CConstaterende datBergen op Zoom
Koppel je AI →
Document · PDF

Op verzoek vanuit de commissie RDE toegevoegd U12-003502 rapport Bergse Haven

Commissie (Ruimte, Duurzaamheid en Economie) 6 februari 2024, gemeente Bergen op ZoomBij agendapunt: Nota Grondbeleid RVB23-008926.776 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Gelet op deze nieuwe opbouw is ook besloten de informerende raadsmededeling af te schaffen en uw raad te informeren via de uitgebreide openbare besluitenlijst. Voor het jaar 2012 vindt een doorontwikkeling plaats waarbij het gehele B&W proces wordt gedigitaliseerd. Onder andere wordt verplicht bij ieder besluit (zowel college als raad) nadrukkelijk een risicoafweging te betrekken. Ook wordt uitgezocht waarde bestuurlijke besluitvorming (inclusief besluitvorming in de raad) nog kan worden verbeterd en aan kan sluiten bij deze digitalisering. Het inrichten van een goed systeem voor het bewaken van projecten, kan op diverse manieren. Een project controller is aangesteld. De (planning en control) P&C cyclus is aangepast: over de grote projecten wordt hierin gerapporteerd. Vanuit de raad is een ad hoc commissie 'voortgang grote projecten ingesteld'. In deze commissie is de brede control functie aan de orde. Aan de hand van de rapportages van ons college beoordeelt de commissie de voortgang van de benoemde grote projecten. Het direct betrekken bij en informeren van de burgers sluit aan bij een gemeente die haar burgers serieus neemt en staat voor het maatschappelijk belang. Dit betekent dat de burger actief wordt gevraagd mee te denken en te participeren. Om deze actieve participatie handen en voeten te geven is het project burgerparticipatie gestart.

Om betrokkenheid te voeden moeten burgers kunnen beschikken over de juiste informatie. Informatie moet laagdrempelig te verkrijgen zijn en makkelijk te begrijpen. Om dit mogelijk te maken wordt gekozen voor meerdere communicatie middelen. Zo wordt specifiek geïnformeerd over grote projecten op de gemeentelijke voorlichtingspagina en de gemeentelijke website. Via het raadsinformatiesysteem vindt ook informatievoorziening plaats. Informatie moet daarbij door de burger nog altijd zelf worden gehaald. Daarom wordt ook ingespeeld op de laatste trend van social media om zo een breed publiek aan te spreken. Bij ieder (groot) project wordt een communicatieplan opgesteld waarbij rekening wordt gehouden met alle betrokkenen. De door het college vastgestelde projectformats voorzien in een model voor het opstellen van zo'n plan. Aanbeveling 2 2. De bestuurskracht van onze gemeente is gediend met een goed samenspel tussen raad en college. Voor het oplossen van de problematiek Bergse Haven wordt een bestuurscultuur vereist waarin gewerkt vanuit een gedeeld besef van uitdagingen en verantwoordelijkheden. Om de politieke discussie en besluitvorming goed te kunnen voeren, is het nodig dat de raad, - als collectief orgaan en dwars door coalitie- en oppositielijnen heen -, overeenstemming heeft over de randvoorwaarden voorgoede politiek-bestuurlijke informatievoorziening.

Bestandsnaam: Projecteindrapport Datum opgeslagen: 14-12-11

Pagina:

4 van 10

Rapportage 2 Het college van B&W ziet het als haar taak de gemeenteraad te ondersteunen in het kunnen vastleggen van de randvoorwaarden benodigd voorgoede politiek-bestuurlijke informatievoorziening. Met de nota boedelscheiding is al een kwaliteitsslag gemaakt. De uitgangspunten van deze nota zijn: > kaderstelling is het geven van politieke sturing waarbij het moet gaan over politiek relevante onderwerpen > de raad zet de politieke lijnen uit en controleert (het college) > het college bestuurt en voert uit Deze uitgangspunten zijn vertaald in werkafspraken. Deze omvatten o.a. het hanteren IMB'-model, het duaal schrijven van stukken, het informeren (over uitvoering) geschiedt zoveel mogelijk via de beleidscyclus en het college informeert actief bij afwijkingen, risico's en integriteitkwesties. Een evaluatie van de implementatie van de nota boedelscheiding vindt medio 2012 plaats. Een beleidsplanning 2012 waarin de te behandelen onderwerpen binnen uw raad worden ingepland, wordt opgesteld vanuit de driehoek burgemeester, griffier, gemeentesecretaris. Aanbeveling 3 3.

Bij aansturing van grote projecten zijn de belangrijkste verbeterpunten; het beter aangeven van de te realiseren doelstellingen bij grote projecten, het beter invullen van de gewenste kaderstellende en controlerende rol van de raad in grote projecten, - het risicomanagement, het daadwerkelijk toepassen van het beschikbare theoretische instrumentarium in de praktijk. Rapportage 3 Het vertrekpunt van projectmatig werken is duidelijkheid vooraf over de te bereiken doelstellingen. De training, de formats en de handleiding projectmatig werken voorzien in het helder krijgen van deze doelstellingen. En daarbij de toets van deze doelstellingen aan de lijn die door uw raad is uitgezet. Kortom sluit het beoogde resultaat van het project aan bij datgene dat het bestuur wilt bereiken. Het addendum bij het project Schelde Veste vormt hiervoor een mooi praktijkvoorbeeld. Vanuit de drie W-vragen, wat willen we bereiken, wat mag het kosten en wat zijn de risico's, is de informatie voor uw raad samengesteld. Hierdoor wordt uw raad beter in staat gesteld uw kaderstellende en controlerende rol in te vullen. Een instrument als "projectmatig werken" is belangrijk om verbeterpunten in de werkwijze te realiseren. De vruchten van deze werkwijze zijn te oogsten indien deze ook daadwerkelijk in de praktijk wordt toegepast. Middelen hebben louter waarde als ze ook daadwerkelijk worden gebruikt.

Het borgen van het goed kunnen en ook doen toepassen van de ontwikkelde instrumenten is dan ook een specifiek aandachtspunt in de organisatie. Projectmatig werken omvat het beheersen van een project in fasen. Een tussentijds controlesysteem en bewustwording of de juiste koers nog wordt gevaren, is noodzakelijk. Voor de genoemde verbeterpunten zijn de volgende instrumenten ontwikkeld: een handleiding projectmatig werken en formats voor iedere fase van een project. Deze zijn te raadplegen via de digitale systemen. Een notitie risicomanagement (evenals de notitie positionering projectcontrol) is besproken met en akkoord bevonden door uw werkgroep op 29 november jl. De noodzaak voor het voeren van een goede regie op de implementatie van de in de notitie verwoorde verbeterpunten is in dat overleg door de werkgroep benadrukt.

Informatieverstrekking, meningvorming, besluitvorming

Bestandsnaam: Datum opgeslagen:

Projecteindrapport 14-12-11

Pagina.

5 van 10

Maar hoe is het gebruik van deze instrumenten te borgen? Enerzijds is de toepassing hiervan verplicht gesteld, anderzijds wordt deze toepassing ingebed in het concernplan en de separate afdelingsplannen 2012. Een inbedding in de gesprekken met de medewerkers maakt sturing vanuit de afdelingsmanager mogelijk. Een training projectmatig werken waarin deze aspecten zowel door externe als interne trainers worden getraind, maakt vast onderdeel uit van het opleidingsprogramma. Aanbeveling 4 4. De gemeenteraad moet meer zijn eigen verantwoordelijkheid nemen bij het stellen van randvoorwaarden voor goede kaderstelling en controle. Politieke keuzes worden gebaseerd op goede informatievoorziening en kritische doorlichting daarvan. De raad verplicht zich bij besluitvorming over de grote projecten de juiste stappen in juiste volgorde te zetten. Rapportage 4 Het nemen van de juiste stappen in de juiste volgorde sluit aan bij de principes van het projectmatig werken. Het kunnen zetten van deze stappen hangt een op een samen met het verkrijgen van de juiste informatie en een goed samenspel tussen organisatie en bestuur. Vanuit die optiek is bestuurlijke informatievoorziening opgenomen als speerpunt van de organisatie voor het jaar 2012. Het doel is om te komen tot een juiste wijze van aanbieden van de informatie zodat deze behapbaar en toegankelijk is.

Hiervoor wordt in 2012 een project digitalisering projectdossier uitgevoerd. Een systeem waarbij met één A4tje een overview wordt gegeven van de projecten en koppeling naar onderliggende documentatie, is daarbij uitgangspunt. Daarnaast is in de P&C cyclus voorzien in de rapportage over grote projecten. Gelijktijdig aan deze rapportage stelt de aangestelde projectcontroller twee keer per jaar een monitor op over de voortgang van de grote projecten. Deze zal aan uw raad ter beschikking worden gesteld. De afzonderlijke reviews van de projectcontroller op de benoemde grote projecten zijn, indien gewenst, op te vragen. Daar waar in raadstukken over grote projecten wordt afgeweken van de visie van de projectcontroller wordt dit expliciet, onder motivering van de afwijking, gemeld. Aanbeveling 5 5. Hef college moet de randvoorwaarden om te sturen bij grote projecten optimaliseren. Het verbetertraject om te komen tot goede randvoorwaarden vooreen goede projectorganisatie bij grote projecten is in gang gezet. Versterken van het risicomanagement en de juiste invulling van de rol en positie van de projectcontroller moet voortvarend worden opgepakt. Rapportage 5 Dit sluit aan bij hetgeen hiervoor onder aanbeveling vier is opgenomen. In lijn daarmee is een notitie voor de positionering van projectcontrol en een notitie risicomanagement aan uw werkgroep voorgelegd en besproken.

Zoals hiervoor reeds aangegeven over risicomanagement is met deze notities ingestemd. Naast het benoemde aandachtspunt bij risicomanagement (regie op implementatie) is voor projectcontrol aandacht gevraagd voor de koppeling aan de invoering van een brede controlfunctie. Dit zal in het jaar 2012 verder door ons college worden opgepakt. Met de aanstelling van de projectcontroller en de introductie van risicomanagement als onderdeel van projectmatig werken is een belangrijke verdere stap gezet. Verdere implementatie is nodig om daadwerkelijk de effecten te gaan merken. Deze implementatie is te lezen in de genoemde notities die met uw werkgroep zijn gedeeld. De projectcontroller is inmiddels aan de slag gegaan met de door het college voorgedragen grote projecten. Aanbeveling 6 6. De projectcontroller speelt een belangrijke rol. Hij kan de rol van luis in de pels spelen. Binnen de ambtelijke organisatie is deze kwaliteit niet voldoende beschikbaar. Dit moet snel veranderen, waarbij ook zo spoedig mogelijk duidelijkheid moet worden verschaft over de (onafhankelijke) plaats in de organisatie.

Bestandsnaam: Projecteindrapport Datum opgeslagen: 14-12-11

Pagina:

6 van 10

Rapportage 6 Door de werkgroep is kennis gemaakt met de aangestelde projectcontroller. In de notitie projectcontrol is nadrukkelijk stilgestaan bij de keuzes die er zijn voor de rol, de invulling van deze rol en de positionering. De projectcontroller ondersteunt het college gevraagd en ongevraagd bij de rechtmatige, efficiënte en effectieve beheersing van grote projecten op alle bedrijfsvoeringaspecten. De projectcontroller is onafhankelijk in haar oordeel. Daarbij is vooralsnog gekozen voor het onderbrengen van de functie bij de afdeling Middelen. Daarbij is vanuit uw werkgroep aangegeven dat zij kan instemmen met de voorgestelde rol, invulling en positionering, mits: > bij de invoering van de brede controlfunctie de positionering en relatie met de projectcontrol nadrukkelijk wordt betrokken; > binnen de organisatie wordt geborgd dat de project controller een directe lijn met ons college onderhoudt. De bevindingen en invloed van de projectcontroller komen tot uiting in de monitor die twee keer per jaar wordt opgesteld. Deze monitor wordt ter beschikking gesteld aan uw raad/uw ad hoc commissie. Zo gewenst kan de projectcontroller worden uitgenodigd tot een nadere persoonlijke toelichting. De afzonderlijke reviews op de project documenten worden aangeboden aan ons college, deze zijn door u op te vragen.

Uiteraard staat het de raad daarbij vrij op eigen verzoek een visie van de projectcontroller, op onderdelen, te vragen. Nogmaals benadrukt ons college dat afwijkingen van het advies van de projectcontroller in raadstukken expliciet worden gemeld en gemotiveerd. Aanbeveling 7 7. De ambtelijke organisatie moet komen tot verbetering van de kwaliteit en borging van het bestuurlijk informatie proces bij grote projecten en aansturing van verbonden partijen. Het doorontwikkelen van projectmatig werken is noodzakelijk. Belangrijk aandachtspunt is de borging van de integraliteit van het project. Rapportage 7 Een integrale aanpak van een project betekent niet alleen een aanpak waarbij met alle aspecten van het project (de integrale inhoud) wordt rekening gehouden maar ook is voorzien in een integraal proces. Daarnaast betekent integraliteit dat datgene dat invloed kan hebben op het uiteindelijk te bereiken resultaat, duidelijk is. Deze invloeden zijn zowel in - als extern. De doorontwikkeling van de inbedding van projectmatig werken binnen de ambtelijke organisatie kent juist deze integraliteit. Enerzijds wordt gestuurd op de inzet van de juiste instrumenten anderzijds op de ontwikkeling van vaardigheden om deze integraliteit te borgen.

De handleiding projectmatig werken en opgestelde formats geven daarbij een uitleg en handvat hoe verder te kijken dan de eigen projectgrenzen, het kunnen bezien van de raakvlakken met andere projecten en ontwikkelingen en het samenstellen van een integraal projectteam. Het college benadrukt dat de uitgangspunten van het projectmatig werken niet beperkt blijven tot de projecten maar worden ingebed in het dagelijkse werk. Zo dient ook de aansturing van de verbonden partijen vanuit de systematiek van projectmatig werken te geschieden. Door de inrichting van een digitaal projectdossier wordt het mogelijk de effecten van het project op andere projecten (en vice versa) goed te monitoren. Aanbeveling 8 8. Formats voor goede standaardrapportages zijn onontbeerlijk en worden ingevoerd. De werking van deze formats is mede afhankelijk van de bestuurscultuur en een goed samenspel van alle spelers op het bestuurlijke veld. Rapportage 8 Onderdeel van de bewustwording van de organisatie is de rol van het rapporteren. Rapporteren is niet het doorgeven van informatie. Rapporteren is communiceren. Het vergt een vaardigheid tot het kunnen verstrekken van die informatie die nodig is op dat moment voor de doelgroep. En die ook begrijpbaar is. Het in compactere en betere

Bestandsnaam: Projecteindrapport Datum opgeslagen: 14-12-11

Pagina:

7 van 10

vorm overbrengen van deze informatie aan de juiste stake holders is een uitdaging en vraagt inlevingsvermogen in de mensen aan wie je rapporteert. Door de introductie van een rapportage systeem in de P&C cylcus, die door de project controller wordt gemonitord wordt hieraan bijvoorbeeld voldaan. Echter, het tussen de oren zitten van de verplichte formats en de basisprincipes van het projectmatig werken is net zo belangrijk. Als ook het al genoemde inlevingsvermogen. Sturing vanuit het management is hiervoor noodzakelijk. Via het opnemen van de uitgangspunten in het concernplan en het maken van het projectmatig werken tot onderdeel van de gesprekken met medewerkers, wordt sturing gegeven. Het inbedden van projectmatig werken in het opleidingsprogramma geeft ondersteuning aan de ontwikkeling van de benodigde vaardigheden. Daarnaast is een belangrijke rol weggelegd voor het management om best practises te delen. Kennis was macht, kennis delen is kracht. Aanbeveling 9 9. De kaderstellende voorstellen overgrote projecten worden behandeld in de reguliere commissie: Stad en Ruimte. Er komt, ter vervanging van de commissie Voortgang Project Bergse Haven', een commissie adhoc 'voortgang grote projecten'. In deze commissie is de brede control functie aan de orde. Rapportage 9 Het begrip control is niet statisch.

Wat hieronder wordt verstaan en hoe hieraan invulling wordt gegeven is onderhevig aan de omstandigheden en behoeften van een organisatie. Daar waar in het verleden control werd gezien als een vorm van repressief toezicht is de invulling van de controllerfunctie de afgelopen decennia meer ontwikkeld in de richting van managementactiviteiten of te wel de brede control functie. Control moet daarbij waarde toevoegen aan de bedrijfsvoering, aandacht hebben voor financiële dan wel niet-financiële prestatiemaatstaven, een rol hebben in processen van verandermanagement en zowel vooruitkijken dan wel terugkijken. De rol die de projectcontroller vervult maakt onderdeel uit van de inrichting van een brede control functie. Zoals aangegeven; de projectcontroller ondersteunt het college gevraagd en ongevraagd bij de rechtmatige, efficiënte en effectieve beheersing van grote projecten op alle bedrijfsvoeringsaspecten. Echter, de nieuwe invulling van het begrip brede control kan niet louter en alleen door de project controller geschieden. De project controller is daarbij afhankelijk van de control functies, conform de ruime interpretatie, die binnen de organisatie aanwezig zijn. Het kunnen voorzien in brede control betekent een nauw samenspel tussen projectcontroller en adviseurs werkzaam bij de afdeling Middelen en Concernstaf. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de rol van juridisch control.

Brede control dient zich niet te beperken tot projecten en kent een grotere scope. Vanuit het college is dan ook opdracht gegeven aan de ambtelijke organisatie om begin 2012 de inbedding van de brede control functie in een voorstel te presenteren waarna afstemming met uw raad hierover kan plaatsvinden. De door uw werkgroep gedane aanbeveling (koppeling positionering/rol projectcontroller) wordt daarin meegenomen.

Bestandsnaam: Projecteindrapport Datum opgeslagen: 14-12-11

Pagina:

8 van 10

3. Doorkijk 2012 Een eindrapportage over de aanbevelingen kent feitelijk geen eind. Zoals eerder aangeven betreft het hier met name bewustwording en kwaliteitsverbetering. Beide aspecten van organisatieontwikkeling zijn nimmer "af. Immers, de invulling en implementatie van de verbeterpunten sluit aan bij verandermanagement dat op haar beurt weer gekoppeld is aan de omstandigheden en behoeften van een organisatie op dat moment. Wat nu als uitgangspunt geldt kan onder gewijzigde omstandigheden juist moeten worden losgelaten. In de rapportage is op meerdere momenten verwezen naar verdere acties die in het jaar 2012 in opdracht van het bestuur binnen de ambtelijke organisatie worden opgepakt. Samenvattend gaat het daarbij onder andere om: > >

> > >

Het borgen van projectmatig werken binnen de organisatie (zorgen dat het beklijft). De implementatie van de acties voortvloeiend uit de notitie risicomanagement. Óp een gestructureerde wijze wordt aandacht gegeven aan risico's en de beheersing daarvan in projectplannen, adviesnota's en raadsvoorstellen. Zo spoedig mogelijk wordt voor de huidige 11 grote projecten eenrisicoprofielmet toelichting opgesteld. In het 1e halfjaar 2012 zal vervolgens aandacht worden besteed aan: het bepalen van de methode hoe voorde gemeente zoveel mogelijk eenduidig de risico's zijn te berekenen en de registratie, bewaking en verantwoording van de risico's. De introductie van een digitaal projectdossier waarmee ook wordt voorzien in een juiste bestuurlijke informatievoorziening. Een projectvoorstel ligt hiervoor ter goedkeuring voor aan het managementteam. Het monitoren en evalueren van de invulling van de rol en positionering van projectcontrol. De inrichting van de brede control functie, waarbij stap één wordt gezet in het 1 e kwartaal.

Bij de uitwerking van deze activiteiten wordt gewerkt volgens de principes van projectmatig werken. Zitten we nog op koers, is het doel helder, is het doel realistisch en sluit dit aan bij de behoeften? Een voortdurend proces van plannen, uitvoeren, controleren en aanpassen ligt voor ons.

Bestandsnaam: Projecteindrapport Datum opgeslagen: 14-12-11

Pagina:

9 van 10

4. Slot In 2011 heeft het samenspel tussen de werkgroep doorlichting plan Bergse Haven en de organisatie ervoor gezorgd dat belangrijke stappen voorwaarts zijn gezet voor een goede sturing van, grote, projecten. Het is zaak nu vast te houden aan de ingeslagen weg en aanpak vanuit zowel het bestuur als de organisatie. De werkgroep doorlichting plan Bergse Haven blijft in elk geval in stand tot 1 mei 2012. Een aantal belangrijke onderwerpen als, de projectenformats, het digitale projectdossier,risicomanagement,worden in ieder geval in 2012 besproken met de werkgroep. Ook zal projectcontrol onderwerp van gesprek zijn wanneer het advies over de brede controlfunctie beschikbaar is. Vanuit het college is aan de ambtelijke organisatie opdracht gegeven de verdere implementatie van de diverse activiteiten doorlopend te blijven coördineren. De afstemming tussen bestuur en organisatie blijft daarbij van groot belang. In goed samenspel vanuit ieders rol en verantwoordelijkheid werken aan verbeteringen voor Bergen op Zoom blijft het streven.

"Als er al een geheim voor succes is, dan is dat het vermogen om dingen te bekijken vanuit zowel het oogpunt van iemand anders als dat van zichzelf." (Henry Ford)

Bestandsnaam: Projecteindrapport Datum opgeslagen: 14-12-11

Pagina:

10 van 10

Gemeente f Bergen op Z o o m U12-001191

Aan de leden van de Bestuurlijke Werkgroep Doorlichting Plan Bergse Haven van de gemeente Bergen op Zoom T.a.v. de griffie

2 0 JAN. 2012 Uw kenmerk Uw brief d d . Onderwerp

Nulmeting monitor grote projecten

Ons kenmerk Ben door Afdeling

L M E.C. Lommers Middelen

Datum Doorkiesnr. Bijlage(n)

1

Geachte leden van de Bestuurlijke Werkgroep Doorlichting Plan Bergse Haven, Bijgaand ontvangt u - zoals afgesproken - de opzet van de monitor grote projecten. Twee maal per jaar zal de projectcontroller ons - bij het Concernbericht - middels de monitor grote projecten informeren over de voortgang van de projectbeheersing van de grote projecten. De voor de Raad relevante informatie zullen wij in het Concernbericht verwerken. In dit kader heeft de projectcontroller een nulmeting verricht die tevens is bedoeld om vast te stellen of de opzet van de monitor aan de verwachtingen voldoet. Wij hebben elf projecten geselecteerd als groot project. Vier van deze projecten zijn in een afrondende fase, twee projecten zijn in uitvoering en vijf projecten bevinden zich in een voorbereidende fase. Mede naar aanleiding van de conclusies en aanbevelingen van de Bestuurlijke Werkgroep Doorlichting Plan Bergse Haven zijn sinds 2011 activiteiten ondernomen richting meer projectmatig werken door de gemeente Bergen op Zoom. De projecten in een afrondende en uitvoerende fase zijn gestart voorafgaand aan deze activiteiten. Zij volgen daardoor niet geheel het kader voor projectmatig en programmatisch werken zoal dat medio 2011 is vastgesteld.

In de bijgevoegde nulmeting treft u een overkoepelende rapportage aan over de projecten, die op het totale niveau aangeeft waar kansen, uitdagingen en risico's optreden voor het projectmatig en programmatisch werken door de gemeente Bergen op Zoom. Van deze monitor gaat een signalerende werking uit. Halverwege 2011 is een handleiding projectmatig en programmatisch werken vastgesteld met de bijbehorende formats. Deze worden steeds vaker toegepast in projecten. Ten aanzien van projectmatig en programmatisch werken is de gemeente Bergen op Zoom een leertraject ingegaan. Deze nulmeting moet gezien worden in het licht van dit leertraject. Een onderdeel van leren is het bieden van inzicht in de huidige situatie. Op basis van dit inzicht kunnen plannen gemaakt worden op welke wijze op de huidige situatie gereageerd wordt. De volgende stap is het evalueren (ook tussentijds) van de resultaten in het licht van het gemaakte plan. De evaluatie kan aanleiding zijn om het plan bij te stellen. Met het model dat aan de monitor ten grondslag ligt kan tevens inzicht verkregen worden in de ontwikkeling van de beheersing van de individuele projecten. In bijlage 1 van de nulmeting is een fictief voorbeeld opgenomen hoe de rapportage op het niveau van de individuele projecten plaats zal vinden.

De informatie die per project zal worden opgenomen wordt vooraf geverifieerd bij de projectleiders en ambtelijk en bestuurlijk opdrachtgevers. De nulmeting per project is reeds ambtelijk geverifieerd. De bestuurlijke verificatie vindt op dit moment plaats. De vraag is hierbij aan de orde of de constateringen ten aanzien van het project feitelijk juist en volledig zijn weergegeven. De monitor grote projecten is geen vervanging van de voortgangsrapportages die door de projectmanager worden opgesteld en desgevraagd worden aangeboden aan de Raad.

Jacob Obrechdaan 4 4611 AR Bergen op Zoom E stadsk3rtoor@bergenopzoom nl

Postte 35 4600 AA Bergen op Zoom I wwwbergenopzoomnl

T140164 F (0164)2497 24 KvK 20169091

B mBNGrek nr 28 50.00 942 BIBAN NL41BNGH 0285000942 B BIC BNGHNL2G

Graag ontvangen wij uw reactie op de opzet en het gebruik van de monitor.

Hoogachtend, het college van burgemeester en wethouders van Bergen op Zoom,

secretaris

burgemeester,

/

V Mftvr mr AC. Snrmtig

——-

Th. J.M. Wingens MPA Loco-secretaris

Jacob Oryecnflaan4 4611 AR Bergen op Zoom E stadskantoongbergenopzoom nl

Postbus 35 4600 AA Bergen op Zoom I wwwbergenopzoom.nl

T140164 F (0164)2497 24 KvK 20169091

B nvBNG rek. nr 28 50.00 942 BIBANNL41BNGH 0285000942 B BIC BNGHNL2G

Projectcontroller Gemeente Bergen op Zoom

Liselore Lommers Kamer 1 0 9 Telefoon: 0 1 6 4 - 2 7 7 8 9 3 Email: l.m.e.c.lommers@bergenopzoom nl

MONITOR GROTE PROJECTEN Nulmeting december 2011

HOOFDSTUK 1

Inleiding Historie en toelichting op de methode HISTORIE De monitor grote projecten is ontwikkeld naar aanleiding van de conclusies en aanbevelingen van de Bestuurlijke Werkgroep Doorlichting Plan Bergse Haven. Deze werkgroep heeft zich gericht op de sturing van grote projecten door de gemeente Bergen op Zoom. Tot de aanbevelingen van de bestuurlijke werkgroep behoorden de aanstelling van een projectcontroller en meer grip krijgen op de sturing van grote projecten. In 2011 zijn acties ondernomen om de grip op grote projecten te versterken, bijvoorbeeld door het opstellen van een handboek projectmatig en programmatisch werken, het verwerken van voortgangsinformatie over grote projecten in jaarcyclusproducten en het aanstellen van een projectcontroller. Om grote projecten adequaat te kunnen aansturen en beheersen is deze projectenmonitor ontwikkeld. Aan de hand van deze monitor informeert de projectcontroller - in opdracht van de directie - het College over de projectbeheersing van de grote projecten. Van het instrument gaat vooral een signalerende werking uit. Het signaal dat de monitor afgeeft is de mate waarin het systeem, dat de gemeente Bergen op Zoom hanteert om sturing te geven aan (grote) projecten, werkt.

C R I T E R I A V O O R O P N A M E GROTE PROJECTEN De monitor grote projecten verschijnt twee keer per jaar bij het concernbericht en omvat projecten met een looptijd langer dan twee jaar, een omvang groter dan € 2 miljoen en/of die gepaard gaan met gemeentelijke grondinbreng. Verder geldt als voorwaarde dat het project direct gericht is op het functioneren van de gemeente, multidisciplinair is, een hoge mate van complexiteit kent en/of gekenmerkt wordt door een bijzonder financieel, juridisch of organisatorisch risicoprofiel. Tot slot wordt als voorwaarde gesteld dat het project innovatief/ bijzonder/uniek van aard is, specifieke projectmanagementvaardigheden vereist en een hoge mate van politieke gevoeligheid kent. Het College besluit of een project wordt aangemerkt als groot project. DASHBOARD In de monitor wordt aangesloten bij de volgende vragen: Wat willen we bereiken' (Resultaat & Kwaliteit) Wat hebben we daarvoor gedaan? (Organisatie, Informatie, Tijd) Wat hebben we daarvoor over gehad? (Geld) In hoeverre is het risicoprofiel aanvaardbaar? (Risico) Deze vragen sluiten aan bij de sturings- en beheersingscategorieën uit het handboek projectmatig en programmatisch werken van de gemeente Bergen op Zoom die ingericht is volgens de systematiek van GROKIT1. Om de monitor grote projecten overzichtelijk te houden is het dashboardmodel gehanteerd.

Door middel van kleuren wordt aangegeven of een project - op de indicatoren Geld, Risico, Organisatie, Kwaliteit, Informatie en Tijd - volgens plan verloopt (groen), niet volgens plan verloopt maar er reeds afspraken gemaakt zijn om bij te sturen (oranje/groen), niet volgens plan verloopt maar bijsturing mogelijk is (oranje) of niet volgens plan verloopt en bijsturing niet mogelijk is (rood). De indeling in vier categorieën geeft een grove indeling en moet daarom vooral gelezen worden als een indicatie van de stand van zaken van het project. De toelichting geeft de mogelijkheid om een meer genuanceerd beeld te schetsen. Voor GROKIT: Geld, Risico, Organisatie, Kwaliteit, Informatie, Tijd

de voortgangsbewaking van het Collegeprogramma wordt momenteel een digitaal dashboard ontwikkeld. Het streven is om met ingang van het eerste concernbericht 2012 de monitor grote projecten toe te voegen aan dit digitale dashboard. O N T W I K K E L M O D E L EN

NULMETING

De grote projecten die door het College zijn aangewezen hebben elk hun eigen stadium, ontwikkeling en voortgang. In deze monitor zijn alle projecten bekeken vanuit hun eigen context. Het uitgangspunt daarbij is de projectbeheersing. Beheersing betekent dat de projectleider, opdrachtgever en College grip hebben op het project. Er zijn diverse modellen die kunnen worden toegepast om grip te hebben en te houden op een project. Deze modellen delen dat projectbeheersing een cyclisch proces is. De basisprincipes van dit cyclisch proces zijn zichtbaar gemaakt in figuur 1, de kwaliteitscirkel van Deming. Figuur 1:

Kwaliteitscirkel van Deming

De rapportage die nu voorligt moet worden beschouwd als een probleemanalyse (specify), die op het totale niveau s P* cM y — - ^ aangeeft waar kansen, uitdagingen en risico's optreden voor het projectmatig en programmatisch werken door de gemeente Bergen op Zoom. Het is nu aan het College en de ambtelijke organisatie om de resultaten van deze probleemanalyse te beoordelen en een plan te maken hoe invulling gegeven kan worden aan deze kansen, uitdagingen en risico's (plan). Het is aan de organisatie respectievelijk projectleider om uitvoering te geven aan dit plan (do), vervolgens te evalueren (check) wat de resultaten zijn en op basis van de resultaten eventueel bij te sturen (act). De projectcontroller monitort op welke wijze deze cyclus wordt gevolgd en wat de consequenties daarvan zijn. Deze inzichten kunnen aanleiding zijn voor de organisatie om het plan bij te stellen. De projectcontroller wil daarmee een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van Bergen op Zoom als lerende organisatie.

/• ~* N

Met het model dat aan de monitor ten grondslag ligt kan tevens inzicht verkregen worden in de ontwikkeling van de beheersing van de individuele grote projecten. In bijlage 1 is een voorbeeld opgenomen hoe de rapportage op het niveau van de individuele projecten plaats zal vinden. De informatie die daarin opgenomen zal worden over de projecten wordt vooraf geverifieerd bij de projectleiders, ambtelijk en bestuurlijk opdrachtgevers. Bij de verificatie is de vraag aan de orde of de constateringen ten aanzien van de projecten feitelijk juist en volledig zijn. Op projectniveau geeft de monitor het signaal af in welke mate het systeem, dat de gemeente Bergen op Zoom hanteert om sturing te geven, werkt in het individuele project. Op basis van deze monitor kunnen geen inhoudelijke uitspraken worden over de individuele projecten of hun onderlinge samenhang. De projectleiders rapportern zelf aan het College, en desgevraagd aan de Raad, over de voortgang van hun project. De nulmeting per project is reeds ambtelijk geverifieerd. De bestuurlijke verificatie vindt op dit moment plaats. LEESWIJZER In het volgende hoofdstuk worden per indicator de constateringen van de projectcontroller weergegeven. Deze constateringen hebben niet specifiek betrekking op één individueel project. Deze constateringen hebben betrekking op de huidige praktijk rond projectmatig werken.

Per indicator wordt wel aangegeven hoeveel projecten op "groen, oranje/groen, oranje of rood" staan. In deze rapportage is dit nog een voorbeeld. De kleuren hebben de volgende betekenis: |

Het project is op dit onderdeel in control; het verloopt volgens plan. Bij projecten in de voorbereidende fase wordt met groen aangegeven dat de randvoorwaarden voor projectmatig werken op dit moment al voldoende geborgd zijn. \ Het project heeft op dit onderdeel extra aandacht nodig om in control te komen en hier zijn ook reeds afspraken over gemaakt. Bij de projecten in de voorbereidende fase wordt met oranje/groen aangegeven dat de randvoorwaarden voor projectmatig werken nog niet geheel geborgd zijn maar dat er wel afspraken zijn gemaakt om de deze in te vullen. | voorbereidende fase wordt met oranje aangegeven dat de randvoorwaarden voor 2

projectmatig werken nog niet geheel geborgd zijn maar dat men zich wel bewust is dat deze moeten worden ingevuld. Er is directe actie vereist om in control te komen; het verloopt niet volgens plan en bijsturing is niet mogelijk. Bij de projecten in de voorbereidende fase wordt met rood aangegeven dat er in het project nog geen aandacht is om de randvoorwaarden voor projectmatig werken in te vullen.

Bijvoorbeeld, als reeds in een project is onderkend dat er een financieel tekort wordt verwacht en hiervoor adequate beheersingsmaatregelen getroffen zijn dan kan de indicator geld op groen staan. Daarnaast zijn de indicatoren beschouwd in hun context. De indicator risico is hier een voorbeeld van. Op dit moment is het beleid ten aanzien van risicomanagement in ontwikkeling. Risicomanagement als beheersingsaspect is in veel projecten een nieuw element. Met de indicator risico wordt daarom in deze monitor aangegeven of er in het project aandacht is voor risicomanagement (groen), het voornemen tot risicomanagement is uitgesproken en hier ook al afspraken over zijn gemaakt (oranje/groen), het voornemen tot risicomanagement is uitgesproken (oranje) of er geen aandacht is voor risicomanagement (rood).

HOOFDSTUK 2

Inzicht in de projecten Algemene beschrijving van de projecten DE PROJECTEN EN HUN FASE In totaal zijn er elf projecten geselecteerd door het College met de noemer groot project. In tabel 1 wordt een overzicht gegeven van de grote projecten op dit moment. Tabel 1

Overzicht grote projecten

In afronding:

- Markiezaats Containerterminal - Belastingsamenwerking West-Brabant - Intergemeentelijke Sociale Dienst - Ombuigingen - Schelde Veste - Markiezaten - Herstructurering Gageldonk - Nautische verbindingen - KCC Bergen op Zoom - Decentralisatie rijkstaken - Wet Werken naar Vermogen

In uitvoering: In voorbereiding:

Het College heeft op dit moment voor deze elf projecten gekozen. Vier projecten bevinden zich in een afrondende fase en twee projecten in de uitvoerende fase. Deze projecten zijn opgestart voor 2011 en volgen daardoor niet volledig het kader van projectmatig en programmatisch werken zoals dit medio 2011 is vastgesteld. Het project "Decentralisatie rijkstaken" omvat echter een tweetal afzonderlijke projecten. Dit zijn de decentralisatie AWBZ en de transitie jeugdzorg. De projecten delen dat ze een decentralisatie betreffen. Verder doorlopen de projecten een eigen planning, inhoud, aanpak, risicoprofiel en financiering. Daarom stelt de projectcontroller voor om het project "Decentralisatie rijkstaken" te splitsen in twee aparte grote projecten. Het project "KCC Bergen op Zoom" heeft primair betrekking op het dienstverleningsproject van Bergen op Zoom en staat in directe relatie met de vorming van het gezamenlijk klant contact centrum (KCC) van de BER-gemeenten. Daarom stelt de projectcontroller voor de naam van het project te wijzigen in "Dienstverlening Bergen op Zoom". Het project "Nautische verbindingen" heeft betrekking op de renovatie van de oevers in de Theodorushaven. De term nautische verbindingen blijkt verwarring op te roepen binnen de ambtelijke organisatie. Daarom stelt de projectcontroller voor de naam van dit project te wijzigen in "Oevers Theodorushaven".

Het College heeft gekozen de projecten zoals opgenomen in tabel 1 te volgen als een groot project. Gezien de criteria die het College hanteert voor het bepalen of een project aangemerkt moet worden als groot project zouden ook andere projecten van de gemeente Bergen op Zoom hiervoor in aanmerking kunnen komen. Te denken valt aan de Floriade 2 , de vorming van de RUD, samenwerking op het terrein van leerplicht en Landschap van Allure. De vraag of het College in een project expliciete aandacht wil geven aan de projectbeheersing wordt niet gesteld. Het blijft daarom een punt van aandacht op wiens initiatief en op welke wijze wordt gesignaleerd of een project aangemerkt moet worden als groot project.

Inmiddels is het project Floriade om bekende redenen stopgezet. Het project voldeed echter aan de criteria voor een groot project. 4

VOORBEELD: ALGEMEEN BEELD GROTE PROJECTEN In deze paragraaf wordt een voorbeeld gegeven hoe een samenvattend beeld wordt gepresenteerd in de monitor over de grote projecten. Met het opstellen van deze monitor ontstaat een diffuus beeld ten aanzien van grote projecten. In tabel 2 wordt inzicht gegeven in de stand van zaken van de beheersingsfactoren van de grote projecten per 31 december 2011. Tabel 2 Algemeen beeld grote projecten Wat willen we bereiken? - Resultaat & Kwaliteit Wat hebben we daarvoor gedaan? - Tijd - Organisatie & Informatie Wat hadden we daarvoor over? -Geld In hoeverre is het risicoprofiel aanvaardbaar? - Risico

Uit tabel 2 blijkt dat de grote projecten overwegend op "oranje" of "oranje/groen" staan. Bij de indicatoren Resultaat & Kwaliteit, Geld en Risico staan ook een aantal projecten op " r o o d " . Hier kan uit worden afgeleid dat met name in de kaderstelling vooraf, de financiële paragraaf en risicomanagement expliciete aandacht nodig is. Echter, enkele positieve krachten in deze organisatie zorgen ervoor dat het tot op heden eigenlijk altijd "wel goed gaat". Medewerkers zijn loyaal aan de organisatie. Daar komt bij dat de organisatie in staat is in een crisissituatie tot resultaat te komen. Er wordt op dat moment vanuit een flexibele houding gezocht naar een praktische en pragmatische oplossing gegeven de omstandigheden. Aan deze grondhouding zit een keerzijde, namelijk dat de grootste kracht tevens een valkuil wordt. Daarnaast blijkt dat bij diverse van de projecten die nu in voorbereiding zijn afspraken gemaakt zijn om de randvoorwaarden voor projectbeheersing te borgen. Uitgelicht: Projecten in een afrondende fase Met name bij projecten die zich in een afrondende fase bevinden staan indicatoren op rood. Hiermee wordt aangegeven dat de projecten op die indicatoren niet in control zijn. Het treffen van maatregelen op dit moment zal naar verwachting geen effect hebben.

Het beschrijven van beoogde maatschappelijke effecten of het uitvoeren van een risico-inventarisatie is in deze fase van de projecten niet nodig. De projecten in de afrondende fase zijn opgestart voor 2011 en volgen daardoor niet volledig het kader van projectmatig en programmatisch werken zoals dit medio 2011 is vastgesteld. Naar deze projecten zal in het eerste kwartaal een eindaudit worden verricht. Deze zal resulteren in inzicht in kansen, uitdagingen en risico's die zich bij grote projecten voor kunnen doen, wat de consequenties daarvan zijn en hoe er mee omgegaan is en kan worden. Uitgelicht: Projecten in een uitvoerende fase De projecten in de uitvoerende fase zijn opgestart voor 2011 en volgen daardoor niet volledig het kader van projectmatig en programmatisch werken zoals dit medio 2011 is vastgesteld. Beide projecten zijn een gebiedsontwikkeling waar grote financiële risico's aan verbonden zijn. Het project Schelde Veste staat onder grote aandacht van de Raad waarbij aanvullende afspraken zijn gemaakt bijvoorbeeld over de wijze van risicomanagement en voortgangsrapportages. Over de Markiezaten wordt gerapporteerd in de reguliere planning & controlcyclus. Uitgelicht: Projecten in een voorbereidende fase Vijf projecten bevinden zich in een voorbereidende fase.

Deze fase kenmerkt zich door het maken van plannen en het uitvoeren van oriëntaties wat er in het project moet gaan gebeuren en hoe het project zal gaan verlopen. In deze fase wordt het project nader geconcretiseerd. Het "in control" zijn van het project is daardoor lastig te beoordelen. Vanuit het oogpunt van projectbeheersing wordt in deze fase gekeken naar de mate waarin de randvoorwaarden om "in control" te kunnen zijn op een afdoende manier worden ingevuld.

WAT WILLEN WE BEREIKEN? Voorbeeld: Resultaat & Kwaliteit De indicator Resultaat & Kwaliteit heeft betrekking op het bij de start van het project stellen van expliciete en duidelijke kaders. Gedurende het project kan er aanleiding zijn om deze kaders bij te stellen. Deze kaders hebben niet alleen betrekking op de prestatie die in het project geleverd moet worden zoals het bouwen van 1.600 woningen of de vorming van een gemeenschappelijke sociale dienst. De kaders hebben vooral betrekking op het maatschappelijke effect dat met het project beoogd wordt en de relatie met het gemeentelijk beleid. Kortom, het plaatsen van het project binnen de context van een politieke en maatschappelijke omgeving. Voor de beheersing van het project is het van belang dat deze kaders zo concreet mogelijk worden geformuleerd en bij voorkeur in SMART+C-termen3. Wanneer deze kaders expliciet gemaakt zijn ontstaat de mogelijkheid om te beoordelen in hoeverre een project doelmatig en doeltreffend is en hierop sturing te geven. V/oorbeeld: Sturing op prestatie of maatschappelijk effect De gemeente wil de dienstverlening aan haar burgers verbeteren. Samen met twee andere gemeenten ontstaat het initiatief om gezamenlijk een KCC te ontwikkelen.

Wat is voor de gemeente nu belangrijker, het vormen van het KCC of de dienstverlening aan haar burgers op een hoger kwaliteitsniveau tillen? Het eerste heeft tot gevolg dat er ongeacht de context of omstandigheden een gezamenlijk KCC wordt gevormd. Sturing is erop gericht om het KCC te realiseren. Het tweede heeft tot gevolg dat bepaald wordt wat dit kwaliteitsniveau betekent, gezocht wordt naar de best passende instrumenten om de dienstverlening op dit kwaliteitsniveau te brengen en dat deze vervolgens worden ingezet. Sturing is erop gericht om de dienstverlening naar het gewenste kwaliteitsniveau te brengen. ^ Het stellen van expliciete en duidelijke kaders blijkt bij de grote projecten een lastige opgave. In een projectopdracht, projectvoorstel of plan van aanpak worden kaders overwegend impliciet en abstract geformuleerd. Het projectresultaat (de prestatie die geleverd moet worden) is in de meeste projecten te herleiden. Het beoogd maatschappelijk effect of de politieke en maatschappelijke context is in de projecten niet of in afgeleide bewoordingen geformuleerd. In enkele projecten zijn go/no-go beslissingen gemarkeerd. Uit het oogpunt van projectbeheersing is dit een moment van herijking; een moment waarop de keuze gemaakt kan worden of het project voortgezet moet worden, al dan niet in gewijzigde vorm, dan wel moet worden stopgezet. Hier is een punt van aandacht.

Indien in een project - en bij voorkeur bij de start - onvoldoende expliciet gemaakt wordt wat de kaders zijn, kan bij een go/no-go beslissing eigenlijk geen onderbouwde afweging gemaakt worden, omdat het lastig is de gewijzigde omstandigheden te vertalen naar de consequenties voor het project.

W A T HEBBEN W E DAARVOOR OVER GEHAD?

I

Voorbeeld: Tijd Met betrekking tot het tijdsaspect wordt de kracht van de organisatie zichtbaar. Bij de beheersing van projecten worden mijlpalen in de besluitvorming ervaren als een bepalende factor. Tijdens de ontwikkeling en uitvoering van het project kan vertraging worden opgelopen.

Deze vertraging wordt echter aan het einde veelal ingelopen door inspanningen op het laatste moment. De praktijk leert dat grote projecten over het algemeen "onder stoom en grote druk" tot stand komen. Wanneer projecten en besluitvormingsdocumenten onder druk en in korte tijd stand gebracht moeten worden is het lastig om de kwaliteit van de informatievoorziening te waarborgen. Zie hiervoor ook de indicator Organisatie & Informatie. Voorbeeld: Tijd als bepalende factor Aan de Raad is toegezegd dat zij op 1 september met elkaar kunnen spreken over de voortgang van een project. Op 15 augustus blijkt dat nog niet alle informatie beschikbaar is om een kwalitatief goed product te kunnen leveren. De afweging die op dat moment gemaakt lijkt te worden is "wat kunnen we de komende twee weken nog doen zodat de Raad op 1 september

SMART+C: Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch, Tijdgebonden en Consistent 6

over de voortgang van het project te kunnen spreken?" De afweging lijkt niet te worden gemaakt "welke informatie hebben we nodig om een kwalitatief goed product te kunnen leveren, hoeveel tijd hebben we nodig om de benodigde gegevens hiervoor te verzamelen en hoeveel tijd hebben we nodig om die gegevens om te zetten in bestuurlijke informatie?" De eerste afweging heeft tot gevolg dat de toezegging wordt nagekomen maar dat de vraag is of de raad wel het juiste gesprek kan voeren. De tweede afweging heeft tot gevolg dat de toezegging mogelijk moet worden bijgesteld maar dat de raad wel het juiste gesprek kan voeren. Voorbeeld: Organisatie en Informatie I Organisatie heeft betrekking op het volgen van onder andere gemeentelijke voorschriften en interne afspraken (vastgestelde procedures) en de inrichting van de projectorganisatie. Een onderdeel is bijvoorbeeld de inzet van de intern beschikbare expertise. Informatie heeft betrekking op de kwaliteit van informatievoorziening en communicatie maar ook op aspecten als dossiervorming en archivering. Bij deze indicator zijn diverse aandachtspunten en ontwikkelingsmogelijkheden: Organisatie: Het tijdig inzetten van de expertise die in de organisatie beschikbaar is. Het bewustzijn van het nut en de noodzaak van gemeentelijke voorschriften en interne afspraken.

Het expliciet maken van de toedeling van taken en verantwoordelijkheden naar de betrokkenen bij het project. Het expliciet maken van onderlinge verhoudingen en overlegvormen. Voorbeeld: Tijdige inzet eigen expertise Eén van de onderdelen in het project is het aangaan van een samenwerkingsovereenkomst. Hier zijn zowel juridische als financiële aspecten en consequenties aan verbonden. De projectleider zoekt via internet een voorbeeld van een - volgens hem - vergelijkbare situatie, past deze aan met de gegevens van het project en legt dit concept vervolgens voor aan de juridisch adviseur. Uit het gesprek met de juridisch adviseur blijkt dat het gekozen voorbeeld uit juridisch oogpunt onvoldoende recht doet aan hetgeen de gemeente Bergen op Zoom feitelijk wil bereiken met de samenwerkingsovereenkomst. Er ontstaat in deze tweede fase een dialoog tussen projectleider en juridisch adviseur om tot een passende samenwerkingsovereenkomst te komen. Op het moment dat deze ter besluitvorming wordt aangeboden blijkt dat de financiële consequenties van de samenwerkingsovereenkomst niet volledig in beeld gebracht zijn voor de gemeente Bergen op Zoom terwijl hier een extern advies over in is gewonnen. De tijdige inzet van eigen expertise heeft in dit geval de toegevoegde waarde dat het specifiek gemeentelijk belang meegenomen wordt in de overwegingen.

Het is een verantwoordelijkheid van zowel de projectleider als de adviseurs om ervoor te zorgen dat de kennis en expertise die binnen de organisatie aanwezig is tijdig en van kwalitatief hoog niveau wordt ingezet. Belangrijke randvoorwaarden zijn hierbij: De projectleider is bekend met de expertise die in de organisatie aanwezig is De adviseur is bekend met het project en voelt zich hierbij betrokken Heldere wederzijdse verwachtingen Wederzijds vertrouwen in zowel de vraag die gesteld wordt als het advies dat wordt verstrekt Informatie:

Centraal toegankelijke archivering en dossiervorming. Dit blijft nu gedurende het project vaak geconcentreerd bij de projectleider. Een concreet beeld vormen van de informatiebehoefte van zowel de Raad als het College.

Voorbeeld: Kwaliteit informatievoorziening De projectleider is een plan van aanpak aan het schrijven voor zijn nieuwe project. De projectleider wil zowel de Raad als het College zo volledig mogelijk informeren. Hij besluit om alle gegevens waar hij de beschikking over heeft ook aan te bieden aan de Raad en het College. Er komen tal van detailvragen terug die vrijwel geen betrekking hebben op de essentie van het

gevraagde besluit. De projectleider vraagt zich af hoe dit mogelijk is omdat hij alles heeft verstrekt en vragen tevens betrekking hebben op informatie die hij reeds verstrekt heeft. De Raad en het College adequaat informeren betekent dat je als projectleider bepaalt welke boodschap je over wil brengen en een inschatting maakt welke informatie het bestuur nodig heeft om een besluit te kunnen nemen; wat de hoofd- en bijzaken zijn. Een randvoorwaarde daarbij is dat de informatie die wordt verstrekt transparant, eenduidig en consistent is.

WAT HADOEN WE DAARVOOR OVER? Voorbeeld: Geld Bij diverse projecten lijkt het bewustzijn van de financiële kant van het project beperkt. Het gaat daarbij zowel om de benodigde middelen als om de dekking van het voorstel. In sommige projecten blijkt het voor de projectleider lastig om een inschatting te maken van de benodigde middelen, dan wel hoe uitgaven gedekt moeten worden. En bovendien kan het de vraag zijn wanneer en door wie besloten is om middelen beschikbaar te stellen voor het project. Uit besluitvorming kan in een aantal gevallen niet worden afgeleid dat de Raad een budget heeft toegekend. Gedurende het project wordt dit gesignaleerd en gecorrigeerd zodat de rechtmatigheid voldoende geborgd kan blijven. Voorbeeld: Inzicht in de financiële consequenties van een project In de businesscase die ten behoeve van een project is opgesteld is een investeringsbegroting opgenomen. Bij de investeringsbegroting staat dat de financiële consequenties worden verwerkt in het concernbericht. De businesscase wordt aangeboden aan de Raad met het beslispunt om kennis te nemen van de businesscase. Voor de projectleider is het feit dat de Raad kennis heeft genomen van de businesscase aanleiding om aan te nemen dat de Raad ook heeft ingestemd met de investeringsbegroting. Bij het eerstvolgende concernbericht wordt de investeringsbegroting verwerkt.

Er wordt geen specifieke besluitvorming voorgesteld over de investeringsbegroting bij het project. De Raad stemt in met het concernbericht. Hiermee is weliswaar de rechtmatigheid voldoende geborgd. De Raad heeft echter niet expliciet ingestemd met de investeringsbegroting. Ten aanzien van de grote projecten is het risico op financieel gebied niet beperkt tot de vraag of het gevraagde krediet toereikend is dan wel of er voldoende middelen beschikbaar zijn binnen de gemeente. Binnen de organisatie wordt getwijfeld aan de juistheid, betrouwbaarheid en volledigheid van de basisinformatie, en met name het financiële systeem. Afdelingen organiseren zelf hetgeen in hun ogen ontbreekt. De discussie gaat daardoor niet zozeer over de vraag of de gevraagde krediet toereikend is maar of alle kosten en opbrengsten wel op de juiste manier verwerkt zijn in het systeem.

I N HOEVERRE I S HET RISICOPROFIEL AANVAARDBAAR? Voorbeeld: Risico Risicomanagement is in ontwikkeling binnen de gemeente Bergen op Zoom. Met de indicator risico wordt daarom in deze monitor aangegeven of er in het project aandacht is voor risicomanagement (groen), het voornemen tot risicomanagement is uitgesproken en hier ook al afspraken over zijn gemaakt (oranje/groen), het voornemen tot risicomanagement is uitgesproken (oranje) of er geen aandacht is voor risicomanagement (rood). Voorbeeld: Onbewust risicomanagement Op de vraag wat de risico's in een project zijn antwoordt de projectleider dat hij zich daar niet bewust van is. Het project staat echter onder tijdsdruk. Er is een bestuurlijk bindende afspraak gemaakt dat het project op 1 juli afgerond moet zijn. Voor die tijd moet de ambitie nog worden geconcretiseerd en een inkooptraject worden doorlopen. Het project betreft een samenwerking en het draagvlak bij de bestuurlijke partners lijkt beperkt te zijn. Al pratende geeft de projectleider een redelijk volledige risico-inventarisatie en op welke manier hij wil reageren op eventuele gebeurtenissen. Wanneer je echter meer bewust bezig bent met eventuele risico's die op kunnen treden ontstaat een gevoel van meer grip op de projecten.

BIJLAGE

Fictief voorbeeld Dit voorbeeld is niet gebaseerd op één van de grote projecten Wat willen w e bereiken? | Kwaliteit & Resultaat Het projectresultaat is concreet en specifiek geformuleerd. De maatschappelijke effecten zijn voor zover bekend enkel summier en in kwalitatieve termen geformuleerd.

Wat hebben we daarvoor gedaan?

N B Tijd Aan het einde van het project zijn de afgesproken mijlpalen gerealiseerd. Echter, de besluitvormingsdocumenten komen onder hoge tijdsdruk (onder stoom) tot stand. Bij de belangrijkste besluitvormingsmomenten is afgeweken van de standaardprocedures om aan de gemaakte afspraken te voldoen. Inmiddels zijn tussen ambtelijk en bestuurlijk opdrachtgever afspraken gemaakt om deze situatie in het vervolg te voorkomen.

| Organisatie & Informatie De afgelopen maanden is de projectleider uitgevallen wegens ziekte. Het vooruitzicht is dat deze persoon langdurig afwezig zal zijn. Er zijn geen afspraken gemaakt hoe deze periode wordt opgevangen. Daarnaast blijkt dat er onduidelijkheid bestaat over de invulling van de projectstructuur, onderlinge verhoudingen en verantwoordelijkheden. Het projectdossier is enkel ondergebracht bij de projectleider en is momenteel niet toegankelijk.

Wat hadden w e daarvoor over?

H U Geld Bij de start van het project is een investeringsbegroting vastgesteld door de Raad en het bijbehorende krediet is toegekend. Vooralsnog wordt het project uitgevoerd binnen de gestelde financiële kaders. I n hoeverre is het risicoprofiel aanvaardbaar?

I Risico Bij de start van het project is er geen risicoanalyse uitgevoerd. Inmiddels hebben betrokkenen bij het project gesignaleerd dat dit wel moet gebeuren. Er zijn echter nog geen afspraken over gemaakt.

Algemene opmerkingen N.v.t.

Gemeente j f Bergen op Z o o m

U12-003875

in

Aan de leden van de Bestuurlijke Werkgroep Doorlichting Plan Bergse Haven van de gemeente Bergen op Zoom T.a.v. de griffie

Uw kenmerk

Ons kenmerk

Uw brief d.d. Onderwerp

Beh. door Nulmeting monitor grote projecten

Afdeling

Datum L.M.E.C. Lommers Middelen

o»

Doorkiesnr. Bijlage(n)

HAM 2012

2

Geachte leden van de Bestuurlijke Werkgroep, Hierbij bieden wij u de nulmeting aan van de monitor grote projecten. De opzet van de monitor is op 25 januari 2012 met u besproken. U heeft aangegeven dat de opzet voldoet aan de informatiebehoefte van uw Gemeenteraad. De monitor wordt in het vervolg twee maal per jaar aangeboden bij het Concembericht. De volgende versie van de monitor wordt aangeboden bij het eerste Concembericht 2012. Wij adviseren u de nulmeting en volgende versies van de monitor te behandelen in de auditcommissie.

r

De projectcontroller informeert ons met de monitor over de voortgang van de projectbeheersing van de grote projecten. Van het instrument gaat een signalerende werking uit. Het signaal dat de monitor afgeeft is de mate waarin het systeem, dat wij hanteren om sturing te geven aan (grote) projecten, werkt. Op basis van deze monitor kunnen dan ook geen inhoudelijke uitspraken worden gedaan over individuele projecten of hun onderlinge samenhang. De projectleiders rapporteren zelf aan ons College, en het College desgevraagd aan uw Raad, over de voortgang van het project. De bestuurlijke voortgangsrapportage Schelde Veste bijvoorbeeld blijft gewoon bestaan, evenals de andere afspraken over de decentralisatieprojecten (AWBZ, Jeugdzorg en Wet Werken naar Vermogen). Voor de overige grote projecten verloopt de informatievoorziening aan uw Raad conform de reguliere afspraken uit de planning & controlcyclus. In de tweede bijlage is een overzicht opgenomen van het instrumentarium voor het volgen van de grote projecten. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben. Hoogachtend, het college van burgemeesteren wethouders van Bergen op Zoom,

burgemeester,

secretaris,

Th. J.M. Wingens MPA Loco-secretaris

Jacob Obrechtlaan 4 4611 AR Bergen op Zoom E stadskantoor@bergenopzoom nl

Postbus 35 4600 AA Bergen op Zoom I WMiv.bergenopzoom.nl

T140164 F (0164)2497 24 KvK 20169091

8 nv BNG rek. nr. 28.50 00.942 B BAN: NL41BNGH 0285000942 B BIC: BNGHNL2G

Bijlage overzicht instrumentarium voor het volgen van grote projecten. Bestuurlijke voortgangsrapportage Schelde Veste Doel Informatie over de voortgang van het project Schelde Veste met bijzondere aandacht voor het risicoprofiel. Op hoofdlijnen wordt de voortgang in de realisatie van de gebiedsontwikkeling Schelde Veste (terug- en vooruitblik) geschetst. Op basis van de beheersaspecten Geld, Organisatie, Tijd, Informatie en Kwaliteit wordt de algehele voortgang beschreven. Hierbij wordt ook ingezoomd op de diverse deelgebieden. Onderdeel van deze voortgangsrapportage is een risicomonitor. Doelgroep Gemeenteraad. 3 keer per jaar. Frequentie Actief. Het college van burgemeester en wethouders zorgt voor toezending van de Wijze van informatieverstrekking bestuurlijke voortgangsrapportage aan de gemeenteraad. Concemberichten, jaarverslag Doel Informatie op programmaniveau over de beleidsmatige voortgang en financiële stand van Doelgroep Frequentie Wijze van informatieverstrekking Monitor grote projecten Doel

Doelgroep

Frequentie Wijze van informatieverstrekking Reviews Doel Doelgroep Frequentie Wijze van informatieverstrekking

Audits Doel

Doelgroep Frequentie Wijze van informatieverstrekking

zaken van grote projecten. Gemeenteraad. 2 keer, lopende het jaar, in de concemberichten en daarnaast na afloop van het jaar in het jaarverslag. Actief. Het college van burgemeester en wethouders zorgt voor toezending van de concemberichten en het jaarverslag aan de gemeenteraad.

De projectcontroller informeert het college van burgemeester en wethouders met de monitor over de voortgang van de projectbeheersing van de grote projecten. Van het instrument gaat een signalerende werking uit. Het signaal dat de monitor afgeeft is de mate waarin het systeem, dat gehanteerd wordt om sturing te geven aan (grote) projecten, werkt. Op basis van deze monitor kunnen geen inhoudelijke uitspraken worden gedaan over individuele projecten of hun onderlinge samenhang. Primair het college van burgemeester en wethouders. Secundair de auditcommissie. Vanwege de organisatorische en meer interne gerichte onderwerpen die in de monitor vermeld staan, wordt deze secundair niet aangeboden aan de gemeenteraad, maar aan de auditcommissie. 2 keer, lopende het jaar, separaat bij de concemberichten. Actief. Het college van burgemeester en wethouders zorgt voor toezending van de monitor aan de auditcommissie.

De projectcontroller geeft een onafhankelijk advies aan het college over de beheersingsaspecten (GROKIT) in beslisdocumenten betreffende de grote projecten. Primair het college van burgemeester en wethouders. Bij beslisdocumenten betreffende grote projecten die beheersingsaspecten in zich hebben. Passief. In de openbare besluitenlijst van de vergaderingen van het college van burgemeester en wethouders worden de reviews vermeld. De gemeenteraad kan de betreffende rapportages, op aanvraag, inzien.

De projectcontroller geeft een onafhankelijk advies aan het college over de beheersingsaspecten (GROKIT) in één of meerdere specifieke grote projecten aan de hand van een doorlichting van het project los van beslisdocumenten. Primair het college van burgemeester en wethouders. Gedurende het project op ad hoc basis. Passief. In de openbare besluitenlijst van de vergaderingen van het college van burgemeester en wethouders worden de audits vermeld. De gemeenteraad kan de betreffende rapportages, op aanvraag, inzien.

Projectcontroller Gemeente Bergen op Zoom

Liselore Lommers I Kamer 1.09 Telefoon: 0164-277893 Email: l.m.e,c.lommers@bergenoDzoom.nl

MONITOR GROTE PROJECTEN Nulmeting december 2011

HOOFDSTUK 1

Inleiding Historie en toelichting op de methode HISTORIE De monitor grote projecten is ontwikkeld naar aanleiding van de conclusies en aanbevelingen van de Bestuurlijke Werkgroep Doorlichting Plan Bergse Haven. Deze werkgroep heeft zich gericht op de sturing van grote projecten door de gemeente Bergen op Zoom. Tot de aanbevelingen van de bestuurlijke werkgroep behoorden de aanstelling van een projectcontroller en meer grip krijgen op de sturing van grote projecten. In 2011 zijn acties ondernomen om de grip op grote projecten te versterken, bijvoorbeeld door het opstellen van een handboek projectmatig en programmatisch werken, het verwerken van voortgangsinformatie over grote projecten in jaarcyclusproducten en het aanstellen van een projectcontroller. Om grote projecten adequaat te kunnen aansturen en beheersen is deze projectenmonitor ontwikkeld. Aan de hand van deze monitor informeert de projectcontroller - in opdracht van de directie - het College over de projectbeheersing van de grote projecten. Van het instrument gaat vooral een signalerende werking uit. Het signaal dat de monitor afgeeft is de mate waarin het systeem, dat de gemeente Bergen op Zoom hanteert om sturing te geven aan (grote) projecten, werkt.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BergenOpZoom&id=199abfb7-7348-4637-ab6e-2cf86ee741e9