CConstaterende datBergen op Zoom
Koppel je AI →
Document · PDF

Op verzoek vanuit de commissie RDE toegevoegd U12-003502 rapport Bergse Haven

Commissie (Ruimte, Duurzaamheid en Economie) 6 februari 2024, gemeente Bergen op ZoomBij agendapunt: Nota Grondbeleid RVB23-008926.776 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Gemeente i j Bergen op Z o o m

Aan de leden en duoburgerleden van de gemeenteraad van Bergen op Zoom

III IIII Ml II UU IIIIII

2 2 HM1T 2012 Uw kenmerk

Ons kenmerk

U12-003502

Datum

13-3-2012

Uw brief

Ben. door

F.P. de Vos

Doorkiesnr.

0164-277384

Afdeling

Griffie

Bijlage(n)

Onderwerp:

eindrapportage werkgroep Bergse Haven

Geachte dames en heren, Hierbij ontvangt u de eindrapportage van de werkgroep Doorlichting plan Bergse Haven, met als titel 'Vinger aan de pols', waarin we in gaan op de ontwikkeling van het beleidsinstrumentarium, de volgsystemen en de bestuurscultuur. De werkgroep geeft u in overweging om aan de hand van deze rapportage stil te staan bij diverse aandachtspunten die we hebben geduid als opdrachten voor de raad: Maak gebruik van je eigen kwaliteit, en kies heel bewust je externe adviseurs uit. Zorg ervoor dat deze werkwijze wordt geborgd. Zie er op toe dat het college aandacht blijft besteden aan kwaliteitsverbetering en borging van de sturing in grote projecten, zowel voor het college zelf, als voor de gemeenteraad. Leg dit toezicht weg bij de auditcommissie. Let er op dat de presentatie van het informatiesysteem niet verzandt in technocratisch jargon. De kwaliteit van de bestuurlijke informatie wordt sterker door eenvoudig en overzichtelijk taalgebruik en informatiemateriaal. Zie er op toe dat risicomanagement in het besluitvormingsproces standaard geïntegreerd wordt. Leg dit toezicht weg bij de auditcommissie. De commissie Voortgang grote projecten evalueert periodiek of de rapportages voldoen aan de verwachtingen om tot goede oordeelsvorming over de voortgang van grote projecten te komen.

Zie er op toe dat het college met voortvarendheid de invoering van concerncontrol op de agenda plaatst. Het is van belang dat de rol en (onafhankelijke) positie van projectcontrol en concerncontrol goed is geborgd. De auditcommissie voert de discussie daarover met het college aan de hand van een notitie van het college over de invulling van de functie concerncontrol. Het presidium betrekt de raad periodiek bij het verbeterproces van de bestuurscultuur van de raad. Daarmee worden de randvoorwaarden geborgd vooreen politieke discussie op basis van goede informatievoorziening. - Vinger aan de pols; blijf kritisch kijken naar uw eigen functioneren. Nu we met elkaar op de goede weg zijn, is het van belang om de voortgang van de implementatie goed te bewaken. We moeten voorkomen dat en dergelijk verbeterproces door de waan van de dag uit de aandacht raakt. Met deze rapportage rond de werkgroep zijn werkzaamheden af. De werkgroep kijkt terug op een leerzaam en vruchtbaar werkproces, dat heeft bijgedragen aan versterking van inzicht in het functioneren van onze gemeenteraad. Met vriendelijke groet, De werkgroep Doorlichting plan Bergse Haven, De griffier,

De voorzitter,

F.P. de Vos

P.A. van den Ouden

-7^Jacob Obrectitlaan 4 4611 AR Bergen op Zoom E stadskantoor@bergenopzoom.nl

Postbus 35 4600 AA Bergen op Zoom I www.bergenopzoom.nl

T140164 F (0164)2497 24 KvK 20169091

B nv BNG rek. nr. 28.50 00 942 B IBAN: NL41BNGH 0285000942 B BIC: BNGHNL2G

Gemeente Ij Bergen op Zoom

VINGER AAN DE POLS

Werken aan onze eigen kwaliteit

Bergen op Zoom, 13 maart 2012

13.3.2012, fdv

Gemeente (h Bergen op Zoom

Werkgroep Doorlichting plan Bergse Haven

Indeling I. II. III. IV. V. VI. VII. VIII.

Inleiding Verantwoording werkwijze Versterking van het kritisch vermogen van de raad Bestuurlijke informatievoorziening. Risicomanagement en control bij de ontwikkeling en aansturing grote projecten Projectcontrol Bestuurscultuur Afronding

Bijlagen brief van het college van 25 november 2011, 'Implementatierisicomanagementen Positionering projectcontroller. brief van het college van 22 december 2011, 'Eindrapportage sturing grote projecten' brief van het college van 20 januari 2012, 'Nulmeting monitor grote projecten brief van het college van 9 maart 2012, 'Nulmeting monitor grote projecten'

13.3.2012, fdv

Bergen op Zoom

Werkgroep Doorlichting plan Bergse Haven

I. Inleiding Op 10 mei 2011 heeft de raad ingestemd met de adviezen van de werkgroep Doorlichting plan Bergse Haven, zoals neergelegd in de nota 'Terugblik en Vooruitzien, Lessen voor aansturing en controle van grote projecten'. De raad heeft toen ook besloten om de werkgroep Doorlichting plan Bergse Haven te laten voortbestaan tot 1 mei 2012 met als opdracht: a. advisering over de aangekondigde notitie over risicomanagement. b. advisering over de voortgang van de invoering van projectcontrol; de werkgroep voert daartoe- overleg met het college en adviseert de raad. c. tussentijdse evaluatie van de door het college aangedragen formats. d. volgen of de gemaakte procesafspraken worden geïmplementeerd. In deze nota legt de werkgroep verantwoording af over de ondernomen acties en wordt ingegaan op de ontwikkelingen met betrekking tot: • Versterking van het kritisch vermogen van de raad. • Het verbeterproces van de bestuurlijke informatievoorziening. • Risicomanagement en control bij de ontwikkeling en aansturing grote projecten. • Bestuurscultuur. II. Verantwoording werkwijze Bij de invulling van de vervolgopdracht heeft de werkgroep zich opnieuw laten ondersteunen en begeleiden door de heer Bandell. De werkgroep is hem dank verschuldigd. De werkgroep heeft het college gevraagd om tijdens het proces de nodige informatie te verstrekken.

De werkgroep is door het college uitgebreid geïnformeerd. Er zijn gesprekken gevoerd met de wethouder Middelen, de directie en de projectcontroller. De werkgroep heeft waardering voor de open gesprekken. Daarnaast heeft het college de nodige documentatie gestuurd. De volgende brieven/rapportages worden als bijlagen toegevoegd aan deze rapportage: Brief college van 29 september 2011: sturing grote projecten. Brief college van 25 november 2011: implementatie risicomanagement en positionering projectcontrol. Brief college 22 december 2011: eindrapportage sturing grote projecten. Brief college 20 januari 2012: nulmeting monitor grote projecten. III. Versterking van het kritisch vermogen van de raad De vraag is of het 'kritisch vermogen' van de raad inmiddels daadwerkelijk is versterkt.

Neemt de gemeenteraad zijn eigen verantwoordelijkheid bij het stellen van randvoorwaarden voor goede kaderstelling en controle? Is de raad voldoende alert om op het juiste moment externe ondersteuning in te schakelen, wanneer het binnen de raad ontbreekt aan specifieke inhoudelijke expertise bij de aansturing van grote gebiedsontwikkeling- projecten? In de nota 'Terugblik en vooruitzien' noemde de werkgroep als een van de belangrijkste conclusies dat de raad haar controlerende taak alleen kan waarmaken als kennis, en vooral het kritisch vermogen, in voldoende mate aanwezig is en de raad adequaat wordt geïnformeerd. De raad moet kunnen rekenen op de vereiste kwaliteit van de ambtelijke organisatie en het college. Van de raad moet worden verwacht dat deze zijn informatiebehoefte helder bepaalt en collectief communiceert, zonder de scheidslijn coalitie-oppositie. De raad moet bij zichzelf te rade gaan of de kracht aanwezig is om als collectief te opereren waar het gaat om het formuleren van verwachtingen ten aanzien van informatievoorziening. Door goede informatievoorziening wordt de randvoorwaarde gecreëerd voor de goede politieke discussie.

13.3.2012, fdv

Gemeente f} Bergen op Zoom

Werkgroep Doorlichting plan Bergse Haven

Die situatie wordt in belangrijke mate veroorzaakt door het ontbreken van specifieke inhoudelijke expertise binnen de raad bij de aansturing van grote gebiedsontwikkelingsprojecten. De raad is onvoldoende alert om op het juiste moment externe ondersteuning in te schakelen. De ervaring heeft inmiddels geleerd dat de raad zeer bewust lessen heeft geleerd en toegepast. Goede voorbeelden zijn de wijze waarop de raad de discussie is aangegaan over de verwerking van de afronding Bergse Haven in de jaarrekening 2010, maar nadrukkelijk ook de wijze waarop de raad het raadsbesluit over Schelde Veste heeft behandeld. De raad heeft bewust de tijd genomen om uitvoerig gebruik te maken van de adviesrol van de accountant, en heeft zich door extra bijeenkomsten te laten informeren door de externe deskundigen die eerder door het college waren geïnformeerd. Bij de evaluatie van dit besluitvormingsproces kon worden vastgesteld dat, ondanks het verschil in beoordeling van het besluit, de raad in volle omgang waardering had over het niveau van voorbereiding van de besluitvorming. Opdracht voor de raad: • Maak gebruik van je eigen kwaliteit, en kies heel bewust je externe adviseurs uit. • Zorg ervoor dat deze werkwijze wordt geborgd. IV. Bestuurlijke informatievoorziening.

De werkgroep constateerde in de nota 'Terugblik en Vooruitzien' dat binnen onze gemeente de kwaliteit van het bestuurlijk informatieproces bij grote projecten en aansturing van verbonden partijen onvoldoende is. Alle voor een goede informatievoorziening noodzakelijke gegevens zijn weliswaar aanwezig, maar het lukt de organisatie niet goed de beschikbare gegevens om te zetten in adequate stuurinformatie voor zowel college als gemeenteraad; de informatiepiramide is niet goed ingericht als het om grote projecten gaat; de diverse spelers beschikken niet over de juiste stuurinformatie. Het college heeft eerder aangegeven dat er voor de verbetering van de bestuurlijke informatievoorziening eerst duidelijkheid en overeenstemming dient te bestaan over de informatiebehoefte. Wat is voor de diverse gremia (raad, college, portefeuillehouder, afdelingsmanager en projectleider) de behoefte aan informatievoorziening bij grote projecten. Waarover wil men geïnformeerd worden, op welke wijze en met welke periodiciteit? Het college streeft ernaar om dit onderdeel te zijner tijd af te ronden met een vast te stellen informatiematrix voor grote projecten. Voorde ambtelijke organisatie werden in de nota van de werkgroep ook de nodige knelpunten benoemd als het gaat om het aanpakken van grote projecten. De informatiepiramide was niet goed ingericht als het om grote projecten gaat.

Er was onvoldoende aandacht voor goede risicoanalyses en goed risicomanagement. Geconstateerd werd dat binnen de ambtelijke organisatie de kwaliteit van projectcontrol niet voldoende beschikbaar was. De werkgroep kan constateren dat college en ambtelijke organisatie op indringende wijze een verbeterprogramma hebben opgesteld. In de brief van het college van 22 december 2011, 'eindrapportage sturing grote projecten', geeft het college inzicht in de voortgang van de geïmplementeerde activiteiten binnen de gemeentelijke organisatie en het bestuur aan de hand van de gedane aanbevelingen van de werkgroep. Bovendien geeft het college een doorkijk naar het jaar 2012 en de te ondernemen vervolgacties. De werkgroep stelt vast dat college en organisatie indringend aan de slag zijn gegaan met de door de raad overgenomen aanbevelingen van de werkgroep. Het college geeft aan dat voor de komende jaren

13.3.2012, fdv

Gemeente ê Bergen op Zoom

Werkgroep Doorlichting plan Bergse Haven

kwaliteitsverbetering en borging van de sturing in projecten onderdeel van de verandering in de bedrijfsvoering is. De eindrapportage betekent dus niet een einde van de activiteiten. Bijzonder aandachtspunt bij de kwaliteitsverbetering van de informatiepiramide is de bestuurlijke informatievoorziening richting de raad. Met het college onderschrijft de werkgroep dat het proces van verbetering van het bestuurlijk informatieproces een doorlopend proces is. Opdracht voor de raad: • Zie er op toe dat het college aandacht blijft besteden aan kwaliteitsverbetering en borging van de sturing in grote projecten, zowel voor het college zelf, als voor de gemeenteraad • Laat de auditcommissie dit verbeterproces, in goede samenspraak met college en accountant, periodiek op de agenda plaatsen en de raad informeren over de bevindingen. V. Risicomanagement en control bij de ontwikkeling en aansturing grote projecten De werkgroep heeft in het eindrapport aangegeven dat er onvoldoende aandacht is voor goede risicoanalyses en goed risicomanagement; binnen de ambtelijke organisatie is de kwaliteit van projectcontrol niet voldoende beschikbaar. De werkgroep is indringend geïnformeerd over dit knelpunt. Bij brief van 25 november 2011 heeft het college de werkgroep geïnformeerd over de implementatie van het risicomanagement en invulling van de functie van projectcontroller.

Op 29 november 2011 heeft overleg plaatsgevonden tussen de werkgroep, college en directie. De werkgroep heeft vastgesteld dat risicomanagement en control de aandacht krijgen die het verdient. De noodzaak voor het voeren van een goede regie op de implementatie van de in de notitie verwoorde verbeterpunten is in dat overleg door de werkgroep benadrukt. Belangrijk aandachtspunt vanuit de werkgroep is dat de informatierichtingde gemeenteraad in de basis vooral dient te bestaan uit bestuurlijke informatie op hoofdlijnen met waar nodig de mogelijkheid van een verdiepingsslag. Bijrisicomanagementgaat het in de eerste plaats niet zozeer om het systeem, maar om het zodanig managen vanrisico's, dat doelen worden gehaald. Dat betekent datrisicomanagementin de genen moet zitten van de organisatie. Hier ligt, zoals het college aangeeft, de belangrijkste ontwikkeldoelstelling voor de gemeente. Daarnaast is er ook een cultuuraspect: transparantie en risico's durven te benoemen, zowel ambtelijk als bestuurlijk, en een open communicatie daarover. Het college stelt terecht dat het niet mogelijk is om hetrisicomanagementvan vandaag op morgen tussen de oren te krijgen bij alle (project)managers en medewerkers binnen de organisatie, de directie het college en de raad. Daarom is het gewenst en zinvol om gefaseerd en gestructureerd stappen te zetten om een goed risicomanagement te bewerkstelligen.

Medio 2012 zal worden besproken voor welke systematiek wordt gekozen. De werkgroep is van mening dat het een goede notitie is en is blij dat dit onderwerp de aandacht krijgt die het verdient. De werkgroep meent dat het college bij de rapportages en raadsvoorstellen cq. mededelingen het voor de raad inzichtelijk dient te maken in hoeverre risicomanagement invloed heeft op het proces en het besluitvormingsproces. De werkgroep neemt waar dat een interne ambtelijke werkgroep indringend bezig is met de implementatie en coördinatie van de diverse instrumenten op het terrein van het risicomanagement. De werkgroep geeft als advies mee dat het duidelijk moet zijn wie de ambtelijke eindverantwoordelijkheid heeft.

13.3.2012, fdv

Gemeente zente fl Bergen op Zoom

Werkgroep Doorlichting plan Bergse Haven

Medio 2012 zal worden besproken voor welke systematiek wordt gekozen. De procesbewaking rondom de implementatie nota risicomanagement zal plaatsvinden in de Auditcommissie. Opdracht voor de raad: • Nu we met elkaar op de goede weg zijn, is het van belang om de voortgang van de implementatie goed te bewaken. We moeten voorkomen dat en dergelijk verbeterproces door de waan van de dag uit de aandacht raakt. • Let er op dat de presentatie van het informatiesysteem niet verzandt in technocratisch jargon. De kwaliteit van de bestuurlijke informatie wordt sterker door eenvoudig en overzichtelijk taalgebruik en informatiemateriaal. • Zie er op toe dat risicomanagement in het besluitvormingsproces standaard geïntegreerd wordt. • Laat de auditcommissie dit verbeterproces in goede samenspraak met college en accountant periodiek op de agenda plaatsen en de raad informeren over de bevindingen. • De commissie Voortgang grote projecten evalueert periodiek of de rapportages voldoen aan de verwachtingen om tot goede oordeelsvorming over de voortgang van grote projecten te komen. VI.

Projectcontrol In de brief van 25 november 2011 beschrijft het college de rol van de projectcontroller als volgt: 'De projectcontroller ondersteunt het college gevraagd en ongevraagd bij de rechtmatige, efficiënte en effectieve beheersing van grote projecten op alle bedrijfsvoeringaspecten. De projectcontroller is onafhankelijk in zijn oordeel maar betrokken bij de projecten'. In het overleg met college en directie heeft de werkgroep kanttekeningen geplaatst bij de onafhankelijke positie van de projectcontroller. Van de zijde van het college is aangegeven dat, hoewel deze functioneel is gepositioneerd bij de afdeling Middelen, de projectcontroller rechtstreeks en zonder tussenkomst, kan rapporteren aan de Algemeen Directeur en het College. De positionering van de projectcontroller bij de Afdeling Middelen is gekozen omwille van praktische redenen. De onafhankelijke positie van de projectcontroller zal door het college worden geborgd in de organisatieregeling. Daarnaast is afgesproken dat het College in de beslisdocumenten gemotiveerd aangeeft indien van adviezen van de projectcontroller wordt afgeweken. Indien daartoe aanleiding is kan de projectcontroller door de raad worden uitgenodigd in een raadscommissie (bijv. Commissie ad hoc grote projecten). De werkgroep komt tot de conclusie om voorlopig positief te adviseren over de gekozen positionering van de projectcontroller.

Overweging daarbij is de rechtstreekse lijn, die er kan zijn tussen projectcontroller en college. Aan de hand van het voorstel van het college over de invulling van de functie van concerncontroller, naar verwachting in de eerste helft van 2012, kan een herijking van de rol en positionering van de projectcontroller en wijze van rapporteren worden overwogen. Hierover zal het college door middel van een notitie communiceren met de auditcommissie. Bij brief van 9 maart 2012, 'Nulmeting monitor grote projecten' (bijlage), geeft het college een integraal overzicht van het instrumentarium voor het volgen van grote projecten. Het college geeft daarbij per soort document inzicht in het doel van het document, de doelgroep waarvoor het is geschreven, de frequentie en de wijze van informatieverstrekking. Het schema is als volgt:

13.3.2012, fdv

Gemeente ij Bergen op Zoom

Werkgroep Doorlichting plan Bergse Haven

Bestuurlijke voortgangsrapportage Schelde Veste Doel Gemeenteraad. Doelgroep Frequentie 3 keer per jaar. Wijze van informatieverstrekking Actief. Het college van burgemeester en wethouders zorgt voor toezending van de bestuurlijke voortgangsrapportage aan de gemeenteraad.

Concernberichten, jaarverslag Doel Doelgroep Frequentie Wijze van informatieverstrekking

Monitor grote projecten Doel

Doelgroep

Frequentie Wijze van informatieverstrekking

Reviews Doel

13.3.2012, fdv

Informatie op programmaniveau over de beleidsmatige voortgang en financiële stand van zaken van grote projecten. Gemeenteraad. 2 keer, lopende het jaar, in de concernberichten en daarnaast na afloop van het jaar in het jaarverslag. Actief. Het college van burgemeester en wethouders zorgt voor toezending van de concernberichten en het jaarverslag aan de gemeenteraad.

De projectcontroller informeert het college van burgemeester en wethouders met de monitor over de voortgang van de projectbeheersing van de grote projecten. Van het instrument gaat een signalerende werking uit. Het signaal dat de monitor afgeeft is de mate waarin het systeem, dat gehanteerd wordt om sturing te geven aan (grote) projecten, werkt. Op basis van deze monitor kunnen geen inhoudelijke uitspraken worden gedaan over individuele projecten of hun onderlinge samenhang. Primair het college van burgemeester en wethouders. Secundair de auditcommissie. Vanwege de organisatorische en meer interne gerichte onderwerpen die in de monitor vermeld staan, wordt deze secundair niet aangeboden aan de gemeenteraad, maar aan de auditcommissie. 2 keer, lopende het jaar, separaat bij de concernberichten. Actief. Het college van burgemeester en wethouders zorgt voor toezending van de monitor aan de auditcommissie. Na bespreking in de auditcommissie gaat het stuk ter kennisneming naar de commissie voortgang grote projecten.*

De projectcontroller geeft een onafhankelijk advies aan het college over de beheersingsaspecten (GROKIT) in

Gemeente fj Bergen op Zoom

Werkgroep Doorlichting plan Bergse Haven

Doelgroep Frequentie Wijze van informatieverstrekking

Audits Doel

Doelgroep Frequentie Wijze van informatieverstrekking

beslisdocumenten betreffende de grote projecten. Primair het college van burgemeesteren wethouders. Bij beslisdocumenten betreffende grote projecten die beheersingsaspecten in zich hebben. Passief. In de openbare besluitenlijst van de vergaderingen van het college van burgemeester en wethouders worden de reviews vermeld. De gemeenteraad kan de betreffende rapportages, op aanvraag, inzien.

De projectcontroller geeft een onafhankelijk advies aan het college over de beheersingsaspecten (GROKIT) in één of meerdere specifieke grote projecten aan de hand van een doorlichting van het project los van beslisdocumenten. Primair het college van burgemeesteren wethouders. Gedurende het project op ad hoc basis. Passief. In de openbare besluitenlijst van de vergaderingen van het college van burgemeester en wethouders worden de audits vermeld. De gemeenteraad kan de betreffende rapportages, op aanvraag, inzien.

De werkgroep constateert dat hiermee op een goede wijze inzicht wordt gegeven op welke wijze het college de raad gaat informeren. *De werkgroep adviseert in te stemmen met dit overzicht, met de kanttekening dat de Monitor grote projecten na inhoudelijke bespreking in de auditcommissie ter kennisneming aan de commissie voortgang grote projecten wordt aangeboden.

Opdracht voor de raad: • Het is van belang dat de rol en (onafhankelijke) positie van projectcontrol en concemcontrol goed is geborgd. • De auditcommissie wordt gevraagd om de discussie daarover te voeren met het college aan de hand van een notitie van het college over de invulling van de functie concemcontrol. • Zie erop toe dat het college met voortvarendheid de invoering van concemcontrol op de agenda plaatst. VII. Bestuurscultuur In mei 2011 heeft de werkgroep aangegeven dat de bestuurskracht van onze gemeente is gediend met een goed samenspel tussen raad en college. Voor het oplossen van de problematiek, zoals de Bergse Haven, wordt een bestuurscultuur vereist waarin wordt gewerkt vanuit een gedeeld besef van uitdagingen en verantwoordelijkheden. Om de politieke discussie en besluitvorming goed te kunnen voeren, is het nodig dat de raad, - als collectief orgaan en dwars door coalitie- en oppositielijnen heen -, overeenstemming heeft over de randvoorwaarden voor goede politiek-bestuurlijke informatievoorziening. De raad heeft aan de fractievoorzitters de opdracht gegeven om het initiatief te nemen om voorstellen te doen voor versterking van de bestuurskracht

13.3.2012, fdv

Gemeente jh Bergen op Zoom

Werkgroep Doorlichting plan Bergse Haven

gericht op een bestuurscultuur waarin gewerkt vanuit een gedeeld besef van uitdagingen en verantwoordelijkheden. Het presidium heeft eind november 2011 in een eerste bijeenkomst stil gestaan bij dit onderwerp. Aan de hand van de volgende stellingen werd gediscussieerd over verbeterstrategieën: de behandeling van het raadsvoorstel Schelde Veste leert dat de raad, als collectief orgaan, in staat is om vanuit een gedeeld besef van verantwoordelijkheden te komen tot een goede inhoudelijke behandeling van een belangwekkend raadsvoorstel. om deze goede ontwikkeling vast te houden moet de raad/ het presidium proactieve sturing krijgen op de raadsagenda. Een goed agendabeheer/ jaarkalender versterkt de mogelijkheid om tot goede werkafspraken te komen. het presidium zal moeten leren om de organisatie van het raadswerk te toetsen aan de afgesproken jaarkalender. Valkuil: de waan van de dag doorkruist de goede bedoelingen om meer te sturen, een verbetertraject moet in samenspraak met het college (synergie), maar het presidium moet eigen regie voeren. De raadsvoorzitter en de griffier moeten het presidium in dit proces ondersteunen. Op basis van deze discussie krijgen twee verbeterpunten voorrang: verbeteringen/veranderingen van ons vergaderstelsel, gericht op o meer interactie met de burgers bereiken (maatwerk per onderwerp) o meer regie op de eigen vergaderagenda voeren.

o de driedeling informatievoorziening, meningvorming en besluitvorming blijkt goed te werken, o voorlopig geen ingrijpende structuurveranderingen, meer regie op de eigen vergaderagenda voeren. Inmiddels heeft het presidium uitgangspunten vastgesteld voor het opstellen van een goede jaarkalender voor de raad: o Om te kunnen bepalen bij welke strategische onderwerpen de raad aan de voorkant indringend wil worden betrokken, moet worden uitgaan van onderwerpen waar nog keuzes zijn te maken. Waar kan de raad aan de knoppen draaien? o De planning geschiedt op basis van de volgende criteria: ■ Politieke relevantie ■ Inzicht in de kaderstellende elementen van de onderwerpen. ■ Helderheid over de vraag of de raad moet worden betrokken bij de keuze voor de vormgeving van de uitvoering. Opdracht voor de raad: • Het presidium verzoeken om de raad periodiek te betrekken bij het verbeterproces van de bestuurscultuur van de raad.

13.3.2012, fdv

Gemeente ij Bergen op Zoom

Werkgroep Doorlichting plan Bergse Haven

VIII. Afronding Met deze rapportage komt de werkgroep tot een afronding van zijn werkzaamheden. De werkgroep heeft op 30 september 2010 de opdracht gekregen om een kadernota voor te bereiden met randvoorwaarden en uitgangspunten om de kaderstellende en controlerende taak van de gemeenteraad, en de voorbereidende en uitvoerende taak van het college bij voortzetting van het plan Bergse Haven en andere toekomstige majeure projecten, te waarborgen. In drie stappen heeft de werkgroep zijn werkzaamheden vervuld: Tussenrapportage 1 december 2010 In de tussenrapportage van 1 december 2010 lag het accent indringend bij verbeterpunten in de richting van het college en de ambtelijke organisatie: verbetering bestuurlijke informatievoorziening, randvoorwaarden vooreen goede projectorganisatie bij grote projecten, verbeterpunten opgesteld t.a.v. contractvorming en -beheer, risicomanagement, projectsturing / governance, financiële control grondexploitatie, en dossiervorming. Ten aanzien van de raad richtte de aandacht zich op het collectief opereren van de raad bij het formuleren van randvoorwaarden voor goede informatie.

Eindadvies 19 april 2011: 'Terugblik en vooruitzien', lessen voor aansturing en controle van grote projecten In dit eindadvies werd aandacht besteed aan de vraag hoe de raad werkt aan een krachtige positionering; is de raad, en zijn raadsleden, bereid om daarin te investeren? Is de raad bereid om te investeren in 'het stellen van de goede vragen', en te werken aan kennisvermeerdering. Aanvullende rapportage 13 maart 2012: Afronding werkzaamheden werkgroep In deze rapportage is aandacht besteed aan de ontwikkeling van beleidsinstrumentarium/volgsystemen en bestuurscultuur. De werkgroep kijkt met tevredenheid terug op de wijze waarop de werkgroep zijn werkzaamheden heeft kunnen verrichten en de wijze waarop de conclusies en aanbevelingen zijn opgevolgd. Van de raad moet worden verwacht dat we werken aan de kwaliteit om, onafhankelijk van politieke visies, samen kritisch te kijken naar het eigen functioneren en verbeterpunten te formuleren. Opdracht voor de raad: • Vinger aan de pols: blijf kritisch kijken naar het eigen functioneren van de gemeenteraad.

13.3.2012, fdv

10

Gemeente f Bergen op Z o o m

II III III INI II IN! Ill Mi

Aan de werkgroep 'Doorlichting plan Bergse Haven' In afschnft aan de leden en duoburgerteden van de gemeenteraad van Bergen op Zoom in afschrift aan de heer drs. R.M.J. van Vugt RA (Deloitte)

2 5 NOV. Z01' J w kenmerk

Ons kenner*

U11-026638

Daturr

24-11-2011

Uw cnef

Ber door

j Ruiten

Doorkiesrr

01S4-2774SC

A'oeimg

Mkiaeer., c, nancsér \ Audits

Ondenmero

imotemeritatie -sicciranagenertf en Positionering projectccHrr»er

*Tf)

2

Geachte leden van de werkgroep, Bijgevoegd treft u ter informatie en bespreking een 2-tal notities aan. Dit betreft: • Implementatie risicomanagement • Positionering projectcontroller Wij zijn voornemens beide notities vast te stellen, maar betrekken daarbij graag uw mening en adviezen hierover. Daartoe maken wij graag gebruik van uw uitnodiging hierover in uw volgende bijeenkomst met de algemeen directeur/gemeentesecretans en de portefeuillehouder Financiën/P&O van gedachten te wisselen. Deze bijeenkomst staat gepland op 29 november a s Wij stellen voor dat deze bijeenkomst ook wordt benut om kennis te maken met de projectcontrolfer. Na reactie vanuit uw werkgroep over beide onderwerpen zullen wij deze. rekening houdend met uw opmerkingen, definitief vaststellen. Vooruitlopend daarop zal de verdere implementatie van risicomanagement reeds ter hand worden genomen, zoals in de notitie uiteengezet. Wij vertrouwen erop u hiermee op dit moment voldoende te hebben geïnformeerd en zien uit naar uw reactie. Hoogachtend, het college van burgemeester en wethouders van Bergen op Zoom,

burgemeester.

secretaris,

/

/

Mevr. mr. A.C. Spindler

Jacofc ObrecnrJaan 4

Postbus 35

T140164

B nvSNGrek ar 285000942

4611 AR Bergen oo /.oom

4600 AA Betgen op Zoom

F (0164)2497 24

B !BAN

E siaüskanteor§bergenoozoom ni

i mm tergenoraoom nl

KvK 20169091

B 8!C 3NGHNL2G

NL418NGH 0285000942

V*

Gemeente ê Bergen op Zoom

Datum

22 november 2011

Toestel

Van

Aan

Werkgroep 'Doorlichting plan Bergse Haven'

Afdeling

College van Burgemeester en Wethouders N.v.t.

Cc

Ambtelijke werkgroep grote projecten, MT, J. Rutten, L.M.E.C. Lommers, Accountant

Onderwerp

Implementatie risicomanagement

Geachte leden van de werkgroep. Mede naar aanleiding van de raadsevaiuatie van het project 3ergse Haven en de adviezen en leerounten daaruit is begin april j|. in het college gesoroken over de sturing van grote projecten (zie 8W11-00502). !n het betreffende memo is over 'isicomanagement o.a. het voigende opgenomen Risicomanagement is voor de gehele gemeentelijke organisatie een onderwerp dat verbetering behoeft. Ovengens is het niet 20 dat er'mhet geheel geen sprake is van risicomanagement binnen de organisatie Veelal impliciet krijgt dit wel degelijk aandacht. Daarnaast hebben we natuurlijk nog het systeem waarbij we met behulp van inventarisatie van de risico s 2 keer per jaar het weerstandsvermogen en bijbehorende rato berekenen (tb. v. begroting en jaarrekening) Registratie is 1 maar managen is 2. Overigens betreft risicomanagement ook een cultuuraspect: transparantie en risico 's durven te benoemen, zowel ambtelijk als bestuurlijk, en daarnaast ook open communicatie hierover.' Volledigheidshalve merken wij op dat bij de uitwerking van risicomanagement tevens de risicobeheersing van de grondexploitatie zal worden betrokken.' In dit memo wordt een aanzet gegeven voor de verdere implementatie van risicomanagement

1. Wat is risicomanagement?

m$T ondernemen is risico lopen' Risicomanagement is een onderdeel van de gemeentelijke bedrijfsvoering waarbij gestructureerd alle risico 's worden verkend, waar nodig beheersingsmaatregelen worden doorgevoerd en vervolgens gestuurd wordt op deze risico's. Een risico is een mogelijke gebeurtenis/omstandigheid waardoor de kans bestaat dat -een bepaald doel niet bereikt wordt. In principe kan dit zowel negatief als positief zijn (het meer bereiken ais oorspronkelijk bedoeld is ook niet wenselijk, vooral niet in gevallen dat er te veel middelen zijn ingezet.) Het streven is een redelijke zekerheid dat doelen worden gehaald, absolute zekerheid is onmogelijk.

2011-11-22. Implementatie risicomanagement V1 1

Een risico kent in principe 4 beheersmgsmogeii|kheden 1) Accepteren (risico beoordelen en vaststellen dat de gevolgen gedragen kunnen worden) 2)

Delen (verzekeren)

3)

Mijden (activiteit/project niet uitvoeren om het risico te vermijden)

4)

Terugdringen (maatregelen treffen waardoor de kans of impact beperkt wordt)

Een gangbare manier om risico s te kwantificeren is het beoordelen van de kans dat het risico zich voordoet en deze kans te vermenigvuldigen met de (financiële) impact Dan hebben we het echter alleen over de kwantificering en dus niet over de kwalificering en nog helemaal niet over het managen van de risico s Bij activiteiten en voorstellen, bijvoorbeeld bi] projecten zal integraal een afweging gemaakt moeten worden welke risico's wel / niet acceptabel zijn Om dit te bewerkstelligen zal een risicoprofiel opgesteld kunnen worden, zodat richting college en ­ afhankelijk van het onderwerp en de impact ook aan de gemeenteraad ­ kan worden aangegeven welke nsico's worden geïdentificeerd en welke wel / niet acceptabel zijn Deze beoordeling dient in de bestuurlijke afweging meegenomen te wor­ den Acceptabele risico's zijn doorgaans risico 's die zonder veel problemen opgevangen kunnen worden binnen de huidige begroting en / of voor beperkt maatschappeli|ke impact zullen zorgen Dit wil niet zeggen dat hier geen beheersing tegenover hoeft te staan

2. De huidige situatie in Bergen op Zoom

berekenen van nsico's ir, plaats van managen' Zoals reeds in de inleiding is gesteld is net zeker niet zo dat er m het geheel geen sprake is van nsicomanagement binnen de gemeente Bergen op Zoom Zo woeden bij de star van een project en bij bestuurlijke besluiten de risico s zeker betrok­ ken al is dit in de meeste gevalle^ niet expliciet zichtbaar Datzelfde geldt voor de nsicobeheersing. net managen van de risico s. Uit de dagelijkse praktijk blijkt dat het zeker wel gebeurt, maar ook nu vaaK ^se* of beperkt zichtbaar en gestructu­ r eerd Op allerei ondeiieien j i m e r oe ge~ee~:e wade 1 wymen van 'skamartagemer _i>gevcerd Denk aan de PtC­cycJus de uitvoering van net interne Controleplan veiligheidstesten ooor brandweer flnanaële en andere verbijzonderde controles etc Deze onderdelen zijn niet integraai voorzien in een systeem var gemeentebreed nsicomanagement Dat er binnen de gemeentelijke organisatie aandacht is voor risico s blijkt ook uit de diverse systemen/methoden dte worden gehanteerd.

Zo kunnen worden genoemd: *■ Het berekenen van het risicobedrag voor de grondexploitaties Een aantal jaren is gerekend met algemene Dercentages T en behoeve van het actuele MPG en de Begroting 2012 is een aangepaste IFLO­methode gehanteerd, waardoor nog meer maatwerk ontstond Deze benadering geeft al een meer reëel beeld van de inschatting van de risico 's +~ De Risman­methode Deze methode is recent toegepast in het ontwikkelplan Schekte Veste Met deze methode worden alle mogelijke risi­ co's binnen het plan geinventanseerd en door middel van een Monte­Carlo­srmulatie berekend in een bedrag In af­ wijking van de andere grondexploitaties is het aldus berekende nsicobedrag vervolgens in de betreffende grondex­ ploitatie voorzien door het opnemen van een raming voor onvoorzien •­ GROKIT Projectmatig werken is de afgelopen periode binnen de gemeente verder gestandaardiseerd en ingevoerd De aan­ pak voorziet onder meer in een aantal standaarddocumenten Één van die documenten is het GROKIT­formulier, waarin op een gestructureerde manier wordt gerapporteerd over de voortgang van projecten Achtereenvolgens ko­ men dan aan de orde: Geld. Risico's Organisatie Kwaliteit. Informatie en Tijd Voorheen was dit het GOKIT­ fomulier maar de recente toevoeging van de Risico s geeft aan dat dit aspect ­ in opzet ­ ook bij de voortgang van projecten aandacht krijgt.

Overigens blijkt uit onderzoek van het cluster Audits dat het gebruik van de GROKIT­ formulieren nog geen gemeengoed is binnen de gemeente NARIS Dit huidige meest zichtbare risicomanagement" beperkt zich nadrukkelijk tot de zogenaamde restrisico s. Deze wor­ den vertaald in geld en vastgelegd in het NARIS­pakket. In dit pakket worden de gesignaleerde risico 's systematisch vastgelegd (met kans en impact) Op basis van deze gegevens vindt een (statistische kansberekening plaats van het benodigde weerstandsvermogen uitgedrukt in een ratio De gemeenteraad heeft deze ratio's bepaald In tegen­ stelling tot wat de naam suggereert, wordt hier niets mee gemanaged maar wordt er slechts een vangnet berekend en daar een weerstandsvermogen mee vergeleken

*•

Adviesnota's college In de huidige standaardopzet van de adviesnota 's van het college kan in het onderdeel "Kanttekeningen" aandacht worden besteed aan risico's In de dagelijkse praktijk zal echter bij dit onderdeel niet vanzelfsprekend een associatie met risico's worden gelegd alhoewel dit wel bij dit onderdeel als toelichting bij de format is opgenomen.

Het benoemen, berekenen en managen van de risico's geschiedt derhalve op diverse plaatsen, momenten en manieren binnen de gemeentelijke organisatie, maar voor een belangrijk deel meer im­ dan expliciet. In ieder geval worden risico's vooraf niet systematisch benoemd en op die manier niet (zichtbaar) in bestuurlijke afwegingen betrokken. En omdat risico's niet systematisch worden benoemd, kunnen deze ook maar moeilijk systematisch worden gemanaged M.a m.: OD dit moment wordt het risicomanagement niet integraal toegepast en dat moet het wel worden!

3. Implementatie risicomanagement in Bergen op Zoom 3.1

Algemeen

■ doelste<hr}gen s r risico's in balans Uiteindelijk is het ideaal beek! dat we ais organisatie I n control" zijn. waar risicomanagement onderdeel van uit maakt. Con­ creet betekent dit dat risicomanagement op de agenda staat van de raad het college, de directie en het overige manage­ ment en de medewerkers dat er bewust al dan niet beheersmaatregelen worden genomen en dat er transparant verant­ woording wordt afgeiegd naar analogie var oe P&C­cyctus Bij risicomanagement gaat het dus in de eerste plaats met zozeer orr het systeem, maar om het zodanig managen van de risico s dat doelen worden gehaald Dat beteken? dat risicomanagement IP de genen moet zitten van de organisatie. Hier ligt de belangrijkste orrtwikkeidoelstelting voor de gemeente! Daarnaast is er ook een cultuuraspect: transparantie en risico's durven te benoemen, zowel ambtelijk als bestuurlijk, er daarnaast ook open communicatie daarover Het is niet mogelijk om het risicomanagement van vandaag op morgen tussen de oren te krijgen bij alle (projectmanagers en medewerkers binnen de organisatie, de directie het college en de raad. Daarom is het gewenst en zinvol om gefaseerd en gestructureerd stappen te zetten om een goed risicomanagement te bewerkstelligen 3.2

Profiel en spelrecels

a. Profiel Voordat gestart wordt met de verdere implementatie van risico's is net goed in te kaderen over welke risico s we het hebben M.a.w. Over welke risico­onderdelen heooen we het. wat is het risicoprofiel'? I Risico­onderdelen Laag Neutraa; Hoog | 1 Realiseren maatschappelijke effecten 2. Politiek­bestuurlijk en draagvlak , \ 3. Imago gemeente \ ', 4. Algemene en externe omgeving 1 5. Veiligheid 6. Financiën 7. Juridisch 8 Planning 9. Kwaliteit uitvoering 10. Capaciteit organisatie en samenwerking partners PS: het bovenstaande profiel kan visueel I grafisch worden geoptimaliseerd, bijvoorbeeld aan de hand van kleuren of het gebruik van emoticons. Op dit moment zijn binnen de gemeente (nog) geen harde criteria ontwikkeld aangaande de inschatting laag. neutraal of hoog He! bewust inschatten van en omgaan met de risico­onderdelen in het risicoprofiel achten wij momenteel belangrijker dan harde criteria Wij stellen voor eerst ervaring op te doen met een dergelijke risico­inschatting en de hieronder opgeno­

men spelregels Indien daartoe behoefte bestaat, zullen de criteria op basis van deze ervaring en al werkende weg worden ontwikkeld Ook de wensen vanuit de gemeenteraad c q de Werkgroep doorlichting plan Bergse Haven' achten wij daarbi| relevant. b. Spelregels Daarnaast is het goed een aantal basisregels af te spreken: a) Risico's worden gedefinieerd in termen als laag, neutraal en hoog (dus 3 niveaus) In theorie zijn meer niveaus mogelijk Echter het betreft vaak een kwalitatieve inschatting van het risico het is dus geen exacte wetenschap In die zin wordt een eenvoudige gradatie van de nsico's voorgesteld Indien een risico als niet van toepassing wordt ingezet, wordt in het schema 'laag ingevuld (evt m.b v. afwijkende notatie) b) hoge risico's worden per onderdeel geconcretiseerd: c) In de - daarvoor in aanmerking komende - projectplannen en bestuurlijke voorstellen (zie verderop) zal het profiel opgenomen moeten worden waarbij zo concreet mogel:|k een aanvullende toelichting moet worden verstrekt bij risico's die hoog zijn ingeschat, d) Tevens dient daarbij per hoog risico te worden opgenomen hoe het betreffende risico beheerst zal gaan worden. e) Tussentijds zal bij de P&C-momenten verantwoording worden afgelegd over de oeheersing van de risico 's.

Daar waar de risico's zijn gewijzigd, als gevolg van de uitvoering van projecten / voorstellen zal het college en indien noodzakelijk de raad worden geïnformeerd: bij hoge nsico s voorzien van aanvullende toelichting en dito beheersmaatregelen en mogelijke heroverweging. 0 Na afloop van het project vindt evaluatie plaats (in het kader van plan-do-check-act) hierbij zal de projectevaluatie worden gespiegeld aan het vastgestelde risicoprofiel Bestaan en werking van nsicomanagement wordt daarmee ook geëvalueerd. Door deze permanente c q terugkerende aandacht voor de risico's krijgen deze haast als vanzelfsprekend de noodzakelijke aandacht van de verantwoordelijke (project)manager. Hij/zij is immers verantwoordelijk voor een adequate oeheersing en periodieke 'apportage hierover 33

Bewustwording en afweging

Risicomanagement begint op de eerste piaats met bewustwording. Deze bewustwording is tevens onderdeel var het afwegingsproces zowel ambtelijk als bestuurlijk Daarom wordt voorgesteld m i.v. 1 januari 2012 * In alle nieuwe projectplannen voortaan verplicht aandacht te besteden aan het risicoprofiel conform de speireofes zoais in paragraaf 3 2 s opgenomen Tevens dient dit voortaan bij herzieningen van projectplannen te geschieden In de standaarddccumenten die in het kader van projectmatig werken worden gebruikt, wordt mede naar aanleiding van de raadsevaluatie Bergse Haven en de adviezen die daaruit voortvloeiden inmiddels aandacht gevraagd voor de nsico s Nu volgt nog een meer specifiekere aanpassing die aansluit aan risicoprofiel en spelregels uit paragraaf 3 2 Aan het cluster Organisatie-ontwikkeling en Projecten het verzoek de documenten aan te passen. *Mede om de bestuurlijke bewustwording te bevorderen zal voortaan ook in aite adviesnota s voor het college en :n de raadsvoorstellen verplicht aandacht worden besteed aan het onderdeei "nsico s Dit wordt een afzonderlijk en dus verplicht voorgeschreven hoofdstuk in zowel het sjabloon van de adviesnota s als van de raadsvoorstellen.

Wanneer dit traject verder wordt gedigitaliseerd kan dit mogelijk technisch dusdanig worden uitgewerkt dat verplicht aandacht moet worden besteed een dit onderdeel Verzoek aan de Concernstaf om dit in te voeren waarbij het opnemen van eerdergenoemd risicoprofiel voor de hand ligt. Aanpassing van de sjablonen zal plaatsvinden in december zodat de nieuwe werkwijze vanaf 1 januari 2012 kan worden ingevoerd 3.4.

invoering bij grote projecten

Voor de implementatie van risicomanagement wordt nadrukkelijk gekozen voor een ingroeitraject Dat betekent dat - naast de voorgeschreven aandacht voor risico's in alle adviesnota's raadsvoorstellen en nieuwe projectplannen - zo spoedig mogelijk op basis van bovenstaande spelregels een risicoprofiel met toelichting wordt bepaald voor de grote projecten Vaststelling van deze risicoprofielen dient plaats te vinden door het college waarna overwogen kan worden informatie hierover te verstrekken aan de gemeenteraad Voorgesteld wordt deze inhaalslag (het bepalen en laten vaststellen van een risicoprofiel voor alle grote projecten) af te ronden uiterlijk einde 1- kwartaal 2012 De coördinatie van deze inhaalslag ligt bij de ambtelijke werkgroep grote projecten 3.5.

Bepalen methode berekening risico's

Alhoewel het betrekken van de risico's in de besluitvorming gevolgd door het managen van de risico s. belangrijker is dan het berekenen ervan, kan ook dit laatste aspect niet onderbelicht blijven zeker in verband met de huidige financiële positie van de gemeente en de relevantie van de weerstandsratio

Voorgesteld wordt de ontwikkeling van een methode om de risico s te berekenen verder uit te werken in een werkgroep, die bestaat uit de projectcontroller de teammanager F&A. de gemeente!i|ke beheerder van NARIS en een vertegenwoordiger uit de harde en uit de zachte sector De werkgroep brengt met het oog op de begroting 2013 uiterlijk medio 2012 advies uit aan de AWGP en vervolgens aan het MT en college. Op dit moment wordt aan de werkgroep reeds meegegeven dat maatwerk per project/onderdeel een belangrijk uitgangspunt moet zijn Mogelijk zal er zelfs geen sprake zijn van een eenduidige methode Risicomanagement (en berekening) op maat dus. Daarnaast dient de werkgroep te onderzoeken en adviseren of en hoe het NARiS-pakket ook n a de verdere implementatie van risicomanagement kan worden gebruikt. 3.6.

Registratie, bewaking en verantwoording

Aan het team Financiën & Audits de opdracht na te gaan hoe de hoge risico's centraal worden geregistreerd, centraal bewaakt (de betreffende budgethouder blijft primair verantwoordelijk) en verantwoord in de P&C-producten Ook over dit actiepunt dient medio 2012 duidelijkheid te zijn, zodat zowel in het 2- concernbericht als in de begroting 2013 een compleet overzicht basis is voor de verantwoording en raming.

4. Wat betekent dit concreet?

ramen aan de siag om de nsicc's 'e beheersen' Zeker m een tijd van schaarse middelen, maar vooral ook door de huidige slechte vermogenspositie van de gemeente, dient risicomanagement een belangrijk onderdeel var de afwegingsprocessen en var. de reguliere bedrijfsvoering te zijn. De afdelingsmanagers zijn ais budgethouder primair verantwoordelijk voor het benoemen, beheersen en verantwoorden van de risico's van de orcjecten en processen van hun afdeling. Er is een pragmatische invoer ng voorgesteld. Cie bestaat op de eerste oiaats uit » op een gestructureerde wijze aandacht voor risico's in projectplannen, adviesnota s er raadsvoorstellen, en alsmede verantwoording van de beheersing; zo spoedig mogelijk voor de huidige 11 grote projecten een risicoprofiel met toelichting opstellen. In het 1« halfjaar 2012 zal vervolgens aandacht worden besteeö aan het bepalen van de methode hoe voor de gemeente zoveel mogelijk eenduidig de risico's zijn te Derekenen *• de registratie bewaking en verantwoording van de risico s Op deze manier ontstaat een ingroeitraject en over enige bd is risicomanagement voor alle bestuurlijke afwegingen en projecten een regulier onderdeel van afweging, beneersing en verantwoording. Qua planning ziet de verdere implementatie van risicomanagement er als volgt uit.

Aanpassen sjabloon adviesnota en raadsvoorstel Risicoprofiel grote projecten Ontwikkelen methode berekenen risico's Ontwikkelen centrale registratie en verantwoording D &C-producten

Met de voorgestelde implementatie van risicomanagement wordt verder bijgedragen aan de (financiële) beheersing van de gemeente Bergen op Zoom

Gemeente tl Bergen op Zoom

Datum

22 november 2011

Toestel

Van

Aan

Werkgroep 'Doorlichting plan Bergse Haven'

Afdeling

Coliege van Burgemeester en Wethouders N.v.t.

Cc

Ambtelijke werkgroep grote projecten, MT. J. Rutten. L.M.E.C Lommers. Accountant

Onderwerp

Positionering projectcontroller

Geachte leden van de werkgroep De aanstelling van de projectcontroller behoorde tot de aanbevelingen van de Bestuurlijke Werkgroep Bergse Haven. Door deze bestuurlijke werkgroep is de rol van de projectcontroller omschreven. Deze luidt: "De projectcontroller adviseert budgethouder en toetst het 'in control1 zijn van het project De projectcontroller heeft specifieke aandacht voor de integrale informatievoorziening voor sturing op grote projecten.' Daarnaast is in de handleiding projectmatig en programmatisch werken van de gemeente Bergen op Zoom een definitie opgenomen van de rol van de projectcontroller Deze luidt: "De projectcontroller is de sparringpartner van de profecMder bij de bewaking van doelen, tijd. capaciteit, budget, externe financiering, risicomanagement en planning-control (gedurende het project, van start tot afronding}.' Er bestaat een discrepantie tussen beide definities. De rol van de projectcontroller is nieuw voor de gemeente Bergen op Zoom. Het is van belang om duidelijkheid te verkrijgen over de rol en positie van de projectcontroller binnen de organisatie. In dit memo is het resultaat te lezen van de discussie die eerder heeft plaatsgevonden in de ambtelijke werkgroep grote projecten. Dilemma 1:

Ondersteunt de projectcontroller de Raad of het College?

Raad Projectcontroller maakt geen deel uit van de ambtelijke organisatie en staat op grote afstand van de projecten.

«

College

Projectcontroller ondersteunt direct bij de actieve projectbeheersing.

De vraag is waar de projectcontroller wordt ondergebracht in de organisatie. Wanneer gekozen wordt dat de projectcontroller de Raad ondersteunt dan moet hij worden ondergebracht bij de griffie Wanneer de projectcontroller het College ondersteunt zijn er de volgende mogelijkheden Concernstaf waarbij het vertrekpunt vooral is ingegeven vanuit beleidscontrol Afdeling Middelen waarbij het vertrekpunt vooral is ingegeven vanuit financiële control

De volgende overwegingen hebben de discussie bepaald: ­ Projectbeheersing is in de eerste plaats een verantwoordelijkheid van het College; ­ Financiële control is het vertrekpunt voor de projectcontroller; ­ De projectcontroller moet op efficiënte en effectieve wijze toegang hebben tot benodigde gegevens; ­ De projectcontroller ncht zich primair op de projecten die door het College zijn benoemd als groot project: ­ De activiteiten van de projectcontroller moeten transparant zijn en vooraf bekend. Op basis van de overwegingen wordt de volgende keuze voorgesteld: ­ De projectcontroller ondersteunt het Coftege; ­ de projectcontroller stelt jaarlijks een werkprogramma op. gehoord hebbende de projectmanagers, budgethouders, MT/DT en College; ­ De projectcontroller is in de organisatiestructuur ondergebracht bij de afdeling Middelen. Dilemma 2:

Is de inhoudelijke focus van de projectcontroller generiek of specifiek?

Generiek

*

♦

De projectcontroller beziet projecten vanuit een integrale blik

Specifiek

De focus van de projectcontroller is ingegeven vanuit, een specifieke invalshoek, bijvoorbeeld financiën, juridisch of beleid

De volgende overwegingen hebben de dii ­ De projectcontroller heeft aandacht voor aspecten wan bedrijfsvoenng in plaats van alleen bijvoorbeeld financiële control: ­ De specialistsche advisering en control zijn reeds geborgd bij de ondersteunende afdelingen; ­ De projectcontroller borgt de beheersing van het project vanuit het perspectief van bedrijfsvoering; ­ De projectcontroller borgt de kwaliteit van (bestuurlijke) informatiestromen (betrouwbaarheid): ­ De projectcontroller borgt de afstemming van het projectbeiang versus organisatiebelangen; ­ De projectcontroller moet kunnen schakelen tussen een helicopterview en beheersaspecten op operationeel niveau. Op basis van de overwegingen wordt de volgende keuze voorgesteld: ­ De projectcontroller ondersteunt bij de rechtmatige, efficiënte en effectieve beheersing van grote projecten op alle bedrijfsvoeringsaspecten. Dilemma 3:

Is de projectcontroller onafhankelijk of betrokken?

Onafhankelijk

«

♦

De projectcontroller staat buiten het project en controleert vooral achteraf.

2 van 4

Betrokken

De projectcontroller maakt deel uit van de projectgroep en werkt mee aan de beheersing van het project.

De volgende overwegingen hebben de discussie bepaald: Onafhankelijkheid is een belangrijke factor: niet alleen in de positie van de controller maar vooral in de houding; - Wachten tot controle achteraf is te laat en heeft slechts een beperkte toegevoegde waarde: De projectcontroller handelt vanuit zorgvuldigheid en objectiviteit; De projectcontroller laat zich niet weerhouden om vervelende boodschappen expliciet te formuleren; De projectcontroller heeft commitment met het projectresultaten (versterken van het project door control); Indien daar aanleiding voor is kan de projectcontroller zich direct richten tot het MT/DT en College.

OD basis van de overwegingen wordt de volgende keuze voorgesteld: De projectcontroller geeft gevraagd en ongevraagd een review over alles wat direct of indirect met de projectbeheersing te maken heeft (onafhankelijkheid); De projectcontroller toetst of het feitelijk functioneren in overeenstemming is met geformuleerde normen/ gemaakte afspraken en maakt de consequenties inzichtelijk: De projectcontroller past hoor en wederhoor toe: De projectcontroller treedt tijdens de voorbereiding van besluitvormings- en voortgangsdocumenten op afs sparringpartner van de projectmanager De projectcontroller geeft een review op besiuitvormingsdocumenten en voortgangsrapportages: De projectcontroiier is geen lid van het projectteam; wei onderdeel van de projectorganisatie; De projectcontroller is onafhankelijk in zijn oordeel maar betrokken bij de projecten: De review van de projectcontroller is nevengeschikt aan het gereviewde voorstel en eventueel andere adviezen. Wat betekent dit concreet? De rol van de projectcontroiier luidt als volgt: De projectcontroller ondersteunt het college gevraagd en ongevraagd bij de rechtmatige, efficiënte en effectieve beheersing van grote projecten op alle bedrijfsvoeringsaspecten. De projectcontroiier is onafhankelijk in zjin oordeel maar betrokken bij de projecten.

Daarnaast zijn een aantal concrete afspraken gemaakt voor de uitoefening van de rol van de projectcontroller. De projectcontroller: Is in de organisatiestructuur ondergebracht bij de afdeling Middelen Past ambtelijk hoor- en wederhoor toe Treedt tijdens de voorbereiding van besluitvormings- en voortgangsdocumenten op als sparringpartner van de projectmanager Geeft een review op documenten die ter besluitvorming worden aangeboden en voortgangsrapportages Toetst of het feitelijk functioneren in overeenstemming is met de gestelde normen/ gemaakte afspraken en maakt de consequenties in zichtelijk Stelt jaarlijks een werkprogramma op, gehoord hebbende de projectmanagers, budgethouders, MT/DT en College

3 van 4

Daarnaast zijn er een tweetal randvoorwaarden geformuleerd: De ureninzet van de projectcontroller wordt toegerekend aan de projecten waarvoor de controller zijn activiteiten verricht De uitvoering vindt plaats conform het jaarlijks werkprogramma van de projectcontroller De projectcontroller richt zich op de projecten die door het College aangewezen zijn als groot project. In de zomer van 2011 zijn elf projecten geselecteerd als groot project. Er dienen nog nadere afspraken gemaakt te worden hoe nieuwe projecten hieraan worden toegevoegd

4 van 4

■p r­rrr x wr ~ ri T T 'in !iMTi|''|iiri| mwir" T '

T

™IFI

Gemeente tente jn j ] Bergen op Z o o m

Aan de werkgroep "Doorlichting plan Bergse Haven" In kopie aan de leden en duoburgerleden van de gemeenteraad van Bergen op Zoom

Uw kenmerk Uw brief Onderwerp:

Eindrapportage stunng grote projecten

Ons kenmerk

U11­026728

Ben. door

C D.J. , van Gooi

Afdeling C oncernstaf,

Datum 2

2 DEC 201?

Doorkiesnr

0164­277504

Bijlage(n)

|

Geachte leden van de werkgroep, Bijgaand zenden wij u de eindrapportage over "de implementatie van de verbeterpunten sturing grote projecten". De eindrapportage is gedaan aan de hand van de vastgestelde project formats. In het afgelopen jaar zijn we voortvarend aan de slag gegaan met de door u geformuleerde punten en het daarop door ons vastgestelde plan van aanpak. In deze eindrapportage vindt u daarvan het resultaat. Ook voorde komende jaren is een kwaliteitsverbetering en borging van de sturing in projecten onderdeel van de verandering in onze bedrijfsvoering. De eindrapportage betekent dus niet een einde van de activiteiten. Graag treden wij met u in overleg over de eindrapportage, inclusief de genoemde activiteiten die voor het jaar 2012 voor ons liggen. Een goede afstemming tussen uw werkgroep, de commissie voortgang grote projecten en ons college is noodzakelijk. Hiertoe willen wij graag vasthouden aan het periodiek overleg vanuit het college met uw werkgroep tot in ieder geval 1 mei 2012. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Mocht u over deze brief nog vragen of opmerkingen hebben dan kunt u contact opnemen met de heer J Sengers, afdelingsmanager C oncernstaf, bereikbaar via telefoonnummer 0164 ­ 277 773. Hoogachtend, het college van burgemeester en wethouders van Bergen op Zoom,

secretaris,

burgemeester

i Drs. J.M.M. Th. J '* ■. > , v . ,.­­,yJPA LOCO­SCT"

­­••■­

Jacob Obrechtlaan 4 4611 AR Bergen op Zoom E stadskantoor@Dergenopzoom.nl

Postbus 35 4600 AA Bergen op Zoom I www.bergenopzoom.nl

T140164 F (0164)24 97 24 KvK 20169091

B nvBNG rek. nr 28.50.00.942 B IBAN.NL41BNGH 0285000942 B BIC : BNGHNL2G

Jill

UjQ.

©

Projecteindrapport Sturing grote projecten

Projectleider (Gedelegeerd) opdrachtgeverParaaf goedkeuring opdrachtgever:

J. Sengers/D. van Gooi L. Spindler Datum

1. Inleiding "Het beheersen van projecten is zonder enige twijfel één van de grootste uitdagingen voor gemeenten. Zeker nu, tijdens de economische crisis, en mede als gevolg hiervan, de noodzakelijk te realiseren bezuinigingen. Projectbeheersing en -sturing zijn dan ook cruciaal. Dat is de basis voor goed bestuur." Deze openingszinnen zijn afkomstig uit de begeleidende brief van accountantskantoor Deloitte & Touche bij het rapport Gemeente Governance - Projecten in Control. Dit rapport heeft zij in juni 2011 aan de gemeenteraad Bergen op Zoom aangeboden. Het rapport is opgesteld voor gemeenten die in deze economische tijden steeds meer moeite ondervinden om projecten te beheersen en te sturen. Een krimpende begroting, er komt minder geld van het rijk naar de gemeente toe, een krimpend ambtenarenapparaat en een toenemend takenpakket bemoeilijken de dagelijkse praktijk. De risico's en valkuilen voor het wel of niet laten slagen van projecten, zijn in deze sterk wisselende omstandigheden elke dag anders. Dit vraagt flexibiliteit maar ook een andere aanpak.

De belangrijkste problemen kunnen niet worden opgelost binnen hetzelfde kader waarin ze gecreëerd zijn." {Albert Einstein)

Andere aanpak noodzakelijk De noodzaak tot een andere aanpak bij sturing van projecten is bevestigd door de bevindingen van de werkgroep Doorlichting plan Bergse Haven, hierna te noemen: uw werkgroep. De gemeenteraad heeft op 30 september 2010 besloten over te gaan tot het instellen van deze werkgroep. Belangrijkste reden was dat er lering getrokken moet worden uit het verleden. Bij onze inwoners bestaat ook grote zorg over de financiële problemen waarmee onze gemeente wordt geconfronteerd. Zij verwachten van het gemeentebestuur dat verantwoorde oplossingen worden gevonden en een goed toekomstperspectief wordt geboden. In het eindadvies van uw werkgroep zijn negen aanbevelingen opgenomen. Deze aanbevelingen zijn door het college van B& W vertaald naar een plan van aanpak waarmee in 2011 direct aan de slag is gegaan. Over de stand van zaken is in de tussenrapportage van 21 juli 2011 een doorkijk gegeven.

Bestandsnaam: Projecteindrapport Datum opgeslagen: 14-12-11

Pagina:

2 van 10

Voor u ligt nu de eindrapportage waarin aan bod komen: 1. De geïmplementeerde activiteiten binnen de gemeentelijke organisatie en het bestuur aan de hand van de gedane aanbevelingen. 2. Een doorkijk naar het jaar 2012 en de te ondernemen vervolgacties. Leeswijzer rapportage De rapportage is geschreven vanuit de activiteiten en instrumenten die door ons college binnen de ambtelijke organisatie zijn ontplooid en ontwikkeld aan de hand van de gedane aanbevelingen. De aanbevelingen bevatten echter ook elementen van ontwikkeling binnen uw raad. Het college ondersteunt en geeft waar mogelijk adviezen over deze ontwikkeling, maar daarmee wordt niet uitputtend op de aanbevelingen gereageerd.

Bestandsnaam: Projecteindrapport Datum opgeslagen: 14-12-11

Pagina:

3 van 10

2. Projectresultaten Vertrekpunt voor de eindrapportage vormen de aanbevelingen vanuit de werkgroep. Centraal staat de vraag: welke activiteiten en acties zijn uitgezet die aan deze aanbevelingen gevolg geven? De aanbeveling wordt, in ingekorte vorm herhaald, en direct voorzien van een rapportage. Aanbeveling 1 1 (...) De burger moet van raad en college kunnen verwachten dat de politieke besluitvorming is gebaseerd op goed onderbouwde voorstellen; de bewaking van de voortgang van projecten moet aan goede kwaliteitseisen voldoen. De burger moet op de juiste wijze periodiek worden geïnformeerd. Rapportage 1 Een goede besluitvorming is gebaat bij een goede voorbereiding. Een goede besluitvorming binnen uw raad is onlosmakelijk verbonden met een goede besluitvorming binnen ons college. Onze besluitvorming vormt immers de voorbereiding voor uw besluitvorming. In dit kader is het B&W proces tegen het licht gehouden. De vraag of een voorstel besluitrijp is, dient altijd met 'ja' te worden beantwoord, voordat dit wordt voorgelegd aan het bestuur. Het B&W voorstel is nu vanuit de argumentatie opgebouwd. Dit betekent dat een collegevoorstel gebaseerd is op voors en tegens, inclusief risico's die aan het voorstel kleven. Ook is een financiële en communicatie paragraaf opgenomen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BergenOpZoom&id=199abfb7-7348-4637-ab6e-2cf86ee741e9