Ruimtelijke onderbouwing Aldi De Zeeland Bijlagen Bijlage 1 Onderbouwing verplaatsing Aldi behorende bij inspreekbijdrage mevrouw Slaats
Tekst van het document
Bergen op Zoom De Zeeland
onderbouwing verplaatsing ALDI Holleweg naar De Zeeland
identificatie
planstatus
projectnummer:
datum:
0112073.20181725
18-11-2019
projectleider:
opdrachtgever:
drs. J.H.M. Seerden
Aldi Roosendaal B.V.
auteur(s):
ing. R.G.M. Louwes M.G.M.C. Geerts, MSc.
Inhoud
1.
2.
Inleiding en vraagstelling
1
1.1. 1.2. 1.3. 1.4.
1 1 2 4
De huidige boodschappenstructuur in Bergen op Zoom
5
2.1. 2.2. 2.3.
5 6
2.4. 2.5.
3.
5.
7 7 9
11
Winkelaanbod van De Zeeland 11 Herkomst bezoeker De Zeeland 11 Vervoerswijze en bezoekfrequentie bezoeker 13 Betekenis van De Zeeland in het koopgedrag 13 Conclusie koopgedrag 15 Combinatiebezoek met het centrumgebied van Bergen op Zoom 15 Waardering winkelcentrum De Zeeland t.o.v. de andere winkelcentra in Bergen op Zoom 17 Conclusie De Zeeland in relatie tot de detailhandelsstructuur van Bergen op Zoom 18
Ontwikkelingen sinds 2016 in de gewenste detailhandelsstructuur
19
4.1. 4.2. 4.3.
19 20 21
Ontwikkelingen in het winkelaanbod Ontwikkelingen in de woningbouw De gewenste winkelgebiedenstructuur in Bergen op Zoom op basis van de situatie 2019
Beoordeling van de effecten van de verplaatsing van Aldi uit winkelcentrum De Gagel naar De Zeeland 25 5.1. 5.2. 5.3. 5.4. 5.5. 5.6. 5.7. 5.8. 5.9.
6.
Structuurvisie detailhandel 2016 Beoordeling huidige situatie boodschappengebieden In de structuurvisie detailhandel opgenomen uitgangspunten voor de gewenste ontwikkeling van boodschappengebieden De gewenste boodschappenstructuur volgens de detailhandelsstructuurvisie De positie van De Zeeland in de gewenste detailhandels/structuur- structuur van boodschappencentra.
De positie en het functioneren van boodschappen-gebied De Zeeland 3.1. 3.2. 3.3. 3.4. 3.5. 3.6. 3.7. 3.8.
4.
Aanleiding Vraagstelling Dienstenrichtlijn Leeswijzer
Inleiding Kenmerken winkelcentrum “De Gagel” Functioneren winkelcentrum “De Gagel” Herkomst en vervoerwijze bezoekers Bezoekfrequentie en motief Koopgedrag Combinatiebezoek met centrumgebied Bergen op Zoom Conclusie functioneren winkelgebied De Gagel Effect verplaatsing Aldi naar De Zeeland
25 25 25 25 26 27 27 28 28
Toetsing van de beperking van de detailhandels-bestemming binnen bestemmingsplan De Zeeland aan de Dienstenrichtlijn 33 6.1. 6.2. 6.3.
Dienstenrichtlijn 33 Bestemmingsplan ‘De Zeeland’ faciliteerde het beoogde programma 34 Vraagpunten ten aanzien van de beoogde verplaatsing van Aldi van de Holleweg (De Gagel) naar De Zeeland 34
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
011209.20181950
2
Inhoud
6.4.
7.
Toetsing beperkingen bestemmingsplan De Zeeland op het gebied van supermarkten aan de Dienstenrichtlijn 34
Conclusie
37
Bijlage 1: resultaten consumentenonderzoek De Zeeland
39
Bijlage 2: Overzicht beschikbare ruimte bij de winkelgebieden in Bergen op Zoom
45
Bijlage 2: Staat van Branches van PDV en GDV
49
011209.20181950
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
1.
Inleiding en vraagstelling
1.1.
Aanleiding
1
De Gagel en Het Glacis De gemeente Bergen op Zoom heeft in de structuurvisie detailhandel (vastgesteld juli 2016) vastgelegd dat de winkelcentra Het Glacis en De Gagel op termijn niet levensvatbaar zijn en transformatie behoeven. Deze winkelcentra zijn: te klein om toekomstbestendig te zijn (De Gagel aan de Holleweg) of hebben de afgelopen periode door ontwikkelingen in het boodschappenaanbod hun marktgebied kleiner zien worden c.q. zien verdwijnen, waardoor het boodschappengebied niet meer toekomstbestendig is (Het Glacis aan de Erasmuslaan). In deze twee winkelcentra zijn de enige twee Aldi-discounters van Bergen op Zoom gevestigd. Omdat deze Aldi’s van belang zijn voor de compleetheid van het supermarktaanbod van Bergen op Zoom, is Aldi, indachtig de visie van de gemeente, op zoek gegaan naar alternatieve vestigingslocaties voor de vestigingen. Vestigingslocatie sluit aan op boodschappenstructuur Conform het geformuleerde beleid is hierbij aansluiting gezocht bij de bestaande boodschappenstructuur van Bergen op Zoom. Aldi wenst haar vestiging aan De Gagel te verplaatsen naar het boodschappengebied De Zeeland en te vergroten naar een moderne maat voor een Aldi (circa 1.550 m² bvo). In dit winkelgebied, dat vanaf 2016 is ontwikkeld, is de benodigde ruimte beschikbaar en kan aansluiting worden gevonden bij een bestaand boodschappengebied.
Hier kan een zeer toekomstbestendig boodschappengebied ontstaan van 2 supermarkten met aanvullende versspeciaalzaken (de Versmarkt) en aanvullende huishoudelijke en fast moving consumer-good-winkels (Action en Big Bazar), dat klanten trekt uit de hele regio en bestand is tegen de toenemende internetaankopen voor supermarktgoederen. Versterking centrumgebied Bovendien ligt het boodschappengebied De Zeeland aansluitend aan het centrumgebied. Daardoor is combinatiebezoek mogelijk. Hierdoor kunnen meer bezoekers van buiten Bergen op Zoom worden verleid het centrum te bezoeken voor met name de horeca en recreatief en doelgericht winkelen. Dit versterkt het functioneren van het centrumgebied van Bergen op Zoom als recreatief winkelgebied.
1.2.
Vraagstelling
Het winkelgebied De Zeeland is ontstaan door herontwikkeling van de voormalige suikerfabriek De Zeeland in Bergen op Zoom. Voor deze herontwikkeling is het bestemmingsplan ‘De Zeeland’ op 19 september 2013 vastgesteld. In het bestemmingsplan zijn, binnen de daarin opgenomen bestemming Gemengd (artikel 5), diverse beperkingen opgenomen. Dit betreft onder meer de beperking dat binnen het gebied ten hoogste één supermarkt is toegestaan, waarvan de oppervlakte minimaal 2.500 m2 bvo en maximaal 3.000 m2 bvo bedraagt. Deze beperking in het bestemmingsplan maakt dat de verplaatsing van de Aldi van de Holleweg (het te transformeren boodschappencentrum De Gagel) naar het boodschappencentrum De Zeeland uitsluitend
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
011209.20181950
2
mogelijk is, wanneer wordt afgeweken van het huidige bestemmingsplan danwel gebruik wordt gemaakt van de in de bestemming opgenomen wijzigingsbevoegdheid (artikel 5 lid 4). Het toestaan van de Aldi op deze locatie past in het gemeentelijk beleid en handelen. Ook de Versmarkt én de vestiging van Scapino zijn mogelijk gemaakt via het afwijken van het bestemmingsplan of door het verschuiven van bestemmingen binnen het gebied. Daarbij is steeds in de afweging betrokken dat de detailhandelsstructuur van Bergen op Zoom zou worden versterkt en de binnenstad hier geen nadelige gevolgen van zou ondervinden. Het realiseren van de Aldi-supermarkt op de locatie van De Zeeland past, zoals gesteld, niet in het bestemmingsplan. Aan het college wordt verzocht medewerking te verlenen op basis van de afwijkingsmogelijkheid als bedoeld in artikel 2.12, lid 1, sub a, onder 3o Wabo. Daarmee wordt buitenplans van het bestemmingsplan De Zeeland afgeweken. Een voorwaarde daarbij is, dat de afwijking wordt gebaseerd op een goede ruimtelijke onderbouwing. Deze notitie voorziet hierin voor wat betreft de ruimtelijk-economische effecten.
In deze notitie wordt onderzocht en onderbouwd of en op welke gronden het benutten van de afwijkingsmogelijkheid in ruimtelijk-economisch opzicht mogelijk is voor het verplaatsen van de Aldi van de Holleweg (De Gagel) naar boodschappencentrum De Zeeland, dit in combinatie met het uitbreiden van circa 720 m² bvo naar circa 1.550 m² bvo.
1.3.
Dienstenrichtlijn
Afwijkingen van bestemmingsplannen worden getoetst aan het beginsel van goede ruimtelijke ordening. Voor detailhandelsontwikkelingen is daar recent de Dienstenrichtlijn als extra toetsingskader aan toegevoegd. Dit vraagt een nadere toelichting omdat het om een zeer recente ontwikkeling in jurisprudentie gaat. Arrest Hof van Justitie 30 januari 2018 Het Europese Hof van Justitie heeft in het arrest van 30 januari 20181 gesteld dat detailhandel een dienst is zoals bedoeld in de Dienstenrichtlijn die is ingevoerd in 2006. De Dienstenrichtlijn van de Europese Unie beoogt het bevorderen van diensten en het zo veel mogelijk tegengaan van beperkingen die worden gesteld. Ten tijde van de vaststelling van het bestemmingsplan in 2013 was de Europese Dienstenrichtlijn van toepassing. De bestemmingsregeling en de daarin opgenomen beperkingen zijn destijds niet getoetst aan de Dienstenrichtlijn. Dat kwam onder meer omdat de Afdeling bestuursrechtspraak in uitspraken stelde dat detailhandel geen ‘dienst’ is in de zin van de Dienstenrichtlijn. Daaruit is afgeleid dat beperkingen voor detailhandel in een bestemmingsplan niet hoeven te voldoen aan de Dienstenrichtlijn. Zie bijvoorbeeld de uitspraak van de Afdeling van 25 juni 20142. In het arrest van het Hof van Justitie 30 januari 2018 wordt duidelijk aangegeven dat detailhandel een ‘dienst’ is als bedoeld in de Dienstenrichtlijn.
Dit is bevestigd in de Appingedamse einduitspraak van 24 juli 2019.3 Daardoor is toetsing aan de Dienstenrichtlijn vereist. Besluiten in afwijkingsprocedures moeten ook aan de Dienstenrichtlijn voldoen. Toetsing aan Dienstenrichtlijn Nu de Dienstenrichtlijn van toepassing is op detailhandel moeten, wanneer in een bestemmingsplan beperkingen worden gesteld aan detailhandel, die beperkingen worden getoetst aan artikel 15, derde lid, van de Dienstenrichtlijn. Gemeenten mogen zelf bepalen waar detailhandelsbestemmingen worden toegekend. Echter, wanneer aan detailhandel beperkingen (eisen) worden gesteld, moeten deze worden getoetst aan de Dienstenrichtlijn. 1
HvJ, arrest Visser-Vastgoed, 30 januari 2018, ECLI:EU:C:2018:44 ABRvS uitspraak Veldhoven, 25 juni 2014, ECLI:NL:RVS:2014:2286 3 ABRVS uitspraak Appingedam, 24 juli 2019, ECLI: ECLI:NL:RVS:2019:2569 2
011209.20181950
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
3
Drie voorwaarden voor het opnemen van een beperking Toetsing vindt plaats aan drie voorwaarden die zijn opgenomen in artikel 15, derde lid van de Dienstenrichtlijn. a. Non‐discriminatie Eisen die geen direct of indirect onderscheid maken naar nationaliteit of, voor vennootschappen, de plaats van de statutaire zetel. b. Noodzakelijkheid De door decentrale overheden gestelde eisen aan dienstverleners zijn gerechtvaardigd vanwege een dwingende reden van algemeen belang. Hierbij zijn bij het vrij verrichten van diensten de dwingende redenen van algemeen belang beperkt tot de openbare orde, openbare veiligheid, volksgezondheid en milieu. c. Evenredigheid De door decentrale overheden gestelde eis aan dienstverleners is geschikt om het nagestreefde doel te bereiken én gaat niet verder dan strikt genomen noodzakelijk is. Jurisprudentie toetsing aan de drie voorwaarden Op basis van diverse uitspraken (zie hiervoor) is duidelijk op welke wijze de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State de toetsing van de evenredigheid vorm geeft.4 Eén van de cruciale elementen is dat een aanvraag op een gedegen wijze en goed uitgewerkt is onderbouwd. 5 Onderbouwing en besluitvorming Uit een uitspraak in een kwestie in Tilburg6 (ECLI:NL:RVS:2018:3471) blijkt dat de aanvrager voor afwijking van een bestemmingsplan moet zorgdragen voor een motivering.
De overheid heeft vervolgens als taak het besluit goed te motvieren en bij een weigering specifiek aan te geven waarom tot weigering wordt overgegaan gelet op het bepaalde in artikel 3:46 Awb (Decathlon Schiedam7). Daarbij is het nodig dat wordt aangetoond dat de afwijking inderdaad tot gevolg heeft dat de ruimtelijke ordeningsdoelstellingen zeker niet worden gehaald. Dan kan een verzoek tot afwijking worden geweigerd. Wanneer de effecten niet zo ingrijpend zijn, ligt medewerking aan een afwijkingsverzoek in de rede. Opzet bestemmingsplan De Zeeland Het winkelgebied De Zeeland is ontstaan door herontwikkeling van de voormalige suikerfabriek De Zeeland in Bergen op Zoom. Voor deze herontwikkeling is het bestemmingsplan ‘De Zeeland’ op 19 september 2013 vastgesteld. In het bestemmingsplan zijn binnen de daarin opgenomen bestemming voor detailhandel beperkingen opgenomen, waaronder een limitatieve brancheringslijst en de beperking dat binnen het gebied ten hoogste één supermarkt is toegestaan, waarvan de oppervlakte minimaal 2.500 m2 bvo en maximaal 3.000 m2 bvo bedraagt. De beperkingen komen voort uit de éénop-één-vertaling van het destijds beoogde programma. De noodzaak en evenredigheid zijn logischerwijs niet onderzocht noch onderbouwd. De vraag is derhalve of de opgenomen beperking tot één 4
ABRvS tussenuitspraak Appingedam, 20 juni 2018, ECLI:NL:RVS:2018:2062; ABRvS uitspraak Tilburg, 24 oktober 2018, ECLI:NL:RVS:2018:3471; ABRvS tussenuitspraak Maastricht, 19 december 2019, ECLI:NL:RVS:2018:4195; ABRvS tussenuitspraak Schijndel, 19 december 2018, ECLI:NL:RVS:2018:4196; ABRvS uitspraak Amsterdam, 19 december 2018, ECLI:NL:RVS:2018:4173; ABRvS tussenuitspraak ZuidHolland, 27 maart 2019, ECLI:NL:RVS:2019:965; ABRvS uitspraak Arnhem, 17 april 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1262; ABRVS uitspraak Appingedam, 24 juli 2019, ECLI: ECLI:NL:RVS:2019:2569; ABRvS uitspraak Súdwest-Fryslân, 28 augustus 2019, ECLI:NL:RVS:2019:2939; ABRvS uitspraak Franeker, 25 september 2019, ECLI:NL:RVS:2019:3269 5 ABRVS uitspraak Appingedam, 24 juli 2019, ECLI: ECLI:NL:RVS:2019:2569; ABRvS uitspraak SúdwestFryslân, 28 augustus 2019, ECLI:NL:RVS:2019:2939; ABRvS uitspraak Franeker, 25 september 2019, ECLI:NL:RVS:2019:3269 6
ABRvS uitspraak Tilburg, 24 oktober 2018, ECLI:NL:RVS:2018:3471
7
ABRvS tussenuitspraak Zuid-Holland, 27 maart 2019, ECLI:NL:RVS:2019:965
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
011209.20181950
4
supermarkt voldoet aan artikel 15, derde lid van de Dienstenrichtlijn en dus of deze beperkingen voor detailhandel na toetsing houdbaar zijn. Tegelijkertijd is de vraag actueel hoe de toetsing van een verzoek voor afwijking van het bestemmingsplan of een weigering hiervan, aan de drie voorwaarden van de Dienstenrichtlijn uitpakt.
1.4.
Leeswijzer
In dit rapport zal eerst de actuele detailhandelsstructuur van Bergen op Zoom in het algemeen en de boodschappenstructuur in het bijzonder in beeld worden gebracht. Vervolgens zal worden ingegaan op het in de Structuurvisie detailhandel Bergen op Zoom 2016 geformuleerde beleid en de daarbij gehanteerde uitgangspunten voor de boodschappencentra en supermarkten. Om dit in het juiste kader te zetten wordt vervolgens aandacht besteed aan de ontwikkelingen die sinds het opstellen van de detailhandelsstructuurvisie zijn gefaciliteerd en hebben plaatsgevonden. Ten tijde van de detailhandelsstructuurvisie 2016 was het winkelgebied De Zeeland nog zeer beperkt en in ontwikkeling. Er was destijds geen beeld van het toekomstige functioneren van dit winkelgebied. Het functioneren van boodschappengebied De Zeeland is in beeld gebracht door middel van een bezoekersenquête (hoofdstuk 3). In hoofdstuk 4 wordt inzicht gegeven in de ontwikkelingen binnen Bergen op Zoom sinds het opstellen van de detailhandelsstructuurvisie in 2016 en de consequenties daarvan op de detailhandelsstructuur – de boodschappenstructuur. Hoofdstuk 5 brengt de effecten in beeld van het verplaatsen van de Aldi van De Gagel naar De Zeeland. Hiertoe wordt eerst, wederom op basis van onderzoek, een beeld geschetst van het functioneren van De Gagel.
Het boodschappengebied De Gagel is aangeduid als een gebied zonder toekomstperspectief onder andere door het te kleine primaire verzorgingsgebied. Het beleid is gericht op het transformeren van dit gebied, waarbij de winkelfunctie dient te verdwijnen. Vervolgens worden conclusies getrokken ten aanzien van de vraag in hoeverre het verplaatsen van de Aldi van De Gagel naar De Zeeland een gewenste ontwikkeling en daarmee voldoet aan het beginsel van een goede ruimtelijke ordening. Als dat zo is, is het volgen van een afwijkingsprocedure de aangewezen weg voor besluitvorming.
011209.20181950
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
5
2.
De huidige boodschappenstructuur in Bergen op Zoom
2.1.
Structuurvisie detailhandel 2016
De gemeente Bergen op Zoom heeft in 2016 een detailhandelsstructuurvisie vastgesteld. Ten behoeve van deze structuurvisie heeft een analyse van het aanwezige aanbod plaatsgevonden en een korte enquête onder het burgerpanel van de gemeente Bergen op Zoom. Destijds heeft geen uitgebreid onderzoek plaatsgevonden. In de structuurvisie is een beschrijving opgenomen van de winkelstructuur in het algemeen en de boodschappenstructuur in het bijzonder. Deze structuur is, aangevuld met de supermarktformules weergegeven in figuur 2.1.
Figuur 2.1. Winkelstructuur Bergen op Zoom 2016 Bergen op Zoom kende in 2016 een structuur met 9 boodschappengebieden en 1 solitaire supermarkt (Lidl), inmiddels uitgebreid met een tweede solitaire Lidl in de Markiezaten.
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
011209.20181950
5
6
2.2.
Beoordeling huidige situatie boodschappengebieden
In de structuurvisie is een beoordeling gegeven van de sterke en zwakke punten van de winkelgebieden en is aangegeven welke winkelgebieden een grote en een kleine toekomstwaarde hebben. Ten aanzien van de boodschappengebieden zijn de volgende conclusies getrokken. 1. Binnenstad: Gericht op winkelen, gericht kopen en toeristisch-recreatief winkelen. Het boodschappenaanbod draagt ook bij aan een aantrekkelijke binnenstad. De aanwezigheid van één á twee supermarkten is gewenst. De binnenstad is een historische binnenstad waar weinig of geen grootschalige panden in combinatie met parkeren beschikbaar zijn of kunnen komen. Parkeren en bereikbaarheid zijn zwakke punten van de binnenstad. 2. Koopcentrum Bergen is het meest complete wijkwinkelcentrum van de stad. Opzet en aanbod passen bij de boodschappenfunctie. Het Koopcentrum heeft een sterke positie in de wijkwinkelstructuur, maar het verzorgingsgebied vertoont overlap met andere centra (o.a. Het Glacis). De meeste panelleden vinden de uitstraling van panden en de openbare ruimte van Koopcentrum Bergen matig. Verder zijn ze doorgaans tevreden. 3. Het Zonneplein is een goed functionerend winkelgebied (geen leegstand) en heeft een logisch verzorgingsgebied (Warande). Het centrum is compact, overzichtelijk en efficiënt opgezet, passend bij de dagelijkse boodschappenfunctie. De parkeercapaciteit op het plein is ontoereikend.
De uitstraling wordt door panelleden als matig beoordeeld. 4. Bloemendaal wordt voor de voorzieningen in Noord in relatie gezien met Dirk van de Broek in Noordgeest. De grote supermarkt (MCD), drogist, lectuurzaak en slijter zijn de compacte basis. De meeste panelleden zijn tevreden over het winkelgebied. Met name over de kwaliteit van de aanwezige winkels zijn respondenten te spreken. 5. Noordgeest: Het voormalige buurtwinkelcentrum bestaat uit de supermarkt Dirk van de Broek en wordt in relatie met Bloemendaal gezien. Mede door de formule functioneert de supermarkt op dit moment goed. Het aanbod sluit aan bij de behoefte vanuit de wijk. De zichtbaarheid/vindbaarheid, parkeercapaciteit, omvang en ruimtelijke inpassing/opzet van de locatie zijn suboptimaal voor een groter boodschappencentrum, maar volstaat voor het huidige aanbod. 6. Pius Plaza is het boodschappencentrum voor Gageldonk-West. Het winkelaanbod sluit aan bij de boodschappenfunctie en bij de samenstelling van een deel van de bevolking (o.a. buitenlandse levensmiddelenwinkels en horeca). De supermarkt is te klein om aan de wensen van consumenten (ruim assortiment) te kunnen voldoen (is inmiddels gesloten). Action is een belangrijke publiekstrekker. Het draagvlak in Gageldonk is voldoende groot voor een wijkwinkelcentrum. 7. Het Kompas is het boodschappencentrum voor Bergse Plaat.
Het winkelaanbod is in aantal en omvang beperkt. Een deel van de inwoners van deze wijk richten zich bij het doen van boodschappen echter primair op De Zeeland (grotere supermarkt) en Koopcentrum Bergen (completer aanbod). Het draagvlak in Bergse Plaat is voldoende voor een wijkwinkelcentrum. 8. Het Glacis is een efficiënt opgezet supermarktencentrum. Op het eigen terrein kunnen klanten direct bij de supermarktentree parkeren. Een logisch verzorgingsgebied voor Het Glacis ontbreekt door een sterke overlap met andere centra (o.a. Koopcentrum en Jumbo binnenstad), maar weet door het sterke supermarktenaanbod voldoende klanten te trekken. Veel panelleden missen andere winkels en vinden het gebied lelijk. 9. De Gagel is een incompleet boodschappencentrum in Gageldonk-oost. De discountsupermarkt is te klein en het overig aanbod is zeer beperkt. Het draagvlak (Gageldonk-Oost) is te beperkt voor een meer compleet aanbod. Inwoners van Gageldonk-oost zijn momenteel naar verwachting vooral op het Zonneplein, Pius Plaza en Koopcentrum Bergen georiënteerd. 10. De Zeeland: Door de omvang van de supermarkt, de bovenwijkse ontsluiting en het parkeergemak is De Zeeland een interessante boodschappenlocatie voor een relevant deel van de stad. Met name inwoners van de binnenstad en Bergse Plaat weten het complex te vinden.
Het bovenwijkse boodschappenaanbod is recent uitgebreid met Action en Big Bazar. Hierna is de Versmarkt nog toegevoegd. Bij de gewenste ontwikkeling van de boodschappenstructuur zijn de ruimtelijke mogelijkheden van de verschillende winkelgebieden in Bergen op Zoom van belang. Een winkelgebied moet zich verder kunnen ontwikkelen om zo te blijven voldoen aan de veranderende wensen van de consument en om de
011209.20181950
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
7
concurrentie met andere winkelgebieden (buiten Bergen op Zoom) én met internet (bezorgen) aan te kunnen.
2.3.
In de structuurvisie detailhandel opgenomen uitgangspunten voor de gewenste ontwikkeling van boodschappengebieden
In de detailhandelsstructuurvisie wordt een aantal algemene conclusies getrokken over de huidige boodschappenstructuur en wordt een aantal uitgangspunten benoemd voor de gewenste toekomstige boodschappenstructuur. Analyse Het functioneren van meerdere supermarkten komt onder druk te staan indien ze komende jaren niet substantieel kunnen vergroten. Koopcentrum Bergen, Pius Plaza, Noord, Zonneplein en Het Kompas: wijkverzorgend boodschappencentrum met één of twee supermarkten van moderne omvang als basis, afhankelijk van de omvang van het verzorgingsgebied, met aanvullend (semi-) dagelijks winkelaanbod. Naar verwachting komen enkele van deze locaties (op termijn) in aanmerking voor transformatie doordat (het aanbod op) deze locaties niet meer aansluiten bij de wensen van consumenten of doordat een voldoende robuust verzorgingsgebied ontbreekt. Gewenste structuur Consumenten hebben steeds meer behoefte aan een compleet, eigentijds aanbod op één locatie (gemak, efficiëntie). Clustering in het boodschappenaanbod biedt kansen een divers aanbod te behouden. In de wijkwinkelstructuur zal gezocht moeten worden naar enige opschaling, zodat een nieuwe balans ontstaat waarbij centra met een voldoende compleet boodschappenaanbod en andere wijkgerichte voorzieningen op voldoende korte afstand van inwoners van de verschillende wijken aanwezig zijn.
Het winkelprogramma van een eigentijds boodschappencentrum bedraagt circa 4.000 m 2 wvo (twee supermarkten, verszaken en enkele overige boodschappenformules, zoals drogist, huishoudelijk en bloemist) en heeft verzorgingsgebied van 10.000 à 15.000 consumenten (inwoners) nodig. Door clustering van potenties op een beperkt aantal kansrijke locaties blijven er kansen op behoud van een divers winkelaanbod (bundeling bezoekersstromen) en wordt winkeliers een gezond ondernemersklimaat geboden en worden marktpartijen gestimuleerd juist op deze locaties te (blijven) investeren. Gemeente Bergen op Zoom kiest voor behoud en kwalitatieve versterking van de binnenstad als kooplocatie en sfeer- en belevingscentrum. Daarnaast wordt gekozen voor een structuur met meerdere boodschappencentra, evenwichtig gespreid over de gemeente (balans tussen voldoende nabij en voldoende kritische massa en draagvlak). Hierbij wordt zoveel mogelijk aansluiting gezocht op de bestaande structuur.
2.4.
De gewenste boodschappenstructuur volgens de detailhandelsstructuurvisie
Op basis van de informatie die ten tijde van het opstellen van de detailhandelsstructuurvisie (begin 2016) beschikbaar was én de op basis hiervan uitgevoerde analyse die beschikbaar was, is in de detailhandelsstructuurvisie gekozen voor de volgende structuur. In Noord (Noordgeest en Bloemendaal) wordt beoogd om op termijn de Dirk van de Broek en de MCD samen te voegen, inclusief daarbij behorende (twee) winkels om zo te komen tot een volwaardig boodschappengebied voor deze wijk. Probleem is echter dat er in Noord geen locatie beschikbaar is van voldoende omvang en met de juiste bereikbaarheid voor het realiseren van dit boodschappengebied. Uitbreiden op de huidige locatie is op beide locaties niet mogelijk. In de binnenstad is het gewenst om 1 tot 2 supermarkten te hebben als ondersteuning voor de overige (vers-)winkels. Bergen op Zoom heeft een historische binnenstad met dichte, kleinschalige bebouwing en een beperkte bereikbaarheid. In de binnenstad is, ondanks de in de
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
011209.20181950
8
detailhandelsstructuurvisie geformuleerde wens, geen ruimte beschikbaar voor het realiseren van een tweede supermarkt inclusief parkeren. Feitelijk functioneert de Jumbo aan de Parade als de enige supermarkt in de Binnenstad en de Albert Heijn in De Zeeland min of meer als de tweede supermarkt.
Op termijn samenvoegen in nieuw wijkwinkelcentrum 900 m²
1.680 m²
Niet opgenomen in boodschappenstructuur
Herontwikkelen Pius Plein Toevoegen supermarkt
Te verplaatsen supermarkten tbv de gewenste structuur
1.580 m²
1.980 m²
Transformeren de Gagel
570 m² 960 m² 690 m²
Transformeren de Glacis 1.300 m²
1.545 m² 1.600 m² 1.130 m² 1.225 m²
solitair
Figuur 2.1. De gewenste boodschappenstructuur voor Bergen op Zoom op basis van de detailhandelsstructuurvisie 2016
Het winkelgebied/boodschappengebied Piusplein moet helemaal opnieuw worden herontwikkeld. Op dit moment is er hier geen full-service supermarkt gevestigd, maar wel een allochtonensupermarkt in een noodgebouw. Stadlander is voor dit gebied een plan aan het uitwerken. De verwachte insteek is dat op de locatie van de Gentiaan een nieuw winkelgebied wordt gerealiseerd waarbij naast de AK-markt (een grote allochtonensupermarkt) een tweede supermarkt wordt toegevoegd. Deze 2 trekkers moeten worden aangevuld met speciaalzaken en horeca. Koopcentrum Bergen is het enige complete wijkwinkelgebied met 2 supermarkten en speciaalzaken. Hoewel de uitstraling van de openbare ruimte beter kan, is dit boodschappencentrum compleet en hoeft hier niets aan gedaan te worden. Het Zonneplein is een boodschappengebied met maar 1 supermarkt, maar wel met een compleet aanbod aan speciaalzaken. Eén van de knelpunten van het Zonneplein is het parkeren. Dit maakt meteen duidelijk dat er op het Zonneplein geen ruimte is voor uitbreiding van het aantal parkeerplaatsen, noch voor het toevoegen van een tweede supermarkt. Het Zonneplein is zijn positie als kwaliteits-boodschappengebied voor heel Bergen op Zoom kwijtgeraakt aan De Zeeland. Hier is de supermarkt (AH) groter, zijn de verswinkels groter en is er meer parkeren. Het Zonneplein is daardoor nu vooral een buurt/wijk winkelcentrum geworden.
Dit is ook de functie binnen de gewenste boodschappenstructuur. Het Kompas is een buurtcentrum voor de Bergse Plaat met 1 supermarkt en een aantal speciaalzaken. Het winkelcentrum kan ruimtelijk niet substantieel uitbreiden. Het toevoegen van een tweede supermarkt is daarom niet mogelijk. Gelet op het aantal inwoners van deze wijk heeft het buurtcentrum hier toekomstwaarde als buurtcentrum. Boodschappencentra De Gagel is te klein en heeft een klein primair verzorgingsgebied. Transformatie is gewenst.
011209.20181950
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
9
Het Glacis heeft een te klein primair verzorgingsgebied omdat het te dicht bij De Zeeland, de Jumbo in de binnenstad en Koopcentrum Bergen ligt. Hierdoor is de omzet de afgelopen periode teruggelopen. Transformatie is gewenst. Halsteren kent een compleet centrumgebied met twee supermarkten die hetzij recent zijn uitgebreid, hetzij momenteel worden uitgebreid en daardoor een moderne maat hebben. Het centrum van Halsteren heeft een vrij compleet aanbod speciaalzaken. Solitair in Halsteren en Markiezaten/Borgvliet is een supermarkt (Lidl) van moderne maat gevestigd/in ontwikkeling, met een goede bereikbaarheid. Deze locaties worden niet verder versterkt Het is gewenst dat beide Aldi’s (hard-discounters) voor Bergen op Zoom behouden blijven, om de samenstelling van het winkelaanbod compleet te houden.
2.5.
De positie van De Zeeland in de gewenste detailhandels/structuur- structuur van boodschappencentra.
In de detailhandelsstructuurvisie zoals opgenomen in de detailhandelsstructuurvisie ontbreekt vooralsnog het boodschappengebied De Zeeland in de gewenste boodschappenstructuur. Daartoe zou wel aanleiding bestaan aangezien hier de grootste supermarkt van Bergen op Zoom is gevestigd en dit gebied een veelzijdig aanbod aan vers-speciaalzaken omvat. Dat het boodschappengebied zich net aan het ontwikkelen was kan daarvoor een verklaring zijn. In beleidsmatig opzicht had De Zeeland toen nog niet de positie ingenomen zoals het nu in de dagelijkse praktijk functioneert. In het navolgende wordt het inpassen van het winkelgebied/boodschappengebied De Zeeland in de gewenste winkelstructuur van de gemeente Bergen op Zoom beoordeeld.
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
011209.20181950
10
011209.20181950
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
11
3.
De positie en het functioneren van boodschappengebied De Zeeland
3.1.
Winkelaanbod van De Zeeland
Het boodschappendeel van het winkelcentrum De Zeeland bestaat uit een Albert Heijn-supermarkt van circa 2.000 m² wvo en een Versmarkt waarin zijn opgenomen een bakker, slager, kaaswinkel, viswinkel, bloemenwinkel en slijter. Dit is aangevuld met een drogist (Etos). Op de eerste verdieping van het gebouw zijn een Action en een Scapino gevestigd. In aansluiting op het gebouw is een Big Bazar gesitueerd. Daarmee is het gebied een boodschappengebied met een winkelaanbod van ruim 4.000 m² wvo, een maat voor een modern boodschappengebied dat een kern verzorgende functie heeft. Dit soort centra hebben in de meeste gevallen 2 supermarkten, zoals ook bij Koopcentrum Bergen. Om inzicht te krijgen in het functioneren van het boodschappengebied De Zeeland is een consumentenonderzoek uitgevoerd op zaterdag 19 januari, zondag 20 januari en woensdag 23 januari 2019. Dit is ruim na Kerst en Nieuwjaar en vóór de carnavalsperiode. In het kader van dit onderzoek zijn in totaal 478 geslaagde enquêtes afgenomen, met name in de hal van gebouw De Zeeland (zie bijlage 2). Dit aantal maakt dat betrouwbare conclusies kunnen worden getrokken ten aanzien van de kenmerken van de bezoekers aan De Zeeland. Daarnaast zijn omzetgegevens van de in De Zeeland gevestigde winkels beschikbaar en meegenomen in de beoordeling.
3.2.
Herkomst bezoeker De Zeeland
De herkomst van de bezoekers aan De Zeeland ziet er als volgt uit. Van de bezoekers aan De Zeeland komt in totaal 78% uit de gemeente Bergen op Zoom ofwel 69% uit de kern Bergen op Zoom en 9% uit Halsteren/Lepelstraat. De herkomst van de bezoekers varieert maar beperkt tussen de dagen. Op woensdag is het aandeel bezoekers van buiten de kern Bergen op Zoom met 26% iets groter dan op andere dagen, te weten 22%. Per saldo komt ruim 30% van de bezoekers van buiten de kern Bergen op Zoom en ruim 22% van buiten de gemeente Bergen op Zoom. Voor geheel Bergen op Zoom wordt er van uitgegaan dat circa 10-15% van de omzet in de sector dagelijkse goederen van buiten de gemeente komt. Voor De Zeeland ligt dit aandeel substantieel hoger. Daarmee zorgt De Zeeland voor een belangrijk aandeel in de bezoekers van buiten de gemeente Bergen op Zoom en is daarmee en relevante trekker. De Zeeland trekt bezoekers uit de gehele gemeente Bergen op Zoom. De verdeling binnen Bergen op Zoom is weergegeven in figuur 3.1. Een relatief groot aandeel klanten komt uit het centrumgebied inclusief de vestinggronden, ’t Fort/de Zeekant, de Plaat, Meilust-Zuid en Nieuw Borgvliet. Het aandeel klanten is voor het kleine gebied Scheldevesting op niveau. Een relatief klein aandeel bezoekers - in verhouding tot het aantal inwoners - komt uit de andere delen van Bergen op Zoom en Halsteren.
Uit deze wijken komt toch nog 35% van het aantal bezoekers dat in Bergen op Zoom woont.
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
011209.20181950
12
Op basis van deze gegevens kan worden geconcludeerd dat De Zeeland bezoekers trekt uit alle wijken van Bergen op Zoom en Halsteren/ Lepelstraat en dus een functie heeft voor de gehele gemeente Bergen op Zoom en daarbuiten.
Buiten gemeente Bergen op Zoom 22%
Halsteren/Lepelst raat 9% Bergen op Zoom 69%
Figuur 3.1. Herkomst bezoeker De Zeeland Bergen op Zoom per onderzoeksdag
525
525
1%525 47%
525
11% 58%
525 9%
5%
132%
60%
1% 98%
22% 188%
6% 79%
5252% 41%
10%
11%
131%
58%
5% 131%
525
525
525 19% 142%
Figuur 3.2. Herkomst bezoekers De Zeeland binnen de gemeente Bergen op Zoom De bezoekers die niet in de gemeente Bergen op Zoom wonen, komen voor het grootste deel uit alle buurgemeenten. Ongeveer 5% van de bezoekers komt van verder weg, 2% van de bezoekers uit België.
011209.20181950
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
13
3.3.
Vervoerswijze en bezoekfrequentie bezoeker
De Zeeland is een goed per auto bereikbare locatie en ligt dichtbij enkele woonwijken. In totaal komt 78% van de bezoekers per auto. De bezoekers van buiten Bergen op Zoom komen vrijwel allemaal met de auto. Van de bezoekers die in de kern Bergen op Zoom wonen, komt 70% met de auto. De Zeeland wordt gemiddeld ruim 1,7 keer per week bezocht. Inwoners van de kern Bergen op Zoom gemiddeld 2 keer per week, inwoners van andere kernen gemiddeld 1 keer per week.
3.4.
Betekenis van De Zeeland in het koopgedrag
De Zeeland is met de Albert Heijn en de vers-speciaalzaken vooral een boodschappengebied voor de weekendaankopen en de aanvullende inkopen voor bijzondere producten. Dit past bij de betekenis van De Zeeland voor heel Bergen op Zoom en de regio als kernverzorgend boodschappengebied, aanvullend aan de andere buurt- en wijkcentra. De bezoekers is gevraagd waarom De Zeeland wordt bezocht om te winkelen. De ondervraagden konden hierbij meerdere bezoekmotieven noemen. Het belangrijkste bezoekmotief is de kwaliteit en samenstelling van het winkelaanbod in De Zeeland. Daarnaast worden Albert Heijn, de Versmarkt en de Action vaak aanvullend genoemd. Opgeteld geeft ruim 70% van de bezoekers aan De Zeeland te bezoeken door de samenstelling en kwaliteit van het aanwezige winkelaanbod. Relatief veel bezoekers geven aan dat het winkelcentrum als fijn, gezellig, mooi aangenaam te ervaren. Slechts 25% van de bezoeker geeft dichtbij aan als één van de bezoekmotieven. Dit is een relatief gezien een klein aandeel. Tabel 3.1. Bezoekmotief De Zeeland Bergen op Zoom
bezoekmotief
Bergen andere op Zoom kernen
totaal
Dichtbij
31%
11%
25%
Het winkelaanbod
51%
45%
49%
De kwaliteit van de winkels
5%
1%
4%
(Grote) Albert Heijn
21%
9%
18%
De Versmarkt
9%
9%
9%
Makkelijk parkeren
7%
4%
6%
Action
6%
19%
10%
open op zondag
5%
10%
7%
gezellig
9%
19%
12%
Ook bij inwoners van Bergen op Zoom geeft slechts 31% dichtbij als bezoekmotief. Parkeren wordt maar door 6% van de bezoekers als bezoekmotief genoemd, ondanks de matige kwaliteit van het parkeren bij andere boodschappengebieden en het centrum. Opvallend is dat vooral veel bezoekers van buiten Bergen op Zoom gezellig als belangrijk motief noemen voor hun bezoek. De aanwezigheid van Action is voor deze groep belangrijker dan de aanwezigheid van Albert Heijn. De meeste bezoekers die in De Zeeland boodschappen doen, kopen ook elders. Van de bezoekers die wonen in Bergen op Zoom doet 83% ook elders boodschappen en van de bezoekers uit andere kernen 93%.
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
011209.20181950
14
Tabel 3.2. Aandeel bezoekers De Zeeland die behalve bij De Zeeland ook elders boodschappen doen
Doet u behalve in de Zeeland ook elders boodschappen
Bergen andere op Zoom kernen
Totaal
wel elders kopen
83%
93%
86%
niet elders kopen
17%
7%
14%
totaal
100%
100%
100%
De bezoekers aan De Zeeland die in Bergen op Zoom wonen en die behalve bij De Zeeland ook elders boodschappen doen, doen dit op een groot aantal plaatsen in Bergen op Zoom. De belangrijkste andere aankoopplaatsen zijn Koopcentrum Bergen (29%), Het Kompas (18%), de Lidl aan de Laan van Borgvliet en het centrumgebied van Bergen op Zoom met onder andere de Jumbo. Van de bezoekers aan De Zeeland die niet in Bergen op Zoom woont, doet 21% ook elders in Bergen op Zoom boodschappen. 79% doet dat niet in Bergen op Zoom. Voor deze groep is naast De Zeeland het centrumgebied van Bergen op Zoom de belangrijkste aankoopplaats, samen met het Koopcentrum Bergen.
koopt NIET elders in Bergen op Zoom; 79%
Het centrum van Bergen op Zoom (o.a. Jumbo); 7%
Koopcentrum Bergen op Zoom (o.a. Nettorama); 5% Overig; 21%
Winkelcentrum het Kompas/de Plaat (o.a. Jumbo); 4%
Lidl (Laan van Borgvliet); 4%
Het Glacis (o.a. Aldi, Albert Heijn); 1%
Figuur 3.3. Andere aankoopplaatsen in Bergen op Zoom voor bezoekers van buiten Bergen op Zoom Bezoekers is gevraagd wat voor hen de belangrijkste aankoopplaats is voor het doen van boodschappen. Voor bezoekers die in Bergen op Zoom wonen is De Zeeland voor 58% de belangrijkste aankoopplaats. 17% doet (vrijwel) alleen boodschappen in De Zeeland en 41% doet de meeste boodschappen in De Zeeland. Voor bijna 30% van de bezoekers die buiten Bergen op Zoom wonen is De Zeeland de belangrijkste aankoopplaats. Voor vrijwel alle andere bezoekers die buiten de kern Bergen op Zoom wonen, is hun eigen woonplaats of een gebied daar dichtbij de belangrijkste aankoopplaats voor het doen van boodschappen.
011209.20181950
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
15
Tabel 3.3. Belangrijkste aankoopplaats belangrijkste aankoopplaats bezoekers de Zeeland koopt alleen in de Zeeland
inwoners kern inwoners Bergen op Zoom andere kernen 17%
7%
koopt ook elders De Zeeland
41%
22%
Totaal De Zeeland
58,3%
29,1%
Koopcentrum Bergen op Zoom
14,0%
4,0%
winkelcentrum het Kompas
6,2%
1,3%
Lidl
5,6%
0,7%
Noordgeest
3,4%
0,7%
Het centrum van Bergen op Zoom
2,8%
0,0%
Zonneplein
2,5%
0,0%
Meilust
2,2%
0,0%
Het glacis
1,9%
0,0%
Halsteren
1,6%
0,0%
AH thuisbezorgd
0,9%
0,0%
De Gagel
0,3%
0,0%
Piusplein andere kernen
0,3% 0,0%
0,0% 64%
totaal
100%
100%
3.5.
Conclusie koopgedrag
Uit analyses blijkt dat De Zeeland een sterke positie heeft verworven binnen Bergen op Zoom en omstreken. Niet alleen blijkt het winkelgebied een verzorgende functie - vooral voor de weekend aankopen - te hebben voor heel de kern en de gemeente. Het boodschappengebied blijkt ook een functie te hebben voor inwoners van alle omliggende gemeenten. Op basis van de enquête kan worden aangenomen dat ruim 20% van de omzet in De Zeeland van buiten de gemeente Bergen op Zoom komt. Dit is waarschijnlijk bijna 2 keer zo hoog als elders in de gemeente. De Zeeland levert daarmee een positieve bijdrage aan de gerichtheid van consumenten vanuit omliggende kernen op Bergen op Zoom. Op basis van beschikbare omzetcijfers en uit de aantallen (30.000 – 35.000 bezoekers per week) en kenmerken van de bezoekers blijkt dat De Zeeland momenteel het boodschappengebied is met een hogere omzet, voor met name dagelijkse boodschappen, dan enkele andere winkelgebieden in Bergen op Zoom.
3.6.
Combinatiebezoek met het centrumgebied van Bergen op Zoom
Winkelgebied De Zeeland ligt aan het einde van de Woonboulevard Van Konijnenburgweg, op korte afstand van het historische centrumgebied van Bergen op Zoom. Binnen deze historische binnenstad zijn geen mogelijkheden voor grootschalige winkels met veel parkeren, anders dan in het gebied de Parade, waar Media Markt en Jumbo zijn gevestigd, gekoppeld aan een parkeergarage.
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
011209.20181950
16
CENTRUMGEBIED
Looproute naar centrumgebied
Woonboulevard
Looproute naar centrumgebied
1
Figuur 3.4. Overzicht ligging De Zeeland, grootschalige winkel van Konijnenburgweg en het centrumgebied Het is goed mogelijk om vanuit De Zeeland of de woonboulevard naar het centrumgebied van Bergen op Zoom te lopen. Vanuit gebouw De Zeeland is het ongeveer 900 meter naar het winkelgebied, vanaf het begin van de woonboulevard is het tussen de 400 en 500 meter lopen. Van belang hierbij is dat het parkeren aan de Woonboulevard en De Zeeland gratis is en in het centrum betaald. In de uitgevoerde enquête is het combinatiebezoek met het centrum in beeld gebracht. Daarbij moet worden opgemerkt dat het doen van boodschappen en het in samenhang daarmee bezoeken van een recreatief winkelgebied niet altijd goed samen gaan. Aangezien in De Zeeland ook versproducten worden gekocht die gekoeld bewaard moeten worden, is het eerst bezoeken van het centrum en daarna boodschappen doen in De Zeeland de meest logische volgorde. Het combineren van een bezoek aan alleen de grootschalige detailhandel, zonder versproducten, op de locatie aan de Van Konijnenburgweg en De Zeeland enerzijds en een recreatief centrumgebied anderzijds is wat dat betreft gemakkelijker. In eerder onderzoek is gebleken dat 35% van de mensen die de woonboulevard – grootschalige winkels op de van Konijnenburgweg - bezoeken, ook het centrum bezoekt.
Het gebied De Zeeland trekt per week meer (4 tot 5 keer) bezoekers dan de grootschalige winkels aan de Van Konijnenburgweg. Uit de enquête blijkt dat circa 20% van de bezoekers die dag ook het centrum van Bergen op Zoom heeft bezocht of gaat bezoeken, op de dagen dat de winkels in het centrum open zijn. Dit is een relatief groot aandeel. In de huidige situatie is sprake van een combinatiebezoek van 6.000 tot 7.000 bezoekers per week (20% van 30.000 – 35.000 bezoekers) die het centrumgebied bezoeken (combinatiebezoek) vanuit De Zeeland. In het verleden beperkte zich dit tot circa 2.500 bezoekers (35% van gemiddeld 6.500 bezoekers), alleen vanuit de meubelboulevard. Waarschijnlijk zijn deze 2 bezoekersstromen niet volledig bij elkaar op te tellen omdat er ook combinatiebezoek zal zijn tussen De Zeeland en de meubelboulevard. Per saldo zal het combinatiebezoek vanaf de Van Konijnenburgweg naar het centrum door de ontwikkeling van de Zeeland zijn toegenomen van circa 2.500 combinatiebezoeken per week naar een aantal combinatiebezoeken tussen de 7.000 en ruim 8.000 per week. Het aandeel combinatiebezoek tussen mensen die in de kern Bergen op Zoom wonen of mensen die buiten de kern Bergen op Zoom wonen is vergelijkbaar.
011209.20181950
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
17
bezoekt die dag het centrum in combinatie met de Zeeland
woont buiten Bergen op Zoom
woont in kern Bergen op Zoom
0%
5%
10%
15%
20%
25%
Figuur 3.5. Combinatiebezoek door bezoekers De Zeeland. De bezoekers aan De Zeeland is ook gevraagd hoe vaak het centrum van Bergen op Zoom wordt bezocht in combinatie met een bezoek aan De Zeeland. Ook hier is het aandeel van mensen die in de kern Bergen op Zoom wonen en mensen die hier niet wonen vergelijkbaar. Ruim 8% van de bezoekers geeft aan in dezelfde winkeltrip vaak zowel het centrum als de binnenstad te bezoeken. Ruim 30% van de bezoekers geeft aan dat soms te doen. Ruim 60% van de bezoekers aan De Zeeland geeft aan dit (bijna) nooit te doen. Hoe vaak bezoekt u het centrum van Bergen op Zoom in combinatie met de Zeeland
Totaal
woont buiten Bergen op Zoom
woont in kern Bergen op Zoom
0%
10%
20%
vaak
30%
soms
40%
50%
60%
70%
80%
90%
100%
nooit
Figuur 3.6. Combinatiebezoek door bezoekers De Zeeland.
3.7.
Waardering winkelcentrum De Zeeland t.o.v. de andere winkelcentra in Bergen op Zoom
In de structuurvisie Detailhandel is een waardering opgenomen van de winkelgebieden in Bergen op Zoom, met uitzondering van De Gagel. Deze enquête is uitgevoerd toen in De Zeeland behalve Albert Heijn en de Etos nog geen andere winkels waren gevestigd. De Zeeland kreeg om deze reden een 3,4 en 3,7 op de aspecten aantal winkels en soort winkels. Inmiddels is het aantal winkels in De Zeeland uitgebreid. In de recent uitgevoerde enquête gaf ruim 70% van de bezoekers aan, De Zeeland te
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
011209.20181950
18
bezoeken door de samenstelling en kwaliteit van het aanwezige winkelaanbod. Een relevant aandeel bezoekers gaf aan dat men het winkelcentrum fijn, gezellig, mooi, en aangenaam vindt. Er kan dan ook van worden uitgegaan dat de waardering voor de aspecten aantal winkels en soort winkels is toegenomen ten opzichte van 2016. De Zeelands scoort in vergelijking met andere winkelgebieden hoog. Deze waardering komt overeen met het druktebeeld en de omzet in De Zeeland.
3.8.
Conclusie De Zeeland in relatie tot de detailhandelsstructuur van Bergen op Zoom
Positie De Zeeland in boodschappenstructuur Bergen op Zoom Waar in 2016 De Zeeland nog een net opstartend boodschappengebied was met uitsluitend een supermarkt en een Etos, is De Zeeland in 2019 een druk en het door de consument hoogst gewaardeerde boodschappengebied van Bergen op Zoom. Dit komt ook tot uitdrukking in de omzetcijfers van het boodschappengebied. De Zeeland heeft een nieuw, kwalitatief hoogwaardig winkelconcept aan Bergen op Zoom toegevoegd. Daarmee worden bezoekers voor Bergen op Zoom behouden en mensen naar Bergen op Zoom toegetrokken. Bergen op Zoom heeft reeds lange tijd het Koopcentrum Bergen dat met het discountprofiel een groot deel van de stad als verzorgingsgebied heeft. De Zeeland voegt zich daarbij, als winkelgebied dat de hele gemeente bedient met zowel het hogere segment (Albert Heijn en hoogwaardige speciaalzaken), als het lagere segment (Action, Big Bazar, Scapino). Deze mix maakt het gebied compleet en aantrekkelijk voor een brede doelgroep. De Zeeland sluit aan bij de volgende door DTNP in de detailhandelsstructuurvisie gesignaleerde trend. Consumenten hebben steeds meer behoefte aan een compleet, eigentijds aanbod op één locatie (gemak, efficiëntie). Clustering in het boodschappenaanbod biedt kansen een divers aanbod te behouden.
In de wijkwinkelstructuur zal gezocht moeten worden naar enige opschaling, zodat een nieuwe balans ontstaat waarbij centra met een voldoende compleet boodschappenaanbod en andere wijkgerichte voorzieningen op voldoende korte afstand van inwoners van de verschillende wijken aanwezig zijn. Positief effect op bezoekersaantal voor Bergen op Zoom Gelet op het aantal bezoekers aan De Zeeland (gemiddeld 30.000 – 35.000 bezoekers per week), het grote aandeel bezoekers van buiten de kern Bergen op Zoom, én het aandeel van de bezoekers dat dan ook het centrum bezoekt, kan de conclusie getrokken worden dat winkelcentrum De Zeeland een positieve bijdrage levert aan het bezoek aan het centrum van Bergen op Zoom. Immers, De Zeeland trekt relatief veel mensen van buiten Bergen op Zoom, die anders Bergen op Zoom niet zouden bezoeken voor het doen van boodschappen. 20% hiervan bezoekt ook in dezelfde winkeltrip het centrumgebied. Bijna 40% van deze groep bezoekt het centrum van Bergen op Zoom vaak of soms in combinatie met een bezoek aan De Zeeland. Dit winkelgebied levert een positieve bijdrage aan de detailhandelsstructuur van Bergen op Zoom en past in de visie op de gewenste structuur van het boodschappenaanbod.
011209.20181950
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
19
4.
Ontwikkelingen sinds 2016 in de gewenste detailhandelsstructuur
4.1.
Ontwikkelingen in het winkelaanbod
Sinds 2016 heeft zich in het winkelaanbod gericht op het doen van boodschappen in Bergen op Zoom een aantal ontwikkelingen voorgedaan. Het belichten van deze ontwikkelingen is van belang omdat in 2016 de detailhandelsstructuurvisie is vastgesteld. De vestiging van de Versmarkt, bestaande uit een bakker, slager, kaaswinkel, en viswinkel (uitspraak Raad van State 6 september 20178), aangevuld met een bloemenwinkel en een slijter, en de vestiging van de Action, Big Bazar en Scapino in De Zeeland. Het realiseren van de Lidl in Halsteren als solitaire supermarkt met als verzorgingsgebied Halsteren, Lepelstraat, Bergen op Zoom Noord en Tholen. Het realiseren van de Lidl in de Markiezaten als solitaire winkel. De supermarkt aan het Piusplein (C1000) is gesloten. Er is een tijdelijke winkel gerealiseerd voor de AK-markt (een Turkse supermarkt) in afwachting van de herontwikkeling van de Gentiaan aan het Piusplein. Voor deze locatie moet nog de supermarktinvulling naast de AK-Markt worden bepaald. Door de ontwikkeling van De Zeeland is de omzet op het Zonneplein enigszins teruggelopen, en is de omzet bij Albert Heijn op Het Glacis fors teruggelopen. De in de detailhandelsstructuurvisie gewenste ontwikkeling op het Piusplein, met een extra 2e supermarkt, zal met name Het Glacis verder onder druk zetten. Dit winkelgebied ontbeert een eigen primair verzorgingsgebied.
Bij deze ontwikkelingen is steeds opnieuw beoordeeld welke effecten te verwachten zijn op de bestaande detailhandelsstructuur. In de besluitvorming is gebleken dat, ofwel sprake is van versterking hiervan, ofwel dat geen relevante nadelen waren te verwachten. Het gemeentebestuur van Bergen op Zoom heeft dus na de vaststelling van de Detailhandelsstructuurvisie meegewerkt aan diverse ontwikkelingen bij De Zeeland. Dit past ook in de lijn van het door de gemeenteraad vastgestelde bestemmingsplan De Zeeland. In het bestemmingsplan is een fors programma voorzien ter plaatse van De Zeeland. Daarbij is nadrukkelijk gekeken naar de effecten voor andere winkelgebieden en het centrum van Bergen op Zoom. In het onderzoek en de afweging die geresulteerd heeft in vaststelling van het bestemmingsplan, en ook tijdens de gevolgde planologische procedure, vormde dit een belangrijk aspect. De Afdeling bestuursrechtspraak heeft destijds geoordeeld, enerzijds dat het bestemmingsplan voorziet in een passend programma, en anderzijds dat uit het onderzoek is gebleken dat de effecten op andere gebieden aanvaardbaar zijn9. In de medewerking aan de andere vestigingen op de locatie van De Zeeland, waarbij nadien van het bestemmingsplan werd afgeweken, zijn iedere keer opnieuw de effecten voor andere gebieden in Bergen op Zoom in beeld gebracht en afgewogen.
Steeds is tot het oordeel gekomen dat de effecten op andere winkelgebieden aanvaardbaar waren en dat de ontwikkeling per saldo een positief effect had op de attractiviteit en het functioneren van het voorzieningenaanbod in Bergen op Zoom.
8 9
ABRvS Bergen op Zoom, uitspraak, 6 september 2017, ECLI:NL:RVS:2017:2408 ABRvS Bergen op Zoom, uitspraak, 5 december 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BY5847
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
011209.20181950
20
Nu de verplaatsing van de Aldi-vestiging (Holleweg) aan de orde is, zal met eenzelfde benadering het initiatief moeten worden beoordeeld. Is de conclusie ten aanzien van de ruimtelijke effecten dezelfde als bij de vaststelling van het bestemmingsplan, en de latere vergunningverlening, dan is medewerking aan het verplaatsingsinitiatief logisch. Het is ook vanuit de wens en de noodzaak van het voeren van consistent beleid en coherent en systematisch handelen, zijnde elementen van het evenredigheidscriterium van de Dienstenrichtlijn (artikel 15, derde lid, onder c), dat in dat geval aan het voorliggende initiatief wordt meegewerkt.
4.2.
Ontwikkelingen in de woningbouw
Ten tijde van het opstellen van de Detailhandelsstructuurvisie in 2016 lag De Zeeland aan de rand van de meubelboulevard, met nauwelijks woningen in de directe omgeving. Het leek alsof De Zeeland geen eigen verzorgingsgebied had van waaruit bezoekers te voet of met de fiets De Zeeland zouden kunnen bezoeken. Sinds het opstellen van deze visie is duidelijk geworden dat er in het gebied rond De Zeeland relatief veel woningen gebouwd zijn en gaan worden. De woningbouw in het gebied Kijk in de Pot is bijna afgerond. Langs de Konijnenburgweg zijn in de afgelopen jaren veel woningen gebouwd en momenteel wordt daar een woningbouwproject afgerond. In het gebied de Nieuwe Vesting worden in 2 fasen in totaal 600 woningen gebouwd, waarvan een behoorlijk deel al is opgeleverd Op termijn worden er in dit gebied mogelijk nog extra woningen gebouwd in de gebieden die oorspronkelijk waren aangeduid als Spaansche Scharen en het oude Havenkanaal. Hierdoor komt het winkelgebied De Zeeland (op termijn) centraal te liggen in een omvangrijk woongebied, waardoor het voor de bewoners daarvan de dichtstbijzijnde voorziening is voor het doen van dagelijkse boodschappen. Momenteel komt al 15% - 20% van de bezoekers van korte afstand en bezoekt De Zeeland te voet (12%) of per fiets (10%).
Van de bezoekers die woonachtig zijn in Bergen op Zoom geeft 31% aan De Zeeland mede te bezoeken omdat het dichtbij ligt.
Bestaand woongebied
Nieuw woongebied
Nieuw woongebied
Nieuw woongebied Bedrijven evt. in combi met wonen
Nieuw woongebied
Figuur 4.1: Ontwikkeling woningbouw Rond De Zeeland
011209.20181950
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
21
Nieuw woongebied
Bestaand woongebied Nieuw woongebied
Bedrijven evt. in combi met wonen Nieuw woongebied
Nieuw woongebied
Figuur 4.2: primair marktgebied winkelgebied De Zeeland Op basis hiervan wordt winkelgebied De Zeeland beschouwd als een bestaand en volwaardig winkelgebied, met een eigen primair verzorgingsgebied, dat deel uitmaakt van zowel de bestaande als de gewenste structuur van winkelgebied.
4.3.
De gewenste winkelgebiedenstructuur in Bergen op Zoom op basis van de situatie 2019
Op basis van de voorgaande analyses, én van de uitgangspunten van de Detailhandelsstructuurvisie 2016 kan de volgende gewenste boodschappenstructuur voor de kern Bergen op Zoom worden geschetst. Binnen deze structuur heeft ieder winkelgebied een eigen primair marktgebied en heeft een aantal gebieden of winkels een specifieke rol binnen de structuur voor geheel of een deel van Bergen op Zoom. Daarnaast is een goede spreiding gewenst van de discounters over de stad. In Noord (Noordgeest, Meilust en Tuinwijk – totaal ruim 10.000 inwoners) zijn er 2 supermarkten die dit gebied samen als primair verzorgingsgebied hebben, waarvan de MCD de “kwaliteits”buurtsupermarkt is en Dirk de prijs-buurtsuper. De MCD haalt het veruit grootste deel van zijn omzet uit het primaire gebied en heeft een lage omzet voor de omvang van de supermarkt. De vloerproductiviteit ligt substantieel onder die van de Dirk, en ook ruim onder het gemiddelde van Bergen op Zoom. De MCD is inmiddels één van de zwakst functionerende supermarkten binnen Bergen op Zoom. Dirk haalt zijn omzet uit een groter gebied. De Dirk is te klein, maar kan op de huidige locatie niet uitbreiden. Ook de MCD kan op de huidige locatie niet uitbreiden, waardoor op deze locatie geen wijkcentrum kan ontstaan (zie bijlage 1). Dit grote gebied heeft een relatief klein boodschappenaanbod.
Probleem is echter dat er in het gebied geen locatie beschikbaar is waar een nieuw boodschappencentrum zou kunnen worden gerealiseerd. In de binnenstad functioneert Jumbo als buurtsupermarkt, naast een functie die het heeft voor heel Bergen op Zoom. Met dichte, kleinschalige bebouwing, en een beperkte bereikbaarheid, is er in de historische binnenstad geen ruimte beschikbaar voor het realiseren van een tweede supermarkt, inclusief parkeren. De huidige omvang van het supermarktaanbod is in overeenstemming met het aantal inwoners van het gebied.
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam
011209.20181950
22
900 m²
Op termijn samenvoegen tot 1 centrum
1.680 m²
10.565 inw
Bovenwijks aanbod
Wijkverzorgend aanbod op niveau Wijkverzorgend Op 80% van gemiddelde
6.050 inw
Supermarktinvulling nog te bepalen
1.580 m²
1.980 m²
8.895 inw
1.700 → 3.500 inw 960 m² 1.300 m²
Wijkverzorgend Op <80% van gemiddelde
1.545 m²
1.130 m²
7.615 inw
5.270 inw
5.675 inw 1.225 m²
Solitaire supermarkt
4.480 inw
Figuur 4.3. De primaire verzorgingsgebieden voor boodschappencentra Bergen op Zoom
Het winkelgebied voor Gageldonk (het Piusplein) moet worden herontwikkeld. Op dit moment is het supermarktaanbod in deze wijk ruim onder het gewenste niveau. Dit winkelgebied moet enerzijds een profiel krijgen gericht op mediterraan winkelen, maar anderzijds bijdragen aan het verbeteren van het sociale profiel van de wijk. Dit houdt in dat er naast de AK-markt (een grote allochtonensupermarkt van ca. 1.000 m² wvo) een tweede supermarkt moet worden toegevoegd, vanuit een verplaatsing van elders in de stad (omvang ca 1.500 m² wvo), bijvoorbeeld een fullservice supermarkt, zodat een compleet aanbod met een mediterrane supermarkt met speciaalzaken aanwezig is. Het gebied Warande is met ruim 5.000 inwoners een relatief klein marktgebied voor een wijkwinkelcentrum als het Zonneplein. Het Zonneplein had in het verleden nadrukkelijk een bovenwijkse functie. Nu de Albert Heijn op het Zonneplein niet meer dé Albert Heijn van Bergen op Zoom is, is deze functie afgenomen. Voor de toekomst is het wenselijk dat het primaire marktgebied van dit winkelgebied groter wordt. Het gebied Fort, Zeekant en Het Glacis is met koopcentrum Bergen qua boodschappenaanbod goed voorzien. Koopcentrum Bergen is een compleet winkelgebied met een Nettorama en een Lidl én speciaalzaken.
Het profiel van dit boodschappencentrum ( een scherp prijsprofiel – discount) past goed bij het profiel van de omliggende wijken. Op basis van dit prijsprofiel heeft koopcentrum Bergen een bovenwijkse functie. Er zijn mogelijkheden het Koopcentrum Bergen als primair verzorgingsgebied voor een groter deel van Bergen op Zoom te versterken. Het Kompas is een buurtcentrum voor de Bergse Plaat met 1 supermarkt en een aantal speciaalzaken. Het winkelcentrum kan ruimtelijk niet substantieel uitbreiden. Het toevoegen van een tweede supermarkt is daarom niet mogelijk. De omvang van het aanbod is klein voor de omvang van het verzorgingsgebied, maar inwoners van de plaat zijn ook georiënteerd op koopcentrum Bergen, de solitaire supermarkten, én op De Zeeland. Echter gelet op het aantal inwoners van deze wijk heeft het buurtcentrum hier wel nadrukkelijk toekomstwaarde als buurtcentrum. Voor het gebied Schelde Vesting, het havenkwartier en Kiek in de Pot is boodschappencentrum De Zeeland het primaire winkelgebied. Dit gebied is hét woningbouwgebied van Bergen op Zoom voor de komende jaren. De Zeeland heeft naast deze buurtfunctie ook nadrukkelijk een functie voor heel Bergen op Zoom, maar ook daarbuiten. Door de ligging nabij het centrum en het gratis parkeren is er sprake van een substantieel combinatiebezoek met het centrum van Bergen op Zoom. De
011209.20181950
Rho Adviseurs B.V. vestiging Rotterdam
23
Zeeland zorgt voor meer bezoek van buiten Bergen op Zoom, zowel aan De Zeeland, als aan het centrumgebied. Het is een winkelgebied met een ander profiel dan Koopcentrum Bergen. Dit gebied vervult door een mix van winkels in het hogere segment (Albert Heijn en de Versmarkt+) én in het lagere segment (Action, Scapino en Big Bazar) de huidige bovenlokale functie. De positie van dit winkelgebied kan worden versterkt door een bijpassende supermarkt toe te voegen. Boodschappencentra De Gagel en Het Glacis hebben beide een te klein verzorgingsgebied en geen toekomstwaarde. Met een enquête is het functioneren van De Gagel onderzocht. Hieruit blijkt dat dit winkelgebied echt een aanvullende buurtfunctie heeft. De klanten komen voor het grootste deel uit een klein gebied direct om De Gagel heen, en kopen voor 84% ook nadrukkelijk in andere winkelgebieden. Transformatie van deze winkelgebieden is een optie.
Om te komen tot een optimale boodschappenstructuur, die ook haalbaar is, zouden de volgende uitgangspunten kunnen worden gehanteerd: zorgdragen voor een zo compleet mogelijk supermarktaanbod in Bergen op Zoom dus inclusief Aldi; transformatie van minder goed presterende winkelgebieden; versterken van het supermarktaanbod; rekening houden met de ruimtelijke mogelijkheden en onmogelijkheden bij bestaande boodschappencentra; full-service supermarkten koppelen aan winkelgebieden met een eigen verzorgingsgebied. Discounters (Aldi-Lidl, kunnen ook solitair functioneren). Een combinatie van deze twee typen versterkt het functioneren van het betreffende winkelgebied. In ieder geval draagt de verplaatsing van Aldi vanuit De Gagel naar De Zeeland hieraan bij. Hierdoor wordt een supermarkt in een minder goed functionerend winkelgebied opgeheven en kan het winkelgebied De Zeeland een compleet supermarktaanbod aanbieden.
Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam