Bijlage B Visie Gebiedsprofielen binnenstad Bergen op Zoom
Tekst van het document
Visie gebiedsprofielen binnenstad Bergen op Zoom
Droogh Trommelen en Partners (DTNP) Adviseurs voor Ruimte en Strategie Graafseweg 109 6512 BS Nijmegen T 024 - 379 20 83 E info@dtnp.nl W www.dtnp.nl
Opdrachtgever: Contactpersoon:
Gemeente Bergen op Zoom Mevrouw C. de Munck
Projectteam DTNP:
De heer R. Eijkelkamp De heer J. Vlek
Projectnummer: Datum:
1716.0516 10 oktober 2017
Visie gebiedsprofielen binnenstad Bergen op Zoom
Inhoudsopgave
1
Inleiding
1
Bijlagen
35
1.1
Brede Aanpak Binnenstad
2
Bijlage 1 Leden projectgroep
36
1.2
Project gebiedsprofielen
3
Bijlage 2 Proces en bijeenkomsten
36
1.3
Aanpak: Co-creatie
4
Bijlage 3 Verslaglegging werkateliers
37
1.4
Leeswijzer
5
Bijlage 4 Kenmerken binnenstadsbezoekers en-gedrag 40
2
Analyse
6
2.1
Autonome trends
7
2.2
Functie en positie
10
2.3
Spreiding functies
12
2.4
Bereikbaarheid
15
2.5
Ruimtelijke kwaliteit
16
2.6
Routing
17
2.7
Conclusies
18
3
Toekomstvisie
19
3.1
Ruimtelijk-functionele hoofdstructuur
20
3.2
Doelgroepen en bezoekmotieven
24
3.3
Functie en positie deelgebieden
26
3.4
Vervolgtraject
33
1 Inleiding
1.1
Brede Aanpak Binnenstad
Bergen op Zoom beschikt over een aantrekkelijke binnenstad met een grote diversiteit aan voorzieningen. Voor inwoners van Bergen op Zoom en omgeving is de binnenstad een belangrijke locatie om te winkelen en te verblijven. De historische entourage en bourgondische sfeer zijn onderscheidende kwaliteiten in de regio en dragen bij aan de aantrekkingskracht van de binnenstad, niet alleen voor inwoners, maar ook voor toeristisch-recreatieve bezoekers. Net als veel middelgrote steden in het land heeft de binnenstad van Bergen op Zoom echter ook te
Het centrum van Bergen op Zoom heeft een belangrijke functie in de gemeente ...
maken met een forse hoeveelheid leegstaande winkelpanden. De afgelopen jaren is met name het niet-dagelijkse winkelaanbod sterk afgenomen, met als gevolg een snel oplopende leegstand. Inmiddels staan in de hele binnenstad circa 80 panden leeg*, waarvan circa 65 in het kernwinkelgebied en de belangrijkste aanloopstraten.
Brede Aanpak Binnenstad De leegstand heeft een negatief effect op het imago van Bergen op Zoom en op de aantrekkelijkheid van de binnenstad als economisch, sociaal en cultureel hart van de *
Locatus, peildatum april 2017, bewerking DTNP
2 van 40
... maar kampt met een forse hoeveelheid leegstand
Afbakening binnenstad, kernwinkelgebied en aanloopstraten 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
Project Gebiedsprofielen: Toekomstige functie en positie deelgebieden
gemeente. Met de ‘Brede Aanpak Binnenstad’ en het ‘Binnenstadslab’ werkt de gemeente dan ook actief aan opwaardering van de binnenstad. De aanpak, op initiatief en in opdracht van de gemeenteraad, bestaat uit negen projecten, variërend van structuurbepalende projecten voor de lange termijn tot projecten die op korte termijn resultaten opleveren (quick wins).
Vervolg: concrete maatregelen
Onderdeel van de aanpak is het project
bezoekmotieven van (toekomstige) bezoekers,
‘Gebiedsprofielen Binnenstad’, waarin samen
en anderzijds op de specifieke kwaliteiten van
met vastgoedeigenaren en ondernemers
de Bergse binnenstad en de deelgebieden.
(co-creatie) richting wordt gegeven aan de
De volgende vragen worden beantwoord:
Punt aan de horizon
toekomstige functie en positie van de deel-
1. Welke relevante trends en ontwikkelingen
Het project Gebiedsprofielen is een belangrijk
gebieden in de binnenstad. DTNP verzorgde de
doen zich voor in centrumgebieden en
onderdeel in de Brede Aanpak Binnenstad en is
procesleiding en stelde op basis van alle input
bezoekersgedrag?
mede bepalend voor de structurele ontwikkeling
en bureau-expertise voorliggende rapportage op.
1.2
Project gebiedsprofielen
2. Hoe kan de binnenstad van Bergen op
Doel van het project is het opstellen van een
voor realisatie van gebiedsprofielen?
van de Bergse binnenstad in de komende jaren.
Zoom worden beoordeeld? Welke sterke en
Het biedt voor de binnenstad als geheel en de
zwakke punten kunnen worden benoemd?
deelgebieden in het bijzonder een punt aan de
3. Welke doelgroepen, bezoekmotieven en aanbod passen bij de haalbare functies van
Doel en vragen
6. Wat zijn de consequenties (randvoorwaarden)
horizon, een wenkend toekomstperspectief waar de komende jaren naartoe gewerkt kan worden.
de binnenstad van Bergen op Zoom? 4. Wat is de gewenste functioneel-ruimtelijke
In het vervolgtraject zullen waar nodig de juiste
realistisch ruimtelijk-functioneel streefbeeld voor
structuur van de binnenstad, passend bij
maatregelen en randvoorwaarden gecreëerd
de toekomstige ontwikkeling van de binnenstad,
kansrijke doelgroepen, bezoekmotieven en
moeten worden om de gewenste gebieds-
waarin voor de verschillende deelgebieden de
kwaliteiten van deelgebieden?
profielen ook te kunnen bereiken. Het project
toekomstige positie, kansrijke functies en
5. Wat is de haalbare en gewenste functie en
heeft dan ook belangrijke raakvlakken met en
benodigde randvoorwaarden worden benoemd.
positie van de verschillende deelgebieden
consequenties voor aanpalende beleidsthema’s
De visie op de gebiedsprofielen speelt enerzijds
en welke kansrijke functies passen daarbij?
zoals verkeer, parkeren, wonen en openbare
in op actuele trends en ontwikkelingen en de 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
ruimte.
3 van 40
1.3
Aanpak: Co-creatie
Bij de ontwikkeling van beleid voor de binnenstad hecht de gemeente grote waarde aan een actieve betrokkenheid van stakeholders (co-creatie). Ondernemers en vastgoedeigenaren hebben immers een groot belang bij en invloed op de aantrekkelijkheid en ontwikkeling van de binnenstad. Deze visie is daarom van, voor en door de directe stakeholders: ondernemers, eigenaren en gemeente.
12 werkateliers Voor het project Gebiedsprofielen is een intensief proces opgezet waarin ondernemers en eigenaren zijn uitgenodigd om actief mee te denken over de toekomstige ruimtelijkfunctionele ontwikkeling van de binnenstad en de deelgebieden. Om hier invulling aan te geven is de binnenstad opgedeeld in zeven deelgebieden, waarbij deelgebieden Lievevrouwestraat en Steenbergsestraat tegelijk zijn uitgenodigd. Per deelgebied zijn voor betrokkenen twee werkateliers georganiseerd. In totaal hebben 12 bijeenkomsten plaatsgevonden, waarin is gediscussieerd over de sterke en zwakke punten, kansen en bedreigingen van de binnenstad en de deelgebieden afzonderlijk. In totaal hebben meer dan 100 stakeholders deelgenomen.
4 van 40
Twaalf bijeenkomsten in het Oude Stadhuis aan de Grote Markt. In totaal meer dan 100 deelnemers. 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
Projectgroep
Deelgebieden binnenstad Bergen op Zoom op basis waarvan de werkateliers zijn georganiseerd
Het proces is begeleid door een projectgroep bestaande uit vertegenwoordigers van de gemeente en marktpartijen (bijlage 1). Daarnaast hebben informele gesprekken en bijeenkomsten plaatsgevonden met andere betrokkenen, zoals beleidsmedewerkers en raadsleden. In bijlage 2 is een volledig overzicht te vinden van het doorgelopen proces en de bijeenkomsten.
1.4 Leeswijzer Hoofdstuk 2 bevat een analyse van actuele trends en ontwikkelingen en het huidige functioneren van de binnenstad van Bergen op Zoom. De analyse is gebaseerd op feiten en cijfers uit bestaand onderzoek en op de aspecten die tijdens de werkateliers door ondernemers en eigenaren aan de orde zijn gesteld (verslaglegging van de bijeenkomsten in bijlage 3). Hoofdstuk 3 bevat de visie op de ruimtelijkfunctionele ontwikkeling van de binnenstad, de invulling van de gebiedsprofielen en de randvoorwaarden om deze te bereiken. De visie is gebaseerd op de kansen en mogelijkheden die door betrokkenen zijn benoemd en houdt rekening met trends, haalbaarheid, ervaringen elders (best practices) en verwacht lokaal draagvlak. 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
5 van 40
2 Analyse
2.1
Autonome trends
non-foodsector nog sterk door de vastgoed-
Gevolg is dat er een structureel overaanbod is
bubbel en drang tot schaalvergroting. De
ontstaan. Sinds 2012 zijn al meer dan 50
De forse leegstand in de binnenstad van
bestedingen in fysieke winkels groeiden echter
landelijke winkelketens failliet gegaan. Hoewel
Bergen op Zoom kan voor een deel worden
niet in dezelfde mate mee. Sterker nog, sinds
een deel daarvan (na een doorstart of over-
verklaard door een aantal autonome trends in
2008 dalen de bestedingen. De economische
name) in afgeslankte vorm verder gaat, heeft dit
centrumgebieden en bezoekersgedrag die het
crisis is daarvoor niet de enige oorzaak. Op de
grote gevolgen voor de winkelmarkt, met name
functioneren van met name middelgrote centra
achtergrond spelen maatschappelijke trends die
in middelgrote centra. In 2015 nam het aanbod
onder druk zet.
leiden tot een structurele daling van
in de non-food voor het eerst in de historie af.
bestedingen. Door de opkomst van internet
De leegstand is inmiddels opgelopen tot ruim
Verhouding vraag en aanbod
verschuiven bestedingen steeds meer van
3,5 mln m² wvo. Door het stijgende aantal
Sinds 2008 is de winkelmarkt aan grote
fysieke winkels naar webshops (marktaandeel
beschikbare winkelpanden laat ook het
wijzigingen onderhevig en structureel gewijzigd
in non-food 20% in 2016). Verder heeft de
huurprijsniveau sinds 2010 een dalende trend
van een groei- in een krimpmarkt. Tot een
vergrijzing een drukkend effect op bestedingen.
zien. De leegstand neemt inmiddels niet meer
aantal jaar geleden groeide het aanbod in de
Ouderen (75+) besteden minder aan producten.
toe, doordat leegstaande winkelpanden worden getransformeerd naar andere functies.
Ontwikkeling vraag en aanbod non-foodwinkelmarkt 150
140
Transformatie winkelvastgoed
index aanbod (m² wvo)
Schaalvergroting
Ondanks de licht oplevende bestedingen sinds 2015 is de verwachting dat het winkelaanbod de komende jaren nog verder zal afnemen, als
Faillissementsgolf
130
gevolg van de verdere groei van webshops en de voortgaande vergrijzing van de bevolking.
Vastgoedbubbel
120
Ontwikkeling leegstand (m² wvo) 110
marktaandeel webshops 2% 21% 2005
Opkomst internetwinkelen
2016
Ontwikkeling huurprijsniveau €200
4 mln
€175 100
3 mln
Economische crisis
€150
index bestedingen
90
2 mln 65-
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
65+
mode-uitgaven -30%
2010
2011
2012
Bron: CBS, detailhandel.info, thuiswinkel.org, I&O en DTNP
1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
€125
Vergrijzing bevolking 2013
2014
2015
2016
1 mln
2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
Bron: Locatus
€100
2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
Bron: NVM
7 van 40
Polarisatie winkelstructuur
Dit betekent dat de noodzaak voor het bezoek
zijn, en waarvoor consumenten bereid zijn een
De opkomst van internetwinkelen leidt tot een
aan winkelgebieden voor een groot deel is
lange reisafstand af te leggen (dagje naar de
structureel ander aankoopgedrag. Het markt-
weggevallen. Winkels worden alleen nog
stad). Overige bezoekmotieven worden groten-
aandeel van webshops groeit razendsnel en
bezocht als sprake is van een onderscheidend
deels opgevangen door het internet, thuis op de
steeds meer soorten producten worden
vermogen ten opzichte van internet. Het gaat
bank.
massaal via internet gekocht, zelfs keuze-
dan om het doen van dagelijkse aankopen in de
gevoelige producten zoals schoenen (denk
directe woonomgeving (boodschappen) óf om
Gevolg is dat vooral middelgrote centra kampen
aan sterke groei Zalando). Bezorgen is gratis
een bezoek aan de grootste binnensteden,
met toenemende leegstand. Waar wijk- en
en gaat steeds sneller (binnen 24 uur).
waar een unieke verzameling van aanbod en
dorpscentra vooral aantrekkelijk zijn voor
een aantrekkelijke sfeer en beleving te vinden
makkelijk en snel boodschappen doen en de allergrootste binnensteden aantrekkelijk zijn
World Wide Web
voor uitgebreid shoppen kunnen middelgrote centra zich lastig onderscheiden (tussen
Aankopen
tafellaken en servet). In deze centra zijn de afgelopen jaren dan ook veel vestigingen van landelijke winkelketens gesloten en is de leegstand het hoogst en structureel van aard.
Winkelen Boodschappen
Dorp/wijkcentrum 8 van 40
? Middelgroot centrum
Grote binnenstad 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
Functieverbreding
aan kwalitatief hoogwaardige en ambachtelijk
Ook is een toename van de woonfunctie
De laatste jaren gaat de afname van winkels in
bereide (vers)producten, waardoor, na jaren van
zichtbaar. Het aantal woningen in centra groeit
centrumbieden gepaard met een functionele
daling, weer een groei zichtbaar is bij
door het stimuleren van wonen boven winkels
herpositionering. Waar voorheen in veel
gespecialiseerde verszaken.
en de transformatie van voormalige winkel- en
middelgrote centra de niet-dagelijkse winkel-
kantoorpanden tot woningen. Met name voor
functie zwaar dominant was, worden leeg-
Daarnaast groeit de horeca fors. Sinds 2008
jongvolwassenen (25-35 jaar) en senioren (65+)
staande panden nu steeds vaker getrans-
zijn de bestedingen met meer dan 20%
is het, in verband met de vele voorzieningen,
formeerd en voor andere doeleinden gebruikt.
gestegen en ook het aanbod groeit gestaag. Dit
interessant om in centrumgebieden te wonen.
sluit aan bij de toenemende behoefte aan Binnen de detailhandel is nog wel een groei
ontmoeting in en beleving van binnensteden.
zichtbaar in de dagelijkse sector. Er is behoefte
Functionele opbouw centrumgebieden 120
Wonen
Steeds meer woningen in centrumgebieden index inwoners centrumgebieden
Wonen Wonen 140
Cultuur
Groeiende horecasector
Cultuur
115
index bestedingen 130
Cultuur Horeca
Horeca
110 120 110
Diensten
Diensten Horeca
100 90
index aanbod (aantal) 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
140
index inwoners overig Nederland 100
2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
Bron: CBS
Bron: CBS
Diensten
index inwoners overige stadsdelen
105
Groeiende foodsector
leegstand
index aanbod (m² wvo) Non-food
Non-food Non-food
16% 8% 23%
Voorheen
Vandaag
Food
Toekomst
1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
90
Centrumgebieden
17%
Nederland
12%
28% index bestedingen
100
Food
18% 18%
120 110
Food
Leeftijd bewoners
130
2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015
Bron: CBS, Locatus
35%
0-15 jaar 15-25 jaar
25%
25-45 jaar 45-65 jaar
65+
9 van 40
2.2 Functie en positie
Ontwikkeling aantal weekbezoekers binnenstad Bergen op Zoom
Regionale winkelstructuur
Daling bezoekersaantallen De polarisatie in de winkelstructuur en de kwetsbare positie van middelgrote centra is ook zichtbaar in Bergen op Zoom. De Bergse binnenstad is een middelgroot centrum waar, ondanks een lichte stijging in de laatste jaren, het huidige aantal binnenstadsbezoekers nog steeds lager ligt dan in 2009. De binnenstad ondervindt, net als andere centra, toenemende concurrentie van internet, waar alle producten altijd en overal vaak tegen de laagste prijs beschikbaar zijn. De noodzaak om de binnenstad te bezoeken, neemt af. Daarnaast ondervindt de Bergse binnenstad concurrentie van grote centra in de regio die sterk gericht zijn op recreatief bezoek. Vooral de binnensteden van Antwerpen en Rotterdam hebben een enorm aanbod aan winkels, horeca en cultuur in een hoogstedelijke setting, en grote aantrekkingskracht op consumenten in de wijde omtrek. In de binnensteden van Goes, Middelburg en Roosendaal is het winkelaanbod in orde van grootte vergelijkbaar met de binnenstad van Bergen op Zoom. Het outletcentrum in Roosendaal is onlangs uitgebreid en trekt veel consumenten uit de regio voor een dagje (mode)shoppen.
10 van 40
Polarisatie winkelstructuur zichtbaar in Bergen op Zoom
Binnenstad Antwerpen: grote aantrekkingskracht
1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
Recreatieve winkelfunctie afgenomen
Ontwikkeling aantal bedrijven per sector binnenstad Bergen op Zoom
De afname van het aantal bezoekers heeft tot gevolg dat het voorzieningenaanbod in de binnenstad de afgelopen jaren ook is afgenomen. Dit geldt met name voor het winkelaanbod in mode en overig niet-dagelijkse branches. Hierdoor is de recreatieve winkelfunctie van Bergen op Zoom ook afgenomen. In de werkateliers werd dit door ondernemers en eigenaren benadrukt en is gepleit voor het loslaten van de benadering van de Bergse binnenstad als regionale winkelstad.
Vooral lokale bezoekers en toeristen Uit een recente enquête onder bezoekers van de binnenstad komt naar voren dat bijna 2/3 van de binnenstadsbezoekers uit de eigen gemeente komt en de binnenstad wekelijks bezoekt*. Dit komt overeen met wat tijdens de werkateliers door stakeholders is aangegeven. Volgens hen zijn er twee hoofddoelgroepen te onderscheiden: •
Bevolking uit de eigen gemeente en directe omgeving (o.a. Tholen en Steenbergen); zij bezoeken de binnenstad vaak en komen veelal voor een reeks van doelgerichte aankopen (koopdoel) en/of horeca.
•
(Dag)toeristen, met name Belgen, en mensen die een weekendje weg zijn en verblijven in de hotels in de binnenstad of omgeving.
*
DTNP (2017), Bezoekersenquête binnenstad Bergen op Zoom in het kader van onderzoek middelgrote centra
1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
Voornamelijk bezoekers uit eigen omgeving...
... en toeristisch-recreatieve bezoekers
11 van 40
2.3
Spreiding functies
Spreiding publieksgerichte voorzieningen binnenstad Bergen op Zoom (peildatum april 2017)
Voorzieningenaanbod Momenteel heeft de binnenstad zo’n 235 winkels, 80 horecazaken, 15 functies in cultuur en ontspanning, 50 ambachtelijke en 25 dienstverlenende bedrijven*. Het winkelaanbod heeft een totaal oppervlak van circa 38.800 m² wvo. Er staan ruim 80 panden leeg met een gezamenlijk oppervlak van ruim 15.000 m² wvo. De meeste winkels (28.920 m² wvo) zijn gevestigd in het kernwinkelgebied, bestaande uit de achtstructuur Zuivelstraat, Wouwsestraat, Sint Josephstraat, Parade, Grote Markt en het Vierkantje. In de aanloopstraten Bosstraat, Lievevrouwestraat en Steenbergsestraat zijn naast winkels (3.740 m² wvo) ook veel andere functies aanwezig, zoals diensten, ambachten en woningen. Buiten de winkelacht en de aanloopstraten is nog circa 10.000 m² wvo aan (leeg of gevuld) winkeloppervlak aanwezig. Dat is bijna 20% van het totaal in de binnenstad. Winkelaanbod binnenstad Bergen op Zoom (wvo)* Winkels
Leegstand
Kernwinkelgebied
28.920 m²
10.020 m²
Aanloopstraten
3.740 m²
1.350 m²
Overig binnenstad TOTAAL
6.140 m²
3.990 m²
38.800 m²
15.360 m²
* Bron: Locatus (april 2017), Verkooppuntenbestand
12 van 40
1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
Duidelijke verschillen in functieprofiel per deel
Stadsschouwburg De Maagd gevestigd. Het
(o.a. Vastenavend), waardoor het plein volgens
De winkelfunctie is (nog steeds) dominant
centrale deel van het grote plein staat leeg,
diverse stakeholders buiten deze evenementen
aanwezig in de hoofdwinkelstraten St. Joseph-
behoudens tijdens (grote) evenementen
om kaal en saai aandoet.
straat (Parade) en Zuivelstraat-Wouwsestraat. Zeven op de tien voordeuren betreft een winkel. Hier zijn de meeste landelijk bekende (mode-)
Huidig functieprofiel deelgebieden binnenstad Bergen op Zoom (in aandeel panden)
ketens gevestigd (o.a. Hema, H&M, Blokker en C&A). Zowel in aantal winkels als in winkeloppervlak ligt in deze straten het zwaartepunt van het winkelaanbod in de Bergse binnenstad. In het Vierkantje (Fortuinstraat-KortemeestraatKremerstraat) is circa de helft van de begane grond een winkel. De winkelpanden zijn wisselend van omvang en veelal monumentaal. Ze worden in grote mate geëxploiteerd door lokale ondernemers. Winkels in diverse branches worden afgewisseld met ambachten, galeries, horeca, maatschappelijke functies en niet-publieksgerichte functies. Het voorzieningenaanbod is gemengd en verrassend. De Grote Markt is het centrale horecaplein in de binnenstad. Hier ligt duidelijk het zwaartepunt van de horeca. De horeca is dominant aanwezig in elke pleinwand, en op het plein is het grootste terrassenaanbod te vinden. De meeste horecazaken zijn zowel gericht op dag- als avondgasten (dagrondconcept). Daarnaast is aan de Grote Markt de culturele publiekstrekker 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
13 van 40
De aanloopstraten kennen een zeer gemengd
panden hier vaak een relatief groot oppervlak
functieprofiel, waarbij geen enkele functie
en liggen de huren hoger dan in andere
dominant aanwezig is. Het voorzieningen-
deelgebieden waardoor ze minder makkelijk
aanbod in de Bosstraat en Steenbergsestraat
opnieuw verhuurd worden.
bestaat hoofdzakelijk uit lokale ondernemers die specialistische producten en/of diensten
Het verdwijnen van V&D leidt tot een groot gat
aanbieden (o.a. wijnhandel, barbier en
en het wegvallen van een publiekstrekker en
reparatie). Ook zijn er meerdere horecazaken
ankerpunt in de winkelroute.
(o.a. cluster Beursplein). In deze straten wordt daarnaast op de begane grond gewerkt
Ook in de aanloopstraten staan panden
(kleinschalig kantoor) en gewoond, met name in
structureel leeg. Wel is het aandeel leegstand
de delen verder van de winkelacht gelegen. In
iets lager dan in het kernwinkelgebied. De
de Lievevrouwestraat is de woonfunctie
panden zijn kleiner en goedkoper en daardoor
dominant, met name in de westelijke helft van
makkelijker te verhuren en/of om te bouwen
de straat. De publieksgerichte functies die er
naar andere functies zoals woningen,
zijn richten zich voornamelijk op de toeristisch-
ambachten of diensten. In deze gebieden is een
recreatieve bezoeker (o.a. galerie/kunst).
grotere mate van flexibiliteit doordat panden
Bekende ketens vooral in Parade
relatief eenvoudig voor meerdere typen functies
Leegstand in alle delen, vooral in winkelstraten
geschikt (te maken) zijn.
Het grootste aantal leegstaande panden staat in
Lokale ondernemers in Vierkantje en aanloopstraat
de deelgebieden Parade-St. Josephstraat en Zuivelstraat-Wouwsestraat, terwijl hier de meeste passanten zijn (A1-milieu). Circa 20% van de panden leeg staat leeg. Verklaring hiervoor is dat in deze gebieden van oudsher de meeste landelijke winkelketens in het middensegment gevestigd zijn en dat is juist de categorie waarin veel winkelbedrijven failliet gaan en/of een sanering plaatsvindt van het aantal vestigingen. Bovendien hebben de
14 van 40
Grote Markt: centrale horeca- en ontmoetingsplein
In aanloopstraten wordt gewoond op begane grond 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
2.4 Bereikbaarheid
Ontsluitingsroutes en parkeerlocaties binnenstad Bergen op Zoom
Parkeren De grote parkeerlocaties liggen verspreid over de binnenstad en zijn via de centrumring goed bereikbaar. De Paradegarage is met circa 400 plaatsen het grootst. In het noorden zijn vijf terreinen met een capaciteit van 80 tot 140 plaatsen. De Parade en het P. Joorenplein worden het meest door bezoekers gebruikt. Garage Grote Markt (circa 150 plaatsen) ligt centraal, maar wordt minder gebruikt/gevonden. In de binnenstad geldt een uurtarief van € 1,- tot € 1,80, afhankelijk van de locatie. In de straten en op de terreinen geldt vooraf betalen, met in de straten een maximum van 2 uur. Achteraf betalen is mogelijk met een parkeerapp (steeds meer gebruikt, momenteel 35%). In de garages wordt achteraf betaald. Over het parkeren is veel ongenoegen. Volgens veel ondernemers en eigenaren past het regime (o.a. ingewikkelde meter) niet bij de (nieuwe) functie van de binnenstad (overwegend hoogfrequent bezoek) en werkt het vooraf betalen nadelig voor de verblijfsduur.
Voetgangers en fietsen In de aanloopstraten is autoverkeer toegestaan in één richting. De winkelacht is voetgangersgebied, waar niet gefietst mag worden. Volgens veel betrokkenen is de toegankelijkheid binnen de centrumring per fiets matig en zijn centrale stallingsmogelijkheden beperkt. Aandacht hiervoor is wel gewenst, aangezien twee op de drie lokale bezoekers te voet of te fiets komt (DTNP, 2017). 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
15 van 40
2.5
Ruimtelijke kwaliteit
Spreiding monumenten binnenstad Bergen op Zoom
Historie: belangrijk onderscheidend vermogen De binnenstad heeft een historisch karakter door de aanwezigheid van meer dan 70 rijks- en 100 gemeentelijke monumenten. De belangrijkste iconen zijn het Oude Stadhuis, Theater De Maagd en de St. Gertrudiskerk aan de Grote Markt, het Markiezenhof aan het begin van de Steenbergsestraat en de Gevangenpoort aan de Lievevrouwestraat. Door de historie heeft de Bergse binnenstad een aantrekkelijke ruimtelijke sfeer en beleving. Dat is van groot belang als onderscheidend vermogen ten opzichte van andere binnensteden (o.a. Roosendaal) en van winkelen op internet.
Oostelijk deel binnenstad minder historisch De monumenten en aantrekkelijke straatjes liggen vooral in het westelijke deel van de binnenstad. In het oostelijk deel (Sint Josephstraat en omgeving) zijn nauwelijks monumenten aanwezig. De bebouwing stamt overwegend uit panden die in de 20ste eeuw zijn gerealiseerd. Het winkelproject De Parade, dat in 2007 is ontwikkeld, heeft een moderne uitstraling en biedt ruimte aan grote winkelketens (o.a. Media Markt, Jumbo, C&A).
16 van 40
1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
2.6 Routing
Druktebeeld op zaterdag binnenstad Bergen op Zoom (momentopname 2015)
Drukste punt Van de straten in het kernwinkelgebied is de Sint Josephstraat het drukst. Dat kan verklaard worden door de nabijheid van de grootste parkeergarage en de grootste publiekstrekkers (o.a. Hema, Jumbo, Kruidvat, H&M). Deze winkels trekken dagelijks veel bezoekers en zorgen samen voor een grote passantenstroom.
Functioneren winkelacht In het Vierkantje ligt het aantal passanten een stuk lager (een kwart van het drukste punt). Weliswaar is in dit deel de ruimtelijke kwaliteit hoog, maar het winkelaanbod is beperkt en er zijn geen trekkers waar elke dag grote aantallen bezoekers op afkomen. Ook de doorbloeding van het rondje Sint Josephstraat-WouwsestraatZuivelstraat-Voetboog-Parade is matig. Met name de route via de Voetboog wordt door relatief weinig bezoekers gebruikt. Tijdens de werkateliers is tevens naar voren gekomen dat de structuur van de binnenstad voor bezoekers soms lastig ‘leesbaar’ is. De winkelacht functioneert maar zeer beperkt als één samenhangend winkelgebied. Uit het bezoekersonderzoek blijkt dat slechts een enkeling de gehele acht loopt (DTNP, 2017). 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
17 van 40
2.7 Conclusies
Samenvatting conclusies huidig functioneren binnenstad Bergen op Zoom •
afgelopen jaren afgenomen, gelijk aan de ontwikkeling in andere middelgrote centra.
In onderstaande tabel zijn de belangrijkste conclusies uit de werkateliers, over de kenmer-
Functie en positie
ken en het huidig functioneren van de binnen-
•
Op basis hiervan kan geconcludeerd worden Spreiding functies
•
• • Bereikbaarheid
toeristisch bezoek (flexibele verblijfsduur).
•
zich in een transitiefase. De dominantie van de Ruimtelijke kwaliteit
Er kan ingezet (blijven) worden op zowel de
De monumentale bebouwing en het stratenpatroon zijn cruciaal voor het onderscheidend vermogen van de binnenstad.
•
De monumenten en de onderscheidende ruimtelijke kwaliteit zijn vooral aanwezig in het westelijk deel van de binnenstad.
(lokale) gerichte als de toeristisch-recreatieve
•
bezoekfunctie, waarbij ook het samenspel met
haar (onderscheidende) kracht worden gezet,
De toegankelijkheid per fiets is matig. In de gehele winkelacht is fietsen verboden en er zijn (te) weinig fietsenstallingen op locaties waar daar behoefte aan is.
De binnenstad van Bergen op Zoom bevindt
binnenstad kan qua functieprofiel nog meer in
Het huidige parkeerregime (o.a. vooraf betalen en (ingewikkelde) parkeermeter) past niet bij de functie en positie van de binnenstad (zowel hoogfrequent bezoek (gemak) als
•
kracht zal zorgen. Ieder deelgebied in de
De parkeerlocaties liggen verspreid over de binnenstad en zijn via de centrumring makkelijk te bereiken.
(gericht kopen, efficiënt winkelen al dan niet in
andere centrumfuncties voor de aantrekkings-
Buiten de winkelacht en de aanloopstraten is op verspreide locaties in de binnenstad ook nog veel winkeloppervlak gevestigd (circa 20% van het totaal).
Het lokale, gerichte en frequente bezoek
winkelfunctie zal naar verwachting teruglopen.
De leegstand is het grootst in het A1-winkelgebied. Daar zijn veel landelijke ketens verdwenen en grote panden kunnen minder eenvoudig opnieuw ingevuld worden.
•
dag winkelen zonder koopdoel) is afgenomen.
geworden.
De meeste winkels zijn gevestigd in de winkelacht, de aanloopstraten hebben een diverse functiemix.
gewijzigd. De recreatieve winkelfunctie (hele
combinatie met andere functies) is dominanter
Er zijn veel toeristen in de binnenstad, vooral Belgen en Nederlanders tijdens een weekendje weg. Het aantal toeristische bezoekers neemt toe.
•
Bergen op Zoom de afgelopen jaren is
Het grootste deel van de bezoekers (2/3) komt uit de eigen gemeente en bezoekt de binnenstad wekelijks.
•
stad, per onderdeel beknopt samengevat.
dat de functie en positie van de binnenstad van
De recreatieve winkelfunctie (dagje shoppen) en regionale positie van de binnenstad is de
De Sint Josephstraat is het drukste punt door de nabijheid van de grootste parkeergarage en de publiekstrekkers.
Routing
•
De winkelacht, oftewel het kernwinkelgebied, functioneert matig als samenhangend winkelgebied. Weinig mensen bezoeken de hele acht.
•
De doorbloeding van het rondje Sint Josephstraat-Wouwsestraat-Zuivelstraat-VoetboogParade is matig.
zodat de totale aantrekkingskracht het grootst is.
18 van 40
1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
3 Toekomstvisie
3.1
Ruimtelijk-functionele hoofdstructuur
De gemeente hecht grote waarde aan een gezonde en vitale binnenstad als sociaal, economisch en cultureel hart van de stad, waar bezoekers graag komen en het ondernemersklimaat goed is. Gelet op de structurele aard van de leegstand, het fundamenteel gewijzigde consumentengedrag en de kwetsbare positie van een middelgroot centrum als Bergen op Zoom, is een algehele herijking van de toekomstige ontwikkeling van de binnenstad en de deelgebieden gewenst. Het is van groot belang een ontwikkelings-
kanaal sterk zal doorontwikkelen en dat de
winkelpanden naar andere functies. Tweede
richting te bepalen die is gebaseerd op de
grote recreatieve binnensteden in de omgeving
optie is inzetten op functiemenging, waardoor
toekomstig kansrijke en gewenste doelgroepen,
almaar aantrekkelijker zullen worden. Net als in
de mogelijkheden voor hergebruik van (lege)
hun motieven om de binnenstad te bezoeken,
veel middelgrote steden zal ook in Bergen op
panden wordt verruimd. In dit model wordt het
de wijze waarop deelgebieden daarop kunnen
Zoom rekening moeten worden gehouden met
monofunctionele concept ‘kernwinkelgebied’
inspelen en de randvoorwaarden en acties die
de kans dat het winkelaanbod de komende
verlaten en wordt ingezet op de invulling van leeg-
nodig zijn om dit te bereiken.
jaren nog verder zal gaan afnemen.
staande panden met andere functies dan winkels.
Concentratie en functiemenging
In hoofdlijn bestaan er twee strategieën om
De afgelopen jaren is in veel steden gekozen voor
Om hiertoe te komen wordt allereerst een keuze
hiermee om te gaan. De eerste optie is het
concentratie. Om te bepalen of dat ook voor
gemaakt in de gewenste toekomstige ruimtelijk-
winkelaanbod dat in de toekomst nog behouden
Bergen op Zoom de strategie met de beste
functionele hoofdopbouw van de binnenstad.
kan blijven zoveel mogelijk te concentreren in
mogelijkheden is, zijn drie scenario’s voor de
Zoals in het vorige hoofdstuk naar voren is
een compacter kernwinkelgebied. Aan de
binnenstad (concentratie of functiemenging) in de
gekomen, moet er rekening mee worden
randen en in de overige delen van de binnen-
ateliers aan de stakeholders voorgelegd.
gehouden dat het internet zich als aankoop-
stad wordt dan ingezet op transformatie van
20 van 40
1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
Scenario I: kleiner kernwinkelgebied
ambachten), en woon- en werkfuncties.
specialistische winkels die zeer doelgericht
Als in Bergen op Zoom wordt gekozen voor
Detailhandel wordt waar mogelijk afgebouwd.
worden bezocht en bewust kiezen voor een
concentratie van het winkelaanbod, dan ligt het
aanloopstraat (bijv. spellenspeciaalzaak,
voor de hand het rondje Sint Josephstraat-
Het is een voor de hand liggende keuze om in
wijnhandel). Andere winkeliers geven juist de
Wouwsestraat-Zuivelstraat-Parade-Voetboog
de huidige krimpmarkt het overblijvende
voorkeur aan een representatieve historische
daarvoor aan te wijzen. Hier zijn de meeste
winkelaanbod in een kleiner gebied te clusteren.
omgeving omdat dat het beste past bij hun
winkels, de belangrijkste strekkers, de grootste
Het blijkt echter in de praktijk vaak lastig om
product en/of het imago dat ze willen uitstralen
parkeergarage en de meeste passanten
winkels actief te verplaatsen en concentratie te
(brocante, kunstgalerie). Door in te zetten op
aanwezig. Dit is dan het compacte kernwinkel-
sturen. Het is een kostbare, tijdrovende en
clustering van winkels in een klein en strak
gebied dat overzichtelijk en beloopbaar is voor
soms onbevredigende operatie (gevoel van
kernwinkelgebied worden de mogelijkheden
consumenten en waarin winkels zoveel mogelijk
koude sanering) doordat betrokken winkeliers
voor dergelijke winkels met hun eigen
van elkaars nabijheid profiteren (synergie). In dit
niet altijd kunnen of willen meewerken. Een
vestigingsvoorkeuren beperkt.
scenario wordt in de overige deelgebieden dan
verhuizing brengt immers hoge kosten met zich
ingezet op een ontwikkeling met andere
mee en hoeft niet altijd aan te sluiten bij de
Groot nadeel van dit scenario is dat het
publieksgerichte functies (o.a. diensten,
vestigingsstrategie. Zo zijn er bijvoorbeeld
westelijke deel van de binnenstad geen
Ruimtelijk-functionele ontwikkelingsscenario’s binnenstad Bergen op Zoom
1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
21 van 40
onderdeel meer uitmaakt van de kern van de
van de binnenstad voor bezoekers. Winkels
Nadeel van dit scenario is dat het in grote mate
binnenstad. Hier zijn juist de meeste monumen-
kunnen minder van elkaars bezoekers
afhankelijk is van de invulling van leegstaande
ten en beste ruimtelijke kwaliteit, die de Bergse
profiteren, waardoor winkelsluitingen zullen
panden met andersoortige publieksgerichte
binnenstad haar eigen karakter geven, te
toenemen en de totale aantrekkingskracht
functies, waarbij gedacht kan worden aan
vinden. Juist dit deel van de binnenstad heeft
afneemt (risico op neerwaartse spiraal).
horeca, maatschappelijke voorzieningen,
onderscheidend vermogen ten opzichte van
dienstverlenende bedrijven, ambachten, leisure
concurrerende centra en biedt grote kansen
Scenario III: winkelacht = publieksgericht gebied
en baliefuncties, etc., terwijl de totale route niet
voor een aantrekkelijke sfeer en beleving, waar
In het derde scenario wordt ingezet op een
wordt ingekort.
steeds meer behoefte aan is bij consumenten.
combinatie van concentratie en functieverbreding, met behoud van een gebied dat volledig is
Voorkeursscenario
Scenario II: alle functies mengen
gericht op publiek en passanten. Het huidige
Het scenario met het kernwinkelgebied (de
In het tweede scenario wordt ingezet op
kernwinkelgebied wordt omgezet in een
acht) als publieksgericht gebied is het
maximale functieverbreding door in alle
publieksgericht gebied, waar ook andere
voorkeursscenario. Het grote voordeel van dit
deelgebieden (zowel kernwinkelgebied als
publieksgerichte functies dan winkels gestimu-
scenario is dat de kwaliteiten van zowel het
aanloopstraten) alle functies toe te staan. Dit
leerd en gefaciliteerd worden. Woon- en niet-
westelijke deel (monumenten en ruimtelijke
biedt optimale flexibiliteit in de herinvulling van
publiektoegankelijke werkfuncties blijven wel
kwaliteit) als het oostelijke deel (trekkracht,
panden en de bestrijding van leegstand. Het is
uitgesloten, waardoor een transparant en op
passanten) benut worden en onderdeel blijven
dan aan de vastgoedeigenaren om te bepalen
publiek gericht aaneengesloten front behouden
van het gebied dat is gericht op publiek en
welke functie voor hun pand de beste kansen
blijft.
bezoekers. Daarnaast kan het loslaten van het
en mogelijkheden biedt.
monofunctionele en daarmee risicovolle In de aanloopstraten wordt wel ingezet op
concept ‘kernwinkelgebied’ leiden tot een
Hoewel dit een grote mate van flexibiliteit biedt
verdere functiemenging. Bestaande winkel-
gevarieerder, interessanter en aantrekkelijker
om in te kunnen spelen op de wijzigende
panden behouden de mogelijkheid voor een
gebied, doordat meer functies mogelijk worden,
(winkel)markt heeft scenario II een groot
detailhandelsinvulling. Er wordt niet ingezet op
de diversiteit toeneemt en er functie-synergie
nadeel. Doordat de ontwikkeling van woningen
actieve verplaatsing. Omdat een aaneenge-
ontstaat (bezoeker leescafé gaat ook even
mogelijk wordt in het huidige kernwinkelgebied
sloten publieksgericht front hier niet nood-
binnen bij modezaak, etc.). Dit voorkeurs-
bestaat er geen volledig aaneengesloten
zakelijk is, wordt ook ruimte gegeven aan
scenario kan bovendien rekenen op veruit het
publieksgericht gebied meer. Dit leidt tot grote
woon- en werkfuncties.
meeste draagvlak bij ondernemers/eigenaren.
vertroebeling van de ruimtelijk-functionele opbouw en tot een afname van de leesbaarheid
22 van 40
1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
Invulling opgave ‘minder winkelmeters’
Voordelen
Nadelen
+ Helder kernwinkelgebied: overzichtelijk en beloopbaar voor consument
-
Geen ruimte voor winkels met een afwijkende, specifieke vestigingsvoorkeur
+ Bundeling van passantenstromen en winkels in een compacte structuur leidt tot optimale synergie tussen winkels (combinatiebezoek)
-
Het westelijke deel met de monumenten en ruimtelijke kwaliteit is geen onderdeel meer van de kern van de binnenstad (o.a. actieve sanering Vierkantje) en de binnenstad verliest haar onderscheidend vermogen
de huidige winkelleegstand in te vullen met
-
Monofunctionele benadering is kwetsbaar
winkels elders uit de binnenstad (verplaatsing)
-
Om bovenstaande redenen leidt maximale concentratie tot veel weerstand bij ondernemers en eigenaren
+ Optimale flexibiliteit voor pandeigenaren om leegstaande panden een nieuwe invulling te geven
-
Vertroebeling van ruimtelijk-functionele structuur, doordat woon- en werkfuncties mogelijk worden in publieksgericht gebied
+ Elke martkontwikkeling (groei/krimp) van welke sector dan ook kan (in theorie) worden opgevangen
-
Passantenstromen worden nergens gebundeld en synergie (o.a. combinatiebezoek) neemt af waardoor ook het (winkel)aanbod afneemt (neerwaartse spiraal)
-
Onzekerheid voor ondernemers (kunnen niet investeren bij onduidelijk vestigingsklimaat)
-
Zeer passieve houding t.a.v. leegstand (probleem bij marktpartijen gelegd)
-
Ondernemers en eigenaren (m.n. in huidige kernwinkelgebied) beoordelen het maximale mengscenario als ongewenst
-
In grote mate afhankelijk van invulling met andere publieksgerichte functies en bijbehorende randvoorwaarden
-
Door behoud van de omvang van het huidige kernwinkelgebied komen niet alle bezoekers automatisch langs alle voorzieningen
-
Actieve inspanning door alle stakeholders (en monitoring) is vereist: o.a. prioriteit bij binnenstad voor huisvesting (nieuwe) publieksgerichte functies (rol gemeente) en ander verdienmodel (eigenaren en ondernemers)
Het voorkeursscenario (kernwinkelgebied =
Scenario I
publieksgericht gebied) geeft op verschillende
Kleiner kernwinkelgebied
manieren invulling aan het te reduceren overtollige winkelmetrage: •
In het publieksgerichte gebied wordt gepoogd
en met andersoortige publieksgerichte •
functies.
Scenario II
In de aanloopstraten wordt de status quo
Alle functies gemengd
behouden (niet toe laten nemen van winkelmeters) en houden eigenaren de flexibiliteit (op termijn) een andersoortige functie toe te staan. •
In de overige delen van de binnenstad wordt ingezet op verplaatsing van winkels naar het publieksgerichte gebied en het wegbestemmen van niet benutte plancapaciteit (transformatie). Alleen al de huidige ingevulde winkelmeters en leegstand in deze straten (o.a. Wassenaarstraat en zijstraatjes) betreft circa 10.000 m² winkelvloeroppervlak. Daarnaast wordt ook de detailhandelsmogelijkheid geschrapt op panden die nu een andere functie huisvesten (verborgen capaciteit). Gemeente Bergen op Zoom heeft inmiddels een uitputtende inventarisatie gemaakt*.
*
Gemeente Bergen op Zoom (2017), Plancapaciteit bestemmingsplannen april 2017 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
Scenario III
+ De kwaliteiten van zowel het westelijk deel (monumenten) als het oostelijk deel Kernwinkelgebied (trekkracht) worden benut = publieksgericht gebied + Meer flexibiliteit in de mogelijkheden voor herinvulling van leegstaande panden + Verlaten van het monofunctionele concept kernwinkelgebied leidt tot grotere functionele diversiteit en aantrekkelijkheid + Breder functieprofiel is minder kwetsbaar (niet afhankelijk van grillen van één sector) en draagt bij aan functiesynergie + Aanloopstraten behouden hun toegevoegde waarde voor functies die een directe (auto-) bereikbaarheid prefereren + Breed draagvlak bij eigenaren en ondernemers
23 van 40
3.2 Doelgroepen en bezoekmotieven
De ‘locals’
Het aantal jongvolwassenen (20-30 jaar) in de
Met de locals wordt de bevolking bedoeld in de
gemeente Bergen op Zoom is nog relatief
eigen gemeente en directe omgeving (eigen
beperkt is, maar HAS Hogeschool gaat meer-
Bij het bepalen van de toekomstige functie en
kern, Hoogerheide, Halsteren, Steenbergen,
dere opleidingen in Bergen op Zoom huisvesten
positie van deelgebieden is het van groot
Tholen etc.). In dit gebied zijn jonge gezinnen
(toename studenten). Jongvolwassenen voelen
belang kansrijke doelgroepen te benoemen en
en senioren oververtegenwoordigd. Hoewel de
zich vaak thuis in een dynamische, stedelijke
zoveel mogelijk aan te sluiten bij de motieven
binnenstad er is voor iedereen, is het verstandig
omgeving en kunnen een grote bijdrage leveren
die zij hebben voor een bezoek aan de Bergse
om extra in te zetten op de binding van deze
aan de levendigheid in de binnenstad, als
binnenstad. Samen met ondernemers en
doelgroepen. Zij vertegenwoordigen immers het
bezoeker en/of ondernemer.
eigenaren is hier tijdens de werkateliers over
grootste (bestedings)potentieel. Gezinnen die
gediscussieerd. Geconcludeerd is dat het voor
wat te besteden hebben, zijn een beoogde
Voor het echte recreatieve bezoek (dagje naar
de binnenstad verstandig is om niet langer in te
groeimarkt. In het gemeentelijke beleid wordt
de stad) is ook de lokale bevolking steeds
zetten op de positie van regionale winkelstad,
namelijk ingezet op het aantrekken van
sterker gericht op de grootste binnensteden
maar duidelijk te kiezen voor de ‘locals’
modaal+-gezinnen om Bergen op Zoom te
(o.a. Antwerpen, Rotterdam, Breda). Om de
enerzijds en toeristen anderzijds.
bezoeken en er te gaan wonen en werken.
lokale doelgroepen in de toekomst aan de binnenstad te kunnen blijven binden, is het van
24 van 40
1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
belang om sterk in te zetten op een combinatie
binnenstad bezoeken, bezoekers die een
De nog deels onbenutte potentie in toeristisch
van het functionele bezoek en de lokale
weekendje weg zijn (stedentrips is een groei-
bezoek wordt door ondernemers en eigenaren
ontmoetings- en verblijfsfunctie; de Bergse
markt) en toeristen die in Zeeland op vakantie
onderschreven. Citymarketing is hier al enkele
binnenstad als gemakkelijk en eveneens
zijn, waaronder Duitsers. Zij gaan voor een
jaren actief mee aan de slag gegaan. Verdere
aangenaam alternatief op de grote binnenstad.
binnenstadsbezoek nu vaak naar Middelburg of
marketingacties om de bekendheid van Bergen
Ondanks de opkomst van internet blijft er ook in
Goes. Bergen op Zoom weten ze echter
op Zoom onder toeristen te vergroten worden
de toekomst behoefte aan het doen van (een
inmiddels ook vaker te vinden, blijkt uit onder-
uitgewerkt en in gang gezet (bijv. bord langs de
reeks van) frequente aankopen in de eigen
zoek van NHTV*. Bergen op Zoom kan voor nog
snelweg; onderdeel Brede Aanpak Binnenstad).
woonomgeving (‘ik heb een aantal zaken nodig
meer Zeeuwse verblijfstoeristen een interessant
De ingezette hotelontwikkeling in het Katrientje
en wil die nu hebben’). Het onderscheidend
alternatief zijn. Omdat Bergen op Zoom wat
(bij Catharinaplein) zou hier een impuls kunnen
vermogen ten opzichte van andere doelgerichte
verder ligt, is de aanwezigheid van onderschei-
betekenen.
centra in de directe omgeving (o.a. De Zeeland),
dende toeristische trekkracht/publiekstrekkers
is dat er veel aanbod is en dit bezoekmotief in de
nodig om dit potentieel nog beter te benutten.
binnenstad gecombineerd kan worden met een recreatief verblijf in een aantrekkelijke omgeving,
Toeristen hebben primair een recreatief bezoek-
met een sterke Bergse identiteit (‘even op het
motief om een binnenstad te bezoeken. De
terras lunchen met vrienden’). Juist de combi-
unieke ruimtelijke sfeer, beleving en levendigheid
natie van het ‘functionele’ met het ‘aangename
van de historische binnenstad staat daarbij
en eigene’ biedt kansen om de lokale bevolking
centraal. Daarnaast zijn ze gericht op een
aan de binnenstad te blijven binden. Het
bezoek aan culturele voorzieningen
faciliteren van de bezoekmotieven ‘gericht
(o.a. museum, theater), verrassende winkels
kopen‘ en ‘efficiënt/vergelijkend winkelen’
en aantrekkelijke horeca. Het Markiezenhof,
biedt perspectief voor behoud van een divers
centraal in het monumentale gebied, kan meer
modisch en overig winkelaanbod. Dit vraagt om
benut worden als start- en verdeelpunt voor
bezoekgemak en-comfort.
toeristische bezoekers (toeristische poort).
Inspelen op gezinnen en ouderen uit de directe regio
De VVV is er inmiddels geopend.
Toeristen Tweede belangrijke hoofddoelgroep zijn de toeristen. Onderscheid kan gemaakt worden in Belgische toeristen die graag in Nederland een 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
*
BN De Stem (augustus 2017), krantenartikelen ‘Duitsers en Belgen dol op Breda en Bergen op Zoom’, en ‘In Bergen op Zoom is altijd iets te beleven’
Benutten toeristisch potentieel
25 van 40
3.3
Functie en positie deelgebieden
Visie gebiedsprofielen binnenstad Bergen op Zoom
Met de kansrijke doelgroepen, bijbehorende bezoekmotieven en specifieke kwaliteiten per deelgebied is het voorkeursscenario (kernwinkelgebied = publieksgericht gebied, aanloopstraten = gemengd) vertaald naar een visie op de binnenstad waarin elk deelgebied zich kan ontwikkelen vanuit haar eigen onderscheidende kwaliteiten.
Frequent rondje Het gebied bestaande uit de Parade, Sint Josephstraat, Wouwsestraat, Zuivelstraat en Voetboog richt zich in de toekomst primair op de aanschaf van de wekelijkse benodigdheden en (efficiënt) winkelen, voornamelijk door bezoekers uit de eigen gemeente en omgeving (locals). Belangrijke doelgroepen zijn (jonge) gezinnen en senioren. Het frequente rondje is het lokale voorzieningenhart dat interessant is voor vestiging van de landelijk bekende ketens en andere bedrijven die zich richten op het frequente bezoek. Naast de blijvende nadruk op mode en overige winkels gaat het hier om publieksgerichte functies die in de breedste zin aansluiten bij de wekelijkse behoeften van
26 van 40
1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
locals (denk aan baliefuncties, dienstverlening,
attractie trekt al gauw duizenden bezoekers per
om een bonte mix van ambachtelijke bedrijvig-
sportvoorzieningen, maatschappelijke functies).
week.
heid, culturele en leisurefuncties en klein-
Door in te zetten op versterking van het rondje
schalige nieuwe combinatieconcepten (start-up-
als primaire routing ontstaat een compacte
Belangrijke voorwaarde is verder dat de bereik-
ruimtes of ZZP-café). In de Lievevrouwestraat is
structuur waar in de toekomst het bezoekgemak
baarheid per fiets en auto optimaal is en er zo
ook ruimte voor woon- en werkfuncties. De
centraal staat.
min mogelijk drempels worden opgeworpen om
belevingskwaliteit van deze fraaie straat kan
als local het frequente rondje te bezoeken. Het
nog verder worden vergroot (iets te zien, even
Om de ronde structuur beter te laten functio-
is gewenst het parkeerregime optimaal te laten
zitten) zonder dat de winkelfunctie toeneemt.
neren, is op een aantal locaties een impuls
aansluiten bij het frequente bezoekmotief
Het Beursplein is in dit deelgebied het verblijfs-
nodig. Mede gelet op de groei van horeca en de
(gemak/dichtbij). Dit kan o.a. door app-parkeren
pleintje, zowel overdag als in de (late) avond.
kansrijke combinatie van het functionele met het
te promoten en de fiets als gast toe te laten in
recreatieve bezoekgedrag zijn in het rondje
de Wouwsestraat, zie paragraaf 3.4.
enkele verblijfspleintjes gewenst die kunnen
In het beleefkwartier staat de ruimtelijke kwaliteit en de beleving ervan centraal. De
dienen als steppingstones. Per pleintje zijn er
(Be)leefkwartier
monumenten en het stratenpatroon bieden
enkele horecazaken met een terras die
Het gebied Vierkantje, zuidelijk deel Steen-
daarvoor een uitstekende basis. Daarnaast is
tenminste overdag geopend zijn (synergie met
bergsestraat, Beursplein en Lievevrouwestraat
het gewenst de openbare ruimte te vergroenen
winkelpubliek) en is er plek voor verblijfs- en
vormt in de toekomst het verrassende beleef-
(door bijvoorbeeld gevelgroen) en te verleven-
beleefelementen (bijv. tafeltennistafel). Daar-
en dwaalmilieu dat primair is gericht op het
digen door (tijdelijke) kunstuitingen toe te
naast is invulling van het Gouvernements-
recreatieve bezoek in een sfeervolle monumen-
voegen (bijvoorbeeld muurschilderingen,
gebouw en de begane grond van de voormalige
tale omgeving, met Markiezenhof en Gevangen-
videomapping, beelden).
V&D* met een sterke (publiekstrekkende)
poort als iconen. Belangrijke doelgroepen zijn
functie cruciaal om het rondje te versterken. Dat
toeristen (Belgen, Duitsers in Zeeland,
Verder is het van belang dat de (historische)
hoeft geen winkel te zijn, maar kan ook een
weekendjes weg) en jongvolwassenen (zowel
verhalen van het gebied/Bergen op Zoom goed
andersoortige functie zijn die aansluit bij het
als bezoeker als als ondernemer).
tot uiting komen en de structuur ruimte laat voor
frequente bezoekmotief van eigen bewoners.
experiment en (ver)dwaalmogelijkheden. Juist
Een moderne bibliotheek of indoor speel-
Dit is het geschikte milieu voor jonge,
het ontdekken en verrast worden is het
*
vernieuwende en specialistische zelfstandig
onderscheidende vermogen. In dat verband is
ondernemers en verrassende concepten die
het gewenst ook de omliggende historische
zich thuis voelen in een dynamische, stedelijke
straten in dit gebied en het gehele Havenkwar-
omgeving. Naast winkelconcepten kan het gaan
tier te betrekken, ook al worden daar geen
De verdiepingen kunnen een niet-publieksgerichte functie krijgen, waardoor het aantal leegstaande winkelmeters drastisch wordt verminderd. Een invulling van de begane grond met veel kleine en middelgrote (winkel)units (100 à 600 m²) heeft geen meerwaarde, gelet op de leegstand. 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
27 van 40
nieuwe publieksgerichte functies gestimuleerd
omdat de straten primair gericht zijn op
Naast de invulling van panden is ook een
(o.a. Moeregrebstraat, Hofstraat, Engelsestraat).
doelgerichte bezoeken.
aantrekkelijke invulling van de pleinruimte belangrijk, zodat er altijd wat te doen is. Naast
Belangrijke randvoorwaarde is dat er een goede
De directe bereikbaarheid is hier het
de bekende grote evenementen (o.a. Vasten-
balans bestaat tussen verblijf (wandelen, terras)
onderscheidend vermogen ten opzichte van
avend, beachvolleybal etc.) zou het plein ook
en verkeer (fietsen, auto te gast). Daar-naast is
andere deelgebieden. Belangrijke voorwaarden
vaker gebruikt kunnen worden voor kleinere
het gewenst dat het parkeerregime op de
om het gewenste gebiedsprofiel te bereiken, is de
activiteiten zoals straattheater, kunst of
nabijgelegen parkeerterreinen (Haven,
toegankelijkheid per auto en fiets en zo optimaal
schoolprojecten. Daarbij is het gewenst de
Mineurplein en/of Catharinaplein) en garage
mogelijke parkeer- en stallingsmogelijkheden
betrokkenheid van de bevolking in de eigen
Grote Markt aansluit bij een flexibele en langere
gericht op een snel bezoek (zo dichtbij mogelijk,
gemeente zo groot mogelijk te maken
verblijfsduur. Toeristen worden verwezen naar dit
passend regime). Dit kan op diverse manieren*,
(bijvoorbeeld door alle basisscholen in de
deel van de binnenstad.
o.a.:
gemeente te betrekken bij een schoolproject op
•
Langsparkeren in de straat indien daar
het plein). Hierdoor ontstaat een extra motief
voldoende ruimte aanwezig is;
om de binnenstad te bezoeken.
Stop&go-straten De Bosstraat, het noordelijke deel van de
•
Steenbergsestraat en de Stationsstraat - vd Rijtstraat zijn vanaf de centrumring direct
•
Voldoende parkeercapaciteit in de directe nabijheid en omgeving van de straat;
In meerdere werkateliers is door ondernemers
Verspreid kleine fietsenstallingen in de straat.
en eigenaren tevens geopperd de weekmarkt
toegankelijk en in de toekomst primair gericht op
naar de Grote Markt te verplaatsen. Het
de snelle, incidentele en doelgerichte bezoeken
Hart van de stad
middendeel van het plein is naar verwachting
van met name consumenten uit de eigen
De Grote Markt is net als nu het centrale plein
groot genoeg. De markt kan als publiekstrekker
gemeente en omgeving. Het Bospleintje biedt
van de stad waar ontmoeten en verblijven
op deze locatie een dubbel-/koppelfunctie
kansen om zich nadrukkelijker te profileren als
centraal staan. Het plein speelt een belangrijke
vervullen tussen het frequente rondje en het
verblijfspleintje in dit deel van de binnenstad.
rol in alle bezoekmotieven (zowel tijdens het
beleefkwartier.
wekelijkse rondje als tijdens het recreatieve Deze stop&go-straten zijn bij uitstek geschikt
bezoek) en is gericht op alle doelgroepen. Het
Daarnaast kan de centrale functie van De Grote
voor een uiteenlopend aanbod, bestaande uit
aanbod bestaat uit horeca, terrassen en de grote
Markt versterkt worden door een centrale
specialistische winkels en bedrijvigheid, afge-
culturele functies (o.a. theater) en biedt ruimte
fietsenstalling met servicepunt op/bij het plein te
wisseld met maatschappelijke functies (o.a.
aan evenementen, bijeenkomsten en
realiseren, waardoor het plein als natuurlijk
zorg), woon- en werkfuncties. Een onderbroken
conferenties.
startpunt kan gaan functioneren voor
publieksgericht front is hier geen probleem,
*
binnenstadsbezoek.
28 van 40
De praktische invulling en haalbaarheid per straatdeel wordt op korte termijn uitgewerkt.
1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
29 van 40
30 van 40
1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
31 van 40
32 van 40
1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
3.4 Vervolg
Ondernemers en vastgoedeigenaren
Ruimtelijke programmering / Bestemmingsplan
(Aanstaande) ondernemers kunnen op basis
•
Verder verruimen van de centrumbe-
Uitvoering: Brede Aanpak
van deze gebiedsprofielenvisie een goede
stemming in het publieksgerichte gebieden
De voorliggende visie biedt een richting en een
inschatting maken van het voor hen meest
(o.a. toevoegen ‘leisure’ en enkele (dag-)
streefbeeld voor de gewenste functionele
geschikte vestigingsmilieu. Vanuit het
horecazaken op de verblijfspleintjes).
ontwikkeling van de verschillende deel-
Binnenstadslab kunnen (nieuwe) ondernemers
gebieden. De visie is daarmee een kader voor
hierbij geadviseerd en ondersteund worden
onbenutte planologische detailhandels-
alle stakeholders om bij het formuleren van
(broedplaats en contact-/informatiepunt).
capaciteit in overige delen van de binnen-
•
acties en beleid en bij het doen van
Waar mogelijk direct wegbestemmen van
stad. Voorts in bestemmingsplannen een
investeringen in de voorgestelde
Ook voor eigenaren is duidelijk welke typen
redelijke termijn opnemen waarna de
ontwikkelingsrichting te handelen.
huurders kansrijk zijn voor het betreffende
gebruiksmogelijkheid detailhandel vervalt
deelgebied. Door een gezamenlijk en realistisch
indien binnen deze termijn hier geen
Bij de keuzes voor de deelgebieden is rekening
beeld hierover kunnen vraag en aanbod elkaar
gebruik van is gemaakt (overgangs-
gehouden met de al lopende ontwikkelingen die
mogelijk makkelijker vinden.
bepaling). De voorzienbaarheid hiervoor is
in gang zijn gezet in het kader van de Brede
gecreëerd in de vastgestelde detailhandels-
Aanpak Binnenstad (en het Binnenstadslab). Zo
Consequenties en vertaling naar acties
structuurvisie.
wordt er een pand in de binnenstad geopend
De gebiedsprofielenvisie geeft inzicht in het
waar startende ondernemers en nieuwe con-
gewenste functieprofiel en de ruimtelijke
gesprek gaan over verplaatsing naar een
cepten zich kunnen ontwikkelen (broedplaats).
randvoorwaarden per deelgebied. Het is
passend deelgebied.
Indien succesvol kunnen zij zich vervolgens
gewenst dat toekomstige ontwikkelingen en
vestigen in een regulier winkelpand in het
beleid hierop worden afgestemd. Voor de
meedenken over mogelijkheden voor
bijpassende deelgebied (stimuleringsbeleid).
onderwerpen waarop de gemeente (direct)
transformatie naar een andere niet-
invloed kan hebben, worden keuzes/randvoor-
publieksgerichte functie.
•
•
Met eigenaren buiten de deelgebieden
Deze visie vormt, samen met de andere
waarden uitgewerkt en concrete acties onder-
projecten zoals ‘storytelling’ en ‘customer
nomen. Voor de ruimtelijke programmering,
programmering van het woonprogramma
journey’ (o.a. prettige beleving looproutes vanaf
verkeers- en parkeeraspecten en openbare
reserveren ten behoeve van herinvulling en
station en De Kaai), een belangrijk onderdeel
ruimte zijn de volgende gewenste acties, die bij
transformatie van voormalig commercieel
(bouwsteen) voor de integrale aanpak van het
voorkeur op korte termijn per beleidsthema
(winkel)vastgoed. (Meer wonen verlevendigt
totale centrumgebied.
nader worden uitgewerkt en opgepakt,
de binnenstad en betekent meer consumen-
geformuleerd:
ten zeer nabij voorzieningen.)
1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
•
Met ondernemers buiten de deelgebieden in
Capaciteit in de gemeentelijke
33 van 40
•
Publieksgerichte voorzieningen met een
Openbare ruimte
bovenwijkse functie (nieuw of bestaand met
•
Samen met ondernemers en eigenaren per
vastgoed-/verplaatsingsbehoefte) met
deelgebied acties nemen om de beleving
voorrang toewijzen aan het bijpassende
van de openbare ruimte te verbeteren
deelgebied.
(o.a. gevelgroen, inrichting verblijfspleintjes). •
Met ondernemers op de Grote Markt
Verkeers- en parkeerbeleid
uitwerken van ideeën ter aankleding en
•
(Toeristische) autobezoekers van buiten de
beleving (activiteiten) van de centrale
gemeente verwijzen naar de parkeerlocaties
pleinruimte.
aan de westzijde. •
•
In samenhang met projecten storytelling en
Parkeergarage Grote Markt vernieuwen,
customer journey looproutes naar en door
met aandacht voor de vindbaarheid
de binnenstad veraangenamen.
Detailhandelsmeters op termijn wegbestemmen
(verwijzing) en voetgangersaansluiting op •
• •
Bosstraat/Bospleintje.
Monitoring
In of direct bij de stop&go-straten krijgen
Gelet op de grote dynamiek in de (winkel)markt
parkeerplaatsen een stop&go-aanduiding
en de afhankelijkheid van diverse factoren
met bijbehorende korte parkeerduur-
wordt benadrukt dat monitoring gewenst is.
regulering, (indicatie 30 minuten).
Door jaarlijks (en tussentijds) de ontwikkelingen
Opties en wenselijkheid stop&go-invulling
te spiegelen aan het streefbeeld ontstaat inzicht
Van de Rijtstraat nader onderzoeken.
in:
Op alle parkeerterreinen stimuleren van
•
achteraf betaald parkeren per app (promotie en informatievoorziening ter plaatse). •
fietsen ook tijdens winkeltijden in de
welke zaken in lijn met de gebiedsprofielenvisie zijn gerealiseerd;
•
In delen van het publieksgerichte gebied het gebruik van de fiets toestaan (bijv. pilot
Bibliotheek behouden voor binnenstad (V&D pand?)
op welke vlakken nog (meer) inspanning vereist is;
•
op welke onderdelen de gebiedsprofielen herijkt dienen te worden.
Wouwsestraat toestaan). •
Centrale fietsenstalling met servicepunt op/
De coördinatie van de monitoring kan binnen de
bij de Grote Markt realiseren.
structuur van de Brede Aanpak worden uitgevoerd.
34 van 40
Toekennen stop&go-plaatsen: maatwerk per straat 1716.0516 Gebiedsprofielen Bergen op Zoom - 10 oktober 2017
Bijlagen
Bijlage 1
Leden projectgroep
Bijlage 2
Proces en bijeenkomsten
De totstandkoming van de Visie Gebiedsprofielen binnenstad Bergen op
De Visie Gebiedsprofielen binnenstad Bergen op Zoom is tot stand gekomen