CConstaterende datBergen op Zoom
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 5c. Zienswijzen - reclamanten 29 tm 36 geanonimiseerd

Beeldvorming 4 juni 2024, gemeente Bergen op ZoomBij agendapunt: Gewijzigde vaststelling bestemmingsplan Hoogspanningsstation Halsteren32.892 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

@

F. Voorwaardelijke

81.

verplichting

onvoldoende

rechtszeker dan wel objectief

In artikel 3.3.1 van de planregels is een voorwaardelijke verplichting opgenomen ten aanzien van de landelijke inpassing van het hoogspanningsstation. Deze luidt als volgt: “3.3.1

Voorwaardelijke

verplichting

Tot een met de bestemming strijdig gebruik wordt in elk geval gerekend het gebruiken en in stand houden

van het gebruik van gronden en bouwwerken,

overeenkomstig de in

artikel 3.1 opgenomen bestemmingsomschrijving, indien de aanleg, het beheer en de instandhouding van de landschapsmaatregelen (zoals opgenomen

in Bijlage 1

Landschappelijk inpassingsplan) niet binnen 3 jaar na ingebruikname van het hoogspanningsstation is gerealiseerd.”

82.

Inde toelichting is deze voorwaardelijke verplichting als volgt toegelicht:

TEN HOLTER /NOORDAM

advocaten

Blad 15 van de brief aan: De gemeenteraad

van de gemeente

d.d. 28 december 2023

Bergen

op Zoom

“Voorwaardelijke verplichting In de regels van dit bestemmingsplan is een voorwaardelijke verplichting opgenomen. Hiermee wordt de aanleg en instandhouding van de landschappelijke inpassing geborgd. Doel is om binnen 3 jaar na in gebruikname van het station de landschappelijke inpassing te hebben gerealiseerd. De initiatiefnemers streven er naar om dit eerder te realiseren, maar zijn hierbij wel afhankelijk de het proces van de verwerving van de gronden.”

83.

Cliént wijst erop dat het in bestemmingsplannen gebruikelijk is dat een voorwaardelijke verplichting als voorwaarde geldt voor het realiseren van een bepaalde ontwikkeling. De in artikel 3.3.1 van de planregels opgenomen voorwaardelijke verplichting legt echter een verplichting tot het realiseren van de landschappelijke inpassing na de realisering van het hoogspanningsstation op. Daarmee is onvoldoende geborgd dat de landschappelijke inpassing plaats zal vinden, zodat het ontwerpbestemmingsplan in zijn huidige vorm niet vastgesteld kan worden zonder in strijd te zijn met de rechtszekerheid en zonder te voldoen aan het criterium van een goede ruimtelijke ordening.

84.

Bovendien

heeft te gelden dat de in artikel 3.3.1 van de planregels opgenomen

voorwaardelijke verplichting onvoldoende objectief bepaalbaar is. Zo is niet, althans onvoldoende, (kenbaar) opgenomen wanneer sprake is van ingebruikname van het hoogspanningsstation als bedoeld in die voorwaardelijke verplichting. Dat maakt het voor omwonenden, Zoals cliént onnodig lastig om te bezien bij de ontwikkeling c.q. realisatie van het hoogspanningsstation voldaan wordt aan die voorwaardelijke verplichting. Van een melding ingebruikname op grond van het Activiteitenbesluit milieubeheer of het Bouwbesluit 2012 is immers niet gebleken. 85.

Het voorgaande maakt dat de voorwaardelijke verplichting als opgenomen

in artikel

3.3.1 van de planregels onvoldoende rechtszeker, dan wel objectief is, zodat het ontwerpbestemmingsplan in zijn huidige vorm niet vastgesteld kan worden zonder in strijd te zijn met de rechtszekerheid, dan wel de goede ruimtelijke ordening. Conclusie 86.

Op grond van voorstaande is het vaststellen van het ontwerpbestemmingsplan in zijn huidige vorm in strijd met de artikelen 3.1 en 3.37 van de Wro, artikel 3.1.1a 3.2.2 van

87.

het Bro en de artikelen 2:4,

3:2,

3:4,

3:9 en 3:46 van

Cliént verzoekt u dan ook uitdrukkelijk (nogmaals) — gewezen

zij op de Spie - voorhanden

de Awb.

te bezien of een beter alternatief

is en het hoogspanningsstation

daar

TEN HOLTER /JNOORDAM

advocaten

Blad 16 van de brief aan: De gemeenteraad

van de gemeente

d.d. 28 december 2023

mogelijk te maken

Bergen

op Zoom

en af te zien van de vestiging van het hoogspanningsstation op

de met het ontwerpbestemmingsplan 88.

voorziene locatie.

Indien en voor zover daartoe gelegenheid geboden wordt, spreekt cliént graag in ten aanzien van zijn zienswijze.

Vriendelijke |

TEN HOLTER JNOORDAM

advocaten

Bijlage 1

L514 106990m?

L 47 80580m+

TEN HOLTER JNOORDAM

advocaten

Bijlage 2

UUlOl IVAÍIU

Sct\ermmkelwaieigang

Waterk

N286

TEN HOLTER 4NOORDAM

advocaten

Bijlage 3

ľS

os iB)

+

18)

E

~~

we

p

_

L

wv ek te

©

|sae 8) OO a ©

~ v

ue

<r

Afstand en oppervlakte meten Afstand: 2.7 km Oppervlakte: 0.2 km

^ - -

TEN HOLTER /SNOORDAM

advocaten

Bijlage 4

|

} / 380kV landstatlén indmolenpark Gemini

Westelijk-

én'Oostelijk Industrietetrein

:

1

=

ae

ishavencentrale

ees eT

D RWE Ee

©

~~

& Hoogspanningsstation

EOS38

ENGIE Nederland

1

ENGIE Eemscentr. les / Ay

Alstand meten

Totale afstand 22753 m (746.48 ft)

:

aed

a 4

MY

|

TEN HOLTER JNOORDAM

advocaten

Bijlage 5

ae

+’ o--

4 L

Hoogspanningsstatiori a - ivièede'n «S

Afstand Atstand meten meten i Aw

Fake

Raed

Totale 698.56 ft) Totale afstand afstand, 517.72 517.72 m m (1 (1 698,56 ft)

pom ~—weeeee apo

eer

eer

oe

ee

Maatschap T. @)Maatschap T. Tiggela; Tiggelaai ën.JM “en JM Tiggelaar Tiggelaar

TEN HOLTER JNOORDAM

advocaten

Bijlage 6

İ

i

;y

fel

'į j-j

it

ï

r 2 i

meten herent &

sappy

te

"mh

syd

Bit i eeepc

hace

cs

Afstand

1i

i

TEN HOLTER /SNOORDAM

advocaten

Bijlage 7

projectnaam Theodorushaven Bergen op Zoom

1

Inleiding

19 december 2023

11

Aanleiding

projectnummer

TNP

1.2

land’, vastgesteld op 28 januari 2016. Het plangebied

datum

P07154 opdrachtgever

is voornemens

TenneT

hoogspanningsstations (hierna: HS Station) van

te realiseren bij Sabic op de Spie gelegen op het industrieter-

rein Theodorushaven te Bergen op Zoom. Het plangebied ligt aan de Plasticslaan 1 en staat kadastraal bekend als gemeente Bergen op Zoom sectie | perceelnummer 501. Het planvoornemen voorziet in de

BRO projectleider

plaatsing van drie stations: Station 20kV, Station 150kV en Station 380kV. Deze drie Stations vormen samen één bedrijfsmatige inrichting. De beoogde locatie van deze stations op het plangebied is in figuur 1

projectteam

Vigerend bestemmingsplan

Ter plaatse geldt het bestemmingsplan ‘BP Theodorushaven-Noord-

globaal aangeduid met het oranje, blauwe en rode viak. Op grond van het vigerende bestemmingsplan (zie paragraaf 1.2) zijn ter plaatse bedrijven met een milieucategorie van 4.2 toegestaan.

Echter, het be-

oogde HS station betreft, vanwege het voorgenomen op te stellen transformatorvermogen, een milieucategorie 5.1. BRO is verzocht een advies op te stellen waarin de te volgen procedure wordt beschreven om de milieucategorie te verhogen

ten behoeve van het planvoornemen.

liggend memo voorziet hierin.

beschikt over en-

kelbestemming ‘Bedrijf' en heeft als functieaanduiding ‘bedrijf tot en met categorie 4.2’. Bovendien is voor Theodorushaven een ‘geluidzone — industrie’ vastgelegd. Ten aanzien van de bebouwing geldt een maximale bebouwingspercentage van 100% en een maximale bouwhoogte van 40

meter. De functieaanduiding laat ter plaatse van het plangebied enkel bedrijven toe met functies tot en met milieucategorie 4.2. Volgens de vraagstelling van TNP is voor het HS station milieucategorie 5.1 van toepassing. Op figuur 2 is een uitsnede van het vigerend bestemmingsplan opgenomen. Om een hogere milieucategorie dan 4.2 toe te staan, is afwijken van het bestemmingsplan

noodzakelijk.

In het bestemmingsplan

zijn afwijkings-

tegels opgenomen, die mogelijk uitkomst kunnen bieden. Enkelbestemming

Bedrijf

OnderBouwviak

Functieaanduiding Maatvoering Rhijnspoorplein 38 1018 TX Amsterdam

Maatvoering

+31 (0)20 506 19 99 info@bro.nl

Gebiedsaanduiding

www.bro.nl

c2 BRO

Legenda

Station 20kV Endurls

Station 150kV

Figuur 1: Beoogde ontwikkeling

Station 380KV

Figur 2: Uitsnede vigerend bestemmingsplan ‘BP Theodorushaven’

1/6

Afwijkingsregels

Van belang is dat wordt vastgesteld of een geluidszoneringsplichtige in-

Per 1 januari 2024 zal de wetgeving rondom ruimtelijke ontwikkelingen

Onder artikel 4.4 is ten aanzien van de binnenplanse afwijkingsregels

tichting aan de orde is. Hoogspanningsstations kunnen onder de defini-

ingrijpend veranderen. Hoofdstuk 2 gaat hier nader op in.

het volgende opgenomen:

tie van geluidszoneringsplichtige inrichting vallen:

4.4 Afwijken van de gebruiksregels

zover van toepassing op hoogspanningsstations): Transformatorstati-

Het bevoegd gezag kan bij omgevingsvergunning afwijken van het bepaalde in:

a.

lid 4.1 teneinde bedrijven toe te laten die voorkomen één cate-

gorie hoger dan genoemd in lid 4.1, voor zover het betrokken bedrijf

naar aard en invioed op de omgeving (gelet op de specifieke werkwijze of bijzondere verschijningsvorm) geacht kan worden te behoren tot de algemeen toelaatbare categorieén van de Staat van Bednifsactiviteiten; b.

lid 4.1 teneinde bedrijven toe te laten die niet in de Staat van

Bedrijfsactiviteiten zijn genoemd, voor zover het betrokken bedrijf naar aard en invioed op de omgeving (gelet op de specifieke werkwijze of bijzondere verschijningsvorm) geacht kan worden te behoren tot de algemeen toelaatbare categorieén van de Staat van Be-

dnijfsactiviteiten; met dien verstande dat:

« — geluidszoneringsplichtige en Bevi-inrichtingen niet zijn toegestaan; « benzineservicestations met LPG-verkoop voor zover voorkomend in categorie 3 van de Staat van Bedrijfsactiviteiten niet zijn toegestaan. Met toepassing van artikel 4.4 van het vigerend bestemmingsplan kunnen ter plaatse bedrijven toegelaten worden die één categorie hoger zijn dan de ter plaatse geldende functieaanduiding, ‘voor zover het betrokken bednijf naar aard en invioed op de omgeving (gelet op de specifieke werkwijze of bijzondere verschijningsvorm) geacht kan worden te behoren tot de algemeen toelaatbare categorieén van de Staat van Bedrijfsactiviteiten”.

ons, met niet in een gesloten gebouw ondergebrachte transformatoren, met een maximaal gelijktijdig in te schakelen elektrisch vermogen van 200 MVA of meer Een geluidszoneringsplichtige inrichting betreft stations waarvan de transformatoren niet zijn ondergebracht in een gesloten gebouw. Met andere woorden, een voorwaarde om van de mogelijkheid tot binnenplanse afwijking gebruik te maken is dat de transformatoren inpandig worden geplaatst. Derhalve biedt de afwijkingsregel onder voorwaarden de mogelijkheid aan om ten behoeve van de beoogde ontwikkeling binnenplans af te kunnen wijken. Om binnenplans af te kunnen wijken dient 1) de inrichting/ontwerp van het hoogspanningstation zodanig te zijn dat er geen sprake is van een geluidszoneringsplichtige inrichting en 2) aangetoond te worden dat de beoogde activiteit inpasbaar is in het gebied, rekening houdend met de voorwaarden uit artikel 4.4. onder a van het bestemmingsplan. In de omgeving van de beoogde locatie, aan de zuidzijde, staan windturbines. Door de relatief beperkte afstand tussen windturbines en hoogspanningstation kunnen hier beperkingen uit voortvioeien. Omdat u

Overwegingen Aan artikel 4,4 van het geldende bestemmingsplan zijn voorwaarden verbonden: Geluidszoneringsplichtige inrichtingen zijn niet toegestaan, ook niet met toepassing van deze binnenplanse afwijkingsbevoegdheid.

<1 BRO

Geluidszoneringsplichtige inrichtingen (Bor, bijlage 1, onderdeel D, voor

Theodorushaven Bergen op Zoom

heeft aangegeven dat per 1 januari 2025 de windturbines expireren, is hier geen rekening mee gehouden. Ook voor het overige is er geen inhoudelijke afweging gemaakt over de inpasbaarheid van de beoogde ontwikkeling op deze locatie, alleen. voor zover dit van belang is voor de te doorlopen planologische procedure wordt hier op ingegaan.

2/16

2

Omgevingswet

Inleiding Per 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in werking. Het omgevingsplan is de opvolger van het bestemmingsplan maar met een verbrede reikwijdte. In het omgevingsplan worden door de raad regels gesteld

over activiteiten die gevolgen hebben of kunnen hebben voor de fysieke leefomgeving met het oog op een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Het omgevingsplan moet gaan gelden als één plan voor het gehele grondgebied van de gemeente. Alle regels die betrekking hebben op de kwaliteit van de fysieke leefomgeving of op activiteiten die van invloed zijn op de fysieke leefomgeving worden bijeengebracht in é6n gebiedsdekkend omgevingsplan.

Het omgevingsplan heeft een integraal karakter en omvat de gehele fysieke leefomgeving. Daarom zal er een veelheid aan regels, die op allerlei niveaus hun werking hebben, in het omgevingsplan een plek moeten krijgen. Het gaat daarbij om een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (vergelijkbaar met de huidige bestemmingen uit bestemmingsplannen) maar ook om regels over activiteiten die gevolgen (kunnen) hebben voor de fysieke leefomgeving. Op het moment

van inwerkingtreding van de Omgevingswet krijgt iedere

gemeente een omgevingsplan van rechtswege. Dit betekent dat de huidige bestemmingsplannen en voormalige Rijksregels (bruidsschat) samenkomen in één omgevingsplan: het tijdelijke omgevingsplan. Deze regels (al dan niet inhoudelijk gewijzigd) moeten op termijn (voor 1 januari 2032) volgens de nieuwe systematiek en regels van de Omgevingswet naar het nieuwe deel van het omgevingsplan zijn omgezet. Daarnaast zijn er regels voor de fysieke leefomgeving die nu nog in gemeentelijke verordeningen staan, bijvoorbeeld in de APV en de Bouwverordening. Deze maken geen deel uit van het tijdelijke omgevingsplan en moeten ook in het nieuwe deel van het omgevingsplan worden opgenomen.

“) BRO

Theodorushaven Bergen op Zoom

Afwijken onder Omgevingswet

dan dient ten behoeve van een omgevingsvergunning een omgevings-

Op grond van artikel 4.6, eerste lid, onder k, Invoeringswet Omgevings-

planactiviteit (OPA) ingediend te worden. De beoordelingsregels staan

wet wordt het bestemmingsplan in de overgangsfase onderdeel van het

in het tijdelijke omgevingsplan.

tijdelijk deel van het omgevingsplan van een gemeente. Met andere woorden, onder de nieuwe Omgevingswet wordt niet meer verwezen

Buitenplans afwijken

naar een bestemmingsplan, maar voorlopig naar een tijdelijk omge-

Dient er voor een ontwikkeling buitenplans afgeweken te worden, dan

vingsplan. Op basis van artikel 22.10 Omgevingswet gelden de in het tij-

zijn er onder de Omgevingswet meerdere routes te nemen, namelijk

delijke deel van het omgevingsplan opgenomen regels als bedoeld in ar-

door het indienen van een aanvraag om een buitenplanse omgevings-

tikel 3.6, eerste lid, onder c, van de Wet ruimtelijke ordening als regels

plan-activiteit (BOPA) of wijzigen van het omgevingsplan. Bij beide mo-

als bedoeld in artikel 5.21, tweede lid, onder a. van de Omgevingswet.

gelijkheden moet sprake zijn van een evenwichtige toedeling van func-

Artikel 5.21, tweede lid, onder a is echter limitatief imperatief geformu-

ties aan de locatie. Een belangrijk verschil tussen deze twee mogelijkhe-

leerd. Dat betekent dat de vergunning

verleend als vol-

den is dat een BOPA niet kan worden aangewend om een toetsingska-

daan is aan de beoordelingsregels. Dat is onder het huidig recht nog een bevoegdheid. De bruidsschat biedt echter de oplossing in artikel

der vast te stellen voor toekomstige nog niet geconcretiseerd bouwplannen. Om de BOPA-procedure te doorlopen moet er sprake zijn van een

22.280 dat deze verplichting moet worden gelezen als een bevoegdheid

voldoende concreet en afgebakend plan. Een plan is voldoende con-

(dit geldt tiidens de overgangsperiode van tijdelijk naar definitief onge-

creet als de aanvaardbaarheid in voldoende mate kan worden beoor-

vingsplan).

deeld. Het is afhankelijk van de specifieke omstandigheden van het ge-

moet worden

val of gesproken kan worden van een voldoende concreet en afgeba“Voor zover de in het tijdelijke deel van dit omgevingsplan, bedoeld in artikel

kend plan. Als het om de beoogde ontwikkeling mogelijk te maken

22.1, eerste lid, onder a, van de Omgevingswet gestelde regels over het voor

zakelijk is om op gronden buiten de projectlocatie regels te stellen of te

een activiteit als bedoeld in artikel 22.280 bij omgevingsvergunning afwijken van

veranderen (bijvoorbeeld om compenserende maatregelen mogelijk te

regels in dat tijdelijke deel de verplichting bevatten om als de activiteit niet in

maken

strijd is met die regels de omgevingsvergunning te verlenen, wordt deze ver-

dit niet met een BOPA, maar moet de route van het wijzigen van het omgevingsplan gevolgd worden.

plichting gelezen als een bevoegdheid.”

nood-

of beperkingen op een naburig perceel vast te leggen), dan kan

Binnenplans afwijken

Doorerking projectgebied

Bovengenoemde leidt ertoe dat de mogelijkheid om binnenplans met een omgevingsvergunning af te wijken van bijvoorbeeld de gebruiksre-

Voor de locatie Theodorushaven is er nog geen omgevingsplan conform

gels in het bestemmingsplan wordt gezien als een vergunningplicht voor

mingsplan met toepassing van het overgangsrecht van kracht zal zijn.

de Omgevingswet in procedure. Dat betekent dat het vigerende bestem-

een omgevingsplanactiviteit met beoordelingsregels op basis waarvan

Onder de nieuwe Omgevingswet zijn er drie routes die genomen

wordt getoetst. Een binnenplanse omgevingsplanactiviteit (OPA) is een

worden om van het planologisch regime af te kunnen wijken. Het komen

activiteit waarvoor het omgevingsplan bepaalt dat daarvoor een vergun-

tot de juiste procedure wordt in het volgende hoofdstuk stapsgewijs ont-

ning nodig is. Derhalve als er binnenplans afgeweken dient te worden,

leed.

kunnen

3/6

33

Procedure Procedure

Wordt het Wordt het inpandig inpandig ontwikkeld? ontwikkeld?

TNP isis voornemens voornemens HS HS stations stations te te plaatsen plaatsen bij Sabic op op de de Spie Spie inin TheTheTNP bij Sabic odorushaven te Bergen op Zoom. Ter plaatse van van het het plangebied plangebied geldt geldt odorushaven te Bergen op Zoom. Ter plaatse

- Nee Nee

I Ja Ja

een maximale maximale milieucategorie milieucategoríe 4.2. 4.2. Het Het beoogde beoogde HS volgens een HS station station valt, valt, volgens

uw opgave, onder onder milieucategorie deze inin de uw opgave, milieucategorie 5.1. 5.1. Derhalve Derhalve isis deze de vigerende vigerende situatie niet niet toegestaan. toegestaan. Afwijken Afwijken van van het vigerend bestemmingsplan bestemmingsplan (na situatie het vigerend (na januari 2024 tijdelijk omgevingsplan) omgevingsplan) isis noodzakelijk noodzakelijk om het HS HS station 11 januari 2024 tijdelijk om het station

1 |

planologisch mogelijk planologisch mogelijk tete maken. maken.

Akoestisch Akoestisch

Voor het planologisch van onderhavig onderhavig planvoornemen Voor het planologisch mogelijk mogelijk maken maken van planvoornemen

onderzoek laten laten onderzoek

dienen de de volgende te worden. Figuur 3 geeft een een dienen volgende stappen stappen doorlopen doorlopen te worden. Figuur 3 geeft

uitvoeren uitvoeren

resumerend resumerend overzicht overzicht van van de de betreffende betreffende stappenplan. stappenplan. Stap 1: 1: Bepalen Bepalen presentie presentie geluidszoneringsplichtige geluidszoneringsplichtige inrichting inrichting Stap Op basis van het (voorlopig) ontwerp ontwerp van van het hoogspanningsstation Op basis van het (voorlopig) het hoogspanningsstation

dient worden of van een een geluidszoneringsplichtige geluidszoneringsplichtige dient bepaald bepaald te te worden of sprake sprake isis van

Past het Past het binnen binnen de geluidszone? de geluidszone?

inrichting. Dit isis afhankelijk afhankelijk van de vraag vraag of inrichting. Dit van de of de de transformatoren transformatoren alal dan dan niet worden geplaatst. geplaatst. Wij Wij hebben hebben geen geen informatie informatie ontvangen ontvangen niet inpandig inpandig worden over de ambitie of inin de opstellen van de over de ambitie voor voor het het inpandig inpandig of de buitenlucht buitenlucht opstellen van de transformatoren op transformatoren op de de Spie. Spie. De mogelijkheid mogelijkheid tot tot binnenplans binnenplans afwijken afwijken isis afhankelijk afhankelijk van van de de vraag vraag of De of

Nee > Nee

het gaat gaat om om een een geluidszoneringsplichtige inrichting: indien indien de de transfortransfor­ het geluidszoneringsplichtige inrichting: matoren op op het buitenterrein (niet inpandig) worden worden opgesteld, opgesteld, isis er er matoren het buitenterrein (niet inpandig) sprake van een een geluidzoneringsplichtige geluidzoneringsplichtige inrichting. van artikel sprake van inrichting. Op Op grond grond van artikel

Wijziging Wijziging Omgevingsplan Omgevingsplan

4.4 van het bestemmingsplan isis binnenplans dan niet mogelijk. 4.4 van het bestemmingsplan binnenplans afwijken afwijken dan niet mogelijk. Indien de transformatoren inpandig worden worden gerealiseerd, gerealiseerd, zou zou een een binbinIndien de transformatoren inpandig nenplanse afwijking afwijking mogelijk mogelijk zijn, mits aan aan de de overige voorwaarden nenplanse zijn, mits overige voorwaarden

(incl. geluidszone) (incl. geluidszone)

wordt voldaan. wordt voldaan.

Figuur 3: 3: Stappenplan Stappenplan voor voor keuze keuze procedure Figuur procedure

i

BRO

BRO

Theodorushaven Bergen Theodorushaven Bergen op op Zoom Zoom

4/6

m

Stap 2: Milieubelasting vaststellen vaststellen Stap 2: Milieubelasting

van de de geluidsbelasting geluidsbelasting aan de geluidszone geluidszone kan kan de de passende passende procedure procedure van aan de

gemeente moet dus de de procedure uit afdeling afdeling 3.4 3.4 van de Awb Awb toepastoepas­ gemeente moet dus procedure uit van de

De tweede tweede stap stap betreft betreft het vaststellen van van de de milieubelasting, milieubelasting, waarbij waarbij De het vaststellen

worden vastgesteld. vastgesteld. worden

sen. Dit houdt onder andere in de gemeente gemeente een ontwerpbesluit sen. Dit houdt onder andere in dat dat de een ontwerpbestluit moet maximaal 6 over het het nemen van dat dat bebe­ moet publiceren publiceren en en maximaal 6 maanden maanden over nemen van

specifiek wordt ingegaan op Dit isis zowel zowel voor voor het het toepassen toepassen specifiek wordt ingegaan op akoestiek. akoestiek. Dit van de de binnenplanse binnenplanse afwijking afwijking als als voor voor aanpassen aanpassen omgevingsplan omgevingsplan van van van

Binnenplanse omgevingsplanactiviteit omgevingsplanactiviteit (OPA) (OPA) Binnenplanse

belang. belang.

Indien de van de de stations inpasbaar isis in geluids­ Indien de geluidsbelasting geluidsbelasting van stations inpasbaar in de de geluids-

naar: https://iplo.nl/reqelaevinq/instrumenten/omaevingsplan/procedurenaar: https://iplo.nl/regelgeving/instrumenten/omgevingsplan/procedure-

zone ter plaatse, dan wordt verwachting) aan alle voorwaarden zone ter plaatse, dan wordt (naar (naar verwachting) aan alle voorwaarden

wiizigen-omqevinqsplan/. wijzigen-omgevingsplan/.

sluit mag doen. doen. Voor procedure verwijzen verwijzen wij wij uu graag graag door sluit mag Voor de de volledige volledige procedure door

De waaraan moet voor het het toepassen toepassen van van OPA OPA is De voorwaarde voorwaarde waaraan moet worden worden voor is

voor een een (binnenplans) (binnenplans) omgevingsplanactiviteit omgevingsplanactiviteit voldaan. voldaan. Er dan een voor Er kan kan dan een

dat het het bedrijf bedrijf inpasbaar inpasbaar moet moet zijn zijn inin het het gebied. gebied. Daarvoor dienen de de dat Daarvoor dienen

OPA ingediend ingediend worden ten behoeve behoeve van van de de omgevingsvergunning (bij­ OPA worden ten omgevingsvergunning (bij-

Wij merken op dat er onder onder de de regelgeving regelgeving voor voor Wij merken op dat er de Omgevingswet Omgevingswet in in de

verschillende milieuaspecten milieuaspecten inin beschouwing worden genomen. genomen. Voor Voor verschillende beschouwing worden het plaatsen plaatsen van van HS HS stations geluid de de meest meest bepalende bepalende factor. An­ het stations is is geluid factor. An-

lage onderdeel onderdeel A, A, Omgevingswet). Omgevingswet). De hiervan isis acht acht wewe­ lage De beslistermijn beslistermijn hiervan ken en eenmaal worden worden verlengd verlengd met zes weken. weken. Het ken en kan kan eenmaal met maximaal maximaal zes Het

geluid veel veranderd. Dit Dit is voor gemeente, omgevingsdiensten geluid veel veranderd. is nieuw nieuw voor gemeente, omgevingsdiensten en provincie. provincie. Ook sprake van van een verschuiving van en Ook isis sprake een verschuiving van bevoegdheden, bevoegdheden,

dere zoneringsfactoren, stof en voor onderhavig onderhavig dere zoneringsfactoren, onder onder meer meer stof en geur, geur, zijn zijn voor

college zal dan dan ook ook (in beginsel) binnen 14 weken weken beslissen beslissen op op de de aan­ college zal (in beginsel) binnen 14 aan-

zodat (in dit mogelijk over de geluidszone geluidszone regels regels zodat (in dit geval) geval) de de gemeente gemeente mogelijk over de

plan niet van verwachten wij wij niet dat andere andere milieumilieu­ plan niet van toepassing. toepassing. Tevens Tevens verwachten niet dat

vraag. Voor nader uitleg verwijzen verwijzen wij wij uu graag door naar: naar: vraag. Voor nader uitleg graag door

aspecten, waterhuishouding, bodem, bodem, natuur en landschap, landschap, aspecten, onder onder meer meer waterhuishouding, natuur en

https://iplo.nl/reaelaevina/reqels-voor-activiteiten/omaevinasplanactivihttps://iplo.nl/regelgeving/regels-voor-activiteiten/omgevingsplanactivi-

gaat vaststellen, vaststellen, die die eerder eerder niet onder de verantwoordelijkheid van van de de gaat niet onder de verantwoordelijkheid gemeente de voorbereiding van de de procedure procedure kan kan dit dit extra tijd gemeente vielen. vielen. InIn de voorbereiding van extra tijd

een belemmering zullen vormen voor voor onderhavig onderhavig plan. een belemmering zullen vormen plan. Opgemerkt Opgemerkt wordt wordt

teit/verqunninqplicht-omqevinqsplanactiviteit/. teit/vergunningplicht-omgevingsplanactiviteit/.

vergen. Verder wij onder onder de de aandacht aandacht dat dat het het verruimen verruimen van van vergen. Verder brengen brengen wij geluidszones vaak op op weerstand stuit, waardoor waardoor geluidszones rond rond bedrijventerrein bedrijventerrein vaak weerstand stuit,

dat binnen de de ruimtelijke ruimtelijke procedure een milieuafweging milieuafweging over aļļe relerele­ dat binnen procedure een over alle vante aspecten aspecten gemaakt moet worden, verwachting zullen zullen er vante gemaakt moet worden, maar maar naar naar verwachting er

Buitenplanse omgevingsplanactviteit omgevingsplanactviteit (BOPA) (BOPA) Buitenplanse

een zorgvuldige zorgvuldige voorbereiding met toepassing van participatie participatie vanuit vanuit de de een voorbereiding met toepassing van

geen maatregelen maatregelen of of voorzieningen uit voortvloeien die buiten buiten de de proprogeen voorzieningen uit voortvloeien die

Indien de geluidsbelasting niet inpasbaar inpasbaar isis inin de geluidszone, zal zal ten Indien de geluidsbelasting niet de geluidszone, ten

omgeving zijn op op de omgeving ook ook van van invloed invloed zal zal zijn de doorlooptijd. doorlooptijd.

jectlocatie aanpassing de regeling regeling vergen. Derhalve adviseren wij jectlocatie aanpassing van van de vergen. Derhalve adviseren wij

behoeve van van het het planvoornemen planvoornemen de de geluidszone geluidszone aangepast aangepast moeten moeten behoeve

dat allereerst allereerst de de geluidsbelasting van de stations wordt wordt vastgesteld vastgesteld midmid­ dat geluidsbelasting van de stations

worden. vereist het het aanpassen een wijziging worden. Echter Echter vereist aanpassen van van de de geluidszone geluidszone een wijziging

dels een akoestisch akoestisch onderzoek. onderzoek. dels een

buiten het eigen projectgebied en middels een een BOPA. Een buiten het eigen projectgebied en dat dat kan kan niet niet middels BOPA. Een

De vereist de benodigde vervolgstappen, vervolgstappen, wat per propro­ De juiste juiste procedure procedure vereist de benodigde wat per

BOPA betreft betreft namelijk een maatwerkregeling maatwerkregeling voor voor de de projectlocatie. BOPA namelijk een projectlocatie.

cedure verschillend verschillend is. Wel dient dient voor beide procedures cedure is. Wel voor beide procedures beschreven beschreven en en

Stap 3: 3: Inpasbaarheid Inpasbaarheid geluidszone geluidszone Stap

Derhalve als er er ook ook aanpassingen aanpassingen buiten de projectlocatie nodig zijn zijn — Derhalve als buiten de projectlocatie nodig —

onderbouwd te te worden worden dat dat het het initiatiefplan initiatiefplan planologisch verantwoord is. onderbouwd planologisch verantwoord is.

Ter plaatse plaatse van de aangegeven aangegeven aanduiding aanduiding 'geluidzone Ter van de ‘geluidzone — industrie’, industrie’,

evenals een een aanpassing aanpassing van dan isis een een wijziging om­ evenals van de de geluidszone geluidszone -- dan wijziging om-

Hier kunnen kunnen wij wij uu bij bij helpen. Hier helpen.

waaronder het valt, isis de de bouw bouw en gebruik van ge­ waaronder het plangebied plangebied valt, en gebruik van nieuwe nieuwe ge-

gevingsplan de de te te volgen volgen procedure. procedure. gevingsplan

Vervolgstappen Vervolgstappen

Het Bureau BRO Het Bureau BRO

luidgevoelige functies tevens alleen alleen toegestaan, toegestaan, indien een luidgevoelige functies tevens indien middels middels een

BRO multidisciplinair adviesbureau adviesbureau voor omgeving, economie economie en BRO isis een een multidisciplinair voor omgeving, en

akoestisch aangetoond dat geluidsbelasting vanwege vanwege akoestisch onderzoek onderzoek is is aangetoond dat de de geluidsbelasting

Wijziging omgevingsplan omgevingsplan Wijziging

het industrielawaai industrielawaai op op de de gevels gevels van van de de gebouwen gebouwen met met de de geluidgevoe­ het geluidgevoe-

Indien de de geluidsbelasting geluidsbelasting niet inpasbaar is de geluidszone, dan isis in Indien niet inpasbaar is in in de geluidszone, dan in

milieu. Met deze deze brede trendsettend. BRO beschikt over milieu. Met brede opbouw opbouw isis BRO BRO trendsettend. BRO beschikt over

lige functies functies niet niet hoger hoger isis dan dan de de daarvoor daarvoor geldende geldende voorkeursgrensvoorkeursgrens­ lige

samenhang met het het planologisch besluit over over het het hoogspanningsstation hoogspanningsstation samenhang met planologisch besluit

expertise op het het gebied van onder meer planologie, planologie, ontwerpvraagstuk­ expertise op gebied van onder meer ontwerpvraagstuk-

waarde de maximaal maximaal te hogere grenswaarde. grenswaarde. waarde of of de te verlenen verlenen hogere

ook een een verruiming verruiming van van de de geluidszone geluidszone noodzakelijk. Dit verloopt verloopt via via ook noodzakelijk. Dit

ken, beleid, juridische vraagstukken en en ecologie. ecologie. Disciplines werken ken, beleid, juridische vraagstukken Disciplines werken

een wijziging van Voor het het wijzigen van een een omgeomge­ een wijziging van het het omgevingsplan. omgevingsplan. Voor wijzigen van

nauw samen en en het een integraal product. Voor zowel het in­ nauw samen het resultaat resultaat isis een integraal product. Voor zowel het in-

Het akoestisch onderzoek onderzoek stelt stelt de de geluidsbelasting geluidsbelasting van van de de bebe­ Het verrichte verrichte akoestisch

vingsplan moet moet een gemeente altijd altijd de uniforme openbare vingsplan een gemeente de uniforme openbare voorberei­ voorberei-

dienen van van een een OPA OPA alsmede het wijzigen van het het omgevingsplan omgevingsplan kunkun­ dienen alsmede het wijzigen van

oogde activiteiten activiteiten vast. grond van dient de oogde vast. Op Op grond van de de geluidsbelasting geluidsbelasting dient de in­ in-

dingsprocedure volgen. De De aanvraag aanvraag om om een een omgevingsplan te wijzigen wijzigen dingsprocedure volgen. omgevingsplan te

nen dienst zijn. zijn. Wij Wij vernemen vernemen uiteraard vervolgfa­ nen wij wij uu van van dienst uiteraard graag graag of of uu inin vervolgfa-

pasbaarheid van van het het planvoornemen te worden. Na het het toetsen toetsen pasbaarheid planvoornemen bepaald bepaald te worden. Na

valt de werking werking van van artikel lid 1, de Omgevingswet. De valt onder onder de artikel 16.30, 16.30, lid 1, van van de Omgevingswet. De

ses begeleiding wenst. ses onze onze begeleiding wenst.

SľH ~ BRO BRO

Theodorushaven Bergen Bergen op op Zoom Zoom Theodorushaven

5/6

4

Conclusie

TNP is voomemens HS Station van TenneT te realiseren bij Sabic op de Spie gelegen op het industrieterrein Theodorushaven te Bergen op Zoom. Het planvoornemen voorziet in de plaatsing van drie stations: Station 20kV, Station 150kV en Station 380kV. Deze drie Stations vormen samen één bedrijfsmatige inrichting. Conform het vigerende bestemmingsplan, per 1 januari 2024 tijdelijk omgevingsplan, zijn ter plaatse bedrijven met een milieucategorie van 4.2 toegestaan. Het beoogde HS station valt, volgens uw opgave, onder milieucategorie 5.1. Het gebied valt tevens onder een geluidszone — industrie. Het planvoornemen

is volgens de bovengenoemde

kaders niet direct toegestaan.

Het vigerende bestemmingsplan zal met toepassing van het overgangsrecht voorlopig van kracht zal zijn. Onder de nieuwe Omgevingswet zijn er drie routes die genomen kunnen worden om van het planologisch re-

gime af te kunnen wijken. Ons stappenplan (figuur 3) geeft een schematische weergave van de benodigde stappen. Indien de transformatoren van het HS station niet inpandig worden geplaatst, is het planvoornemen enkel via een wijziging omgevingsplan realiseerbaar. Indien de transformatoren wel inpandig worden geplaatst, zal op basis van een akoestisch onderzoek de juiste procedure gekozen kunnen worden. Wij raden aan een akoestisch onderzoek te laten uitvoeren. Op basis van de geluidsbelasting zal nader bepaald kunnen worden welke procedure passend is. Indien de geluidsbelasting inpasbaar is in het gebied, zal een (binnenplans) omgevingsplanactiviteit volstaan. Indien de geluidsbelasting niet inpasbaar is in het gebied, zal de geluidszone vertuimd moeten worden. Dit kan via een wijziging omgevingsplan verwezenlijkt worden.

Derhalve achten wij bovenal een akoestisch onderzoek nodig. Aan de hand daarvan kan de juiste procedure gekozen worden.

1? BRO

Theodorushaven Bergen op Zoom

6/6

TEN HOLTER /SNOORDAM

advocaten

Bijlage 8

DNV-GL DNV:-GL ELEKTRISCHE EN EN MAGNETISCHE MAGNETISCHE VELDEN, VELDEN, EFFECTEN EFFECTEN OP DIEREN ELEKTRISCHE OP DIEREN

*

EM-velden van van EM-velden hoogspanningslijnen —hoogspanningslijnen onderzoek naar naar effecten effecten op op onderzoek koeien, paarden, paarden, schapen schapen en en koeien, varkens varkens TenneT TSO TSO TenneT Rapport nr.: 15-2569 Rapport nr.: 15-2569 Datum: 2015-10-26 Datum: 2015-10-26

Projectnaam:

Elektrische en magnetische velden, effecten op dieren

DNV GL - Energy KEMA Nederland B.V.

Rapport titel:

EM-velden van hoogspanningslijnen - onderzoek naar effecten op koeien, paarden, schapen en

Postbus 9035 6800 ET ARNHEM

Klant: Contactpersoon:

TenneT TSO, Postbus 718, 6800 AS ARNHEM

Datum:

2015-10-26

Project nr.:

74105773

Unit:

PMT/POL

Rapport nr.:

15-2569

varkens Tel:

KvK 09080262

Taak en doelstelling: Literatuuronderzoek naar effecten van blootstelling aan elektrische en magnetische velden van hoogspanningslijnen op koeien, paarden, schapen en varkens.

Auteur:

Beoordeeld:

BELANGRIJKE

MEDEDELING

Goedgekeurd:

EN DISCLAIMER

Dit document is auteursrechtelijk beschermd en mag alleen aan derden beschikbaar worden gesteld in zijn geheel en voorzien van deze mededeling en disclaimer. Dit document noch een gedeelte ervan mag openbaar worden gemaakt in het kader van een openbare aanbieding of prospectus dan wel een beursnotering of een circulaire of mededeling op de beurs, zonder de uitdrukkelijke voorafgaande schriftelijke toestemming van de DNV GL entiteit die dit document heeft opgesteld (“DNV GL”). Indien en voor zover de wet dat toelaat, is noch DNV GL noch enige groepsmaatschappij (“de Groep”) verantwoordelijk op grond van een contract, onrechtmatige daad, nalatigheid daarbij inbegrepen, of op enige andere wijze, jegens derden (daarvan uitgezonderd de Klant). Geen van de Groep deel uitmakende entiteit is aansprakelijk voor enig verlies of schade hoe dan ook geleden als gevolg van enig handelen, nalaten of verzuim (ontstaan door onachtzaamheid of anderszins) door DNV GL, de Groep of diens medewerkers, onderaannemers dan wel agenten. De inhoud van dit document vormt één geheel met de aannames en voorbehouden die daarin zijn opgenomen dan wel in hetzelfde verband anderszins zijn gecommuniceerd. Dit document bevat mogelijk technische detailinformatie die uitsluitend bedoeld is voor personen met de relevante expertise.

Dit document is samengesteld op basis van informatie beschikbaar ten tijde van het opstellen ervan.

dergelijke informatie daarna

verandert of is veranderd.

Behalve

indien en voor zover een opdracht

Het is niet uitgesloten dat

tot het verifiéren van

informatie en

gegevens uitdrukkelijk met de Klant is overeengekomen, is DNV GL op geen enkele wijze verantwoordelijk in verband met onjuiste informatie of gegevens die zij van haar Klant of een derde heeft ontvangen, dan wel voor de gevolgen van dergelijke onjuiste informatie of gegevens, die al dan niet in dit document is opgenomen of waarnaar in dit document wordt verwezen. Reference to part of this report which

0

2015-10-26

may

lead to misinterpretation

is not permissible.

_ First issue

©2015 KEMA Nederland B.V.

DNV GL - Energy - Rapport nr. 15-2569 - www.dnvgl.com/energy

-

_

Biz. 2

ínhoud Inhoud 11

SAMENVATTING SSAIVIEINVAT UEINGS ................................................................................................................................................1 wanes crpeceeiucesseeuess4 so ciowareas tiweune sun veeonesnacedausuecss oEsued

22

INLEIDING.......................................................................................................................................................... 2 NPWEEDDIUING coc ecces cence cessciecsseanscrsranvs ui eraqnteneacasbancunessavanvressaecemieies wananes

33

TYPEN TYPEN ONDERZOEK ONDERZOEK NAAR NAAR EFFECTEN EFFECTEN BIJ BI) DIEREN.....................................................................................3 DIEREN co.vcsescsyccuccasssesweeusnes

3.1 3.1

Inleiding Inleiding

3.2 Es

Observationeel onderzoek Observationeel onderzoek

3.3 3.0

Experimenteel onderzoek onderzoek Experimenteel

3.4 3.4

Eerste onderzoeken: onderzoeken: praktijkervaringen Eerste praktijkervaringen

4 4

ONDERZOEK ONDERZOEK NAAR NAAR EFFECTEN EFFECTIEN OP OP KOEIEN..................................................................................................5 KOEIEN soivsesccccussvaccsaes canna cevnesneeesess

4.1 4.1 4.2 4.2

Inleiding Inleiding Observationeel onderzoek naar naar koeien koeien Observationeel onderzoek

5

4.3 4.3

Experimenteel onderzoek met koeien Experimenteel onderzoek met koeien

6

55

ONDERZOEK NAAR EFFECTEN ONDERZOEK NAAR EFFECTEN OP OP PAARDEN..............................................................................................7 PAARDEN caiseiisccsscisenasescescotcvensasiswn

5.1 5.1

Observationeel onderzoek onderzoek naar naar paarden paarden Observationeel

7

5.2 52

Experimenteel onderzoek met paarden Experimenteel onderzoek met paarden

7

66

ONDERZOEK SCHAPEN..............................................................................................8 ONDERZOEK NAAR NAAR EFFECTEN EFFECTEN OP OP SCHAPEN .wcvsscvsssveverenvsrsvencessnes enone

6.1 6.4

Observationeel onderzoek naar naar schapen schapen Observationeel onderzoek

8

6.2 6.2

Experimenteel onderzoek met schapen Experimenteel onderzoek met schapen

8

77

ONDERZOEK ONDERZOEK, NAAR NAAR EFFECTEN EFFECTEN OP OP VARKENS..............................................................................................9 VARKENS. s.siis css sarenesvensascenvsesceesosves

7.1 tal

Observationeel onderzoek naar naar varkens varkens Observationeel onderzoek

9

7.2 Tad

Experimenteel onderzoek onderzoek met Experimenteel met varkens varkens

9

88

WAARNEMING 10 WAARNEMING VAN VAN VELDEN........................................................................................................................ VELDEN.........ccccceececeeeeeeeeeeeeeeeeeseeaeeaeeeseeeeeas nanan

9 9

CONCLUSIES.................................................................................................................................................... 11 CONDE SITES ca teencwonce<cerwatacucserncers4 eyes uiseunescorsinaeiesuaveneieeuesoesesnaosesuos

10 10

REFERENTIES................................................................................................................................................... 12 REFEREN TIES cccencwcte ce see ncscececsancecsresesnennereestasensoaae maneneerwavesseusanacts dys

DNV GL nr. 15-2569. DNV GL -- Energy Energy -- Rapport Rapport nr. 15-2569. www.dnvgl.com/energy www.dnvgl.com/energy —

RWW WwW

3

3 3

4

5

Blz. Biz. ii

11

SAMENVATTING SAMENVATTING

TenneT krijgt krijgt regelmatig regelmatig vragen vragen over over de de mogelijke mogelijke effecten effecten van van blootstelling blootstelling aan aan elektrische elektrische en TenneT en magnetische velden van van hoogspanningslijnen hoogspanningslijnen op de gezondheid gezondheid van van dieren die grazen grazen of of verblijven verblijven onder onder magnetische velden op de dieren die of nabij die lijnen. of nabij die lijnen. In dit dit rapport rapport is overzicht gegeven gegeven van van wat wat er wetenschappelijke literatuur gepubliceerd over over In is een een overzicht er inin de de wetenschappelijke literatuur is is gepubliceerd onderzoek naar effecten van blootstelling op op de dieren waar waar de de meeste meeste vragen vragen betrekking betrekking op op hebben: hebben: onderzoek naar effecten van blootstelling de dieren koeien, paarden, paarden, schapen schapen en en varkens. varkens. koeien, Uit dit literatuuronderzoek blijkt blijkt dat er onderzoek onderzoek isis uitgevoerd uitgevoerd naar (gezondheids)effecten van Uit dit literatuuronderzoek dat er naar (gezondheids)effecten van blootstelling aan aan elektrische elektrische en en magnetische magnetische velden velden van van hoogspanningslijnen bij koeien. koeien.

Dit Dit onderzoek onderzoek isis blootstelling hoogspanningslijnen bij vrijwel allemaal allemaal uitgevoerd uitgevoerd door door dezelfde dezelfde onderzoeksgroep Canada. Uit Uit dat onderzoek werd werd vrijwel onderzoeksgroep in in Canada. dat onderzoek geconcludeerd dat dat er er geen geen gezondheidseffecten gezondheidseffecten bij bij koeien koeien te te verwachten verwachten zijn zijn bij bij blootstelling blootstelling aan aan velden velden geconcludeerd van hoogspanningslijnen. Er is geen tot tot weinig weinig onderzoek (gezondheids)effecten bij bij van hoogspanningslijnen. Er is geen onderzoek verricht verricht naar naar (gezondheids)effecten paarden, schapen en en varkens. paarden, schapen varkens. Het isis niet niet uitgesloten dat dieren dieren de elektrische velden velden van van hoogspanningslijnen hoogspanningslijnen kunnen kunnen waarnemen. waarnemen. Dit Het uitgesloten dat de elektrische Dit waarnemen op op zich zich leidt leidt echter echter niet niet tot tot gezondheidseffecten. gezondheidseffecten.

Overigens Overigens blijft de elektrische elektrische veldsterkte veldsterkte waarnemen blijft de onder hoogspanningslijnen hoogspanningslijnen onder onder normale omstandigheden beperkt beperkt tot tot 55 kV/m, kV/m, conform conform de de aanbeveling onder normale omstandigheden aanbeveling die geldt geldt voor voor de de blootstelling blootstelling van van mensen: mensen: sommige sommige mensen mensen kunnen kunnen elektrische elektrische velden velden van van 55 kV/m kV/m die waarnemen. waarnemen. Over het het waarnemen waarnemen van van magnetische magnetische velden velden door door dieren dieren isis veel Over veel minder minder bekend. bekend. Sommige Sommige dieren dieren gebruiken variaties in het magnetische veld van de aarde om zich te oriënteren tijdens migratie. Echter, gebruiken variaties in het magnetische veld van de aarde om zich te oriénteren tijdens migratie. Echter, dit is statisch veld veld en en geen extreem laagfrequent laagfrequent wisselveld wisselveld zoals zoals bij hoogspanningslijnen. dit is een een statisch geen extreem bij hoogspanningslijnen. Voor dieren dieren zijn zijn geen (aparte) aanbevelingen aanbevelingen of of grenswaarden grenswaarden opgesteld. opgesteld.

Het Het isis echter echter aannemelijk aannemelijk dat Voor geen (aparte) dat de aard aard van van de de effecten effecten door door sterke sterke velden bij mensen, mensen, koeien, koeien, paarden, paarden, schapen schapen en en varkens varkens de velden bij vergelijkbaar is. vergelijkbaar is.

DNV GL -- Energy DNV GL Energy -- Rapport Rapport nr. nr. 15-2569 15-2569 -- www.dnvgl.com/energy www.dnvgl.com/eneragy _

Blz. 1 Biz.

2 2

INLEIDING INLEIDING

Veel hoogspanningslijnen hoogspanningslijnen in Nederland doorkruisen doorkruisen landelijk waarin Veel in Nederland landelijk gebied, gebied, waardoor waardoor diverse diverse weilanden weilanden waarin dieren zich bevinden dichtbij hoogspanningslijnen liggen. Ook agrarische bedrijven bevinden zich dieren zich bevinden dichtbij hoogspanningslijnen liggen. Ook agrarische bedrijven bevinden zich soms soms dicht bij bij of of onder onder hoogspanningslijnen. hoogspanningslijnen. Met Met enige enige regelmaat regelmaat krijgt krijgt TenneT, TenneT, de de beheerder beheerder van het dicht van het hoogspanningsnet in in Nederland, Nederland, vragen vragen over over de blootstelling van hoogspanningsnet de effecten effecten van van blootstelling van dieren dieren aan aan de de extreem extreem laagfrequente magnetische velden velden (ELF-EMV) (ELF-EMV) van laagfrequente elektrische elektrische en en magnetische van hoogspanningslijnen. hoogspanningslijnen. Voor blootstelling van van mensen mensen aan aan EMV EMV van van hoogspanningslijnen geldt in Nederland de Voor blootstelling hoogspanningslijnen geldt in Nederland de aanbeveling aanbeveling van van de Europese Unie Unie uit 1999 [1]: de Europese uit 1999 [1]:

—

maximale elektrische veldsterkte 55 kV/m. kV/m. Deze Deze waarde gebaseerd op beperken van maximale elektrische veldsterkte waarde isis gebaseerd op het het beperken van het het waarnemen van van elektrische elektrische velden, bijvoorbeeld door de huid. huid. De De huid waarnemen velden, bijvoorbeeld door beweging beweging van van haren haren op op de huid schermt elektrische velden in zodat deze deze slechts het lichaam lichaam doordringen. schermt elektrische velden in hoge hoge mate mate af, af, zodat slechts zwak zwak in in het doordringen. maximale magnetische magnetische veldsterkte veldsterkte 100 100 microtesla. microtesla. Het eerste effect kan optreden maximale Het eerste effect dat dat kan optreden bij bij toenemende veldsterkte het "zien" van lichtflitsen het netvlies toenemende veldsterkte isis het “zien” van lichtflitsen door door elektrische elektrische prikkeling prikkeling van van het netvlies in in het oog. niet voor voor bij bij veldsterkten beneden 1000 Andere effecten, effecten, het oog. Dit Dit effect effect komt komt niet veldsterkten beneden 1000 microtesla microtesla [2]. [2]. Andere zoals stimulering stimulering van van zenuwen zenuwen en komen pas nog hogere hogere veldsterkten. Onder zoals en spieren, spieren, komen pas voor voor bij bij nog veldsterkten.

Onder hoogspanningslijnen in in Nederland Nederland is veldsterkte onder normale omstandigheden hoogspanningslijnen is de de magnetische magnetische veldsterkte onder normale omstandigheden overigens vrijwel vrijwel altijd altijd lager dan 10 microtesla. overigens lager dan 10 microtesla.

Voor blootstelling van dieren dieren aan EMV zijn zijn er grenswaarden. Er echter ook Voor blootstelling van aan EMV er geen geen aanbevelingen aanbevelingen of of grenswaarden. Er zijn zijn echter ook geen aanwijzingen de bovengenoemde bovengenoemde aanbevelingen aanbevelingen voor voor mensen onvoldoende bescherming geen aanwijzingen dat dat de mensen onvoldoende bescherming bieden voor voor dieren. dieren. bieden In dit overzicht gegeven gegeven van wat er er in wetenschappelijke literatuur gepubliceerd In dit rapport rapport wordt wordt een een overzicht van wat in de de wetenschappelijke literatuur is is gepubliceerd over naar effecten effecten van van blootstelling blootstelling aan en magnetische magnetische velden over onderzoek onderzoek naar aan elektrische elektrische en velden van van hoogspanningslijnen gezondheid van rapport blijft blijft beperkt van koeien koeien hoogspanningslijnen op op de de gezondheid van dieren. dieren. Het Het rapport beperkt tot tot blootstelling blootstelling van (hoofdstuk 4), paarden paarden (hoofdstuk (hoofdstuk 5), 5), schapen (hoofdstuk 6) 6) en 7). In (hoofdstuk 4), schapen (hoofdstuk en varkens varkens (hoofdstuk (hoofdstuk 7). In hoofdstuk hoofdstuk 8 8 wordt kort ingegaan vraag of dieren ELF-velden ELF-velden kunnen de wordt kort ingegaan op op de de vraag of dieren kunnen waarnemen. waarnemen.

Hoofdstuk Hoofdstuk 9 9 bevat bevat de conclusies dit rapport. rapport. conclusies uit uit dit Door elektrische elektrische velden van hoogspanningslijnen hoogspanningslijnen kan kan in in objecten objecten in in de de nabijheid nabijheid een een spanningsverschil Door velden van spanningsverschil met ontstaan. Het Het isis dan ook raadzaam aarding van objecten te met de de omgeving omgeving ontstaan. dan ook raadzaam om om de de aarding van dergelijke dergelijke objecten te controleren, om om te bij aanraken aanraken of dicht benaderen benaderen van deze objecten een ontlading ontlading controleren, te voorkomen voorkomen dat dat bij of dicht van deze objecten een optreedt. optreedt.

DNV GL DNV GL - Energy Energy -- Rapport Rapport nr. nr. 15-2569 15-2569 - www.dnvgl.com/energy www.dnvgl.com/energy

Blz. Biz. 22

TYPEN ONDERZOEK ONDERZOEK NAAR BIJ DIEREN TYPEN NAAR EFFECTEN EFFECTEN BIJ DIEREN

3 3 3.1 3.1

Inleiding Inleiding

Wetenschappelijk onderzoek onderzoek naar naar effecten effecten van ELF-EMF op dieren kan kan worden worden ingedeeld in twee Wetenschappelijk van ELF-EMF op dieren ingedeeld in twee categorieën: observationeel observationeel onderzoek onderzoek en experimenteel onderzoek. onderzoek. Beide Beide typen onderzoek zijn zijn categorieén: en experimenteel typen onderzoek waardevol, maar maar kennen hun beperkingen. Deze worden worden hieronder hieronder besproken. besproken. waardevol, kennen ook ook hun beperkingen. Deze

3.2 Observationeel onderzoek onderzoek 3.2 Observationeel Bij observationeel observationeel onderzoek onderzoek worden worden de de dieren dieren onderzocht onderzocht in in hun hun eigen eigen omgeving, onder Bij omgeving, onder blootstellingsomstandigheden normaal zijn zijn voor voor deze deze omgeving. omgeving. Dit heeft zeggingskracht zeggingskracht blootstellingsomstandigheden die die normaal Dit onderzoek onderzoek heeft omdat uitsluitend wordt wordt gekeken gekeken naar naar reële situaties. omdat uitsluitend reéle situaties. Dit onderzoek onderzoek in in reële situaties brengt brengt echter echter ook beperkingen met met zich zich mee mee die die de de interpretatie interpretatie van van de de Dit reéle situaties ook beperkingen resultaten bemoeilijken: bemoeilijken: resultaten

—

De onderzoeksgegevens onderzoeksgegevens zijn niet afkomstig afkomstig uit uit bronnen bronnen die die als als primair primair doel doel hebben hebben om om objectief De zijn niet objectief systematisch en en reproduceerbaar reproduceerbaar onderzoek onderzoek te te verrichten: de informatie informatie afkomstig afkomstig uit systematisch verrichten: meestal meestal isis de uit interviews met met betrokkenen. Dit kan (bedoeld en en onbedoeld) de informatie beïnvloeden interviews betrokkenen. Dit kan (bedoeld onbedoeld) de informatie beinvioeden De blootstellingsbepaling blootstellingsbepaling is onbetrouwbaar, de onderzoekers hebben hebben geen geen controle controle over over de van De is onbetrouwbaar, de onderzoekers de mate mate van blootstelling. Daar Daar komt komt nog nog bij die zich zich in weilanden nabij nabij hoogspanningslijnen bevinden blootstelling. bij dat dat dieren dieren die in weilanden hoogspanningslijnen bevinden mobiel zijn, gedurende de zal hun hun blootstelling blootstelling variéren variëren naargelang naargelang ze ze zich zich verplaatsen verplaatsen mobiel zijn, gedurende de dag dag zal Er zijn ook andere andere factoren factoren die die invloed (kunnen) hebben hebben op op de de gezondheid gezondheid van de dieren. dieren. In In Er zijn ook invioed (kunnen) van de praktijksituaties zijn deze moeilijk te inventariseren. inventariseren.

praktijksituaties zijn deze moeilijk te

3.3 3.3

Experimenteel onderzoek Experimenteel onderzoek

Bij experimenteel experimenteel onderzoek onderzoek worden worden dieren dieren onder onder gecontroleerde omstandigheden blootgesteld blootgesteld aan aan een een Bij gecontroleerde omstandigheden bepaald veld, terwijl een controlegroep wordt blootgesteld, maar verder verder zoveel mogelijk identiek identiek isis bepaald veld, terwijl een controlegroep niet niet wordt blootgesteld, maar zoveel mogelijk aan de blootgestelde groep. Dit Dit type type onderzoek onderzoek kan kan meer meer direct bewijs leveren leveren voor voor een een mogelijke mogelijke aan de blootgestelde groep. direct bewijs relatie tussen blootstelling blootstelling en en eventuele eventuele gezondheidseffecten. gezondheidseffecten. relatie tussen Een nadeel nadeel is de blootstelling blootstelling vrijwel vrijwel altijd altijd hoger hoger isis dan dan in in reéle reële omstandigheden. Als er er onder onder deze deze Een is dat dat de omstandigheden. Als omstandigheden een effect effect wordt wordt gevonden, gevonden, betekent nog niet niet dat dat dat in een een reéle reële situatie situatie ook zo is. is.

omstandigheden een betekent dit dit nog dat in ook zo Dit is vooral van van belang belang bij onderzoek naar naar de de blootstelling blootstelling aan aan sterke elektrische velden velden (met een Dit is vooral bij het het onderzoek sterke elektrische (met een sterkte boven boven de de in Nederland voor voor nieuwe nieuwe lijnen lijnen gebruikelijke gebruikelijke maximale maximale waarde waarde van kV/m): hoe hoe sterkte in Nederland van 55 kV/m): sterker het het veld, veld, des te groter groter de de kans kans dat dat dieren dieren het het veld veld kunnen kunnen voelen, voelen, bijvoorbeeld door beweging sterker des te bijvoorbeeld door beweging van tintelingen op op de huid (zie (zie ook ook hoofdstuk kan het het gedrag gedrag van van dieren dieren beinvloeden, beïnvloeden, van haren haren of of tintelingen de huid hoofdstuk 8). 8). Dit Dit kan zonder dat dat dit dit direct direct tot leidt. Net Net als als bij bij mensen mensen kan deze waarneming waarneming als als zonder tot gezondheidseffecten gezondheidseffecten leidt. kan deze onaangenaam worden worden ervaren, ervaren, wat wat invloed invloed kan kan hebben hebben op op de de concentratie concentratie van van bepaalde bepaalde hormonen hormonen en Onaangenaam en andere stoffen het bloed. bloed.

andere stoffen inin het Bij experimenteel onderzoek onderzoek wordt vaak gekeken naar "meetbare effecten" bij de dieren, dieren, bijvoorbeeld bijvoorbeeld de Bij experimenteel wordt vaak gekeken naar “meetbare effecten” bij de de concentratie van van een een bepaald bepaald hormoon hormoon of of immuunfactor. immuunfactor. Als Als er een verschil verschil wordt gemeten, wil wil dit dit nog concentratie er een wordt gemeten, nog niet direct blootstelling schadelijk schadelijk isis voor voor de de gezondheid gezondheid van van de de dieren. dieren. Met andere niet direct zeggen zeggen dat dat de de blootstelling Met andere woorden: een een biologisch effect isis niet niet automatisch automatisch ook een gezondheidseffect. woorden: biologisch effect ook een gezondheidseffect.

DNV GL - Energy - Rapport nr. 15-2569 - www.dnvgl.com/energy

Blz. 33 Biz.

3.4 Eerste 3.4 Eerste onderzoeken: onderzoeken: praktijkervaringen praktijkervaringen In de de jaren járen ’70 '70 van van de de vorige vorige eeuw eeuw zijn zijn de de eerste eerste onderzoeken onderzoeken uitgevoerd naar de de gezondheid gezondheid van van In uitgevoerd naar landbouwdieren nabij 765 765 kV-hoogspanningslijnen in de de Verenigde Verenigde Staten Staten en en Canada Canada [3]. [3]. Deze Deze landbouwdieren nabij kV-hoogspanningslijnen in onderzoeken bestonden bestonden uit interviews met met bedrijfseigenaren, bedrijfseigenaren, waarbij waarbij gevraagd naar hun hun onderzoeken uit interviews gevraagd werd werd naar praktijkervaringen met, en observaties observaties van van de de dieren. conclusie uit uit deze deze onderzoeken onderzoeken was was dat dat er er praktijkervaringen met, en dieren. De De conclusie vanuit de ervaringen van deze bedrijfseigenaren geen bijzondere effecten zijn gesignaleerd bij dieren vanuit de ervaringen van deze bedrijfseigenaren geen bijzondere effecten zijn gesignaleerd bij dieren vlakbij hoogspanningslijnen. hoogspanningslijnen.

vlakbij Een wat wat uitgebreider uitgebreider en en beter beter opgezet opgezet onderzoek onderzoek werd werd uitgevoerd uitgevoerd tussen en 1979 1979 inin de Verenigde Een tussen 1977 1977 en de Verenigde Staten, waarbij waarbij de de gezondheid van koeien, schapen, varkens varkens en en paarden paarden op op 11 bedrijven vlakbij een Staten, gezondheid van koeien, schapen, 11 bedrijven viakbij een 765 kV-hoogspanningslijn kV-hoogspanningslijn werd werd gevolgd vergeleken met alle andere dezelfde staat staat 765 gevolgd en en vergeleken met alle andere bedrijven bedrijven inin dezelfde (Indiana) Uit dit dit onderzoek geconcludeerd dat dat de de hoogspanningslijnen hoogspanningslijnen geen geen effect effect hadden hadden op op (Indiana) [4], [4]. Uit onderzoek werd werd geconcludeerd gezondheid, gedrag gedrag en en voortplanting voortplanting van van de de dieren. dieren. gezondheid, In de de volgende volgende hoofdstukken hoofdstukken wordt wordt nader nader ingegaan ingegaan op de resultaten resultaten van onderzoeken naar koeien, In op de van onderzoeken naar koeien, paarden, schapen en varkens, die na na dit dit eerste onderzoek zijn Het betreft betreft hier uitsluitend paarden, schapen en varkens, die eerste onderzoek zijn gepubliceerd. gepubliceerd.

Het hier uitsluitend wetenschappelijk onderzoek, onderzoek, geen geen informatie informatie uit op internet internet of of pleidooien. pleidooien. wetenschappelijk uit forumdiscussies forumdiscussies op

DNV Rapport nr. nr. 15-2569 www.dnvgl.com/energy — DNV GL GL -- Energy Energy -- Rapport 15-2569 -- www.dnvgl.com/energy

Blz. 44 Biz.

44

4.1 4.1

ONDERZOEK NAAR NAAR EFFECTEN EFFECTEN OP KOEIEN ONDERZOEK OP KOEIEN Inleiding Inleiding

Het meeste onderzoek naar naar effecten effecten van van blootstelling ELF-EMV isis uitgevoerd aan koeien, Het meeste onderzoek blootstelling aan aan ELF-EMV uitgevoerd aan koeien, vooral vooral melkkoeien. Dit Dit isis niet niet verwonderlijk, verwonderlijk, omdat omdat economische economische motieven vaak de drijfveer zijn voor dit dit melkkoeien. motieven vaak de drijfveer zijn voor onderzoek. onderzoek.

4.2 4.2

Observationeel onderzoek naar naar koeien Observationeel onderzoek koeien

De eerste onderzoeken naar praktijkervaringen met met koeien hoogspanningslijnen uit járen '70 De eerste onderzoeken naar praktijkervaringen koeien nabij nabij hoogspanningslijnen uit de de jaren ‘70 gaven geen de lijnen lijnen op op melkproductie, melkproductie, voortplanting voortplanting of graasgedrag aan [4], gaven geen invloed invloed van van de of graasgedrag aan [4]. In Zweden Zweden werd werd in een verkennende verkennende studie studie inin 1982 1982 bij bij melkveebedrijven melkveebedrijven een een verminderde verminderde In in een vruchtbaarheid van koeien 400 kV kV hoogspanningslijnen. een vervolgonderzoek vervolgonderzoek in in vruchtbaarheid van koeien gevonden gevonden nabij nabij 400 hoogspanningslijnen. Bij Bij een geheel Zweden Zweden werden werden bij bij 106 106 melkveebedrijven melkveebedrijven onder 400 kV-hoogspanningslijnen geen verschillen geheel onder 400 kV-hoogspanningslijnen geen verschillen gevonden in in voortplanting of melkproductie melkproductie ten opzichte van die niet onder gevonden voortplanting of ten opzichte van vergelijkbare vergelijkbare bedrijven bedrijven die niet onder hoogspanningslijnen lagen lagen [5]. [5]. hoogspanningslijnen In een een ander Zweeds onderzoek onderzoek isis getracht om de de blootstelling aan ELF-EMV beter te controleren [6].

[6], In ander Zweeds getracht om blootstelling aan ELF-EMV beter te controleren Daarvoor werden werden 58 vaarzen gemiddeld gemiddeld 120 120 dagen in een een wei wei pal pal onder onder een kV hoogspanningsilijn hoogspanningslijn Daarvoor 58 vaarzen dagen in een 400 400 kV geplaatst. Ze werden werden gedurende gedurende deze regelmatig onderzocht onderzocht op diverse vruchtbaarheidsparameters vruchtbaarheidsparameters geplaatst. Ze deze tijd tijd regelmatig op diverse (cyclus, hormoonniveaus, zwangerschap). In In vergelijking met een een even controlegroep die die niet niet (cyclus, hormoonniveaus, zwangerschap). vergelijking met even grote grote controlegroep onder een hoogspanningslijn verbleef, werd er er voor voor geen geen enkele enkele van van deze deze parameters een afwijking afwijking onder een hoogspanningslijn verbleef, werd parameters een gevonden. gevonden. In een Verenigde Staten Staten naar graasgedrag van van stieren onder een een 1100 kV In een onderzoek onderzoek inin de de Verenigde naar graasgedrag stieren onder 1100 kV hoogspanningslijn (vergelijking (vergelijking van van periodes dat de de lijn lijn in of buiten bedrijf was) de eerste eerste hoogspanningslijn periodes dat in bedrijf bedrijf of buiten bedrijf was) werd werd inin de drie jaar jaar geen graasgedrag geconstateerd. geconstateerd.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BergenOpZoom&id=735a3c97-0d42-4df1-b679-4f916cff8441