CConstaterende datBergen op Zoom
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage B Visie Gebiedsprofielen binnenstad Bergen op Zoom

Commissie (Ruimte, Duurzaamheid en Economie) 2 juni 2021, gemeente Bergen op ZoomBij agendapunt: Investeringsdynamiek lichte horeca-concepten in de binnenstad mogelijk maken10.771 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Visie gebiedsprofielen binnenstad Bergen op Zoom

Droogh Trommelen en Partners (DTNP) Adviseurs voor Ruimte en Strategie Graafseweg 109 6512 BS Nijmegen T 024 - 379 20 83 E info@dtnp.nl W www.dtnp.nl

Opdrachtgever: Contactpersoon:

Gemeente Bergen op Zoom Mevrouw C. de Munck

Projectteam DTNP:

De heer R. Eijkelkamp De heer J. Vlek

Projectnummer: Datum:

1716.0516 10 oktober 2017

Visie gebiedsprofielen binnenstad Bergen op Zoom

Inhoudsopgave

1

Inleiding

1

Bijlagen

35

1.1

Brede Aanpak Binnenstad

2

Bijlage 1 Leden projectgroep

36

1.2

Project gebiedsprofielen

3

Bijlage 2 Proces en bijeenkomsten

36

1.3

Aanpak: Co-creatie

4

Bijlage 3 Verslaglegging werkateliers

37

1.4

Leeswijzer

5

Bijlage 4 Kenmerken binnenstadsbezoekers en-gedrag 40

2

Analyse

6

2.1

Autonome trends 

7

2.2

Functie en positie

10

2.3

Spreiding functies

12

2.4

Bereikbaarheid

15

2.5

Ruimtelijke kwaliteit

16

2.6

Routing

17

2.7

Conclusies

18

3

Toekomstvisie

19

3.1

Ruimtelijk-functionele hoofdstructuur

20

3.2

Doelgroepen en bezoekmotieven

24

3.3

Functie en positie deelgebieden

26

3.4

Vervolgtraject

33

1 Inleiding

1.1

Brede Aanpak Binnenstad

Bergen op Zoom beschikt over een aantrekkelijke binnenstad met een grote diversiteit aan voorzieningen. Voor inwoners van Bergen op Zoom en omgeving is de binnenstad een belangrijke locatie om te winkelen en te verblijven. De historische entourage en bourgondische sfeer zijn onderscheidende kwaliteiten in de regio en dragen bij aan de aantrekkingskracht van de binnenstad, niet alleen voor inwoners, maar ook voor toeristisch-recreatieve bezoekers. Net als veel middelgrote steden in het land heeft de binnenstad van Bergen op Zoom echter ook te

Het centrum van Bergen op Zoom heeft een belangrijke functie in de gemeente ...

maken met een forse hoeveelheid leegstaande winkelpanden. De afgelopen jaren is met name het niet-dagelijkse winkelaanbod sterk afgenomen, met als gevolg een snel oplopende leegstand. Inmiddels staan in de hele binnenstad circa 80 panden leeg*, waarvan circa 65 in het kernwinkelgebied en de belangrijkste aanloopstraten.

Brede Aanpak Binnenstad De leegstand heeft een negatief effect op het imago van Bergen op Zoom en op de aantrekkelijkheid van de binnenstad als economisch, sociaal en cultureel hart van de *

Locatus, peildatum april 2017, bewerking DTNP

2 van 40

... maar kampt met een forse hoeveelheid leegstand

Afbakening binnenstad, kernwinkelgebied en aanloopstraten 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

Project Gebiedsprofielen: Toekomstige functie en positie deelgebieden

gemeente. Met de ‘Brede Aanpak Binnenstad’ en het ‘Binnenstadslab’ werkt de gemeente dan ook actief aan opwaardering van de binnenstad. De aanpak, op initiatief en in opdracht van de gemeenteraad, bestaat uit negen projecten, variërend van structuurbepalende projecten voor de lange termijn tot projecten die op korte termijn resultaten opleveren (quick wins).

Vervolg: concrete maatregelen

Onderdeel van de aanpak is het project

bezoekmotieven van (toekomstige) bezoekers,

‘Gebiedsprofielen Binnenstad’, waarin samen

en anderzijds op de specifieke kwaliteiten van

met vastgoedeigenaren en ondernemers

de Bergse binnenstad en de deelgebieden.

(co-creatie) richting wordt gegeven aan de

De volgende vragen worden beantwoord:

Punt aan de horizon

toekomstige functie en positie van de deel-

1. Welke relevante trends en ontwikkelingen

Het project Gebiedsprofielen is een belangrijk

gebieden in de binnenstad. DTNP verzorgde de

doen zich voor in centrumgebieden en

onderdeel in de Brede Aanpak Binnenstad en is

procesleiding en stelde op basis van alle input

bezoekersgedrag?

mede bepalend voor de structurele ontwikkeling

en bureau-expertise voorliggende rapportage op.

1.2

Project gebiedsprofielen

2. Hoe kan de binnenstad van Bergen op

Doel van het project is het opstellen van een

voor realisatie van gebiedsprofielen?

van de Bergse binnenstad in de komende jaren.

Zoom worden beoordeeld? Welke sterke en

Het biedt voor de binnenstad als geheel en de

zwakke punten kunnen worden benoemd?

deelgebieden in het bijzonder een punt aan de

3. Welke doelgroepen, bezoekmotieven en aanbod passen bij de haalbare functies van

Doel en vragen

6. Wat zijn de consequenties (randvoorwaarden)

horizon, een wenkend toekomstperspectief waar de komende jaren naartoe gewerkt kan worden.

de binnenstad van Bergen op Zoom? 4. Wat is de gewenste functioneel-ruimtelijke

In het vervolgtraject zullen waar nodig de juiste

realistisch ruimtelijk-functioneel streefbeeld voor

structuur van de binnenstad, passend bij

maatregelen en randvoorwaarden gecreëerd

de toekomstige ontwikkeling van de binnenstad,

kansrijke doelgroepen, bezoekmotieven en

moeten worden om de gewenste gebieds-

waarin voor de verschillende deelgebieden de

kwaliteiten van deelgebieden?

profielen ook te kunnen bereiken. Het project

toekomstige positie, kansrijke functies en

5. Wat is de haalbare en gewenste functie en

heeft dan ook belangrijke raakvlakken met en

benodigde randvoorwaarden worden benoemd.

positie van de verschillende deelgebieden

consequenties voor aanpalende beleidsthema’s

De visie op de gebiedsprofielen speelt enerzijds

en welke kansrijke functies passen daarbij?

zoals verkeer, parkeren, wonen en openbare

in op actuele trends en ontwikkelingen en de 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

ruimte.

3 van 40

1.3

Aanpak: Co-creatie

Bij de ontwikkeling van beleid voor de binnenstad hecht de gemeente grote waarde aan een actieve betrokkenheid van stakeholders (co-creatie). Ondernemers en vastgoedeigenaren hebben immers een groot belang bij en invloed op de aantrekkelijkheid en ontwikkeling van de binnenstad. Deze visie is daarom van, voor en door de directe stakeholders: ondernemers, eigenaren en gemeente.

12 werkateliers Voor het project Gebiedsprofielen is een intensief proces opgezet waarin ondernemers en eigenaren zijn uitgenodigd om actief mee te denken over de toekomstige ruimtelijkfunctionele ontwikkeling van de binnenstad en de deelgebieden. Om hier invulling aan te geven is de binnenstad opgedeeld in zeven deelgebieden, waarbij deelgebieden Lievevrouwestraat en Steenbergsestraat tegelijk zijn uitgenodigd. Per deelgebied zijn voor betrokkenen twee werkateliers georganiseerd. In totaal hebben 12 bijeenkomsten plaatsgevonden, waarin is gediscussieerd over de sterke en zwakke punten, kansen en bedreigingen van de binnenstad en de deelgebieden afzonderlijk. In totaal hebben meer dan 100 stakeholders deelgenomen.

4 van 40

Twaalf bijeenkomsten in het Oude Stadhuis aan de Grote Markt. In totaal meer dan 100 deelnemers. 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

Projectgroep

Deelgebieden binnenstad Bergen op Zoom op basis waarvan de werkateliers zijn georganiseerd

Het proces is begeleid door een projectgroep bestaande uit vertegenwoordigers van de gemeente en marktpartijen (bijlage 1). Daarnaast hebben informele gesprekken en bijeenkomsten plaatsgevonden met andere betrokkenen, zoals beleidsmedewerkers en raadsleden. In bijlage 2 is een volledig overzicht te vinden van het doorgelopen proces en de bijeenkomsten.

1.4 Leeswijzer Hoofdstuk 2 bevat een analyse van actuele trends en ontwikkelingen en het huidige functioneren van de binnenstad van Bergen op Zoom. De analyse is gebaseerd op feiten en cijfers uit bestaand onderzoek en op de aspecten die tijdens de werkateliers door ondernemers en eigenaren aan de orde zijn gesteld (verslaglegging van de bijeenkomsten in bijlage 3). Hoofdstuk 3 bevat de visie op de ruimtelijkfunctionele ontwikkeling van de binnenstad, de invulling van de gebiedsprofielen en de randvoorwaarden om deze te bereiken. De visie is gebaseerd op de kansen en mogelijkheden die door betrokkenen zijn benoemd en houdt rekening met trends, haalbaarheid, ervaringen elders (best practices) en verwacht lokaal draagvlak. 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

5 van 40

2 Analyse

2.1

Autonome trends

non-foodsector nog sterk door de vastgoed-

Gevolg is dat er een structureel overaanbod is

bubbel en drang tot schaalvergroting. De

ontstaan. Sinds 2012 zijn al meer dan 50

De forse leegstand in de binnenstad van

bestedingen in fysieke winkels groeiden echter

landelijke winkelketens failliet gegaan. Hoewel

Bergen op Zoom kan voor een deel worden

niet in dezelfde mate mee. Sterker nog, sinds

een deel daarvan (na een doorstart of over-

verklaard door een aantal autonome trends in

2008 dalen de bestedingen. De economische

name) in afgeslankte vorm verder gaat, heeft dit

centrumgebieden en bezoekersgedrag die het

crisis is daarvoor niet de enige oorzaak. Op de

grote gevolgen voor de winkelmarkt, met name

functioneren van met name middelgrote centra

achtergrond spelen maatschappelijke trends die

in middelgrote centra. In 2015 nam het aanbod

onder druk zet.

leiden tot een structurele daling van

in de non-food voor het eerst in de historie af.

bestedingen. Door de opkomst van internet

De leegstand is inmiddels opgelopen tot ruim

Verhouding vraag en aanbod

verschuiven bestedingen steeds meer van

3,5 mln m² wvo. Door het stijgende aantal

Sinds 2008 is de winkelmarkt aan grote

fysieke winkels naar webshops (marktaandeel

beschikbare winkelpanden laat ook het

wijzigingen onderhevig en structureel gewijzigd

in non-food 20% in 2016). Verder heeft de

huurprijsniveau sinds 2010 een dalende trend

van een groei- in een krimpmarkt. Tot een

vergrijzing een drukkend effect op bestedingen.

zien. De leegstand neemt inmiddels niet meer

aantal jaar geleden groeide het aanbod in de

Ouderen (75+) besteden minder aan producten.

toe, doordat leegstaande winkelpanden worden getransformeerd naar andere functies.

Ontwikkeling vraag en aanbod non-foodwinkelmarkt 150

140

Transformatie winkelvastgoed

index aanbod (m² wvo)

Schaalvergroting

Ondanks de licht oplevende bestedingen sinds 2015 is de verwachting dat het winkelaanbod de komende jaren nog verder zal afnemen, als

Faillissementsgolf

130

gevolg van de verdere groei van webshops en de voortgaande vergrijzing van de bevolking.

Vastgoedbubbel

120

Ontwikkeling leegstand (m² wvo) 110

marktaandeel webshops 2% 21% 2005

Opkomst internetwinkelen

2016

Ontwikkeling huurprijsniveau €200

4 mln

€175 100

3 mln

Economische crisis

€150

index bestedingen

90

2 mln 65-

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

65+

mode-uitgaven -30%

2010

2011

2012

Bron: CBS, detailhandel.info, thuiswinkel.org, I&O en DTNP

1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

€125

Vergrijzing bevolking 2013

2014

2015

2016

1 mln

2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016

Bron: Locatus

€100

2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016

Bron: NVM

7 van 40

Polarisatie winkelstructuur

Dit betekent dat de noodzaak voor het bezoek

zijn, en waarvoor consumenten bereid zijn een

De opkomst van internetwinkelen leidt tot een

aan winkelgebieden voor een groot deel is

lange reisafstand af te leggen (dagje naar de

structureel ander aankoopgedrag. Het markt-

weggevallen. Winkels worden alleen nog

stad). Overige bezoekmotieven worden groten-

aandeel van webshops groeit razendsnel en

bezocht als sprake is van een onderscheidend

deels opgevangen door het internet, thuis op de

steeds meer soorten producten worden

vermogen ten opzichte van internet. Het gaat

bank.

massaal via internet gekocht, zelfs keuze-

dan om het doen van dagelijkse aankopen in de

gevoelige producten zoals schoenen (denk

directe woonomgeving (boodschappen) óf om

Gevolg is dat vooral middelgrote centra kampen

aan sterke groei Zalando). Bezorgen is gratis

een bezoek aan de grootste binnensteden,

met toenemende leegstand. Waar wijk- en

en gaat steeds sneller (binnen 24 uur).

waar een unieke verzameling van aanbod en

dorpscentra vooral aantrekkelijk zijn voor

een aantrekkelijke sfeer en beleving te vinden

makkelijk en snel boodschappen doen en de allergrootste binnensteden aantrekkelijk zijn

World Wide Web

voor uitgebreid shoppen kunnen middelgrote centra zich lastig onderscheiden (tussen

Aankopen

tafellaken en servet). In deze centra zijn de afgelopen jaren dan ook veel vestigingen van landelijke winkelketens gesloten en is de leegstand het hoogst en structureel van aard.

Winkelen Boodschappen

Dorp/wijkcentrum 8 van 40

? Middelgroot centrum

Grote binnenstad 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

Functieverbreding

aan kwalitatief hoogwaardige en ambachtelijk

Ook is een toename van de woonfunctie

De laatste jaren gaat de afname van winkels in

bereide (vers)producten, waardoor, na jaren van

zichtbaar. Het aantal woningen in centra groeit

centrumbieden gepaard met een functionele

daling, weer een groei zichtbaar is bij

door het stimuleren van wonen boven winkels

herpositionering. Waar voorheen in veel

gespecialiseerde verszaken.

en de transformatie van voormalige winkel- en

middelgrote centra de niet-dagelijkse winkel-

kantoorpanden tot woningen. Met name voor

functie zwaar dominant was, worden leeg-

Daarnaast groeit de horeca fors. Sinds 2008

jongvolwassenen (25-35 jaar) en senioren (65+)

staande panden nu steeds vaker getrans-

zijn de bestedingen met meer dan 20%

is het, in verband met de vele voorzieningen,

formeerd en voor andere doeleinden gebruikt.

gestegen en ook het aanbod groeit gestaag. Dit

interessant om in centrumgebieden te wonen.

sluit aan bij de toenemende behoefte aan Binnen de detailhandel is nog wel een groei

ontmoeting in en beleving van binnensteden.

zichtbaar in de dagelijkse sector. Er is behoefte

Functionele opbouw centrumgebieden 120

Wonen

Steeds meer woningen in centrumgebieden index inwoners centrumgebieden

Wonen Wonen 140

Cultuur

Groeiende horecasector

Cultuur

115

index bestedingen 130

Cultuur Horeca

Horeca

110 120 110

Diensten

Diensten Horeca

100 90

index aanbod (aantal) 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016

140

index inwoners overig Nederland 100

2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016

Bron: CBS

Bron: CBS

Diensten

index inwoners overige stadsdelen

105

Groeiende foodsector

leegstand

index aanbod (m² wvo) Non-food

Non-food Non-food

16% 8% 23%

Voorheen

Vandaag

Food

Toekomst

1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

90

Centrumgebieden

17%

Nederland

12%

28% index bestedingen

100

Food

18% 18%

120 110

Food

Leeftijd bewoners

130

2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015

Bron: CBS, Locatus

35%

0-15 jaar 15-25 jaar

25%

25-45 jaar 45-65 jaar

65+

9 van 40

2.2 Functie en positie

Ontwikkeling aantal weekbezoekers binnenstad Bergen op Zoom

Regionale winkelstructuur

Daling bezoekersaantallen De polarisatie in de winkelstructuur en de kwetsbare positie van middelgrote centra is ook zichtbaar in Bergen op Zoom. De Bergse binnenstad is een middelgroot centrum waar, ondanks een lichte stijging in de laatste jaren, het huidige aantal binnenstadsbezoekers nog steeds lager ligt dan in 2009. De binnenstad ondervindt, net als andere centra, toenemende concurrentie van internet, waar alle producten altijd en overal vaak tegen de laagste prijs beschikbaar zijn. De noodzaak om de binnenstad te bezoeken, neemt af. Daarnaast ondervindt de Bergse binnenstad concurrentie van grote centra in de regio die sterk gericht zijn op recreatief bezoek. Vooral de binnensteden van Antwerpen en Rotterdam hebben een enorm aanbod aan winkels, horeca en cultuur in een hoogstedelijke setting, en grote aantrekkingskracht op consumenten in de wijde omtrek. In de binnensteden van Goes, Middelburg en Roosendaal is het winkelaanbod in orde van grootte vergelijkbaar met de binnenstad van Bergen op Zoom. Het outletcentrum in Roosendaal is onlangs uitgebreid en trekt veel consumenten uit de regio voor een dagje (mode)shoppen.

10 van 40

Polarisatie winkelstructuur zichtbaar in Bergen op Zoom

Binnenstad Antwerpen: grote aantrekkingskracht

1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

Recreatieve winkelfunctie afgenomen

Ontwikkeling aantal bedrijven per sector binnenstad Bergen op Zoom

De afname van het aantal bezoekers heeft tot gevolg dat het voorzieningenaanbod in de binnenstad de afgelopen jaren ook is afgenomen. Dit geldt met name voor het winkelaanbod in mode en overig niet-dagelijkse branches. Hierdoor is de recreatieve winkelfunctie van Bergen op Zoom ook afgenomen. In de werkateliers werd dit door ondernemers en eigenaren benadrukt en is gepleit voor het loslaten van de benadering van de Bergse binnenstad als regionale winkelstad.

Vooral lokale bezoekers en toeristen Uit een recente enquête onder bezoekers van de binnenstad komt naar voren dat bijna 2/3 van de binnenstadsbezoekers uit de eigen gemeente komt en de binnenstad wekelijks bezoekt*. Dit komt overeen met wat tijdens de werkateliers door stakeholders is aangegeven. Volgens hen zijn er twee hoofddoelgroepen te onderscheiden: •

Bevolking uit de eigen gemeente en directe omgeving (o.a. Tholen en Steenbergen); zij bezoeken de binnenstad vaak en komen veelal voor een reeks van doelgerichte aankopen (koopdoel) en/of horeca.

•

(Dag)toeristen, met name Belgen, en mensen die een weekendje weg zijn en verblijven in de hotels in de binnenstad of omgeving.

*

DTNP (2017), Bezoekersenquête binnenstad Bergen op Zoom in het kader van onderzoek middelgrote centra

1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

Voornamelijk bezoekers uit eigen omgeving...

... en toeristisch-recreatieve bezoekers

11 van 40

2.3

Spreiding functies

Spreiding publieksgerichte voorzieningen binnenstad Bergen op Zoom (peildatum april 2017)

Voorzieningenaanbod Momenteel heeft de binnenstad zo’n 235 winkels, 80 horecazaken, 15 functies in cultuur en ontspanning, 50 ambachtelijke en 25 dienstverlenende bedrijven*. Het winkelaanbod heeft een totaal oppervlak van circa 38.800 m² wvo. Er staan ruim 80 panden leeg met een gezamenlijk oppervlak van ruim 15.000 m² wvo. De meeste winkels (28.920 m² wvo) zijn gevestigd in het kernwinkelgebied, bestaande uit de achtstructuur Zuivelstraat, Wouwsestraat, Sint Josephstraat, Parade, Grote Markt en het Vierkantje. In de aanloopstraten Bosstraat, Lievevrouwestraat en Steenbergsestraat zijn naast winkels (3.740 m² wvo) ook veel andere functies aanwezig, zoals diensten, ambachten en woningen. Buiten de winkelacht en de aanloopstraten is nog circa 10.000 m² wvo aan (leeg of gevuld) winkeloppervlak aanwezig. Dat is bijna 20% van het totaal in de binnenstad. Winkelaanbod binnenstad Bergen op Zoom (wvo)* Winkels

Leegstand

Kernwinkelgebied

28.920 m²

10.020 m²

Aanloopstraten

3.740 m²

1.350 m²

Overig binnenstad TOTAAL

6.140 m²

3.990 m²

38.800 m²

15.360 m²

* Bron: Locatus (april 2017), Verkooppuntenbestand

12 van 40

1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

Duidelijke verschillen in functieprofiel per deel

Stadsschouwburg De Maagd gevestigd. Het

(o.a. Vastenavend), waardoor het plein volgens

De winkelfunctie is (nog steeds) dominant

centrale deel van het grote plein staat leeg,

diverse stakeholders buiten deze evenementen

aanwezig in de hoofdwinkelstraten St. Joseph-

behoudens tijdens (grote) evenementen

om kaal en saai aandoet.

straat (Parade) en Zuivelstraat-Wouwsestraat. Zeven op de tien voordeuren betreft een winkel. Hier zijn de meeste landelijk bekende (mode-)

Huidig functieprofiel deelgebieden binnenstad Bergen op Zoom (in aandeel panden)

ketens gevestigd (o.a. Hema, H&M, Blokker en C&A). Zowel in aantal winkels als in winkeloppervlak ligt in deze straten het zwaartepunt van het winkelaanbod in de Bergse binnenstad. In het Vierkantje (Fortuinstraat-KortemeestraatKremerstraat) is circa de helft van de begane grond een winkel. De winkelpanden zijn wisselend van omvang en veelal monumentaal. Ze worden in grote mate geëxploiteerd door lokale ondernemers. Winkels in diverse branches worden afgewisseld met ambachten, galeries, horeca, maatschappelijke functies en niet-publieksgerichte functies. Het voorzieningenaanbod is gemengd en verrassend. De Grote Markt is het centrale horecaplein in de binnenstad. Hier ligt duidelijk het zwaartepunt van de horeca. De horeca is dominant aanwezig in elke pleinwand, en op het plein is het grootste terrassenaanbod te vinden. De meeste horecazaken zijn zowel gericht op dag- als avondgasten (dagrondconcept). Daarnaast is aan de Grote Markt de culturele publiekstrekker 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

13 van 40

De aanloopstraten kennen een zeer gemengd

panden hier vaak een relatief groot oppervlak

functieprofiel, waarbij geen enkele functie

en liggen de huren hoger dan in andere

dominant aanwezig is. Het voorzieningen-

deelgebieden waardoor ze minder makkelijk

aanbod in de Bosstraat en Steenbergsestraat

opnieuw verhuurd worden.

bestaat hoofdzakelijk uit lokale ondernemers die specialistische producten en/of diensten

Het verdwijnen van V&D leidt tot een groot gat

aanbieden (o.a. wijnhandel, barbier en

en het wegvallen van een publiekstrekker en

reparatie). Ook zijn er meerdere horecazaken

ankerpunt in de winkelroute.

(o.a. cluster Beursplein). In deze straten wordt daarnaast op de begane grond gewerkt

Ook in de aanloopstraten staan panden

(kleinschalig kantoor) en gewoond, met name in

structureel leeg. Wel is het aandeel leegstand

de delen verder van de winkelacht gelegen. In

iets lager dan in het kernwinkelgebied. De

de Lievevrouwestraat is de woonfunctie

panden zijn kleiner en goedkoper en daardoor

dominant, met name in de westelijke helft van

makkelijker te verhuren en/of om te bouwen

de straat. De publieksgerichte functies die er

naar andere functies zoals woningen,

zijn richten zich voornamelijk op de toeristisch-

ambachten of diensten. In deze gebieden is een

recreatieve bezoeker (o.a. galerie/kunst).

grotere mate van flexibiliteit doordat panden

Bekende ketens vooral in Parade

relatief eenvoudig voor meerdere typen functies

Leegstand in alle delen, vooral in winkelstraten

geschikt (te maken) zijn.

Het grootste aantal leegstaande panden staat in

Lokale ondernemers in Vierkantje en aanloopstraat

de deelgebieden Parade-St. Josephstraat en Zuivelstraat-Wouwsestraat, terwijl hier de meeste passanten zijn (A1-milieu). Circa 20% van de panden leeg staat leeg. Verklaring hiervoor is dat in deze gebieden van oudsher de meeste landelijke winkelketens in het middensegment gevestigd zijn en dat is juist de categorie waarin veel winkelbedrijven failliet gaan en/of een sanering plaatsvindt van het aantal vestigingen. Bovendien hebben de

14 van 40

Grote Markt: centrale horeca- en ontmoetingsplein

In aanloopstraten wordt gewoond op begane grond 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

2.4 Bereikbaarheid

Ontsluitingsroutes en parkeerlocaties binnenstad Bergen op Zoom

Parkeren De grote parkeerlocaties liggen verspreid over de binnenstad en zijn via de centrumring goed bereikbaar. De Paradegarage is met circa 400 plaatsen het grootst. In het noorden zijn vijf terreinen met een capaciteit van 80 tot 140 plaatsen. De Parade en het P. Joorenplein worden het meest door bezoekers gebruikt. Garage Grote Markt (circa 150 plaatsen) ligt centraal, maar wordt minder gebruikt/gevonden. In de binnenstad geldt een uurtarief van € 1,- tot € 1,80, afhankelijk van de locatie. In de straten en op de terreinen geldt vooraf betalen, met in de straten een maximum van 2 uur. Achteraf betalen is mogelijk met een parkeerapp (steeds meer gebruikt, momenteel 35%). In de garages wordt achteraf betaald. Over het parkeren is veel ongenoegen. Volgens veel ondernemers en eigenaren past het regime (o.a. ingewikkelde meter) niet bij de (nieuwe) functie van de binnenstad (overwegend hoogfrequent bezoek) en werkt het vooraf betalen nadelig voor de verblijfsduur.

Voetgangers en fietsen In de aanloopstraten is autoverkeer toegestaan in één richting. De winkelacht is voetgangersgebied, waar niet gefietst mag worden. Volgens veel betrokkenen is de toegankelijkheid binnen de centrumring per fiets matig en zijn centrale stallingsmogelijkheden beperkt. Aandacht hiervoor is wel gewenst, aangezien twee op de drie lokale bezoekers te voet of te fiets komt (DTNP, 2017). 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

15 van 40

2.5

Ruimtelijke kwaliteit

Spreiding monumenten binnenstad Bergen op Zoom

Historie: belangrijk onderscheidend vermogen De binnenstad heeft een historisch karakter door de aanwezigheid van meer dan 70 rijks- en 100 gemeentelijke monumenten. De belangrijkste iconen zijn het Oude Stadhuis, Theater De Maagd en de St. Gertrudiskerk aan de Grote Markt, het Markiezenhof aan het begin van de Steenbergsestraat en de Gevangenpoort aan de Lievevrouwestraat. Door de historie heeft de Bergse binnenstad een aantrekkelijke ruimtelijke sfeer en beleving. Dat is van groot belang als onderscheidend vermogen ten opzichte van andere binnensteden (o.a. Roosendaal) en van winkelen op internet.

Oostelijk deel binnenstad minder historisch De monumenten en aantrekkelijke straatjes liggen vooral in het westelijke deel van de binnenstad. In het oostelijk deel (Sint Josephstraat en omgeving) zijn nauwelijks monumenten aanwezig. De bebouwing stamt overwegend uit panden die in de 20ste eeuw zijn gerealiseerd. Het winkelproject De Parade, dat in 2007 is ontwikkeld, heeft een moderne uitstraling en biedt ruimte aan grote winkelketens (o.a. Media Markt, Jumbo, C&A).

16 van 40

1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

2.6 Routing

Druktebeeld op zaterdag binnenstad Bergen op Zoom (momentopname 2015)

Drukste punt Van de straten in het kernwinkelgebied is de Sint Josephstraat het drukst. Dat kan verklaard worden door de nabijheid van de grootste parkeergarage en de grootste publiekstrekkers (o.a. Hema, Jumbo, Kruidvat, H&M). Deze winkels trekken dagelijks veel bezoekers en zorgen samen voor een grote passantenstroom.

Functioneren winkelacht In het Vierkantje ligt het aantal passanten een stuk lager (een kwart van het drukste punt). Weliswaar is in dit deel de ruimtelijke kwaliteit hoog, maar het winkelaanbod is beperkt en er zijn geen trekkers waar elke dag grote aantallen bezoekers op afkomen. Ook de doorbloeding van het rondje Sint Josephstraat-WouwsestraatZuivelstraat-Voetboog-Parade is matig. Met name de route via de Voetboog wordt door relatief weinig bezoekers gebruikt. Tijdens de werkateliers is tevens naar voren gekomen dat de structuur van de binnenstad voor bezoekers soms lastig ‘leesbaar’ is. De winkelacht functioneert maar zeer beperkt als één samenhangend winkelgebied. Uit het bezoekersonderzoek blijkt dat slechts een enkeling de gehele acht loopt (DTNP, 2017). 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

17 van 40

2.7 Conclusies

Samenvatting conclusies huidig functioneren binnenstad Bergen op Zoom •

afgelopen jaren afgenomen, gelijk aan de ontwikkeling in andere middelgrote centra.

In onderstaande tabel zijn de belangrijkste conclusies uit de werkateliers, over de kenmer-

Functie en positie

ken en het huidig functioneren van de binnen-

•

Op basis hiervan kan geconcludeerd worden Spreiding functies

•

• • Bereikbaarheid

toeristisch bezoek (flexibele verblijfsduur).

•

zich in een transitiefase. De dominantie van de Ruimtelijke kwaliteit

Er kan ingezet (blijven) worden op zowel de

De monumentale bebouwing en het stratenpatroon zijn cruciaal voor het onderscheidend vermogen van de binnenstad.

•

De monumenten en de onderscheidende ruimtelijke kwaliteit zijn vooral aanwezig in het westelijk deel van de binnenstad.

(lokale) gerichte als de toeristisch-recreatieve

•

bezoekfunctie, waarbij ook het samenspel met

haar (onderscheidende) kracht worden gezet,

De toegankelijkheid per fiets is matig. In de gehele winkelacht is fietsen verboden en er zijn (te) weinig fietsenstallingen op locaties waar daar behoefte aan is.

De binnenstad van Bergen op Zoom bevindt

binnenstad kan qua functieprofiel nog meer in

Het huidige parkeerregime (o.a. vooraf betalen en (ingewikkelde) parkeermeter) past niet bij de functie en positie van de binnenstad (zowel hoogfrequent bezoek (gemak) als

•

kracht zal zorgen. Ieder deelgebied in de

De parkeerlocaties liggen verspreid over de binnenstad en zijn via de centrumring makkelijk te bereiken.

(gericht kopen, efficiënt winkelen al dan niet in

andere centrumfuncties voor de aantrekkings-

Buiten de winkelacht en de aanloopstraten is op verspreide locaties in de binnenstad ook nog veel winkeloppervlak gevestigd (circa 20% van het totaal).

Het lokale, gerichte en frequente bezoek

winkelfunctie zal naar verwachting teruglopen.

De leegstand is het grootst in het A1-winkelgebied. Daar zijn veel landelijke ketens verdwenen en grote panden kunnen minder eenvoudig opnieuw ingevuld worden.

•

dag winkelen zonder koopdoel) is afgenomen.

geworden.

De meeste winkels zijn gevestigd in de winkelacht, de aanloopstraten hebben een diverse functiemix.

gewijzigd. De recreatieve winkelfunctie (hele

combinatie met andere functies) is dominanter

Er zijn veel toeristen in de binnenstad, vooral Belgen en Nederlanders tijdens een weekendje weg. Het aantal toeristische bezoekers neemt toe.

•

Bergen op Zoom de afgelopen jaren is

Het grootste deel van de bezoekers (2/3) komt uit de eigen gemeente en bezoekt de binnenstad wekelijks.

•

stad, per onderdeel beknopt samengevat.

dat de functie en positie van de binnenstad van

De recreatieve winkelfunctie (dagje shoppen) en regionale positie van de binnenstad is de

De Sint Josephstraat is het drukste punt door de nabijheid van de grootste parkeergarage en de publiekstrekkers.

Routing

•

De winkelacht, oftewel het kernwinkelgebied, functioneert matig als samenhangend winkelgebied. Weinig mensen bezoeken de hele acht.

•

De doorbloeding van het rondje Sint Josephstraat-Wouwsestraat-Zuivelstraat-VoetboogParade is matig.

zodat de totale aantrekkingskracht het grootst is.

18 van 40

1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

3 Toekomstvisie

3.1

Ruimtelijk-functionele hoofdstructuur

De gemeente hecht grote waarde aan een gezonde en vitale binnenstad als sociaal, economisch en cultureel hart van de stad, waar bezoekers graag komen en het ondernemersklimaat goed is. Gelet op de structurele aard van de leegstand, het fundamenteel gewijzigde consumentengedrag en de kwetsbare positie van een middelgroot centrum als Bergen op Zoom, is een algehele herijking van de toekomstige ontwikkeling van de binnenstad en de deelgebieden gewenst. Het is van groot belang een ontwikkelings-

kanaal sterk zal doorontwikkelen en dat de

winkelpanden naar andere functies. Tweede

richting te bepalen die is gebaseerd op de

grote recreatieve binnensteden in de omgeving

optie is inzetten op functiemenging, waardoor

toekomstig kansrijke en gewenste doelgroepen,

almaar aantrekkelijker zullen worden. Net als in

de mogelijkheden voor hergebruik van (lege)

hun motieven om de binnenstad te bezoeken,

veel middelgrote steden zal ook in Bergen op

panden wordt verruimd. In dit model wordt het

de wijze waarop deelgebieden daarop kunnen

Zoom rekening moeten worden gehouden met

monofunctionele concept ‘kernwinkelgebied’

inspelen en de randvoorwaarden en acties die

de kans dat het winkelaanbod de komende

verlaten en wordt ingezet op de invulling van leeg-

nodig zijn om dit te bereiken.

jaren nog verder zal gaan afnemen.

staande panden met andere functies dan winkels.

Concentratie en functiemenging

In hoofdlijn bestaan er twee strategieën om

De afgelopen jaren is in veel steden gekozen voor

Om hiertoe te komen wordt allereerst een keuze

hiermee om te gaan. De eerste optie is het

concentratie. Om te bepalen of dat ook voor

gemaakt in de gewenste toekomstige ruimtelijk-

winkelaanbod dat in de toekomst nog behouden

Bergen op Zoom de strategie met de beste

functionele hoofdopbouw van de binnenstad.

kan blijven zoveel mogelijk te concentreren in

mogelijkheden is, zijn drie scenario’s voor de

Zoals in het vorige hoofdstuk naar voren is

een compacter kernwinkelgebied. Aan de

binnenstad (concentratie of functiemenging) in de

gekomen, moet er rekening mee worden

randen en in de overige delen van de binnen-

ateliers aan de stakeholders voorgelegd.

gehouden dat het internet zich als aankoop-

stad wordt dan ingezet op transformatie van

20 van 40

1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

Scenario I: kleiner kernwinkelgebied

ambachten), en woon- en werkfuncties.

specialistische winkels die zeer doelgericht

Als in Bergen op Zoom wordt gekozen voor

Detailhandel wordt waar mogelijk afgebouwd.

worden bezocht en bewust kiezen voor een

concentratie van het winkelaanbod, dan ligt het

aanloopstraat (bijv. spellenspeciaalzaak,

voor de hand het rondje Sint Josephstraat-

Het is een voor de hand liggende keuze om in

wijnhandel). Andere winkeliers geven juist de

Wouwsestraat-Zuivelstraat-Parade-Voetboog

de huidige krimpmarkt het overblijvende

voorkeur aan een representatieve historische

daarvoor aan te wijzen. Hier zijn de meeste

winkelaanbod in een kleiner gebied te clusteren.

omgeving omdat dat het beste past bij hun

winkels, de belangrijkste strekkers, de grootste

Het blijkt echter in de praktijk vaak lastig om

product en/of het imago dat ze willen uitstralen

parkeergarage en de meeste passanten

winkels actief te verplaatsen en concentratie te

(brocante, kunstgalerie). Door in te zetten op

aanwezig. Dit is dan het compacte kernwinkel-

sturen. Het is een kostbare, tijdrovende en

clustering van winkels in een klein en strak

gebied dat overzichtelijk en beloopbaar is voor

soms onbevredigende operatie (gevoel van

kernwinkelgebied worden de mogelijkheden

consumenten en waarin winkels zoveel mogelijk

koude sanering) doordat betrokken winkeliers

voor dergelijke winkels met hun eigen

van elkaars nabijheid profiteren (synergie). In dit

niet altijd kunnen of willen meewerken. Een

vestigingsvoorkeuren beperkt.

scenario wordt in de overige deelgebieden dan

verhuizing brengt immers hoge kosten met zich

ingezet op een ontwikkeling met andere

mee en hoeft niet altijd aan te sluiten bij de

Groot nadeel van dit scenario is dat het

publieksgerichte functies (o.a. diensten,

vestigingsstrategie. Zo zijn er bijvoorbeeld

westelijke deel van de binnenstad geen

Ruimtelijk-functionele ontwikkelingsscenario’s binnenstad Bergen op Zoom

1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

21 van 40

onderdeel meer uitmaakt van de kern van de

van de binnenstad voor bezoekers. Winkels

Nadeel van dit scenario is dat het in grote mate

binnenstad. Hier zijn juist de meeste monumen-

kunnen minder van elkaars bezoekers

afhankelijk is van de invulling van leegstaande

ten en beste ruimtelijke kwaliteit, die de Bergse

profiteren, waardoor winkelsluitingen zullen

panden met andersoortige publieksgerichte

binnenstad haar eigen karakter geven, te

toenemen en de totale aantrekkingskracht

functies, waarbij gedacht kan worden aan

vinden. Juist dit deel van de binnenstad heeft

afneemt (risico op neerwaartse spiraal).

horeca, maatschappelijke voorzieningen,

onderscheidend vermogen ten opzichte van

dienstverlenende bedrijven, ambachten, leisure

concurrerende centra en biedt grote kansen

Scenario III: winkelacht = publieksgericht gebied

en baliefuncties, etc., terwijl de totale route niet

voor een aantrekkelijke sfeer en beleving, waar

In het derde scenario wordt ingezet op een

wordt ingekort.

steeds meer behoefte aan is bij consumenten.

combinatie van concentratie en functieverbreding, met behoud van een gebied dat volledig is

Voorkeursscenario

Scenario II: alle functies mengen

gericht op publiek en passanten. Het huidige

Het scenario met het kernwinkelgebied (de

In het tweede scenario wordt ingezet op

kernwinkelgebied wordt omgezet in een

acht) als publieksgericht gebied is het

maximale functieverbreding door in alle

publieksgericht gebied, waar ook andere

voorkeursscenario. Het grote voordeel van dit

deelgebieden (zowel kernwinkelgebied als

publieksgerichte functies dan winkels gestimu-

scenario is dat de kwaliteiten van zowel het

aanloopstraten) alle functies toe te staan. Dit

leerd en gefaciliteerd worden. Woon- en niet-

westelijke deel (monumenten en ruimtelijke

biedt optimale flexibiliteit in de herinvulling van

publiektoegankelijke werkfuncties blijven wel

kwaliteit) als het oostelijke deel (trekkracht,

panden en de bestrijding van leegstand. Het is

uitgesloten, waardoor een transparant en op

passanten) benut worden en onderdeel blijven

dan aan de vastgoedeigenaren om te bepalen

publiek gericht aaneengesloten front behouden

van het gebied dat is gericht op publiek en

welke functie voor hun pand de beste kansen

blijft.

bezoekers. Daarnaast kan het loslaten van het

en mogelijkheden biedt.

monofunctionele en daarmee risicovolle In de aanloopstraten wordt wel ingezet op

concept ‘kernwinkelgebied’ leiden tot een

Hoewel dit een grote mate van flexibiliteit biedt

verdere functiemenging. Bestaande winkel-

gevarieerder, interessanter en aantrekkelijker

om in te kunnen spelen op de wijzigende

panden behouden de mogelijkheid voor een

gebied, doordat meer functies mogelijk worden,

(winkel)markt heeft scenario II een groot

detailhandelsinvulling. Er wordt niet ingezet op

de diversiteit toeneemt en er functie-synergie

nadeel. Doordat de ontwikkeling van woningen

actieve verplaatsing. Omdat een aaneenge-

ontstaat (bezoeker leescafé gaat ook even

mogelijk wordt in het huidige kernwinkelgebied

sloten publieksgericht front hier niet nood-

binnen bij modezaak, etc.). Dit voorkeurs-

bestaat er geen volledig aaneengesloten

zakelijk is, wordt ook ruimte gegeven aan

scenario kan bovendien rekenen op veruit het

publieksgericht gebied meer. Dit leidt tot grote

woon- en werkfuncties.

meeste draagvlak bij ondernemers/eigenaren.

vertroebeling van de ruimtelijk-functionele opbouw en tot een afname van de leesbaarheid

22 van 40

1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

Invulling opgave ‘minder winkelmeters’

Voordelen

Nadelen

+ Helder kernwinkelgebied: overzichtelijk en beloopbaar voor consument

-

Geen ruimte voor winkels met een afwijkende, specifieke vestigingsvoorkeur

+ Bundeling van passantenstromen en winkels in een compacte structuur leidt tot optimale synergie tussen winkels (combinatiebezoek)

-

Het westelijke deel met de monumenten en ruimtelijke kwaliteit is geen onderdeel meer van de kern van de binnenstad (o.a. actieve sanering Vierkantje) en de binnenstad verliest haar onderscheidend vermogen

de huidige winkelleegstand in te vullen met

-

Monofunctionele benadering is kwetsbaar

winkels elders uit de binnenstad (verplaatsing)

-

Om bovenstaande redenen leidt maximale concentratie tot veel weerstand bij ondernemers en eigenaren

+ Optimale flexibiliteit voor pandeigenaren om leegstaande panden een nieuwe invulling te geven

-

Vertroebeling van ruimtelijk-functionele structuur, doordat woon- en werkfuncties mogelijk worden in publieksgericht gebied

+ Elke martkontwikkeling (groei/krimp) van welke sector dan ook kan (in theorie) worden opgevangen

-

Passantenstromen worden nergens gebundeld en synergie (o.a. combinatiebezoek) neemt af waardoor ook het (winkel)aanbod afneemt (neerwaartse spiraal)

-

Onzekerheid voor ondernemers (kunnen niet investeren bij onduidelijk vestigingsklimaat)

-

Zeer passieve houding t.a.v. leegstand (probleem bij marktpartijen gelegd)

-

Ondernemers en eigenaren (m.n. in huidige kernwinkelgebied) beoordelen het maximale mengscenario als ongewenst

-

In grote mate afhankelijk van invulling met andere publieksgerichte functies en bijbehorende randvoorwaarden

-

Door behoud van de omvang van het huidige kernwinkelgebied komen niet alle bezoekers automatisch langs alle voorzieningen

-

Actieve inspanning door alle stakeholders (en monitoring) is vereist: o.a. prioriteit bij binnenstad voor huisvesting (nieuwe) publieksgerichte functies (rol gemeente) en ander verdienmodel (eigenaren en ondernemers)

Het voorkeursscenario (kernwinkelgebied =

Scenario I

publieksgericht gebied) geeft op verschillende

Kleiner kernwinkelgebied

manieren invulling aan het te reduceren overtollige winkelmetrage: •

In het publieksgerichte gebied wordt gepoogd

en met andersoortige publieksgerichte •

functies.

Scenario II

In de aanloopstraten wordt de status quo

Alle functies gemengd

behouden (niet toe laten nemen van winkelmeters) en houden eigenaren de flexibiliteit (op termijn) een andersoortige functie toe te staan. •

In de overige delen van de binnenstad wordt ingezet op verplaatsing van winkels naar het publieksgerichte gebied en het wegbestemmen van niet benutte plancapaciteit (transformatie). Alleen al de huidige ingevulde winkelmeters en leegstand in deze straten (o.a. Wassenaarstraat en zijstraatjes) betreft circa 10.000 m² winkelvloeroppervlak. Daarnaast wordt ook de detailhandelsmogelijkheid geschrapt op panden die nu een andere functie huisvesten (verborgen capaciteit). Gemeente Bergen op Zoom heeft inmiddels een uitputtende inventarisatie gemaakt*.

*

Gemeente Bergen op Zoom (2017), Plancapaciteit bestemmingsplannen april 2017 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

Scenario III

+ De kwaliteiten van zowel het westelijk deel (monumenten) als het oostelijk deel Kernwinkelgebied (trekkracht) worden benut = publieksgericht gebied + Meer flexibiliteit in de mogelijkheden voor herinvulling van leegstaande panden + Verlaten van het monofunctionele concept kernwinkelgebied leidt tot grotere functionele diversiteit en aantrekkelijkheid + Breder functieprofiel is minder kwetsbaar (niet afhankelijk van grillen van één sector) en draagt bij aan functiesynergie + Aanloopstraten behouden hun toegevoegde waarde voor functies die een directe (auto-) bereikbaarheid prefereren + Breed draagvlak bij eigenaren en ondernemers

23 van 40

3.2 Doelgroepen en bezoekmotieven

De ‘locals’

Het aantal jongvolwassenen (20-30 jaar) in de

Met de locals wordt de bevolking bedoeld in de

gemeente Bergen op Zoom is nog relatief

eigen gemeente en directe omgeving (eigen

beperkt is, maar HAS Hogeschool gaat meer-

Bij het bepalen van de toekomstige functie en

kern, Hoogerheide, Halsteren, Steenbergen,

dere opleidingen in Bergen op Zoom huisvesten

positie van deelgebieden is het van groot

Tholen etc.). In dit gebied zijn jonge gezinnen

(toename studenten). Jongvolwassenen voelen

belang kansrijke doelgroepen te benoemen en

en senioren oververtegenwoordigd. Hoewel de

zich vaak thuis in een dynamische, stedelijke

zoveel mogelijk aan te sluiten bij de motieven

binnenstad er is voor iedereen, is het verstandig

omgeving en kunnen een grote bijdrage leveren

die zij hebben voor een bezoek aan de Bergse

om extra in te zetten op de binding van deze

aan de levendigheid in de binnenstad, als

binnenstad. Samen met ondernemers en

doelgroepen. Zij vertegenwoordigen immers het

bezoeker en/of ondernemer.

eigenaren is hier tijdens de werkateliers over

grootste (bestedings)potentieel. Gezinnen die

gediscussieerd. Geconcludeerd is dat het voor

wat te besteden hebben, zijn een beoogde

Voor het echte recreatieve bezoek (dagje naar

de binnenstad verstandig is om niet langer in te

groeimarkt. In het gemeentelijke beleid wordt

de stad) is ook de lokale bevolking steeds

zetten op de positie van regionale winkelstad,

namelijk ingezet op het aantrekken van

sterker gericht op de grootste binnensteden

maar duidelijk te kiezen voor de ‘locals’

modaal+-gezinnen om Bergen op Zoom te

(o.a. Antwerpen, Rotterdam, Breda). Om de

enerzijds en toeristen anderzijds.

bezoeken en er te gaan wonen en werken.

lokale doelgroepen in de toekomst aan de binnenstad te kunnen blijven binden, is het van

24 van 40

1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

belang om sterk in te zetten op een combinatie

binnenstad bezoeken, bezoekers die een

De nog deels onbenutte potentie in toeristisch

van het functionele bezoek en de lokale

weekendje weg zijn (stedentrips is een groei-

bezoek wordt door ondernemers en eigenaren

ontmoetings- en verblijfsfunctie; de Bergse

markt) en toeristen die in Zeeland op vakantie

onderschreven. Citymarketing is hier al enkele

binnenstad als gemakkelijk en eveneens

zijn, waaronder Duitsers. Zij gaan voor een

jaren actief mee aan de slag gegaan. Verdere

aangenaam alternatief op de grote binnenstad.

binnenstadsbezoek nu vaak naar Middelburg of

marketingacties om de bekendheid van Bergen

Ondanks de opkomst van internet blijft er ook in

Goes. Bergen op Zoom weten ze echter

op Zoom onder toeristen te vergroten worden

de toekomst behoefte aan het doen van (een

inmiddels ook vaker te vinden, blijkt uit onder-

uitgewerkt en in gang gezet (bijv. bord langs de

reeks van) frequente aankopen in de eigen

zoek van NHTV*. Bergen op Zoom kan voor nog

snelweg; onderdeel Brede Aanpak Binnenstad).

woonomgeving (‘ik heb een aantal zaken nodig

meer Zeeuwse verblijfstoeristen een interessant

De ingezette hotelontwikkeling in het Katrientje

en wil die nu hebben’). Het onderscheidend

alternatief zijn. Omdat Bergen op Zoom wat

(bij Catharinaplein) zou hier een impuls kunnen

vermogen ten opzichte van andere doelgerichte

verder ligt, is de aanwezigheid van onderschei-

betekenen.

centra in de directe omgeving (o.a. De Zeeland),

dende toeristische trekkracht/publiekstrekkers

is dat er veel aanbod is en dit bezoekmotief in de

nodig om dit potentieel nog beter te benutten.

binnenstad gecombineerd kan worden met een recreatief verblijf in een aantrekkelijke omgeving,

Toeristen hebben primair een recreatief bezoek-

met een sterke Bergse identiteit (‘even op het

motief om een binnenstad te bezoeken. De

terras lunchen met vrienden’). Juist de combi-

unieke ruimtelijke sfeer, beleving en levendigheid

natie van het ‘functionele’ met het ‘aangename

van de historische binnenstad staat daarbij

en eigene’ biedt kansen om de lokale bevolking

centraal. Daarnaast zijn ze gericht op een

aan de binnenstad te blijven binden. Het

bezoek aan culturele voorzieningen

faciliteren van de bezoekmotieven ‘gericht

(o.a. museum, theater), verrassende winkels

kopen‘ en ‘efficiënt/vergelijkend winkelen’

en aantrekkelijke horeca. Het Markiezenhof,

biedt perspectief voor behoud van een divers

centraal in het monumentale gebied, kan meer

modisch en overig winkelaanbod. Dit vraagt om

benut worden als start- en verdeelpunt voor

bezoekgemak en-comfort.

toeristische bezoekers (toeristische poort).

Inspelen op gezinnen en ouderen uit de directe regio

De VVV is er inmiddels geopend.

Toeristen Tweede belangrijke hoofddoelgroep zijn de toeristen. Onderscheid kan gemaakt worden in Belgische toeristen die graag in Nederland een 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

*

BN De Stem (augustus 2017), krantenartikelen ‘Duitsers en Belgen dol op Breda en Bergen op Zoom’, en ‘In Bergen op Zoom is altijd iets te beleven’

Benutten toeristisch potentieel

25 van 40

3.3

Functie en positie deelgebieden

Visie gebiedsprofielen binnenstad Bergen op Zoom

Met de kansrijke doelgroepen, bijbehorende bezoekmotieven en specifieke kwaliteiten per deelgebied is het voorkeursscenario (kernwinkelgebied = publieksgericht gebied, aanloopstraten = gemengd) vertaald naar een visie op de binnenstad waarin elk deelgebied zich kan ontwikkelen vanuit haar eigen onderscheidende kwaliteiten.

Frequent rondje Het gebied bestaande uit de Parade, Sint Josephstraat, Wouwsestraat, Zuivelstraat en Voetboog richt zich in de toekomst primair op de aanschaf van de wekelijkse benodigdheden en (efficiënt) winkelen, voornamelijk door bezoekers uit de eigen gemeente en omgeving (locals). Belangrijke doelgroepen zijn (jonge) gezinnen en senioren. Het frequente rondje is het lokale voorzieningenhart dat interessant is voor vestiging van de landelijk bekende ketens en andere bedrijven die zich richten op het frequente bezoek. Naast de blijvende nadruk op mode en overige winkels gaat het hier om publieksgerichte functies die in de breedste zin aansluiten bij de wekelijkse behoeften van

26 van 40

1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

locals (denk aan baliefuncties, dienstverlening,

attractie trekt al gauw duizenden bezoekers per

om een bonte mix van ambachtelijke bedrijvig-

sportvoorzieningen, maatschappelijke functies).

week.

heid, culturele en leisurefuncties en klein-

Door in te zetten op versterking van het rondje

schalige nieuwe combinatieconcepten (start-up-

als primaire routing ontstaat een compacte

Belangrijke voorwaarde is verder dat de bereik-

ruimtes of ZZP-café). In de Lievevrouwestraat is

structuur waar in de toekomst het bezoekgemak

baarheid per fiets en auto optimaal is en er zo

ook ruimte voor woon- en werkfuncties. De

centraal staat.

min mogelijk drempels worden opgeworpen om

belevingskwaliteit van deze fraaie straat kan

als local het frequente rondje te bezoeken. Het

nog verder worden vergroot (iets te zien, even

Om de ronde structuur beter te laten functio-

is gewenst het parkeerregime optimaal te laten

zitten) zonder dat de winkelfunctie toeneemt.

neren, is op een aantal locaties een impuls

aansluiten bij het frequente bezoekmotief

Het Beursplein is in dit deelgebied het verblijfs-

nodig. Mede gelet op de groei van horeca en de

(gemak/dichtbij). Dit kan o.a. door app-parkeren

pleintje, zowel overdag als in de (late) avond.

kansrijke combinatie van het functionele met het

te promoten en de fiets als gast toe te laten in

recreatieve bezoekgedrag zijn in het rondje

de Wouwsestraat, zie paragraaf 3.4.

enkele verblijfspleintjes gewenst die kunnen

In het beleefkwartier staat de ruimtelijke kwaliteit en de beleving ervan centraal. De

dienen als steppingstones. Per pleintje zijn er

(Be)leefkwartier

monumenten en het stratenpatroon bieden

enkele horecazaken met een terras die

Het gebied Vierkantje, zuidelijk deel Steen-

daarvoor een uitstekende basis. Daarnaast is

tenminste overdag geopend zijn (synergie met

bergsestraat, Beursplein en Lievevrouwestraat

het gewenst de openbare ruimte te vergroenen

winkelpubliek) en is er plek voor verblijfs- en

vormt in de toekomst het verrassende beleef-

(door bijvoorbeeld gevelgroen) en te verleven-

beleefelementen (bijv. tafeltennistafel). Daar-

en dwaalmilieu dat primair is gericht op het

digen door (tijdelijke) kunstuitingen toe te

naast is invulling van het Gouvernements-

recreatieve bezoek in een sfeervolle monumen-

voegen (bijvoorbeeld muurschilderingen,

gebouw en de begane grond van de voormalige

tale omgeving, met Markiezenhof en Gevangen-

videomapping, beelden).

V&D* met een sterke (publiekstrekkende)

poort als iconen. Belangrijke doelgroepen zijn

functie cruciaal om het rondje te versterken. Dat

toeristen (Belgen, Duitsers in Zeeland,

Verder is het van belang dat de (historische)

hoeft geen winkel te zijn, maar kan ook een

weekendjes weg) en jongvolwassenen (zowel

verhalen van het gebied/Bergen op Zoom goed

andersoortige functie zijn die aansluit bij het

als bezoeker als als ondernemer).

tot uiting komen en de structuur ruimte laat voor

frequente bezoekmotief van eigen bewoners.

experiment en (ver)dwaalmogelijkheden. Juist

Een moderne bibliotheek of indoor speel-

Dit is het geschikte milieu voor jonge,

het ontdekken en verrast worden is het

*

vernieuwende en specialistische zelfstandig

onderscheidende vermogen. In dat verband is

ondernemers en verrassende concepten die

het gewenst ook de omliggende historische

zich thuis voelen in een dynamische, stedelijke

straten in dit gebied en het gehele Havenkwar-

omgeving. Naast winkelconcepten kan het gaan

tier te betrekken, ook al worden daar geen

De verdiepingen kunnen een niet-publieksgerichte functie krijgen, waardoor het aantal leegstaande winkelmeters drastisch wordt verminderd. Een invulling van de begane grond met veel kleine en middelgrote (winkel)units (100 à 600 m²) heeft geen meerwaarde, gelet op de leegstand. 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

27 van 40

nieuwe publieksgerichte functies gestimuleerd

omdat de straten primair gericht zijn op

Naast de invulling van panden is ook een

(o.a. Moeregrebstraat, Hofstraat, Engelsestraat).

doelgerichte bezoeken.

aantrekkelijke invulling van de pleinruimte belangrijk, zodat er altijd wat te doen is. Naast

Belangrijke randvoorwaarde is dat er een goede

De directe bereikbaarheid is hier het

de bekende grote evenementen (o.a. Vasten-

balans bestaat tussen verblijf (wandelen, terras)

onderscheidend vermogen ten opzichte van

avend, beachvolleybal etc.) zou het plein ook

en verkeer (fietsen, auto te gast). Daar-naast is

andere deelgebieden. Belangrijke voorwaarden

vaker gebruikt kunnen worden voor kleinere

het gewenst dat het parkeerregime op de

om het gewenste gebiedsprofiel te bereiken, is de

activiteiten zoals straattheater, kunst of

nabijgelegen parkeerterreinen (Haven,

toegankelijkheid per auto en fiets en zo optimaal

schoolprojecten. Daarbij is het gewenst de

Mineurplein en/of Catharinaplein) en garage

mogelijke parkeer- en stallingsmogelijkheden

betrokkenheid van de bevolking in de eigen

Grote Markt aansluit bij een flexibele en langere

gericht op een snel bezoek (zo dichtbij mogelijk,

gemeente zo groot mogelijk te maken

verblijfsduur. Toeristen worden verwezen naar dit

passend regime). Dit kan op diverse manieren*,

(bijvoorbeeld door alle basisscholen in de

deel van de binnenstad.

o.a.:

gemeente te betrekken bij een schoolproject op

•

Langsparkeren in de straat indien daar

het plein). Hierdoor ontstaat een extra motief

voldoende ruimte aanwezig is;

om de binnenstad te bezoeken.

Stop&go-straten De Bosstraat, het noordelijke deel van de

•

Steenbergsestraat en de Stationsstraat - vd Rijtstraat zijn vanaf de centrumring direct

•

Voldoende parkeercapaciteit in de directe nabijheid en omgeving van de straat;

In meerdere werkateliers is door ondernemers

Verspreid kleine fietsenstallingen in de straat.

en eigenaren tevens geopperd de weekmarkt

toegankelijk en in de toekomst primair gericht op

naar de Grote Markt te verplaatsen. Het

de snelle, incidentele en doelgerichte bezoeken

Hart van de stad

middendeel van het plein is naar verwachting

van met name consumenten uit de eigen

De Grote Markt is net als nu het centrale plein

groot genoeg. De markt kan als publiekstrekker

gemeente en omgeving. Het Bospleintje biedt

van de stad waar ontmoeten en verblijven

op deze locatie een dubbel-/koppelfunctie

kansen om zich nadrukkelijker te profileren als

centraal staan. Het plein speelt een belangrijke

vervullen tussen het frequente rondje en het

verblijfspleintje in dit deel van de binnenstad.

rol in alle bezoekmotieven (zowel tijdens het

beleefkwartier.

wekelijkse rondje als tijdens het recreatieve Deze stop&go-straten zijn bij uitstek geschikt

bezoek) en is gericht op alle doelgroepen. Het

Daarnaast kan de centrale functie van De Grote

voor een uiteenlopend aanbod, bestaande uit

aanbod bestaat uit horeca, terrassen en de grote

Markt versterkt worden door een centrale

specialistische winkels en bedrijvigheid, afge-

culturele functies (o.a. theater) en biedt ruimte

fietsenstalling met servicepunt op/bij het plein te

wisseld met maatschappelijke functies (o.a.

aan evenementen, bijeenkomsten en

realiseren, waardoor het plein als natuurlijk

zorg), woon- en werkfuncties. Een onderbroken

conferenties.

startpunt kan gaan functioneren voor

publieksgericht front is hier geen probleem,

*

binnenstadsbezoek.

28 van 40

De praktische invulling en haalbaarheid per straatdeel wordt op korte termijn uitgewerkt.

1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

29 van 40

30 van 40

1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

31 van 40

32 van 40

1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

3.4 Vervolg

Ondernemers en vastgoedeigenaren

Ruimtelijke programmering / Bestemmingsplan

(Aanstaande) ondernemers kunnen op basis

•

Verder verruimen van de centrumbe-

Uitvoering: Brede Aanpak

van deze gebiedsprofielenvisie een goede

stemming in het publieksgerichte gebieden

De voorliggende visie biedt een richting en een

inschatting maken van het voor hen meest

(o.a. toevoegen ‘leisure’ en enkele (dag-)

streefbeeld voor de gewenste functionele

geschikte vestigingsmilieu. Vanuit het

horecazaken op de verblijfspleintjes).

ontwikkeling van de verschillende deel-

Binnenstadslab kunnen (nieuwe) ondernemers

gebieden. De visie is daarmee een kader voor

hierbij geadviseerd en ondersteund worden

onbenutte planologische detailhandels-

alle stakeholders om bij het formuleren van

(broedplaats en contact-/informatiepunt).

capaciteit in overige delen van de binnen-

•

acties en beleid en bij het doen van

Waar mogelijk direct wegbestemmen van

stad. Voorts in bestemmingsplannen een

investeringen in de voorgestelde

Ook voor eigenaren is duidelijk welke typen

redelijke termijn opnemen waarna de

ontwikkelingsrichting te handelen.

huurders kansrijk zijn voor het betreffende

gebruiksmogelijkheid detailhandel vervalt

deelgebied. Door een gezamenlijk en realistisch

indien binnen deze termijn hier geen

Bij de keuzes voor de deelgebieden is rekening

beeld hierover kunnen vraag en aanbod elkaar

gebruik van is gemaakt (overgangs-

gehouden met de al lopende ontwikkelingen die

mogelijk makkelijker vinden.

bepaling). De voorzienbaarheid hiervoor is

in gang zijn gezet in het kader van de Brede

gecreëerd in de vastgestelde detailhandels-

Aanpak Binnenstad (en het Binnenstadslab). Zo

Consequenties en vertaling naar acties

structuurvisie.

wordt er een pand in de binnenstad geopend

De gebiedsprofielenvisie geeft inzicht in het

waar startende ondernemers en nieuwe con-

gewenste functieprofiel en de ruimtelijke

gesprek gaan over verplaatsing naar een

cepten zich kunnen ontwikkelen (broedplaats).

randvoorwaarden per deelgebied. Het is

passend deelgebied.

Indien succesvol kunnen zij zich vervolgens

gewenst dat toekomstige ontwikkelingen en

vestigen in een regulier winkelpand in het

beleid hierop worden afgestemd. Voor de

meedenken over mogelijkheden voor

bijpassende deelgebied (stimuleringsbeleid).

onderwerpen waarop de gemeente (direct)

transformatie naar een andere niet-

invloed kan hebben, worden keuzes/randvoor-

publieksgerichte functie.

•

•

Met eigenaren buiten de deelgebieden

Deze visie vormt, samen met de andere

waarden uitgewerkt en concrete acties onder-

projecten zoals ‘storytelling’ en ‘customer

nomen. Voor de ruimtelijke programmering,

programmering van het woonprogramma

journey’ (o.a. prettige beleving looproutes vanaf

verkeers- en parkeeraspecten en openbare

reserveren ten behoeve van herinvulling en

station en De Kaai), een belangrijk onderdeel

ruimte zijn de volgende gewenste acties, die bij

transformatie van voormalig commercieel

(bouwsteen) voor de integrale aanpak van het

voorkeur op korte termijn per beleidsthema

(winkel)vastgoed. (Meer wonen verlevendigt

totale centrumgebied.

nader worden uitgewerkt en opgepakt,

de binnenstad en betekent meer consumen-

geformuleerd:

ten zeer nabij voorzieningen.)

1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

•

Met ondernemers buiten de deelgebieden in

Capaciteit in de gemeentelijke

33 van 40

•

Publieksgerichte voorzieningen met een

Openbare ruimte

bovenwijkse functie (nieuw of bestaand met

•

Samen met ondernemers en eigenaren per

vastgoed-/verplaatsingsbehoefte) met

deelgebied acties nemen om de beleving

voorrang toewijzen aan het bijpassende

van de openbare ruimte te verbeteren

deelgebied.

(o.a. gevelgroen, inrichting verblijfspleintjes). •

Met ondernemers op de Grote Markt

Verkeers- en parkeerbeleid

uitwerken van ideeën ter aankleding en

•

(Toeristische) autobezoekers van buiten de

beleving (activiteiten) van de centrale

gemeente verwijzen naar de parkeerlocaties

pleinruimte.

aan de westzijde. •

•

In samenhang met projecten storytelling en

Parkeergarage Grote Markt vernieuwen,

customer journey looproutes naar en door

met aandacht voor de vindbaarheid

de binnenstad veraangenamen.

Detailhandelsmeters op termijn wegbestemmen

(verwijzing) en voetgangersaansluiting op •

• •

Bosstraat/Bospleintje.

Monitoring

In of direct bij de stop&go-straten krijgen

Gelet op de grote dynamiek in de (winkel)markt

parkeerplaatsen een stop&go-aanduiding

en de afhankelijkheid van diverse factoren

met bijbehorende korte parkeerduur-

wordt benadrukt dat monitoring gewenst is.

regulering, (indicatie 30 minuten).

Door jaarlijks (en tussentijds) de ontwikkelingen

Opties en wenselijkheid stop&go-invulling

te spiegelen aan het streefbeeld ontstaat inzicht

Van de Rijtstraat nader onderzoeken.

in:

Op alle parkeerterreinen stimuleren van

•

achteraf betaald parkeren per app (promotie en informatievoorziening ter plaatse). •

fietsen ook tijdens winkeltijden in de

welke zaken in lijn met de gebiedsprofielenvisie zijn gerealiseerd;

•

In delen van het publieksgerichte gebied het gebruik van de fiets toestaan (bijv. pilot

Bibliotheek behouden voor binnenstad (V&D pand?)

op welke vlakken nog (meer) inspanning vereist is;

•

op welke onderdelen de gebiedsprofielen herijkt dienen te worden.

Wouwsestraat toestaan). •

Centrale fietsenstalling met servicepunt op/

De coördinatie van de monitoring kan binnen de

bij de Grote Markt realiseren.

structuur van de Brede Aanpak worden uitgevoerd.

34 van 40

Toekennen stop&go-plaatsen: maatwerk per straat 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017

Bijlagen

Bijlage 1

Leden projectgroep

Bijlage 2

Proces en bijeenkomsten

De totstandkoming van de Visie Gebiedsprofielen binnenstad Bergen op

De Visie Gebiedsprofielen binnenstad Bergen op Zoom is tot stand gekomen

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BergenOpZoom&id=437e37af-61fe-4f7b-a00b-0b891e275c03