CConstaterende datBergen op Zoom
Koppel je AI →
Document · PDF

Businesscase Markiezenhof

Beeldvorming 13 maart 2025, gemeente Bergen op ZoomBij agendapunt: Dekking financiering en voortgang verzelfstandiging van het Markiezenhof19.405 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

47

Door een mogelijke samenwerking kan het Markiezenhof meeliften op de naamsbekendheid van het Noord‐ Brabants museum. Wellicht zijn er mogelijkheden om in de toekomst gebruik te maken van de collectie en daarmee de geschiedenis van West‐Brabant aan een groter publiek uitdragen. Dit samenwerkingsvormen kunnen verschillend van aard zijn; zoals eerder benoemd kan dit gaan over de geschiedenis van West‐Brabant en/of het Markiezenhof kan dienen als locatie van een hoogwaardige expositie van het Noord‐Brabants Museum. Het streven kan zijn om bijvoorbeeld vanaf 2025 iedere twee jaar een gezamenlijke expositie te organiseren met als doelstelling tot 10.000 bezoekers extra te genereren. In april 2023 wordt de samenwerking verder verkend en voorbereid.

7.3.5 Bestendigen samenwerking lokale partijen Stichting Vrienden van het Markiezenhof is al meer dan 50 jaar betrokken bij het stadspaleis. De stichting ondersteunt het Markiezenhof door het schenken en in bruikleen geven van vele museale objecten. In augustus 2022 zijn tijdens de bestuurlijke kennismaking gedachten uitgewisseld over het intensiveren van de samenwerking:  De stichting is bereid tot alle vormen van samenwerking, mits deze binnen de mogelijkheden en doelstellingen van de stichting liggen. In dat verband kan de stichting ook mogelijk iets betekenen voor het aanvragen van subsidies, indien daar goede afspraken over worden gemaakt.  De stichting ziet ook het grote voordeel van verzelfstandiging, want dan is er echt sprake van een lange termijnvisie. Deze visie is nu te veel afhankelijk van politieke bestuursperiodes. De stichting staat niet onwelwillend om ook ten aanzien van verzelfstandiging te participeren. Echter, mits er volledige transparantie komt in de bedrijfsvoering en er goede afspraken worden gemaakt over rollen en verantwoordelijkheden. Stadsgidsen Bergen op Zoom is een organisatie van ruim 90 vrijwilligers, die al ruim 25 jaar bezoekers rondleiden in de grotere monumenten in de stad en stadswandelingen en bezoeken aan de vestingwerken verzorgen.

In april 2022 is een intentie overeenkomst getekend tussen het Markiezenhof en stichting Stadsgidsen met als doelstelling de samenwerking te verbeteren. Enerzijds is dat een samenwerking tussen de groepen vrijwilligers die als gastvrouwen/heren actief zijn bij Stadsgidsen Bergen op Zoom en welke actief zijn bij het Markiezenhof. Anderzijds is dat een samenwerking waarbij stadspaleis het Markiezenhof, als een van de vier Topmonumenten van Brabant, een prominente rol gaat spelen in de bezichtigingen en rondleidingen door Stadsgidsen. Ook bestaat de wens om de promotie/marketing van het Markiezenhof, als monumentale topattractie, meer in gezamenlijkheid op te pakken.

7.3.6 Erfgoededucatie Vanuit het CKB verzorgen medewerkers in en voor het Markiezenhof de ontwikkeling en uitvoering van erfgoededucatie ten behoeve van het onderwijs. Voor het schooljaar 2022‐2023 wordt weer uitvoering gegeven aan erfgoededucatie, dit mede door de aanvragen vanuit de scholen. Voor het begin van schooljaar 2023‐2024 dient duidelijk te zijn of en in welke mate de gemeente Bergen op Zoom erfgoededucatie verder zal faciliteren. Het aanbod dient na besluitvorming door het College en de Raad, in het Primair Onderwijs en Voortgezet Onderwijs te worden opgehaald, geactualiseerd en doorontwikkeld zodat het weer aansluit op de vraag vanuit de scholen en de bestuurlijke ambities.

48

De kosten voor opleiding, materiele kosten en formatie zijn naar schatting € 150.000,‐. Hierbij aangetekend dat het CKB erfgoeddocenten in dienst heeft. De kosten zijn in dit bedrag opgenomen. Precorona maakte vrijwel alle scholen gebruik van erfgoededucatie (gemiddeld 2.500 leerlingen per jaar). Gedurende de basisschooltijd komt iedere leerling circa 2x naar het Markiezenhof. De bijdrage vanuit het onderwijs is ca. € 2,50 tot € 3,‐ per leerling.

7.4 Beheer en organisatiemodellen Fundamentele keuze: gemeentelijk beheer/ interne verzelfstandiging versies externe verzelfstandiging in een stichtingsmodel. Belangrijkste kenmerken:

Voor‐ en nadelen gemeentelijk beheer Voordelen van interne verzelfstandiging  Voor medewerkers: geen verandering in rechtspositie.  Veel gemeentelijke invloed.  Directere aansturing vanuit de gemeente (zowel organisatorisch als vakinhoudelijk).  De mogelijkheid om – door het ontbreken van juridische overeenkomsten – ad hoc wijzigingen in de beschikbare financiële en personele middelen aan te brengen. Nadelen van interne verzelfstandiging  Cultureel ondernemerschap is lastiger te realiseren door ontbreken bedrijfsmatig model met dito managementrapportages en checks en balances.  Lange besluitvormingsprocessen en ambtelijke procedures;  Minder flexibele rechtspositie betekent minder flexibele inzet en hogere kosten.

49

Het handhaven van gedwongen winkelnering van andere gemeentelijke diensten en daarmee de toedeling van (onbeïnvloedbare) hoge overheadkosten.

Voor‐ en nadelen externe verzelfstandiging naar een stichtingsmodel Voordelen van externe verzelfstandiging  Eenduidige, directere aansturing, korte lijnen;  Marktgerichte organisatie;  Beter in staat cultureel ondernemerschap te ontwikkelen, meetbare resultaten, resultaatgericht;  Besparing op loonkosten op termijn, indien het (toekomstig) personeel in een andere CAO komt. Nadelen van externe verzelfstandiging  Voor medewerkers: verdwijnen ambtelijke rechtspositie indien het personeel in een andere CAO komt;  Opstart‐ en frictiekosten;  Kosten voor backoffice (PIOFACH‐taken)  Inkopen op maat/marktconform; geen schaalvoordelen vanuit gemeente Financiële effecten (indicatief) Additionele kosten verzelfstandiging (structureel)

Huidige situatie (2023)

Intern verzelfstandigd

€

€

Directeur‐bestuurder Bureau en organisatiekosten Huur (=budgetneutraal) Totaal

€ € € €

‐ € 49.171 € ‐ pm 49.171 €

Mate van achterblijvende kosten bij gemeentelijke organisatie

werkelijke kosten liggen vele malen hoger

Extern verzelfstandigd (stichting) €

115.000 € 145.194 € pm 260.194 € hoog

115.000 290.287 405.287 laag

Bij overgang naar een stichting gaan alle bedrijfsvoeringskosten over naar de nieuwe organisatie. De besparing op de gemeentelijke bedrijfsvoering is afhankelijk of er ook op ondersteunde formatie kan worden bespaard.

Intern verzelfstandigd

Inverdieneffecten cultureel ondernemerschap op termijn Inverdieneffecten op termijn door cultureel ondernemerschap (bandbreedte benchmark). Afhankelijk van de culturele opdracht: de aan te bieden producten en diensten.

€ 375.000,‐ ‐ 575.000,‐

Intern verzelfstandigd

Raming (eenmalige) frictiekosten

Weerstandsvermogen Oprichtingskosten, opstartkosten, huisstijl en werving bestuur Raming kosten implementatieproces na besluitvorming Raming overgangskosten cao en pensioen Totaal frictiekosten

Extern verzelfstandigd (stichting)

€ € € € €

‐ € 15.000 € 50.000 € ‐ € 65.000 €

Extern verzelfstandigd (stichting) 500.000 25.000 75.000 32.500 632.500

50

7.4.1 Samen of alleen? Voor het CKB is parallel met het Markiezenhof een businesscase opgesteld. De paragraaf beheermodellen en daarmee de keuze voor het toekomstig organisatiemodel is voor het CKB vrijwel hetzelfde. Dat brengt ook de keuze met zich mee: samen of alleen. Het CKB en het Markiezenhof kunnen ieder hun eigen weg gaan of samengevoegd worden/blijven binnen één organisatie. Een cultuurcluster 2.0. De afwegingen en voor‐ en nadelen zijn opgenomen in de volgende tabel: Afwegingscriterium

Gezamenlijke organisatie (bijv. 1 stichting)

Aparte organisaties stichtingen)

Directie

1 directie

2 directeuren

Raad van toezicht (niet van toepassing bij gemeentelijk beheer)

1 raad van toezicht

2x raad van toezicht (optie: model met 1 raad van toezicht en 2 werkmaatschappijen)

Kennis, ervaring en expertise directie

De directie moet zowel kennis hebben van kunsteducatie als van musea

Voor de 2 directiefuncties kan gericht op museale ervaring en op kunsteducatie worden geselecteerd.

Management(team)

Zwaarder noodzakelijk.

Minder zwaar managementteam noodzakelijk: directeur kan volledig focus leggen op de kernfunctie.

Backoffice

Gezamenlijk backoffice ondersteuning. Levert efficiencyvoordelen maar ook risico ‘waterhoofdeffect’.

managementteam

en op op

(bijv.

2

Iedere organisatie heeft zijn eigen backoffice. Minder schaalvoordelen. Organisaties zijn kleiner en ondersteunende dienstverlening zal eerder worden uitbesteed.

Arbeidsvoorwaardenregeling (gemeentelijk)

Geen effect

Geen effect

Arbeidsvoorwaardenregeling (stichting)

Dilemma: 2 cao’s: kunsteducatie en museum. De cao KE is algemeen verbindend verklaard en daarmee verplicht gesteld.

Iedere organisatie sluit aan bij de specifieke branche cao.

Sturingsmogelijkheden op afzonderlijke taken en diensten (uitbreiding of ontvlechting) in de toekomst

Beperktere sturing en brengt risico’s en effecten met zich mee voor het andere organisatieonderdeel. Zie dilemma’s bij huidige ontvlechting van het cultuurbedrijf.

Grotere sturingsmogelijkheden en geen risico’s voor het andere organisatiedeel.

Beide modellen (samen of alleen) brengt voor‐ en nadelen met zich mee en evenzoveel risico’s en kansen. Indien een zwaarder belang wordt toegedeeld aan het aspect arbeidsvoorwaardenregeling dan is het advies:  Samen 1 organisatie bij gemeentelijk beheer (publiekrechtelijke) verzelfstandiging;  2 autonome organisaties bij een stichtingsmodel of een RvT‐model met 2 werkmaatschappijen.

51

7.5 Vervolgproces Belangrijkste stappen in hoofdlijnen (input college‐ en raadsvoorstellen) Collegebesluit:  Vaststellen kaders voor realiseren taakstelling € 900.000.‐. Dit betekent: o dat nu € 646.000,‐ wordt gerealiseerd, inclusief doorbelasting evenementen en (lokale)activiteiten en inclusief het aandeel overhead cultuurbedrijf ad € 133.100,‐; o óf vasthouden aan de integrale taakstelling ingaande 2024. Dit impliceert een harde keuze in het behoud van de museale en/of niet‐museale functie; o óf de taakstelling verlagen. De kosten van de museale functie liggen conform de benchmark tussen € 1,25 en € 1,4 mlj. gemiddeld.  Voorgenomen besluit verzelfstandiging. De fundamentele keuze van de verzelfstandigingsvorm. Middels het voorgenomen besluit een verzelfstandigingsproces laten opstellen met name gericht op het organisatiemodel en de personele overgang. De overige elementen zijn opgenomen in de businesscase. Op basis van het verzelfstandigingsplan kan een definitief besluit worden genomen.  Vaststellen beleidskaders die voortvloeien uit de scenariokeuzes (cultureel aanbod en dienstverlening) = de toekomstige opdracht voor het Markiezenhof in verzelfstandigde vorm.  Terugkoppeling medewerkers/ stakeholders/ samenwerkingspartners.  Betrekken OR.  Opinie raad / besluitvorming raad.  Implementatietraject.

52

Bijlage 1 Verhuurtarieven Tarieven Het Markiezenhof 2022 2022 excl. btw.

2022 incl. btw

Hofzaal trouwen Markiezenhof standaard trouwen Markiezenhof weekend Één dagdeel Twee dagdelen Hele dag Uurtarief

€ € € € € €

800,00 1.000,00 850,00 1.500,00 2.000,00 225,00

via leges via leges € 1.028,50 € 1.815,00 € 2.420,00 € 272,25

Tuinzaal Één dagdeel Combinatie 2 tuinzalen Twee dagdelen Hele dag Uurtarief

€ € € € €

400,00 550,00 650,00 1.000,00 100,00

€ € € € €

484,00 665,50 786,50 1.210,00 121,00

Domeinkamer Één dagdeel Twee dagdelen Hele dag Uurtarief

€ € € €

350,00 550,00 850,00 85,00

€ € € €

423,50 665,50 1.028,50 102,85

Kleine binnenplaats Één dagdeel Twee dagdelen Hele dag Uurtarief

€ € € €

275,00 450,00 700,00 80,00

€ € € €

332,75 544,50 847,00 96,80

Grote binnenplaats Één dagdeel Twee dagdelen Hele dag Uurtarief

€ € € €

400,00 650,00 1.000,00 100,00

€ € € €

484,00 786,50 1.210,00 121,00

Terras Franse tuin Één dagdeel Twee dagdelen Hele dag Uurtarief

€ € € €

275,00 450,00 700,00 80,00

€ € € €

332,75 544,50 847,00 96,80

53

Bijlage 2 Schetsontwerp gezamenlijke balie/entree Museum / VVV

i

Bijlage 3 Beheer en organisatiemodellen Zie separate bijlage

ii

Bijlage 4 Benchmark musea Benchmark musea M6 en museumvereniging Museum

Gemeente Beheermodel

Markiezenhof

2021‐2022 Museum Gouda Stedelijk Museum Limburgs Museum* Zutphen (2 musea)

Bergen op Zoom Gemeentelijk

Gouda

Zutphen

Venlo

Stichting

Stichting

Stichting

2021 Westfries Museum** Gemeentemuseum Het Hannemahuis

Hoorn Publiekrechtelijke rechtspersoon

Harlingen

€

1.481.183 €

1.703.573 €

1.082.000 €

4.386.300 €

1.400.000 €

Medewerkers in fte Personeelskosten Kosten per fte Vrijwilligers in personen

€ €

19,36 1.297.025 € 67.004 € 60

12,75 792.679 € 62.171 € 80

12,60 786.500 € 62.421 € 71

25,00 2.106.250 nb 84.250 nb 36

15,60 nb nb nb 65,00

18.519 125.492 € 6,78 €

26.357 182.518 € 6,92 €

34.000 215.000 € 6,32 €

28.338 301.500 10,64

€ €

17.800

M6 Musea

Gemeentelijk

Subsidie/saldo kosten

Bezoek Entreeopbrengsten Gem opbr per bezoek

Gemiddeld ex hoogste en laagste

387.500

€

1.416.689 €

1.267.516

€ €

15,90 958.735 € 60.288 €

16,56 972.399 58.718

€ €

22.754 174.337 € 7,67 €

25.053 210.191 8,39

10.680

*Provinciaal museum, gesubsidieerd door provincie Limburg. Museum organiseert ook 'op locatie' en biedt diverse cursussen en (muziek)lessen aan. ** Online geen jaarrekening. Verzelfstandigd organisatieonderdeel gemeente Hoorn. Totaal budget 5.4 Musea is € 3,3 miljoen, waarvan € 1,4 milj Westfriesmuseum (2019) Westfries museum is wegens verbouwing gesloten tot 2025

Kerncijfers museum‐ vereniging 471 10% is een overheidsinstelling

Schiedam

iii

Bijlage 5 Overzicht verhuur en evenementen 2022 ‐ 2023 Zie separate bijlage

iv

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BergenOpZoom&id=37d41470-b833-40e1-bc07-f70ef7226453