Bergen op Zoom
geformuleerd.
Het versterken van het nautische karakter: -- Qua inrichting van de openbare ruimte aansluiten met het meer robuuste karakter van de wijk. -- Qua functies: bijvoorbeeld winkel in scheepsbenodigd-
Vissershaven
heden.
13
12 Bergen op Zoom 2013
Ontwikkelingsplan
Hoofdstuk 5 HERINRICHTING OPENBARE RUIMTE In de Nota Openbare Ruimte Binnenstad, die op 23 juli 2003 onderscheiden ruimte zijn richtlijnen voor de inrichting van de straten, door de gemeenteraad is vastgesteld, zijn de beeldbepalende de pleinen en het straatmeubilair gegeven. gevelstrek / gebakken klinkers