CConstaterende datBergen op Zoom
Koppel je AI →
Document · PDF

Gemeentelijk waterprogramma (GWP) 2024-2027 Bergen op Zoom

Beeldvorming 16 november 2023, gemeente Bergen op ZoomBij agendapunt: Gemeentelijk Waterprogramma RVB23-0069, Verordening Hemelwater, RVB23-007027.165 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

is. Gemeente įj Bergen op Zoom

27 september 2023

í^ARCADIS

«ARCŴDIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

Contactpersoon VERA KUSTERS Adviseur Klimaatadaptatie en Stedelijk Water

M 06 2132 1731 E vera.kusters@arcadis.com

2

Arcadis Nederland B.V. Postbus 1018 5200 BA 'sHertogenbosch Nederland

ŴARCÄDIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

Inhoudsopgave 1

2

3

4

3

4.4

Overige zorgplichten in de waterketen

29

4.5

Bijdragen aan klimaatbestendigheid

30

Inleiding

4

4.6

Bijdragen aan een goede waterbalans

31

1.1

Functies en geldigheidsduur

5

4.7

Bijdragen aan waardevol water

32

1.2

Scope

5

1.3

Samenwerking in de regio

6

1.4

Omgevingswet

6

1.5

Leeswijzer

7

Huidige situatie

8

2.1

Areaal en toestand

9

2.2

Terugblik en aandachtspunten

11

2.3

Ontwikkelingen

12

Visie en ambitie

15

3.1

Visie

17

3.2

Leidende principes

17

3.3

Basisopgave en Speerpunten

18

5

6

7

U itvoeri ngsprogramma

33

5.1

Gezamenlijk programma

34

5.2

Gemeentelijk programma

34

Middelen

36

6.1

Personele middelen

37

6.2

Financiële middelen

37

Bijlagen

46

Bijlage A Wettelijk kader

47

Bijlage B Taken en bevoegdheden

49

Bijlage C Overzicht lozingspunten

52

Bijlage D Referentieschema Stedelijk waterbeheer

54

Bijlage E Waterketenvisie Water- en Klimaatkring West

66

Strategie en verankering

20

Bijlage F Grondwaterbeschermingsgebieden

68

4.1

Afvalwater

21

Bijlage G Kwaliteitsfilter videoinspectie

69

4.2

Hemelwater

22

4.3

Grondwater

27

Colofon

74

ŴARCÄDIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027 BERGEN OP ZOOM 1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

1

3 Visie en ambitie

INLEIDING Bergen op Zoom ligt in een aantrekkelijke regio. Het is een fijne gemeente om in te wonen, werken en leven. Om dit zo te houden moet onder andere het watersysteem in het bebouwde en landelijke gebied tegen een stootje kunnen. Bergen op Zoom gaat voor een duurzame en klimaatbestendige gemeente. Voorliggend Gemeentelijk Waterprogramma (hierna: GWP) is een bouwsteen om dit te realiseren. Het laat zien hoe we als gemeente Bergen op Zoom (verder) werken aan een robuust en flexibel riool- en watersysteem. Het beschrijft wat we willen bereiken en wat de rol is van burgers en bedrijven. Het GWP is een goed planinstrument om mee te kunnen bewegen met de trends en ontwikkelingen binnen dit vakgebied. Zo is er bijvoorbeeld sprake van extremer weer door klimaatverandering, een veranderende verhouding tussen overheid en burgers en verandering in wetgeving. We stellen periodiek een nieuw plan op. Dit GWP is opgesteld voor de planperiode 2024-2027 en volgt het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) van 2020-2023 op.

4

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

á

ŴARCÄDIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027 BERGEN OP ZOOM 1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

1.1

3 Visie en ambitie

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

FUNCTIES EN GELDIGHEIDSDUUR

Het GWP beschrijft de uitdagingen die voor ons liggen, wat we op korte en lange termijn willen realiseren, wat we gaan doen en hoe we dit zo duurzaam mogelijk financieren vanuit de rioolheffing. Het GWP vervult vier hoofdfuncties: 1. 2. 3. 4.

Kader gemeentelijke zorgplichten overzicht beleidskeuzes en ambities ten aanzien van stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Interne afstemming met andere vakdisciplines binnen de gemeentelijke organisatie en met onze waterpartners. Externe afstemming met burgers en bedrijven. Continuïteit en voortgangsbewaking vanwege de relatief lange levensduur van stedelijke watervoorzieningen en kapitaalintensieve investeringen is een lange termijn aanpak essentieel (begroting, investeringen en evaluatie).

De Wet milieubeheer schrijft geen geldigheidsduur voor, hierin wordt de gemeente vrijgelaten. Om het zorgproces voor de riolering gaande te houden en aan te sluiten bij een raadsperiode hebben we gekozen voor een geldigheidsduur van vier jaar: 2024 tot en met 2027. De riolering ligt echter veel langer dan deze planperiode onder de grond. Om deze reden is dit GWP opgesteld met een doorkijk over de gehele gebruiksduur van de riolering. De rioolheffing en de lange termijn doelstellingen zijn (mede) gebaseerd op deze doorkijk.

1.2

SCOPE

Het GWP heeft meerdere raakvlakken met andere plannen en beleidsvelden binnen en buiten de gemeente. Onderstaande figuur schetst raakvlakken binnen de gemeente Bergen op Zoom:

5

Figuur 1 Raakvlakken Gemeentelijk Waterprogramma Bergen op Zoom Er zijn een aantal dominante ontwikkelingen die directe aanleiding geven om deze planperiode verder te denken dan de traditionele invulling van de gemeentelijke watertaken. Ten eerste is dit het streven naar een klimaatbestendige leefomgeving. Hierdoor ontstaan nog meer dan vroeger raakvlakken met andere beleidsvelden die bijdragen aan de ruimtelijke inrichting: groen, weg en nieuwbouwplannen. Ten tweede is dit de komst van de Omgevingswet, die de vorming van een integrale omgevingsvisie, -plan en programma's verplicht stelt. Daarnaast hebben we communicatie en duurzaamheid hoog in het vaandel staan en willen we bewoners en bedrijven actief betrekken bij (uitvoering)plannen.

á

ŴARCÄDIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027 BERGEN OP ZOOM 1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

1.3

3 Visie en ambitie

SAMENWERKING IN DE REGIO

We werken als gemeente Bergen op Zoom samen met waterschap Brabantse Delta, gemeenten Halderberge, Moerdijk, Roosendaal, Steenbergen en Woensdrecht, Brabant Water en Evides binnen het samenwerkingsverband Water- en Klimaatkring West (WKW). Dit is een werkregio in het kader van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). De werkregio heeft als doel: "

"

Klimaatadaptatie: de regio klimaatbestendig en waterrobuust maken, zodat we in 2050 goed om kunnen gaan met het steeds vaker voorkomend extreem weer en voorbereid zijn op watertekorten, wateroverlast, overstromingsrisico's en een warmer klimaat. Waterketen: Het verder professionaliseren van de beheertaken in de waterketen en de (personele) kwetsbaarheid verminderen.

De werkregio geeft gezamenlijk invulling aan beleid en strategie, met behoud van verschillen per bestuurlijke organisatie. Specifieke taken worden centraal binnen de Water- en Klimaatkring West en/of SWWB (Samenwerken aan Water in Midden en West Brabant) uitgewerkt op basis van doelmatigheid. De waterketen bestaat uit alle schakels die nodig zijn om water te winnen en uiteindelijk na gebruik weer gezuiverd te lozen. De waterketen bevat ook het oppervlakte watersysteem. De primaire doelen betreffen: " " " "

6

Beschermen van de volksgezondheid Bijdragen aan voldoende schoon water Zorgen voor droge voeten Bijdragen aan een goed en duurzaam leefmilieu

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

Bij het invullen van de zorgplichten riolering streven we naar zo laag mogelijke maatschappelijke kosten. Bij het treffen van maatregelen beschouwen we de integraliteit tussen alle zorgplichten in de waterketen. De waterketen omvat het totale watersysteem, van oppervlakte- en grondwater tot aan de drinkwatervoorziening en afvalwaterketen. Als waterpartners stellen we gezamenlijk beleid op en geven het een 'couleur locale'. Om te komen tot voorliggend GWP hebben we het bestaande plan geactualiseerd op basis van gezamenlijke ambities en beleidskeuzes. Ook de financiële aspecten zijn herzien op basis van nieuwe inzichten en informatie.

1.4

OMGEVINGSWET

Na het van kracht worden van de omgevingswet (voorzien 1 januari 2024) is het gemeentelijk rioleringsplan niet langer een wettelijk verplichte planvorm maar kunnen elementen hiervan opgaan in respectievelijk de omgevingsvisie, -plan en -programma. Toch stellen we met dit GWP een opvolger van het GRP op. Het is immers een effectief planinstrument om de rioleringszorg te borgen en activiteiten af te stemmen. Daarbij houden we rekening met de beoogde opzet van de Omgevingsvisie, het Omgevingsplan en de programma's. Omgevingsvisie In de gemeentelijke Omgevingsvisie worden lange termijn beleidsdoelen opgenomen en kan worden aangegeven met welke instrumenten die beleidsdoelen zullen worden nagestreefd. Hoofdstuk 3 omvat de visie, ambitie, doelstellingen en leidende principes als bouwstenen voor de gemeentelijke Omgevingsvisie. Omgevingsplan In het Omgevingsplan worden alle regels ten aanzien van de fysieke leefomgeving opgenomen. De beleidsregels maken onderdeel uit van het beleidskader zoals opgenomen in hoofdstuk 4 en de bijlagen. Op onderdelen zijn regels gekoppeld aan (de functies in) gebieden en geven we expliciet aan als sprake is van een

á

ŴARCÄDIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027 BERGEN OP ZOOM 1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

verplichting. Met de komst van de Omgevingswet vervallen bepaalde regels op Rijksniveau en hebben we keuzevrijheid om deze over te nemen of los te laten. Omgevingsprogramma Een Programma is een pakket van beleidsvoornemens en maatregelen om omgevingswaarden of doelen in de leefomgeving te bereiken en daaraan te blijven voldoen. De voorgenomen acties en (gebiedsgerichte en gezamenlijke) maatregelen voor het thema (stedelijk) water en de bijbehorende financiële middelen zijn opgenomen in hoofdstukken 5 en 6.

1.5

LEESWIJZER

Hoofdstuk 2:

Beeld van de huidige situatie

Hoofdstuk 3:

Evaluatie afgelopen planperiode en beeld van areaal en toestand Visie en ambities

Hoofdstuk 4:

Omschrijving wat we de komende periode en op lange termijn willen bereiken Strategie en verankering

Hoofdstuk 5:

Hoe we de ambities gaan realiseren, bijbehorende beleidskaders en een vooruitblik op de juridische verankering daarvan Uitvoeringsprogramma

Hoofdstuk 6:

Het maatregelenprogramma voor de komende planperiode Middelen Benodigde personele en financiële middelen, evenals onderbouwing van de rioolheffing (Kostendekkingsplan)

Bijlagen

7

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

á

ŴARCÄDIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027 BERGEN OP ZOOM 1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

HUIDIGE SITUATIE Om de goede dingen goed te kunnen doen, is inzicht nodig in de ontwikkeling van het te beheren areaal, de toestand van de objecten en in het functioneren van het systeem. Dit hoofdstuk geeft een indruk hoe we ervoor staan. Ook kijken we terug op wat er goed gaat en waar er verbetering gewenst is. Dat vertaalt zich in aandachtspunten voor dit GWP voor de komende planperiode.

8

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

á

ŴARCÄDIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027 BERGEN OP ZOOM 1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

2.1

3 Visie en ambitie

AREAAL EN TOESTAND

Onderstaand is een overzicht opgenomen van het areaal, de toestand en het functioneren.

Kenmerken Voor het inzamelen en transporteren van het vrijkomende afval- en regenwater beschikken we als gemeente Bergen op Zoom over een rioolstelsel met een totale lengte van circa 550 km en 50 rioolgemalen. Om ervoor te zorgen dat tijdens extreme neerslag geen wateroverlast optreedt, is het rioolstelsel voorzien van riooloverstorten en hemelwaterlozingspunten. Speciale rioolvoorzieningen (bergbezinkbassins) beperken de vuiluitworp van de riolering naar het oppervlaktewatersysteem. Het afvalwater in het buitengebied wordt ingezameld met 241 pompunits en verpompt via 82 km aan persleidingen. Al dit afvalwater wordt gezuiverd op de rioolwaterzuiveringsinrichtingen (RWZI) Bath en Halsteren.

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

160 140 120 100 80 60 40 20 0

■ Gemengde riolering

Vuilwater-riolering

a Hemelwater-riolering

Figuur 2 Leeftijdsopbouw vrijverval riolering. Lengte (km) en periode van aanleg

Binnen de gemeente Bergen op Zoom liggen drie grondwaterbeschermingsgebieden: Mondaf, Lievensberg, en Halsteren (zie bijlage F). Lozingen op oppervlaktewater en/of in de bodem kunnen een bedreiging vormen voor de grondwaterkwaliteit. In de gebiedsdossiers drinkwaterwinningen zijn maatregelen opgenomen die wenselijk zijn om het grondwater (en hiermee het drinkwater) te beschermen en wie deze het beste kan uitvoeren. De kosten van deze maatregelen vallen niet onder dit GWP. Het stedelijk watersysteem in Bergen op Zoom kent in 2024 een totale vervangingswaarde van C 575 miljoen. In Tabel 1 staan de belangrijkste kenmerken van dit stedelijk watersysteem. In Bijlage C is een overzicht met lozingspunten opgenomen. Figuur 3 Leeftijdsopbouw riolering naar categorie

9

6 Middelen

á

ŴARCÄDIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027 BERGEN OP ZOOM 1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

Tabel 1 Voorzieningen stedelijk watersysteem in beheer bij gemeente Bergen op Zoom, mei 2023 Vrij vervalriolering 550 km totaal 153 201 169 3 24

km gemengd km hemelwater (incl. DT) km vuilwater km duikers km overig (overstortleiding)

Hemelwatervoorzieningen ^.000 m3 infiltratiekratten/ lavakoffers 5.035 m2 wadi's/groene bergingen

Mechanische riolering 82 km persleidingen 50 241

Rioolgemalen Minigemalen

Overig 5 bergbezinkbassins 153 externe overstorten 56 HWA uitlaten 144 km drainage 24.118 kolken 139 meetpunten

Kwaliteitstoestand Inspecteren We inspecteren jaarlijks 10% van het areaal aan riolering. Risicogebieden inspecteren we met een hogere frequentie bijvoorbeeld gerelateerd aan meldingen. Op die manier houden we een goed beeld van de toestand van het rioolstelsel en kunnen we de inspectieresultaten en actuele knelpunten meewegen in het beheer en de vervangingsplanning van de riolering (meer over de vervangingsplanning in paragraaf 6.2). Kwaliteitsbeoordeling We hebben voor Bergen op Zoom een kwaliteitsfilter ontwikkeld om de verschillende toestandsaspecten te beoordelen. We clusteren aspecten tot één kwaliteitsbeoordeling op basis van 'waterdichtheid', 'stabiliteit' en 'afstroming' per rioolstreng. Aan de hand hiervan bepalen we het moment van ingrijpen (kwaliteit slecht op enkele locaties of de gehele lengte). Hiervoor hanteren we het afwegingskader opgenomen in Bijlage G.

10

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

De kwaliteitsbeoordeling toetsen we aan twee maatstaven, te weten de waarschuwingsmaatstaf en de ingrijpmaatstaf. Wanneer de kwaliteit onder een bepaalde norm komt (waarschuwingsmaatstaf) dan weten we dat het riool nader in de gaten moet worden gehouden. Indien de kwaliteit nog lager is en niet meer voldoet aan de ingrijpmaatstaf dan dienen we een renovatie of vervanging uit te voeren. Voor strengen met een ingrijpmaatstaf gaan we na of de kwaliteit van de streng slechts op enkele locaties slecht is of dat de kwaliteit over de gehele lengte van de streng slecht is. Aan de hand van deze beoordelingen brengen we de benodigde rioolreparaties in beeld en stellen we zo nodig de vervangingsplanning bij (meer over de vervangingsplanning in paragraaf 6.2).

Functioneren van het systeem Impact klimaatverandering Om inzicht te krijgen in het effect van klimaatverandering op het functioneren van het stedelijk watersysteem zijn stresstesten uitgevoerd. Extreme neerslag, langdurige droogte en hitte hebben hun weerslag op het systeem (denk aan kwetsbare locaties voor wateroverlast, verslechterde waterkwaliteit en grondwateroverlast). Aanvullend geeft de Klimaatonderlegger van Bergen op Zoom (zie Figuur 4) een integrale analyse van deze kwetsbaarheden weer (in relatie tot bodem, water, groen en atmosfeer) en waar juist kansen liggen. Een samenvatting van resultaten en vertaling naar strategie staat in de Bergse Adaptatiestrategie (2023). Jaarlijks worden er verbetermaatregelen aan het riool uitgevoerd waarbij kwetsbare locaties voor wateroverlast structureel worden aangepakt. De gemeente is zich er van bewust dat de gevolgen van klimaatverandering niet op te lossen zijn door vergroting van riolering. Bij (her-)inrichting van de openbare ruimte zal dan ook meer rekening gehouden worden met alternatieve waterberging en benutten van de bovengrondse ruimte alvorens het water gedoseerd afgevoerd of geïnfiltreerd kan worden. Uitgangspunt is het voorkomen van schade als gevolg van water in het openbaar gebied.

Bij maatregelen die de grondwaterstand kunnen beïnvloeden, worden zowel risico's op grondwateroverlast als -onderlast (verdroging) als aandachtspunten

á

ŴARCÄDIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027 BERGEN OP ZOOM 1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

meegewogen. Bijvoorbeeld in de keuze voor niet of juist wel infiltreren van hemelwater in de bodem. Brabantse Wal De ligging van de Brabantse Wal is erg bepalend voor de kwel- en infiltratiestromen in het gebied. Vanwege de (fijne) zandgronden vindt veel infiltratie op de Brabantse Wal plaats. Vanaf de hoger gelegen zandgronden stroomt het grondwater vervolgens naar de lagergelegen gebieden, ten westen van de Brabantse Wal waar het water als kwel naar boven stroomt. Het grootste gedeelte van de aandachtsgebieden voor grondwateroverlast bevindt zich (onmiddellijk) aan de rand van de Brabantse Wal.

4 Strategie en verankering

2.2

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

TERUGBLIK EN AANDACHTSPUNTEN

Om aandachtspunten voor de komende planperiode in beeld te brengen, kijken we terug naar de afgelopen planperiode. Zowel gezamenlijk als waterpartners in de regio, als individueel.

Evaluatie samenwerkende waterpartners Als waterpartners hebben we elkaar in de afgelopen planperiode nog beter leren kennen en er is inmiddels een voldoende vertrouwensbasis om bepaalde zaken gezamenlijk en efficiënt op te pakken. De verantwoordelijkheden zijn goed vastgelegd en het gezamenlijk optrekken bij beleid vertaalt zich in kennisopbouw en onderlinge afstemming. De uitbreiding van watertaken met klimaatzaken is erg waardevol gebleken. Als waterpartners maken we gebruik van elkaars bouwstenen, bijvoorbeeld de subsidieregeling klimaat. Het is wel zaak om een gezonde balans te houden tussen het gezamenlijk optrekken bij de gemeentelijke watertaken en bij klimaatzaken. Het ambitieuze uitvoeringsprogramma blijft op gespannen voet staan met de beschikbare personele capaciteit. Door onderbezetting en personele wisselingen zijn activiteiten doorgeschoven naar de komende planperiode. Kwetsbaarheid van de organisatie is een blijvend aandachtspunt.

Aandachtspunten gemeente Bergen op Zoom " Afvoer van (hemel)water via de riolering heeft zijn beperkingen. Dat vraagt om een andere kijk op de fysieke ruimte en acceptatie van tijdelijk hinder.

Figuur 4 Klimaatonderlegger Bergen op Zoom

11

" Er is in de gemeente de afgelopen jaren een groeiend besef dat we met name wateroverlast niet opgelost krijgen met alleen maatregelen in de openbare ruimte. Particulieren moeten hierin ook hun rol (meer) gaan pakken. " We willen meer toe naar een totale waterketen benadering voor specifieke gebieden, in plaats van alleen vanuit de zorgplichten per organisatie te handelen. " De komende periode staan we, door personele krapte zowel intern als extern, voor de uitdaging om de totale vervangingsplanning daadwerkelijk te realiseren. " Hoge inflatie bemoeilijkt de realisatie van het uitvoeringsprogramma.

á

ŴARCÄDIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027 BERGEN OP ZOOM 1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

2.3

3 Visie en ambitie

ONTWIKKELINGEN

Het gemeentelijke waterbeheer staat niet op zich, maar is continu in beweging door diverse uitdagingen en ontwikkelingen. De belangrijkste zijn onderstaand beschreven en vormen de basis voor de speerpunten komende planperiode (hoofdstuk 3). Klimaatverandering Het klimaat is aan het veranderen en leidt tot meer extremen. Het wordt natter, droger en warmer. In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) zijn doelstellingen opgenomen om in 2050 een klimaatrobuuste leefomgeving te hebben. Het (hemel)watersysteem en de afvalwaterketen moet de neerslag zo goed als mogelijk kunnen verwerken. Het besef is er dat dit niet meer uitsluitend met grotere rioolbuizen is op te vangen, maar dat een integrale aanpak noodzakelijk is. We zullen in het kader van klimaatadaptatie een afweging moeten maken tussen het accepteren of beperken van schade door wateroverlast bij extreme buien. Deze aanpak richt zich op afstemming binnen de waterketen, in de openbare ruimte (klimaatadaptatie) en op particulier terrein. Naast extremere neerslag is verdroging een klimaatadaptatie opgave die plek heeft in het GWP. De afgelopen jaren hebben we te maken gehad met langdurige perioden van droogte. Door langdurige droogte kan schade ontstaan aan funderingen en gebouwen, aan groenvoorzieningen en mogelijk ook aan infrastructuur.

Daarnaast zijn tijdens periode van droogte aanvullende kosten nodig voor het bewateren van de beplanting. Door droogte komen ook sectoren onder druk te staan zoals voedsel en drinkwaterproductie en (proceswater en koeling voor) industrie. Ook neemt de schade aan de natuur en het risico op natuurbranden en waterkwaliteitsproblemen toe. Omdat het grondwatersysteem in Brabant nog steeds onder druk staat heeft provincie Noord-Brabant in 2018 nieuw grondwateronttrekkingsbeleid vastgesteld. De uitvoeringsregels zijn gericht op waterbesparing, terugdringen laagwaardig gebruik en minder consumeren. Recent zijn er in de provincie Noord-Brabant nieuwe ontwikkelingen in het grondwaterdossier, op weg naar een Droogteagenda voor

12

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

Brabant 2040. Met dit GWP willen we hieraan een bijdrage leveren en Bergen op Zoom minder kwetsbaar maken voor droogte. Droogteagenda Brabant Rondom de droogteopgave en het grondwaterdossier spelen belangrijke ontwikkelingen in Noord-Brabant, ook voor de gemeente Bergen op Zoom. Met het Grondwaterconvenant 2021-2027 sloten 13 Brabantse (water)partijen een overeenkomst om samen te werken aan herstel en bewaking van de grondwaterbalans. In september 2022 bracht de adviescommissie Droogte met het rapport "Zonder water, geen later" voorstellen uit voor de aanpak van droogte in Brabant. De acties uit het Grondwaterconvenant (korte termijn tot 2027) en het adviesrapport (gericht op lange termijn 2040) zijn gecombineerd tot een Droogteagenda 2040 voor Brabant. Bij de Droogteagenda zijn ook gemeenten betrokken. In Bergen op Zoom borgen we de Droogteagenda waar mogelijk in ons beleid.

Water en bodem sturend Eeuwenlang hebben we het water en bodem aangepast, zodat we hier fijn kunnen wonen en leven. Door een veranderend klimaat lopen we steeds vaker tegen de grenzen van het water- en bodemsysteem aan en staat een veilig en gezonde leefomgeving onder druk. Bij ruimtelijke ontwikkelingen zetten we in op water en bodem als sturend element. We werken vanuit de randvoorwaarden die het water- en bodemsysteem stellen. Zo houden we publieke kosten voor risicomitigatie en schadelijke neveneffecten beperkt en passen we het principe 'niet afwentelen' toe. We willen keuzes niet afwentelen op de toekomstige generaties, andere gebieden of functies en van privaat naar publiek. We houden meer rekening met extremen en beschouwen het omgaan met wateroverlast, droogte en de bodem in samenhang. Nederland moet van een vergiet weer een spons worden. Structurerende keuzes zijn hierin voldoende water, schoon en gezond water en ruimte voor water.

á

ŴARCÄDIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027 BERGEN OP ZOOM 1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

Water en Bodem Sturend Op landelijk niveau wordt gewerkt aan de uitwerking van het principe Water en Bodem Sturend. 25 november 2022 heeft het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat per brief aan de Tweede Kamer het belang van onze bodem en ons water benadrukt. In de brief staan concrete, sturende en verstrekkende keuzes ten aanzien van water en bodem, die vragen om een integrale aanpak. Met het GWP sorteren we waar mogelijk voor op deze ontwikkeling en wat het betekent in de lokale context van gemeente Bergen op Zoom. Een greep uit de structurerende keuzes: "

* * * * * *

We creëren ruimte voor het vasthouden, bergen en afvoeren van water in onze ruimtelijke inrichting, landgebruik en landbeheer. Dit wordt vanaf heden door het Rijk, de waterschappen, provincies en gemeenten uitgewerkt en in de gebiedsprogramma's opgenomen. We passen de maatlat voor een klimaatadaptieve en natuurinclusieve bebouwde omgeving toe. Er komen afspraken om de bodem minder te bedekken, voor een gezondere bodem, minder hitte en wateroverlast. Denk aan minder stenen in de stad. Op verschillende plekken komt een hoger grondwaterpeil. Per gebied bekijken de betrokkenen in welk tempo welk doel kan worden bereikt. Water moet van goede kwaliteit blijven en bedrijven en inwoners gaan 20X minder drinkwater gebruiken. Lokale overheden worden verzocht zowel op dijken de biodiversiteit te bevorderen als binnendijks ruimte te zoeken voor natuurlijke achteroevers; We versterken de regie op de inrichting van de ondergrond. Rijk en gemeenten ontwikkelen hiervoor een gezamenlijk instrument.

Uitputting energie en grondstoffen Wereldwijd worden grondstoffen schaarser of raken zelfs helemaal uitgeput. Dit betekent onder meer dat de Nederlandse energiehuishouding duurzamer en minder afhankelijk van eindige fossiele brandstoffen moet worden. Afvalwater en reststromen worden daardoor steeds

13

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

waardevoller, zowel vanuit het oogpunt van verduurzaming, maatschappelijke verantwoordelijkheid of een economisch rendabele business case. Veranderende wetgeving Een belangrijke ontwikkeling voor dit GWP is de komst van de Omgevingswet. De Omgevingswet stelt, veel meer dan de traditionele ruimtelijke ordening, de fysieke omgeving centraal. Leefbaarheid en gezondheid spelen hiermee een meer nadrukkelijke rol in de belangenafweging tussen mobiliteit, water, groen, bebouwing etc. Met het in werking treden van de Omgevingswet zal het GWP naar verwachting facultatief worden en opgaan in de omgevingsvisie, het omgevingsplan en programma's. Energietransitie De openbare ruimte gaat veranderen. Zo zal met de verandering naar een aardgasloze samenleving een nieuwe ondergrondse energie-infrastructuur ontstaan, waarbij ook afvalwater steeds meer leverancier wordt van energie en grondstoffen. Met het ontkoppelen van gasleidingen en de (mogelijke) aanleg van ondergrondse warmwaterleidingen gaat de straat open. Dit biedt kansen om de onder­ en bovengrondse infrastructuur kostenefficiënt te vernieuwen en samen meerwaarde te creëren. De regio West-Brabant heeft de ambitie om in 2050 energieneutraal te zijn. Om deze ambitie waar te maken is op korte termijn een versnelling van de energietransitie nodig. Met de regionale energiestrategie gaat de regio het tempo verhogen.

Doel van de regionale energie- en klimaatstrategie is om op regionaal niveau stevig in te zetten op de energietransitie. Door krachten in de regio te bundelen, barrières te slechten, de totstandkoming van concrete projecten te versnellen en aan te haken op economische, ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkelingen. Participatie en bewustzijn We kunnen de gebouwde omgeving niet in één keer klimaatbestendig en waterrobuust maken. Opgaven worden daarom steeds vaker integraal opgepakt en gekoppeld aan andere ruimtelijke ontwikkelingen. Op deze wijze lossen we niet alleen (potentiële) problemen op maar verhogen we tevens de leefbaarheid van de omgeving. Aangezien het merendeel van de gebouwde omgeving in handen is van particulieren/ private partijen (binnen de bebouwde kom van Bergen

á

ŴARCÄDIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027 BERGEN OP ZOOM 1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

op Zoom is dit zelfs 80 procent), ligt het voor de hand om gezamenlijk op te trekken. Dit past in de geest van de Omgevingswet, waarin participatie wordt bevorderd door minder regels en meer speelruimte. Vitaliteit Bij langdurige uitval van de water infrastructuur, bijvoorbeeld door een langdurige stroomstoring of een massale hack, kan maatschappelijke ontwrichting optreden. In dat geval is sprake van een aanzienlijk verstorend effect, veel slachtoffers, grote (economische) schade en aantasting van vitale belangen. Bovendien kan adequaat herstel van deze infrastructuur zeer lang gaan duren en zijn er geen reële alternatieven voorhanden, terwijl grote groepen personen hier afhankelijk van zijn. Wanneer een verstoring of uitval van een proces maatschappelijke ontwrichting kan veroorzaken is dit proces vitaal. De waterketen heeft volgens het Deltaprogramma een vitale en kwetsbare functie en dient als zodanig benaderd te worden. Het Rijk is verantwoordelijk voor de bescherming van vitale en kwetsbare functies die van belang zijn op nationaal niveau. Maar het Rijk kan deze taak niet alleen uitvoeren. Zij moet daarvoor samenwerken met beheerders, gemeenten, waterschappen, provincies en veiligheidsregio's. Veiligheid Bij het inrichten van riolering, transportsysteem en zuivering is het momenteel nog geen gemeengoed om rekening te houden met de risico's en gevolgen van overstromingen.

De kwetsbaarheid van de afvalwaterketen bij overstromingen is in het kader van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) in beeld gebracht. Waterschap Brabantse Delta heeft in het kader van waterveiligheid stresstesten van het regionale watersysteem uitgevoerd. Gemeente Bergen op Zoom heeft de kwetsbare locaties in beeld gebracht voor wateroverlast (overstroming en hevige buien), droogte en hitte. De resultaten van deze stresstesten worden meegenomen in de integrale aanpak klimaatadaptatie met risicodialoog en uitvoeringsagenda.

14

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

á

ŴARCÄDIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027 BERGEN OP ZOOM 1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

VISIE EN AMBITIE In dit hoofdstuk kijken we vooruit, beschrijven we wat we willen bereiken en laten we zien hoe we daar vanuit een goede basis en met gepaste ambities en (gezamenlijke) strategieën naartoe werken. Een goede basis verkrijgen we met het continueren van de uitvoering van planmatige taken. Samen met onze waterpartners hebben we de Waterketenvisie geactualiseerd voor een toekomstbestendige waterkring. Deze visie geeft richting aan dit plan en vormt een bouwsteen voor de Omgevingsvisie.

15

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

á

ŴARCÄDIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027 BERGEN OP ZOOM 1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

(aARCADIS

Figuur 5 Waterketenvisie Waterkring West

16

3 Visie en ambitie

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

á

ŴARCÄDIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027 BERGEN OP ZOOM 1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3.1

3 Visie en ambitie

VISIE

Samenwerkingsverband Water- en Klimaatkring West streeft naar het ontwikkelen van een toekomstbestendig water- en klimaatsysteem. Binnen deze kring werkt gemeente Bergen op Zoom met partners samen aan gezamenlijk beleid, kennisdeling, innovaties, capaciteit en het verbinden van partijen. Het doel is om de totale waterketen optimaal in te richten en een veerkrachtig zoetwatersysteem te ontwikkelen. Hierbij staat de leefbaarheid van de omgeving centraal, waarbij waterbesparing, het waardevoller maken van water en het bevorderen van een gezonde bodem belangrijke speerpunten zijn. De voorgaande illustratie (Figuur 5) geeft de geactualiseerde Waterketenvisie weer. In Bijlage E is de gezamenlijke visie uitgeschreven.

3.2

4 Strategie en verankering

"

"

"

LEIDENDE PRINCIPES "

Meerwaarde creëren Waar mogelijk creëren we vanuit de invulling van de zorgplichten meerwaarde voor de omgeving:

"

"

17

We dragen (binnen de reikwijdte van de wettelijke zorgplichten) bij aan ontwikkelingen die meerwaarde hebben voor onze leefomgeving. Daarbij stellen we ons omgevingsgericht op en kijken nadrukkelijk ook naar mogelijke bijdragen aan of effecten op o.a. gezondheid en omgevingskwaliteit. Voor een goede kwaliteit van ons water blijven we handelen in lijn met de Kaderrichtlijn Water (KRW) en Grondwaterrichtlijn (GWR). Daarbij hebben we oog voor de ecologie, de morfologie (beperken piekafvoeren), de stoffen in het water én het vermijden van (nieuwe) gezondheidsrisico's. We kijken zowel binnen als buiten de gemeentegrens of en hoe we, ontwikkelingen die gaande zijn, slim kunnen combineren. We wentelen waterproblemen niet af, tenzij dit op regionaal niveau doelmatiger is.

6 Middelen

In ons eigen handelen kijken we bewust naar hoe klimaatproof en energieefficiënt wij dit doen en leggen hierbij de nadruk op het bevorderen van duurzame initiatieven.

Doelmatig waterbeheer In lijn met het bestuursakkoord Water blijven we streven naar een zo doelmatig mogelijke werking van de waterketen:

Bij de invulling van onze wettelijke watertaken en het nastreven van onze ambities laten we ons leiden door onderstaande leidende principes:

"

5 Uitvoeringsprogramma

"

"

Bij onze werkzaamheden kijken we of het meerwaarde heeft om gezamenlijk op te trekken binnen de waterkring. We verdelen de watertaken op zodanige wijze dat we optimaal gebruik kunnen maken van elkaars kennis en ervaring. Het ingezette pad van uniformering op het vlak van o.a. maaien en baggeren, meten en monitoren, centraal databeheer, assetmanagement, kostentoerekening en incidentenbeheersing zetten we door. We streven als waterpartners naar synergie door gezamenlijk infrastructurele werkzaamheden te plannen en verhogen daarmee tevens de kwaliteit. Door gezamenlijk te meten en de data te analyseren ontstaat inzicht in kwetsbare onderdelen/locaties en onbenutte capaciteit. Door de verkeerstoren optimaal in te richten houden we een vinger aan de pols en kunnen we tijdig anticiperen op situaties. Voldoende gebiedskennis en systeemkennis zijn van belang om de juiste investeringsbeslissingen te kunnen nemen. Met het verminderen van de afhankelijkheid van derden ontwikkelen we eigen kennis en blijven we goed in staat om projecten in regie uit te voeren. Zeker op het gebied van asset management en klimaatadaptatie kunnen we nog veel kennis uitwisselen tussen de waterketenpartners onderling en daarbuiten.

Conform de "Aanvullende afspraken Bestuursakkoord Water" ontwikkelen we de komende planperiode een (gezamenlijke) visie en aanpak door, om de kansen van de informatiesamenleving beter te benutten en de risico's van digitale dreigingen te beperken.

á

ŴARCÄDIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027 BERGEN OP ZOOM 1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

Participatie In lijn met het gedachtengoed van de Omgevingswet willen we de maatschappelijke betrokkenheid verhogen: "

"

"

We vinden participatie van omwonenden en betrokkenen bij projecten in de buitenruimte een vanzelfsprekende zaak. Waar mogelijk willen we dat omwonenden ook feitelijk meedoen aan en kunnen profiteren van projecten. Inwoners en ondernemers willen we via gerichte communicatie betrekken bij het uitvoeren van onze watertaken en het nastreven van ambities. We richten onze communicatie in op een traject van waterbewust worden, naar waterbewust zijn en richting waterbewust handelen. In wateroverlastgevoelige gebieden raadplegen we perceeleigenaren en daar waar de urgentie hoog is zoeken we in de vorm van een risico- of klimaatdialoog naar een gedragen balans tussen korte en lange termijn oplossingen versus het accepteren van eventueel optredende waterschade.

3.3

BASISOPGAVE EN SPEERPUNTEN

Als gemeente hebben we een wettelijke zorgplicht voor afvalwater, hemelwater en grondwater. Ook hebben we een rol in de zorg voor oppervlaktewater en drinkwater. Met dit GWP blijven we de komende planperiode planmatig en doelmatig invulling geven aan deze gemeentelijke kerntaken (de basisopgave). Daarmee dragen we bij aan de volgende omgevingsgerichte lange termijn doelstellingen: " " "

Bescherming van de volksgezondheid; Droge voeten (bebouwd gebied); Schoon water en een schone bodem.

In het verlengde van deze basisopgave hebben we de ambitie om, binnen de reikwijdte van de zorgplichten, bij te dragen aan gemeenschappelijke doelen zoals klimaatadaptatie, duurzaamheid en een gezonde leefomgeving. Om bovenstaande visie te verwezenlijken willen we niet alleen als partners in de (openbare) ruimte en in

18

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

de waterketen samenwerken, maar ook met bewoners en bedrijven. Bewustwording van de uitdagingen waar we voor staan, is hiervoor een belangrijke eerste stap. Door samen te werken zetten we stappen en maken we impact. Om invulling te geven aan onze visie en bijbehorende ambities/gemeenschappelijke doelen werken we de komende planperiode (verder) aan drie speerpunten:

Speerpunt 1: Werken aan klimaatbestendigheid Het klimaat is aan het veranderen. Dat leidt o.a. tot zwaardere buien, een toename van warme dagen en langdurig droge perioden en een verandering van de biodiversiteit. Deze verandering stelt nieuwe eisen aan het watersysteem, de waterketen en de omgeving willen we droge voeten en een leefbare omgeving behouden. Klimaatadaptatie is het proces waardoor we, als samenleving, de kwetsbaarheid voor klimaatverandering verminderen of waardoor we profiteren van de kansen die een veranderend klimaat biedt. In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie ligt hierbij de focus op de thema's waterveiligheid, wateroverlast, hittestress en droogte. Ook is er een toenemende aandacht voor behoud van biodiversiteit. Rijk en decentrale overheden hebben met betrekking tot klimaatadaptatie afgesproken zich tijdig aan te passen aan de (versnelde) klimaatverandering om schade te beperken en kansen te pakken. In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie is de ambitie opgenomen dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht. é

Ambitie: Onze ambitie is om binnen de reikwijdte van de zorgplichten bij te dragen aan andere klimaatthema's dan wateroverlast zoals droogte, hittestress en biodiversiteit door meekoppelkansen te benutten en belanghebbenden bij elkaar te brengen. Andere kansen zijn de vervangingsbehoefte van infrastructuur bij nutsbedrijven en de ontwikkelingen in het kader van de energietransitie.

á

ŴARCÄDIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027 BERGEN OP ZOOM 1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

DPRA in Bergen op Zoom Bergen op Zoom heeft in 2017 als een van de eerste gemeenten een klimaatstresstest uitgevoerd om de klimaateffecten en knelpunten in beeld te brengen. In 2020 en 2021 zijn klimaatdialogen gevoerd met inwoners, bedrijven, organisaties en raadsleden. De resultaten van zowel de stresstest als de dialogen zijn verwerkt in onze Bergse Adaptatiestrategie, waarmee een visie, doelen en uitvoeringsplan op klimaatadaptatie zijn vastgesteld. De invulling van onze gemeentelijke watertaken sluit aan op deze strategie (meer over de strategie in paragraaf 4.5) en andere landelijke ontwikkelingen zoals omschreven in paragraaf 2.3. In 2025 voeren we weer een klimaatstresstest uit om inzicht te verkrijgen in de effectiviteit van de maatregelen. Rond 2025 onderzoeken we met nieuwe klimaatdialogen of er nieuwe knelpunten zijn ontstaan of dat oude knelpunten nog niet opgepakt zijn. Vervolgens stellen we in 2026 een tweede versie van de Bergse Adaptatiestrategie vast.

Speerpunt 2: Werken aan een goede waterbalans tussen bebouwd en landelijk gebied Wijzigingen in grondwateronttrekkingen en/of het optreden van langdurig droge of natte perioden als gevolg van klimaatverandering kunnen het verloop van de grondwaterstand beïnvloeden. Deze effecten kunnen we opvangen door de natuurlijke veerkracht van het watersysteem te versterken en te benutten. Open water is functioneel, maar draagt tegelijk ook bij aan de kwaliteit van de leefomgeving. De behoefte aan gezond, schoon en voldoende water zal er altijd zijn en blijven. Vanuit de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) en de Europese Grondwaterrichtlijn (GWR) wordt gewerkt aan gezond en schoon water. Het waterschap en de gemeenten hebben een resultaatverplichting voor het realiseren van de maatregelen die bijdragen aan de KRW- en GWR-doelen. Vanuit het Deltaplan Hoge

19

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

Zandgronden (DHZ) wordt gewerkt aan het keren van een dreigend watertekort op de hoge zandgronden in Zuid-Nederland. Er is echter een sterke afhankelijkheid van gebiedspartners om dit te kunnen bereiken. Alleen als ieder zijn deel doet en we gezamenlijke doelen in het oog houden leidt het totaal aan verbetermaatregelen tot een goede waterbalans en mogelijk zelfs een plus op de omgevingskwaliteit. é

Ambitie: We streven naar een natuurlijke fluctuatie zonder dat hierdoor overlast wordt ervaren als gevolg van structureel te hoge of te lage grondwaterstanden. Met het oog op een duurzame drinkwatervoorziening beschermen we onze zoetwatervoorraad We sturen op afkoppeling van verhard oppervlak en infiltratie van hemelwater op de hoge(re) en droge(re) zandgronden.

Speerpunt 3: Waardevol water Als gemeenten zamelen we afvalwater in en het waterschap transporteert en zuivert dit afvalwater en verwerkt het tot reststoffen. Duurzaamheid, innovatie, klimaatbestendigheid, samenwerking en kostenbeheersing gaan hand in hand bij de verwerking van afvalwater. Om voorbereid te zijn op de toekomst en ook op de lange termijn kostenefficiënt te werken zullen we moeten vernieuwen. Bijvoorbeeld door energie en grondstoffen terug te winnen en schoon water opnieuw te gebruiken. é

Ambitie: We volgen de ontwikkelingen op het vlak van terugwinnen en hergebruiken van water, energie en grondstoffen en koppelen belanghebbenden aan elkaar indien zich kansen voordoen.

á

«ARCADIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027 BERGEN OP ZOOM 1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

4

3 Visie en ambitie

STRATEGIE EN VERANKERING

In hoofdstuk 4 laten we zien hoe we invulling geven aan de zorgplichten en aan onze speerpunten. Deze strategie betreft de gezamenlijke koers en eventueel gemotiveerde afwijking daarvan voor onze gemeente Bergen op Zoom. Ook omschrijven we, waar relevant, hoe we ons beleid juridisch (willen gaan) verankeren. In Bijlage D is dit beleidskader in meer detail overzichtelijk weergegeven in een Referentieschema Stedelijk Waterbeheer. Daarnaast schetst Bijlage B de context van taken en verantwoordelijkheden die bij de gemeente of juist bij andere partners of de particulier liggen.

20

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

á

«ARCADIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027 BERGEN OP ZOOM 1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

4.1

3 Visie en ambitie

AFVALWATER

De inzameling en transport van (afval-)water is van belang voor een gezonde, veilige en comfortabele leefomgeving. Alle percelen en woonschepen op het gemeentelijk grondgebied waar afvalwater vrijkomt, moeten zijn voorzien van een aansluiting op de riolering, uitgezonderd bij specifieke situaties waar lokale behandeling doelmatiger is. Afvalwater zamelen we zoveel mogelijk afzonderlijk van regen- en grondwater in en voeren het af naar een zuivering. Alle lozingen zijn gesaneerd. De komende planperiode verschuiven we het accent van sanering richting handhaving. Lozing van huishoudelijk afvalwater Bij de inzameling en het transport van huishoudelijk afvalwater maken we naast riolering ook gebruik van drukriolering en individuele behandelingsinstallaties voor afvalwater (IBA's). Een IBA-systeem is voor de lozing van huishoudelijk afvalwater niet toegestaan als binnen 40 meter van de erfgrens riolering ligt. Voor WM-inrichtingen is het afstandscriterium gekoppeld aan de omvang van de lozing (conform activiteitenbesluit). Onder de huidige wetgeving bepaalt de afstand tot de riolering of bij nieuwe aanleg/vervanging moet worden aangesloten op de riolering. Hier mag niet van worden afgeweken. De Omgevingswet geeft gemeenten de beleidsruimte om voortaan zelf te bepalen wanneer aansluiten op de riolering wenselijk/doelmatig is.

De provincie heeft geen rol meer bij de invulling van de zorgplicht voor stedelijk afvalwater in het buitengebied. Gemeente en waterschap dienen samen de meest gewenste lozingsroute te bepalen. We kunnen als gemeente ervoor kiezen om de huidige afstandseisen te handhaven en indien nodig te werken met maatwerkvoorschriften óf te kiezen voor werkingsgebieden waarin we de afstandseisen loslaten. We kunnen hierbij ook nog kiezen voor één werkingsgebied of een werkingsgebied per lozingscategorie (afstand en omvang lozing). Vooralsnog kiezen we voor het vasthouden aan de huidige criteria en nemen we de regels over uit de bruidsschat. De bruidsschat bestaat uit algemene

21

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

regels op rijksniveau, die bij inwerking treden van de Omgevingswet, verschuiven naar gemeentelijk niveau. De komende planperiode bekijken we samen met waterschap of het doelmatiger is om, in het spoor van het omgevingsplan, de bestaande criteria te vervangen door een transparant afwegingskader. Inspecteren en reinigen We inspecteren jaarlijks 10% van het areaal aan riolering. Risicogebieden inspecteren we met een hogere frequentie bijvoorbeeld gerelateerd aan meldingen. We reinigen kolken 2 keer per jaar omdat we in hellend gebied zijn gelegen en verstoppen van kolken sneller leidt tot wateroverlast benedenstrooms ervan. We reinigen wateroverlastlocaties, lijngoten en tunnels 4 keer per jaar. Rioolvreemd water We benutten de gekoppelde datasystemen van gemeente Bergen op Zoom en waterschap Brabantse Delta om jaarlijks de hoeveelheid rioolvreemd water in beeld te brengen. Bij de aanpak van rioolvreemd water hanteren we de volgende prioritering: 1.

Terugdringen aantal wateroverlastlocaties en aantal overstortingsgebeurtenissen;

2.

Jaarlijkse monitoring kwaliteit van het afvalwater (door OMWB) en uitvoeren eventueel benodigde acties;

3.

Opsporen van foutaansluitingen (vergt veel tijd).

Bij de Oude Binnenhaven zijn bestaande riooloverstorten als gevolg van stedelijke uitbreiding binnen de stad komen te liggen. Om het overstortvolume binnen het stedelijk gebied (en effect daarvan op de oppervlaktewaterkwaliteit) te verminderen, worden hier reeds maatregelen getroffen. Incidenten en calamiteiten We hebben een storingsdienst en structureel budget om eventuele calamiteiten op te lossen. Via het meldsysteem kan binnen een uur actie worden ondernomen. Deze reactieve aanpak is kostenefficiënter dan een proactieve aanpak tegen ongeveer gelijke reactietijden en handelingsperspectief.

á

«ARCADIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027 BERGEN OP ZOOM 1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

Onderhoud drukriolering Het onderhoud aan de drukriolering voeren we als gemeente zelf uit. Het in stand houden van drukriolering kost relatief veel beheer- en onderhoudskosten. Om deze reden nemen we ook alternatieven in beschouwing

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

Verwerking van hemelwater Voor de omgang met hemelwater is het vertrekpunt dat we willen voorkomen dat hemelwater wordt afgevoerd uit het gebied. We hanteren de volgende voorkeursvolgorde:

voordat we aansluiten op drukriolering, daar waar van toepassing. 1. Foutaansluitingen Indien we vermoeden dat in de bestaande situatie hemelwater op drukriolering is aangesloten stellen we een onderzoek in en gaan in gesprek met de perceeleigenaar. We leggen de bevindingen vast in een dossier. De komende planperiode maken we het mogelijk om een meer dwingende aanpak te hanteren indien nodig. We stellen een hemelwaterverordening met mogelijkheid tot gebiedsaanwijzing vast. Hiermee kunnen we als gemeente op juridische gronden gaan verplichten om hemelwater van drukriolering af te koppelen in aan te wijzen gebieden.

4.2

HEMELWATER

Hemelwater voeren we bij voorkeur niet af naar de RWZI. Hemelwater dat valt in openbaar gebied verwerken we lokaal en anders regionaal, bij voorkeur door infiltratie of tijdelijke berging. Periodiek terugkerende plaatselijke wateroverlast gaan we zoveel mogelijk tegen in openbaar gebied. Afkoppelen moet een meerwaarde opleveren voor het totale (stedelijke) watersysteem. Ingezette koers De komende periode zetten we de koers voort om anders om te gaan met hemelwater. We blijven actief bezig met het klimaatbestendig inrichten van de openbare ruimte en daarmee in te spelen op klimaatverandering. Zowel bij grootschalige nieuwbouwprojecten als kleine ingrepen in de bestaande omgeving. We vinden dat de omgang met en verwerking van hemelwater een gedeelde verantwoordelijkheid is, waarvoor we samen met de burgers en de bedrijven aan de lat staan. We geven hier een praktische invulling aan door waterberging te eisen bij ontwikkelingen, een voorkeursvolgorde na te streven voor de omgang met water, voldoende open water te creëren, initiatieven vanuit de maatschappij te stimuleren en het beleid te verankeren in plan(ontwikkelingen).

22

2.

3.

Hergebruik Hergebruik van regenwater, om zuiniger om te gaan met water en minder drinkwater te verspillen Bergen en infiltreren op eigen terrein Niet afwentelen van privaat naar publiek, om kosten voor risicomitigatie te beperken Tijdelijke opslag in openbaar gebied met uitloop naar groen Bij voorkeur bovengrondse opslag. Uitloop naar groen om schadelijke neveneffecten zoveel als mogelijk te beperken.

4.

Afvoeren op bovengrondse hemelwatervoorziening Af te voeren water slim verdelen door waar het kan te lozen op bovengrondse hemelwatervoorziening (watergang, weg met afwateringsfunctie, etc.)

5. 6.

Afvoeren op een ondergrondse hemelwatervoorziening Afvoeren op een gemengd rioolstelsel richting RWZI

Inspelen op droogte In de voorkeursvolgorde staan de manieren van hemelwaterverwerking die bijdragen aan droogtebestrijding voorop. Met het hanteren van deze voorkeursvolgorde sluiten we aan bij een aantal structurerende keuzes die water en bodem sturend maken (zie tekstkader paragraaf 2.3). We hebben namelijk de voorkeur voor bovengrondse opslag in het groen. Daarmee sturen we op principes zoals het niet onnodig verharden van de bodem en het niet afwentelen van hemelwater van private naar publieke ruimte. Het benutten van hemelwaterbergingsvoorzieningen als zoetwatervoorraad is in het kader van droogte een interessante optie die echter op gespannen voet staat met de wens om berging weer tijdig beschikbaar te hebben. We gaan gezamenlijk met de waterpartners een onderzoek uitvoeren naar de (on)mogelijkheden van een dergelijke

á

«ARCADIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027 BERGEN OP ZOOM 1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

dubbelfunctie. Het gebruikmaken van meet- en regeltechniek, neerslagvoorspelling en/of een slimme inrichting biedt mogelijk perspectief. Daar hoort dan ook een transparant afwegingskader bij.

Meervoudig ruimtegebruik In het realiseren van waterberging is een tendens waarneembaar richting meervoudig ruimtegebruik. Ook in Bergen op Zoom zien we

Voorkeur voor bovengrondse maatregelen Extreme buien verwerken we bij voorkeur bovengronds in plaats van ondergronds. In het streven naar een klimaatbestendige en leefbare omgeving zal het aantal bovengrondse voorzieningen voor de (tijdelijke) opslag van regenwater dan ook toenemen. Slechts in het geval dat bovengrondse retentie niet mogelijk blijkt te zijn, passen we maatregelen als ondergrondse bergingskelders (bergen) of verruimen van de (regenwater)riolering (afvoeren) toe.

speelvoorziening.

meerwaarde in de combinatie van een waterbergende voorziening met een andere functie binnen de schaarse ruimte. Bijvoorbeeld gecombineerde wadi en

Risicobeperking wateroverlast Omdat de capaciteit van het rioleringssysteem vanuit economisch oogpunt beperkt is, kan het voorkomen dat in meer of mindere mate een vorm van overlast optreedt. Hierbij maken we onderscheid naar waterhinder en wateroverlast. Tabel 2 geeft per vorm een beeld, definitie en de strategie hoe we als gemeente met dergelijke situaties omgaan. Vooralsnog blijven we de bestaande riolering toetsen aan de hand van neerslag extremen. Hiertoe voeren we stresstesten riolering uit of actualiseren deze indien nodig. We maken een inschatting van eventueel te verwachten schade als gevolg van extreme neerslag en de benodigde investeringen om dergelijke schade te voorkomen. Bij het ontwerp betrekken we zo veel mogelijk de openbare ruimte.

23

á

«ARCADIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027 BERGEN OP ZOOM 1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

Tabel 2 Waterhinder en -overlast: beeld, definities en strategie Waterhinder Kenmerken: " het water blijft staan in openbaar gebied, waardoor wegen tijdelijk niet begaanbaar zijn; " (ernstige) waterhinder leidt niet tot schade aan gebouwen; " waterhinder zal door klimaatverandering vaker voorkomen en vinden we acceptabel. Strategie: In geval van hinder treffen we als gemeente bij de uitvoering van reguliere reconstructiewerken zodanige maatregelen, dat de kans op het optreden van ernstige hinder aanmerkelijk kleiner wordt. Hemelwateroverlast Kenmerken: " materiële schade: het water loopt vanaf de straat gebouwen in; " risico's voor de volksgezondheid: afvalwater stroomt in grote mate vanuit de riolering de straat op; " belemmering voor hulpdiensten en economische schade: het water op straat blokkeert hoofdwegen Strategie: In geval van hemelwateroverlast treffen we als gemeente, indien mogelijk, (tijdelijke) bovengrondse kostenefficiënte maatregelen om het risico op schade te beperken. Ter voorkoming van structurele overlast onderzoeken we mogelijke oorzaken en oplossingsrichtingen en brengen deze, mits doelmatig, ten uitvoer.

24

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

Uitgangspunten toetsen onder- en bovengrondse verwerkingscapaciteit We onderhouden en verbeteren het stedelijk watersysteem en toeten de gevoeligheid van het rioolstelsel op overlast met behulp van modelberekeningen. Daarbij hanteren we voor nieuwe gebieden een ander uitgangspunt dan in bestaand gebied: " Bestaand gebied: geen water-op-straat bij een belasting met bui08 van de Kennisbank Stedelijk water (herhalingstijd van eens in de twee jaar) " Nieuwe gebieden: geen water-op-straat bij een belasting met bui10 van de Kennisbank Stedelijk water (herhalingstijd van eens in de tien jaar) Uiteindelijk moet de totale verwerkingscapaciteit van zowel de onder- als bovengrondse ruimte extreme buien kunnen opvangen, waarbij water niet wordt afgewenteld naar andere gebieden. Dat kan om verbetermaatregelen vragen. Hierbij maken we een doelmatigheidsafweging tussen de meerkosten van diameterverruiming en de potentie van de bovengrond om extra regenwater te kunnen verwerken (maatwerk). Toetsing ondergrondse verwerkingscapaciteit De ondergrondse afvoercapaciteit van bestaande systemen toetsen we aan een ontwerpbui met een theoretische herhalingstijd van 1x per 2 jaar (Bui 08 uit de Kennisbank Stedelijk Water). In deze situatie dient de waakhoogte ten opzichte van maaiveld minimaal 20 cm te bedragen.

Indien in theorie niet wordt voldaan aan het toetsingscriterium en in praktijk ook wateroverlast wordt ervaren, treffen we als gemeente passende en doelmatige maatregelen. Bij verbetermaatregelen toetsen we aanvullend aan een bui met een theoretische herhalingstijd van 1x per 5 jaar en 1x per 10 jaar (resp. Bui 09 en Bui 10 uit de Kennisbank Stedelijk Water), waarbij water op straat acceptabel is. De ondergrondse afvoercapaciteit van nieuwe systemen ontwerpen we op een bui met een theoretische herhalingstijd van 1x per 10 jaar (Bui 10 uit de Kennisbank Stedelijk Water). Bij een dergelijke bui mag er geen water op straat optreden.

á

«ARCADIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027 BERGEN OP ZOOM 1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

In principe behandelen we inbreidingsprojecten als nieuwbouwprojecten. De methode voor het verwerken van het hemelwater hangt echter wel af van andere factoren zoals de beschikbaarheid van oppervlaktewater en grondwaterstanden. De principiële voorkeur gaat uit naar gescheiden verwerking. Per situatie maken we een afweging om tot een doelmatige en duurzame oplossing te komen. Toetsing bovengrondse verwerkingscapaciteit De bovengrondse verwerkings­ capaciteit van bestaande systemen toetsen we aan de voorgeschreven toetsbuien in het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie (DPRA). Dit is een "stresstest" waarbij het hele plangebied tegelijkertijd dezelfde neerslaghoeveelheid te verwerken krijgt. Bij een dergelijke bui mag het water niet hoger dan 2 cm tegen de gevel staan. Wanneer de gemiddelde waterhoogte hoger is dan deze 2 cm zal dit leiden tot schade. Ook mag bij een dergelijke bui geen schade optreden aan essentiële voorzieningen (uitvallen elektra, begaanbaarheid hoofdinfrastructuur). Bij kleine ontwikkelingen mag worden volstaan met een praktische rekenmethode in plaats van een gedetailleerde berekening. Wel vragen we ontwikkelaars altijd een gedegen hoogteplan te overleggen, zodat we dit kunnen meewegen in de beoordeling van het risico op wateroverlast.

Systeemoverzicht Stedelijk Water Het Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) is de opvolger van het basisrioleringsplan (BRP), met als belangrijkste onderscheid een scopeverbreding van de riolering (ondergrondse infrastructuur) naar de openbare ruimte en het oppervlaktewater. Het SSW beschrijft alle deelsystemen van het stedelijk watersysteem (riolering, oppervlakte- en grondwater), het samenhangend functioneren, de beoordeling van het functioneren en de eventuele maatregelen. Inzicht in het functioneren wordt gebaseerd op modelsimulaties en op beschikbare metingen, meldingen, klachten en ervaringen.

25

4 Strategie en verankering

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

Voor de stad Bergen op Zoom is een SSW opgesteld. Daarmee zijn de benodigde verbetermaatregelen inmiddels goed inzichtelijk. In dit GWP is ook budget opgenomen om de komende planperiode een SSW op te stellen voor de kernen Halsteren en Lepelstraat. De volgorde waarin berekeningen plaatsvinden hangt af van de urgentie, de nieuwste inzichten en stemmen we af met het waterschap. Beide plannen vormen een nieuwe nullijn, om de wirwar van oude en nieuwe informatie gelijk te trekken. Composietbuien De komende planperiode gaan we met onze waterpartners onderzoeken of het gebruik van composietbuien een betere en kosteneffectieve benadering is voor het toetsen van de verwerkingscapaciteit. Een composietbui is een fictieve bui met een aan- en afloop en een piek in het midden. Deze bui is representatief voor een korte hevige bui. De intensiteit van de composietbui is hoger dan de intensiteit van de ontwerpbui en past beter bij de toenemende hevigheid van buien. We volgen hierbij ook de landelijke ontwikkelingen. Afweging van verbetermaatregelen De afweging tussen het accepteren van schade versus het investeren in verbetermaatregelen maken we in een risicodialoog met belanghebbenden in de betreffende gebieden. Centraal staat het principe dat de eigenaar van het terrein waarop het hemelwater valt primair verantwoordelijk is voor de verwerking van het hemelwater.

Hierbij valt te denken aan de situaties met ondergrondse garages en kelders. Gebieden waar de urgentie het hoogste is willen we als eerste aanpakken, maar is ook afhankelijk van andere initiatieven die er spelen, bijvoorbeeld op het vlak van de energietransitie. In de afweging tussen accepteren van schade en investeren in verbetermaatregelen in de openbare ruimte betrekken we het algemeen belang van de verbetermaatregel(en). Een investering hoger dan 50'^ van de WOZ-waarde van het object of de gezamenlijke WOZ-waarde van meerdere objecten vinden we op voorhand niet doelmatig. Bij een investering lager dan 50'^ van de WOZ-waarde wegen we het individueel belang van het effect af tegen het maatschappelijk belang van de investering.

á

«ARCADIS

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027 BERGEN OP ZOOM 1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

Afkoppelen in de openbare ruimte Afkoppelen is één van de manieren om te komen tot een duurzame waterhuishouding en waterketen. Duurzaamheid wordt daarbij gedefinieerd als oplossingen met zo min mogelijk negatieve en zo veel mogelijk positieve effecten voor het milieu tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten. Gemeente en waterschap hebben daarbij een gezamenlijk belang bij afkoppelen. We beoordelen per ontwikkeling/vervanging de doelmatigheid van afkoppelen en verleggen het accent naar de inrichting van de bovengrondse ruimte. We streven ernaar om hemelwater zo efficiënt mogelijk in te zetten in de openbare ruimte. De besparing in kosten zetten we in om wateroverlastlocaties versneld aan te pakken. We benutten de reikwijdte van de rioolheffing om de watergerelateerde investeringen vanuit de rioolheffing te bekostigen. Ruimtelijke ontwikkeling Bij ontwikkelingen zetten we in op niet afwentelen om het stedelijk watersysteem niet zwaarder te belasten en waar het kan de sponswerking van de bodem te bevorderen. Grootschalige bodemafdekking voor woningbouw, industrie en infrastructuur zorgt voor problemen met waterafvoer en het veroorzaakt hittestress in versteende gebieden. Door nu bij de inrichting slimme keuzes te maken, kunnen we al veel doen om straks schade te voorkomen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BergenOpZoom&id=a88830ac-c5cc-4009-b127-32a29d85ae0b