CConstaterende datBergen op Zoom
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2019 IDD Definitief rapport VO CE Haven Bergen op Zoom.

Commissie (Ruimte, Duurzaamheid en Economie) 20 juni 2023, gemeente Bergen op ZoomBij agendapunt: Onderzoeksrapporten Kademuren Noord- en Zuidzijde Haven25.368 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

19020870

Haven Bergen op Zoom

23

een half jaar niet meer zichtbaar. Dit geldt voornamelijk voor gebieden die intensief gebruikt worden, zoals stedelijk gebied, wegen en spoorlijnen, en landbouwgronden. Met name in de eerste jaren van de oorlog, echter, is er sprake van een leemte in de beschikbare informatie: van delen van het onderzoeksgebied is onvoldoende dekking of de kwaliteit2 matig tot slecht, waardoor indicaties van oorlogshandelingen niet (meer) zichtbaar zijn. Deze leemte is van invloed op de uiteindelijke afbakening van de verdachte gebieden in het onderzoeksgebied. Voor

eegd en zijn relevante

onderst luchtfoto geraadpleegd om de eventuele sporen van oorlogshandelingen, zoals waar te nemen op latere -situatie op de vooroorlogse luchtfoto. De luchtfoto van 1203-1943 is geanalyseerd op sporen van de beschieting van de gasfabriek, RAP_421106A. Dit was de eerste luchtfoto van goede schaal en kwaliteit na de beschieting op 6 november 1942. Op 24 oktober 1944 lag het bevrijdingsfront ten zuiden van de stad Bergen op Zoom. Op 27 oktober verplaatste het front zich naar de Zoom en was de stad Bergen op Zoom bevrijd. Rondom de Zoom werd tot en met 30 oktober gevochten. Op 30 oktober werd de noordzijde van de Zoom bevrijd en hadden de Duitse troepen zich teruggetrokken op Steenbergen. Totdat de Canadese troepen Steenbergen bevrijdden op 4 november vielen er nog regelmatig granaten op de stad Bergen op Zoom. Idealiter zou er een luchtfoto geraadpleegd worden welke vlak na deze gebeurtenissen genomen is. Deze was echter niet beschikbaar. De eerstvolgende luchtfoto van het onderzoeksgebied werd genomen op 8 juli 1945. Deze luchtfoto werd desondanks geanalyseerd op sporen van oorlogshandelingen tijdens en vanaf de bevrijdingsgevechten tot aan het landelijke einde van de oorlog.

De luchtfoto van 21 oktober 1944 werd desalniettemin geanalyseerd om vast te stellen of er sprake was van militaire aanwezigheid en/of oorlogshandelingen in en om het onderzoeksgebied in aanloop naar de bevrijding. Collectie

Datum

KAD

1935

NCAP

12-03-1943

KAD

02-08-1944

KAD

27-09-1944

KAD

21-10-1944

NCAP

08-07-1945

Sortie Ref. 193549Bzuid D-248

Foto nrs. 59

Kwaliteit

Schaal

Verantwoording

Onbekend

Bijzonderheden Geen

A

4102

A

16.500

Geen

RAP_421106A

106G1819 106G3096 400-1344

4180

A

Onbekend

Geen

Reeds in bezit

3080

A

8.500

Geen

Reeds in bezit

4060

A

15.000

Geen

5017

B

40.000

Geen

Luchtfoto vlak voor bevrijding Naoorlogse luchtfoto

3G-TUDS070-

Alle weergegeven.

2

Vooroorlogse luchtfoto

is de luchtfoto-dekking per datum

Verschillende definities van de luchtfotokwaliteit: A (goed), B (matig), C (slecht)

19020870

Haven Bergen op Zoom

24

3 3.1

INLEIDING In dit hoofdstuk zijn de resultaten weergegeven van de raadpleging van de bronnen die in het vorige hoofdstuk zijn vermeld. Tijdens de raadpleging van de bronnen is de aandacht gericht op de gebeurtenissen die in en/of in de nabije omgeving van het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden en die (mogelijk) van invloed zijn op de aanwezigheid van CE binnen de grenzen van het onderzoeksgebied. Aan de hand van de bronnen is een chronologisch overzicht geconstrueerd van gebeurtenissen die hebben plaatsgevonden binnen het onderzoeksgebied en de directe omgeving daarvan. Met voetnoten wordt telkens verwezen naar de geraadpleegde bron(nen). Achter enkele gebeurtenissen staat een (dikgedrukte) codering, die is opgebouwd uit de volgende onderdelen: Afkorting RAP: rapport; Datum: jj/mm/dd; Volgletter: A, B, C, etc. Deze coderingen staan tevens op de inventarisatiekaart en vormen de verbinding tussen de gebeurtenissen zoals die in de onderstaande tekst zijn beschreven en de tekeningen in de kaarten. Meldingen die buiten het onderzoeksgebied vallen maar binnen het gebied van de inventarisatiekaart (paragraaf 3.8) zijn ook voorzien van een nummer. Deze zijn terug te vinden op de A1 Inventarisatiekaart (losbladig).

Coördinaten van het Modified British System Bij het intekenen van de indicaties van oorlogshandelingen aan de hand van informatie afkomstig uit The National Archives (TNA UK) in de inventarisatiekaart, is gebruik gemaakt van de coördinaten zoals deze werden vermeld in de geraadpleegde interpretation reports en de daily logs (dagboeken) van verschillende eenheden van de Britse strijdkrachten. voor het nauwkeurig lokaliseren van doelen in Europa, door zowel Britse als Amerikaanse troepen. West-Europa werd verdeeld ineen aantal vlakken, waarbij Nederland werd ingedeeld in de gebieden verdeeld aan de hand van vlakken van 500 vierkante kilometer, welke de benaming krijgen van een letter. Deze vlakken zijn vervolgens opnieuw onderverdeeld in vlakken van 100 vierkante kilometer en worden tevens benoemd aan de hand van een letter. Binnen deze vakken zijn er afsluitend een x-as (west-oost) en y-as (noord-zuid) welke benoemd worden aan de hand van getallen. De coördinaten van een positie ziet er dan als volgt uit: [qZ.9636]. De eerste (kleine) letter slaat op het vlak van 500 vierkante kilometer, de tweede (grote) letter slaat op het vlak van 100 vierkante kilometer en de vier cijfers zijn af te lezen aan de x-as en y-as. Dit punt ligt vervolgens in de onderste linkerhoek van een vlak van 1 vierkante kilometer. Dit vlak kan gezien worden als het doel van een operatie.

In het geval dat een coördinaat zes cijfers heeft, is er binnen het vak van 1 vierkante kilometer een vak van 100 bij 100 meter aangeduid. In onderstaande afbeelding is weergegeven binnen welke coördinaten van het Nord de Guerre Grid het onderzoeksgebied zich bevond.

19020870

Haven Bergen op Zoom

25

Afbeelding 3: De ligging van het onderzoeksgebied binnen het Nord de Guerre Grid.

3.2

SITUATIE ONDERZOEKSGEBIED In de geraadpleegde bronnen wordt de locatie van oorlogshandelingen omschreven aan de hand van lokale objecten en het landschap. In de onderstaande afbeeldingen is het onderzoeksgebied weergegeven om de geografische en topografische ligging te kunnen vaststellen.

19020870

Haven Bergen op Zoom

26

Afbeelding 4: stafkaart 15 SE Bergen op Zoom 1944 (schaal 1: 25.000) met daarop het onderzoeksgebied geprojecteerd.

3.3

MOBILISATIEPERIODE In de periode september 1939 april 1940 werden de Nederlandse strijdkrachten gemobiliseerd. Aanleiding was de Duitse inval in Polen in september 1939 en de daaropvolgende oorlogsverklaring van de Frankrijk en Groot-Brittannië aan de Duitse regering. In deze periode werden de verschillende onderdelen van Nederlandse strijdkracht onder de wapenen geroepen en werd er een begin gemaakt met het aanleggen van verdedigingslinies, voorbereidingswerkzaamheden ten behoeve van inundaties, mijnenvelden en versperringen. In de geraadpleegde bronnen zijn geen relevante gegevens aangetroffen met betrekking tot de mobilisatieperiode in en nabij het onderzoeksgebied.

3.4

MEIDAGEN 1940 In de vroege ochtend van 10 mei 1940 vielen Duitse eenheden Nederland binnen. Vanuit het grensgebied vielen Duitse grondstrijdkrachten Nederland binnen, terwijl Duitse parachutisteneenheden in West-Nederland landden. Bij Kornwerderzand en bij de Grebbelinie werden de Duitse grondstrijdkrachten gestopt en Nederlandse eenheden vochten tegen de Duitse parachutisteneenheden in het westen van Nederland. Na het bombardement op Rotterdam door Duitse luchtmachteenheden besloot het Nederlandse opperbevel te capituleren. Alleen in Zeeland werd nog doorgevochten door Nederlandse en Franse eenheden. In de geraadpleegde bronnen zijn geen relevante gegevens aangetroffen met betrekking tot de meidagen van 1940 in en nabij het onderzoeksgebied. De drie steunpunten in de stad, waar de Franse troepen Bergen op Zoom verdedigden tegen een Duitse invasie, bevonden zich buiten het onderzoeksgebied.

3.5

DUITSE BEZETTINGSJAREN Direct na de Duitse inval werd Nederland met enige regelmaat getroffen door (kleinschalige) geallieerde bombardementen. Deze bombardementen waren met name gericht op vliegvelden,

19020870

Haven Bergen op Zoom

27

havens, infra en industriegebieden. Vanaf 1943, toen de geallieerde luchtmachten steeds sterker werden, vonden steeds meer grotere en zwaardere bombardementen plaats op vliegvelden havens en industriegebieden in Nederland. Vanaf 1942 werd door de Organisation Todt begonnen met het aanleggen van de Atlantikwall in het Nederlands kustgebied. 17 december 1940 Tussen half drie en half vier (dagdeel onbekend; in een ander deel van dezelfde bron stond ) zouden er ontploffingen van projectielen plaatsvinden. Dezen waren tot springen gebracht. Schade kon gedeclareerd worden.3 Aan de volgende adressen was vervolgens schade:4 Zuidzijde Haven 83 Zuidzijde Haven 67 Dubbelstraat 58 Zuidzijde Haven 55 Noordzijde Haven 54 Noordzijde Haven 52 Noordzijde Haven 42 Dubbelstraat 30 Fabriekstraat 25 Noordzijde Haven 18 Wittoucksingel RAP_401217A 4 augustus 1942 Bij het Groot Arsenaal stond luchtafweergeschut. 5 RAP_420804A 6 november 1942 Drie Britse Spitfire jachtvliegtuigen van Fighter Command voerden een aanval uit op de gasfabriek te Bergen op Zoom van 30 tot 200 meter hoogte. Het doel zou zijn vernietigd. De Spitfires waren van 167 Squadron.6 RAP_421106A01 Britse vliegtuigen beschoten de gashouder op het adres Zuidzijde Haven 29. 7 RAP_421106A02 Omstreeks 12:45 uur werd Bergen op Zoom beschoten door vliegtuigen met mitrailleurs.

De grote gashouder van de gasfabriek aan de Zuidzijde Haven werd getroffen. De gashouder liep leeg.8 RAP_421106A03 Vliegmachines van onbekende nationaliteit, vermoedelijk drie toestellen, schoten om 12:45 uur boven de gemeente in de buurt van de haven. De gashouder van de gasfabriek werd geraakt. Het gas vatte vlam. Er was schade aan woningen, omdat daar schoten in terecht waren gekomen. Vermoedelijk had er een luchtgevecht plaatsgevonden, want de kogels waren in tegenovergestelde richting in de gebouwen terecht gekomen. Er was schade aan woningen aan de Noordzijde en Zuidzijde Haven, Moeregrebstraat, Artilleriestraat en Spui. De agent die op dat moment in Borgvliet was had het schieten gehoord, net als de agent die in de Stationsstraat was. Om 12:50 uur werd door personeel van de gasfabriek gemelde dat de gashouder in brand stond, vermoedelijk door het schieten van een vliegtuig.9 RAP_421106A04 Boven de gemeente werd om 12:45 uur geschoten vanuit vliegtuigen met mitrailleurs. De gasfabriek aan de Zuidzijde Haven werd getroffen door kogels. De gashouder vloog in brand.

3

WBA, toeg. nr. 45, inv. nr. 32. WBA, toeg. nr. 0008, inv. nr. 038-1941-B01. 5 NIMH, toeg. nr. 575, inv. nr. 490. 6 Zwanenburg I (1991-1993), p. 418. 7 WBA, toeg. nr. 0008, inv. nr. 038-1946-E06. 8 WBA, toeg. nr. 65, inv. nr. 1e. 9 WBA, toeg. nr. 45, inv. nr. 33 en 38. 4

19020870

Haven Bergen op Zoom

28

Veertien omliggende percelen hadden schade aan daken en muren en stukgeschoten ruiten. 10 RAP_421106A05 De Britse luchtmacht beschoot het gasbedrijf.11 RAP_421106A06 Tussen 11:50 en 13:30 uur (BST) beschoten 3 Supermarine Spitfire jachtvliegtuigen van 167 Squadron de gashouder van Bergen op Zoom. De aanvallen werd achter elkaar van 600 voet hoogte en 600 yards afstand naar 100 voet hoogte en 100 yards afstand uitgevoerd waarbij 600 x .303 inch + 164 x 20 mm werd afgeschoten.12 RAP_421106A07 1943 Er was een schadevergoedingsregeling wegens het in gebruik nemen van tuin- en andere gronden voor het aanleggen van verdedigingswerken op het adres Zuidzijde Haven 45.13 RAP_430000A 13 november 1943 In Bergen op Zoom werd door de Duitse troepen munitie uitgeladen, wat was aangevoerd per schip. Het schip lag in de Zuidzijdehaven te Bergen op Zoom. De munitie was verpakt in kisten en werd overgeladen in vrachtwagens. Vermoedelijk werd de munitie naar vliegveld Woensdrecht vervoerd.14 RAP_431113A 3.6

BEVRIJDINGSJAAR 1944-1945 Het bevrijdingsjaar voor Nederland startte vanaf september 1944. Geallieerde grondtroepen staken vanuit België de Nederlands grens over in Zeeland, Noord-Brabant en Limburg. Halverwege september 1944 vond Operation Market Garden plaats. Dit ambitieuze plan van de geallieerde bevelhebber Montgomery moest ervoor zorgen dat de bruggen tussen Eindhoven en Arnhem door luchtlandingstroepen bezet zouden worden om vervolgens door geallieerde eden voor kerst 1944 Berlijn al hebben veroverd. Operation Market Garden werd een fiasco en NoordBrabant, Limburg, Zeeland en Gelderland werden frontgebied voor maanden waar zware (grond)gevechten plaatsvonden in combinatie met artilleriebeschietingen en bombardementen. 1944 In 1944 was schade aan de bomen aan de Westerboulevard ontstaan door granaatvuur. 15 RAP_440000A September 1944 Er werden versperringen aangebracht in de binnenhaven van Bergen op Zoom.16 RAP_440900A Doordat er iets was opgeblazen met Duitse vernielingsmiddelen was er schade aan de buitenhaven (Vissershaven) van Bergen op Zoom.17 RAP_440900B 13 september 1944 Tussen 10:44 en 14:13 uur vlogen negen Britse Typhoon jachtbommenwerpers van 438 Squadron 143 Wing vlogen verkenning in het gebied Bergen-Dordrecht-Tilburg. Er werd geen beweging waargenomen. Op positie qD5927 werden drie brandstofopslagtanks waargenomen. 18 RAP_440913A

10

WBA, toeg. nr. 65, inv. nr. 1e. WBA, toeg. nr. 0008, inv. nr. 038-1947-O07. 12 TNA Londen, AIR27/1092 Operations Record Book 167 Squadron, 1942-1945. 13 WBA, toeg. nr. 0008, inv. nr. 038-1943-G01. 14 NIOD, toeg. nr. 191, inv. nr. 3. 15 WBA, toeg. nr. 0008, inv. nr. 041-1945-C01. 16 WBA, toeg. nr. 0008, inv. nr. 038-1958-B09. 17 WBA, toeg. nr. 0008, inv. nr. 038-1956-B10. 18 TNA UK AIR 37/715; In het Operations Record Book van 438 zijn geen bijzonderheden vermeld over de aanval (TNA UK AIR 27/1878) 11

19020870

Haven Bergen op Zoom

29

Oktober 1944 Bij het gasbedrijf aan de Zuidzijde Haven was in oktober 1944 schade ontstaan door gevechtsen oorlogshandelingen. Er was glasschade, schade aan de gashouder en aan lantaarnpalen aldaar.19 RAP_441000A Half oktober meldden veel gasstokers zich ziek voor de avondploeg. Er vielen namelijk af en toe granaatscherven op het dak. Na het bombardement op Borgvliet meldden nog meer mensen zich ziek. Het geallieerde vuur was te ver naar achteren (dus dichterbij de fabriek) gelegd.20 RAP_441000B De beschoeiing van de loswal bij de Potaschfabriek werd bij het aanbrengen van de havenversperring gedeeltelijk opgeblazen.21 RAP_441000C 23 oktober 1944 Rond half negen vloog de eerste van 123 mortiergranaten over de stad en ontplofte.22 Historische context 25 oktober 1944 De 4th Canadian Armoured Division bevond zich in en rond het vak qD6023-qD6029-qD6929qD6923.23 RAP_441025A 26 oktober 1944 Op de daken rondom de gasfabriek vielen af en toe granaten. 24 RAP_441026A 27 oktober 1944 De stuw in de Zoom nabij de Potaschraffinaderij werd door de Duitse Weermacht vernield. 25 RAP_441027A De South Albertas en de Lincoln and Welland Infantry Regiment hadden de opdracht Bergen op Zoom binnen te trekken, terwijl de infanteriebataljons Argyll and Sutherland Highlanders en de Algonquins de bossen ten oosten van Bergen op Zoom moesten uitkammen.

In de avond bereikte via burgers de Canadese troepen het bericht dat de Duitse soldaten Bergen op Zoom verlaten hadden. Om 17:45 uur was Bergen op Zoom in Canadese handen. 26 Historische context Om 14:00 uur was er granaatvuur op de stad. 27 Historische context De Duitse troepen richtten hun mitrailleur- en kanonvuur op de stad (vanaf de Noordzijde Zoom) en zowel de troepen als de burgers werden hierdoor bedreigd. 28 Historische context 28 oktober 1944 Door oorlogsgeweld was er schade ontstaan aan de gebouwen van het gasbedrijf aan de Zuidzijde Haven 29. Er was schade aan de gashouder, de kolenloods, het zuiverhuis, het meterlokaal, het huis van de directeur, het huis van de opzichter, de smederij en aan overige gebouwen.29 RAP_441028A 28-29 oktober 1944 In de nacht van 28 op 29 oktober werd de stad Bergen op Zoom beschoten. Er waren veel verwoestingen.30 Historische context 19

WBA, toeg. nr. 0008, inv. nr. 038-1947-O07; WBA, toeg. nr. 0008, inv. nr. 038-1958-B14. WBA, toeg. nr. 65, inv. nr. 2b. WBA, toeg. nr. 0008, inv. nr. 038-1945-E38. 22 toeg. nr. 349, inv. nr. 8909). 23 LAC RG 24/14052 (HQ 4th Armoured Brigade (4th Can Arm Div)) 24 WBA, toeg. nr. 65, inv. nr. 2b. 25 WBA, toeg. nr. 65, inv. nr. 2b. 26 Didden en Swarts (2013), p. 445. 27 WBA, toeg. nr. 65, inv. nr. 2b. 28 Bakker, Frontsoldaten (1945), p. 31. 29 WBA, toeg. nr. 0008, inv. nr. 038-1946-E06; WBA, toeg. nr. 0008, inv. nr. 038-1947-O07. 30 WBA, toeg. nr. 65, inv. nr. 8. 20 21

19020870

Haven Bergen op Zoom

30

29 oktober 1944 Vanaf 20:00 uur was er alleen nog Duits storend artillerievuur op Bergen op Zoom.31 Historische context 5 december 1944 Op 5 december 1944 stond in de krant dat op maandagmorgen rond half negen een arbeider van de Spiritusfabriek op een landmijn stuitte. Dit gebeurde achter de Potaschraffinaderij aan de Wester Boulevard tijdens het herstellen van de spoorlijn. De landmijn had tussen de rails gelegen.32 RAP_441205A 16 januari 1945 Er werd gemeld dat er nog bommen op het terrein van de Centrale Potasraffinaderij zouden liggen. Er werd verzocht de bommen op te ruimen.33 RAP_450116A 23 januari 1945 Op 23 januari werden de bommen uit RAP_450116A geruimd.34 RAP_450123A 16 februari 1945 Een V.1 kwam om 10:20 uur neer op de Withoeksingel in Bergen op Zoom achter de oude suikerfabriek de Zeeland. Eén jongetje raakte lichtgewond. Er was schade aan de ruiten in de omgeving, zoals aan de Withoucksingel en het Geertruidaplein. 35 RAP_450216A Maart 1945 Door V.1 inslagen in februari en maart 1945 en door oorlogsgeweld in oktober 1944 was er schade aan het gasbedrijf. 36 RAP_450300A 3.7

NAOORLOGSE PERIODE HEDEN Direct na de Tweede Wereldoorlog werd aangevangen met het opruimen van CE. De resultaten hiervan zijn onbekend, verjaard of inmiddels vernietigd. Van 1971 heden houdt de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) zich bezig met het ruimen van CE in Nederland en worden de munitievondsten systematisch (per gemeente) bijgehouden. Over de periode mei 1945 tot en met 1970 is dus niet of nauwelijks informatie bekend over het aantreffen en ruimen van CE. Datum onbekend Achter de Potaschraffinaderij, op de weg naast Villa Nova, lagen nog mijnen. Dit werd gemeld door A. Oerlemans, Oude Huijberschebaan 48. De melding is afgewerkt door de MMOD. 37 RAP_M Achter de Potaschraffinaderij, de weg naast Villa Nova, lagen nog mijnen. Dit werd gemeld door W. Verdult, Coehoornstraat 11. De melding is afgewerkt door de MMOD. 38 RAP_M Door onbekende oorzaak is op onbekende datum aan onderstaande locaties schade ontstaan: De havenversperringen van de Binnenhaven De havenmuur van de Vissershaven Diverse wegen en pleinen bij de gasfabriek aan Zuidzijde Haven 29 39 RAP_S

31

WBA, toeg. nr. 65, inv. nr. 2b. Delpher, Brabantsch nieuwsblad, 05-12-1944; Delpher, De avondster, 05-12-1944. BH afwerpmunitie betrof. 34 BHIC, toeg. nr. 127, inv. nr. 326. 35 BHIC, toeg. nr. 127, inv. nr. 326; http://www.vergeltungswaffen.nl/v1.html, geraadpleegd 19-04-2019 door L.M. Vrielink; WBA, toeg. nr. 45, inv. nr. 44. 36 WBA, toeg. nr. 0008, inv. nr. 038-1947-O07. 37 CAD, MMOD, inv. nr. 43-44; adres melder is niet noodzakelijk het adres van de ligplaats van de mijnen. 38 CAD, MMOD, inv. nr. 43-44; adres melder is niet noodzakelijk het adres van de ligplaats van de mijnen. 39 WBA, toeg. nr. 0008, inv. nrs. 038-1947-E11; 038-1947-O07; 038-1948-I06; 038-1949-C02. 32 33

19020870

Haven Bergen op Zoom

31

18 oktober 1945 Op onbekende datum is een onbekend aantal Schüminen en/of Rigelminen gelegd. Op 18 oktober 1945 werden op deze locatie 34 Schüminen geruimd. Mijnenveld 15SE/1G 17 maart 1946 Op onbekende datum is een onbekend aantal van onbekend type gelegd. Op 17 maart 1946 werd op deze locatie één Tellermine 42 geruimd. Volgens het rapport betrof het een gedumpte mijn. De landmijn werd namelijk in het water gevonden. Mijnenveld 15SE/83G 9 maart 1956 Op het terrein van de handelaar in oude metalen L.V. aan de Fabrieksstraat te Bergen op Zoom is donderdag een projectiel, dat tussen een partij oud koper lag, ontploft. 40 RAP_560309A 27 maart 1979 De EODD begaf zich naar de Fabriekstraat 34 te Bergen op Zoom voor de ruiming van iets wat vermoedelijk een granaat was. Het formulier van de melding is bewaard gebleven. Het daadwerkelijke ruimrapport is niet meer aanwezig in het archief van de EODD. MORA 19790444 14 juli 1986 De EODD begaf zich naar de Van Konijnenburgweg te Bergen op Zoom voor een ruiming. Het ruimingsformulier is niet meer aanwezig in het archief van de EODD. MORA 19862305 3.8

LUCHTFOTO-ANALYSE georefereerd in GIS en geanalyseerd op sporen van oorlogshandelingen zoals schade aan het landschap/gebouwen, kraters, (sporen van) neergekomen vliegtuigen, loopgraven, mangaten, bunkers, verdedigingswerken, (geschut)stellingen, tankgrachten en mijnenvelden. Het optimaliseren van de luchtfoto interpretatie wordt gedaan aan de hand van fotobestanden in TIFF in plaats van in JPG en het bestuderen van foto's in 3D. De luchtfotodekking is te vinden in bijlage 3. Luchtfotodekking 1935 Op deze luchtfoto zijn geen indicaties waargenomen die wijzen op oorlogshandelingen in/nabij het onderzoeksgebied. De luchtfoto is ruim voor de eerste oorlogshandelingen in Bergen op Zoom genomen. Luchtfotodekking 12 maart 1943 Op deze luchtfoto zijn in/nabij het onderzoeksgebied geen sporen van oorlogshandelingen waargenomen. Het was de eerste foto van goede kwaliteit en grootte na de beschieting van de gasfabriek (RAP_421106A). Er werden geen sporen van de beschieting waargenomen.

40

Delpher, Leeuwarder courant, 09-03-1956; Datum van de gebeurtenis is de dag waarop het krantenbericht gepubliceerd werd; CE mogelijk van elders 19020870

Haven Bergen op Zoom

32

Afbeelding 5: Luchtfoto van het onderzoeksgebied d.d. 12-03-1943 (Bron: NCAP). Hierop zijn geen sporen van oorlogshandelingen, zoals de beschieting van de gasfabriek RAP_421106A, waargenomen.

Luchtfotodekking 2 augustus 1944 Op deze luchtfoto zijn in/nabij het onderzoeksgebied geen sporen van oorlogshandelingen waargenomen. De luchtfoto was van goede kwaliteit, namelijk A. Luchtfotodekking 27 september 1944 Op deze luchtfoto zijn in/nabij het onderzoeksgebied geen sporen van oorlogshandelingen waargenomen. De luchtfoto was van zeer goede kwaliteit, namelijk A. Luchtfotodekking 21 oktober 1944 Op deze luchtfoto zijn in/nabij het onderzoeksgebied geen sporen van oorlogshandelingen waargenomen. Het is de laatst beschikbare luchtfoto van het onderzoeksgebied voordat Bergen op Zoom bevrijd wordt. De luchtfoto was van goede kwaliteit, namelijk A. Luchtfotodekking 8 juli 1945 Op deze luchtfoto zijn in/nabij het onderzoeksgebied geen sporen van oorlogshandelingen waargenomen. Het is de eerste geraadpleegde luchtfoto van het onderzoeksgebied sinds de bevrijdingsgevechten in Bergen op Zoom en sinds de landelijke bevrijding. De luchtfoto was van matige kwaliteit, namelijk B 3.9

INVENTARISATIEKAART Alle relevante gegevens met een geografisch component uit de geraadpleegde bronnen zijn ingetekend op de inventarisatiekaart in GIS. In de onderstaande afbeelding is de inventarisatiekaart voor het onderzoeksgebied weergegeven. In bijlage 4 (losbladig) is de inventarisatiekaart op A1-formaat opgenomen. Hierop zijn zowel alle gebeurtenissen met een RAP-nummer, de mijnenvelden Er zijn op de oorlogshandelingen waargenomen in of nabij het onderzoeksgebied. Op de inventarisatiekaart is niets ingetekend aan de hand van de

19020870

Haven Bergen op Zoom

33

luchtfotoanalyse. Niet van alle indicaties van oorlogshandelingen was de exacte locatie bekend. Deze gegevens zijn indicatief ingetekend op de inventarisatiekaart.

Afbeelding 6: Inventarisatiekaart onderzoeksgebied.

3.10 LEEMTEN IN KENNIS Op basis van de geraadpleegde bronnen zijn nog enkele leemten in kennis. Deze leemten in kennis zijn hieronder beschreven. De gegevens over munitieruimingen binnen de grenzen van het onderzoeksgebied in de periode 1940-1945 CE zijn niet volledig; De gegevens over munitieruimingen binnen de grenzen van het onderzoeksgebied in de periode 1945-1970 zijn niet volledig; Niet van alle gebeurtenissen kon de exacte locatie worden vastgesteld op basis van de geraadpleegde bronnen; Websites veranderen continue door updates en nieuwe informatie. Soms verdwijnen sites ook van het web; of zijn ontoegankelijk geworden. Informatie kan zodoende verdwijnen of veranderen; Er was geen luchtfoto van het onderzoeksgebied beschikbaar van vlak na de bevrijdingsgevechten; Van b er daadwerkelijk geruimd is.

19020870

Haven Bergen op Zoom

34

4 4.1

INDICATIES In de geraadpleegde bronnen zijn indicaties gevonden die erop wijzen dat in (de directe omgeving van) het onderzoeksgebied oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden tijdens de Tweede Wereldoorlog, waardoor CE in/op de (water)bodem achtergebleven kunnen zijn. Er zijn echter te weinig indicaties om vast te kunnen stellen dat hierdoor CE zijn achtergebleven in het onderzoeksgebied. Het gaat om de volgende indicaties: RAP-nummer RAP_401217A

Datum 17-12-1940

Indicatie Schade door laten springen van CE

RAP_420804A

04-08-1942

Luchtafweergeschut

RAP_421106A01 t/m RAP_421106A07

06-11-1942

Beschieting gasfabriek

RAP_430000A

1943

Aanleg verdedigingswerken

RAP_431113A

13-11-1943

Munitieoverslag in de haven

RAP_440000A

1944

Schade granaatvuur

RAP_440900A

09-1944

Versperring haven

RAP_440900B

09-1944

Schade door vernieling

RAP_440913A

13-09-1944

Verkenningsvlucht

RAP_441000A

10-1944

Schade gasbedrijf

RAP_441000B

10-1944

RAP_441000C

10-1944

Granaatscherven op het dak van de gasfabriek Schade door opblazen van havenversperring

RAP_441025A

25-10-1944

RAP_441026A

26-10-1944

RAP_441027A

27-10-1944

19020870

door in

aan

de

het

Positie van 4th Canadian Armoured Division Granaten op de daken rondom de gasfabriek Vernieling stuw

Haven Bergen op Zoom

Analyse Het laten springen van CE gebeurde buiten het onderzoeksgebied. Er zijn geen indicaties dat hierdoor CE in het onderzoeksgebied terecht zijn gekomen. De schade betrof vermoedelijk voornamelijk glasschade. Buiten onderzoeksgebied; er zijn geen indicaties dat hierdoor CE in het onderzoeksgebied terecht zijn gekomen. Buiten onderzoeksgebied; er zijn geen duidelijke indicaties dat hierdoor CE in het onderzoeksgebied terecht zijn gekomen. Bovendien is niet bekend welke woningen precies beschadigd raakten. Buiten onderzoeksgebied; er zijn geen indicaties dat hierdoor CE in het onderzoeksgebied terecht zijn gekomen. Er zijn geen indicaties aangetroffen in de geraadpleegde bronnen dat hierdoor CE zijn achtergebleven in het onderzoeksgebied. De exacte locatie van de schade door granaatvuur is onbekend. Het is onbekend hoeveel granaten er zijn verschoten en wat het doelwit was. De versperring is niet waargenomen op de nd waar de versperring exact was. Er zijn geen indicaties aangetroffen in de geraadpleegde bronnen dat CE onderdeel uitmaakten van de versperring. Bij een gecontroleerde explosie, waar het hier vermoedelijk om gaat, detoneert de vernielingslading in principe volledig. Er zijn geen indicaties dat hierdoor CE in het onderzoeksgebied zijn achtergebleven.

Er zijn geen indicaties dat er tijdens deze verkenningsvlucht CE zijn ingezet die terecht zijn gekomen in het onderzoeksgebied. Het is onbekend door welke oorlogshandelingen, aanvullend op RAP_421106A, de schade is ontstaan. Buiten onderzoeksgebied; er zijn geen indicaties dat hierdoor CE in het onderzoeksgebied terecht zijn gekomen. Bij een gecontroleerde explosie, waar het hier vermoedelijk om gaat, detoneert de vernielingslading in principe volledig. Er zijn geen indicaties dat hierdoor CE in het onderzoeksgebied zijn achtergebleven. Historische context Buiten onderzoeksgebied; er zijn geen indicaties dat hierdoor CE in het onderzoeksgebied terecht zijn gekomen. Bij een gecontroleerde explosie, waar het hier vermoedelijk om gaat, detoneert de vernielingslading in principe volledig. Er zijn geen indicaties dat hierdoor CE in het onderzoeksgebied zijn achtergebleven.

35

RAP-nummer RAP_441028A

Datum 28-10-1944

Indicatie Schade gasbedrijf

RAP_441205A

05-12-1944

Achtergebleven landmijn

RAP_450116A

16-11-1945

Achtergebleven bommen

RAP_450123A

23-01-1945

Munitieruiming

RAP_450216A

16-02-1945

Inslag V-wapen

RAP_450300A

03-1945

Schade door inslagen V-wapens

RAP_M

Onbekend

Achtergebleven landmijnen

RAP_S

Onbekend

Schade

15SE/1G

18-10-1945

Mijnenveld

15SE/83G

17-03-1946

RAP_560309A

09-03-1956

Mijnenveld, vermoedelijk een gedumpte landmijn Ontploffing van achtergebleven CE

aan

het

Analyse Het is onbekend door welke oorlogshandelingen, aanvullend op RAP_421106A, de schade is ontstaan. Buiten onderzoeksgebied; er zijn geen indicaties dat hierdoor CE in het onderzoeksgebied terecht zijn gekomen. Buiten onderzoeksgebied; er zijn geen indicaties dat hierdoor CE in het onderzoeksgebied terecht zijn gekomen. Buiten onderzoeksgebied; er zijn geen indicaties dat hierdoor CE in het onderzoeksgebied terecht zijn gekomen. Buiten onderzoeksgebied; er zijn geen indicaties dat hierdoor CE in het onderzoeksgebied terecht zijn gekomen. Buiten onderzoeksgebied; er zijn geen indicaties dat hierdoor CE in het onderzoeksgebied terecht zijn gekomen. Buiten onderzoeksgebied; er zijn geen indicaties dat hierdoor CE in het onderzoeksgebied terecht zijn gekomen. Zonder oorzaak en datum waarop de schade is ontstaan. Er zijn geen indicaties dat hierdoor CE in het onderzoeksgebied zijn achtergebleven. Buiten onderzoeksgebied; er zijn geen indicaties dat hierdoor CE in het onderzoeksgebied terecht zijn gekomen. Buiten onderzoeksgebied; er zijn geen indicaties dat hierdoor CE in het onderzoeksgebied terecht zijn gekomen. Buiten onderzoeksgebied; er zijn geen indicaties dat hierdoor CE in het onderzoeksgebied terecht zijn gekomen. Bovendien is onbekend waar de CE vandaan gekomen is. Het projectiel lag tussen een partij oud koper bij een handelaar in oude metalen.

Mogelijk is de CE dus van elders.

Op basis van bovenstaande gebeurtenissen is geen op CE verdacht gebied afgebakend binnen het onderzoeksgebied. Uit de in de bronnen aangetroffen indicaties en de historische context is gebleken dat in de gemeente Bergen op Zoom grondgevechten en artilleriebeschietingen hebben plaatsgevonden, met name tijdens de bevrijding in oktober 1944. De exacte locatie van deze gevechten en beschietingen was op basis van de geraadpleegde bronnen niet in alle gevallen vast te stellen. De oorzaak hiervan is het ontbreken van luchtfoto bevrijdingsgevechten. Hoewel er geen duidelijke indicaties zijn dat er door oorlogshandelingen CE in het onderzoeksgebied zijn achtergebleven, dient rekening gehouden te worden met de hevigheid van de grondgevechten in Bergen op Zoom. Hierdoor kan niet worden uitgesloten dat er door de gevechtshandelingen toch CE zijn achtergebleven in het onderzoeksgebied. Het advies is om t Ten tijde van het opleveren van het definitieve rapport, werd voor de gemeente Bergen op Zoom een CE-Bodembelastingkaart opgesteld door Bombs Away B.V. IDDS heeft de conclusies van het voorliggende vooronderzoek afgestemd met Bombs Away. De resultaten van het voorliggende vooronderzoek voor de Haven van Bergen op Zoom komen overeen met de tot nu toe bekende resultaten van de CE-Bodembelastingkaart van de gemeente Bergen op Zoom.

In onderstaande afbeelding is de CE-bodembelastingkaart van het onderzoeksgebied weergegeven. In bijlage 5 (losbladig) is de CE-bodembelastingkaart op A1-formaat opgenomen.

19020870

Haven Bergen op Zoom

36

Afbeelding 7: CE-bodembelastingkaart onderzoeksgebied. Er is geen verdacht gebied, maar er wordt wel geadviseerd te Spontaan A

19020870

Haven Bergen op Zoom

37

5 5.1

CONCLUSIE Op basis van de geraadpleegde bronnen, de beoordeling en evaluatie van de indicaties is vastgesteld dat er in (de omgeving van) het onderzoeksgebied tijdens de Tweede Wereldoorlog oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden. Er zijn echter te weinig indicaties om vast te kunnen stellen dat hierdoor CE zijn achtergebleven in het onderzoeksgebied. Er wordt geadviseerd om te werken met een protocol A Ten tijde van het opleveren van het definitieve rapport, werd voor de gemeente Bergen op Zoom een CE-Bodembelastingkaart opgesteld door Bombs Away B.V. IDDS heeft de conclusies van het voorliggende vooronderzoek afgestemd met Bombs Away. De resultaten van het voorliggende vooronderzoek voor de Haven van Bergen op Zoom komen overeen met de tot nu toe bekende resultaten van de CEBodembelastingkaart van de gemeente Bergen op Zoom.

5.2

LEEMTEN IN KENNIS Op basis van de geraadpleegde bronnen zijn er nog enkele leemten in kennis. Deze leemten zijn hieronder beschreven. De gegevens over munitieruimingen binnen de grenzen van het onderzoeksgebied in de periode 1940-1945 CE zijn niet volledig; De gegevens over munitieruimingen binnen de grenzen van het onderzoeksgebied in de periode 1945-1970 zijn niet volledig; Niet van alle gebeurtenissen kon de exacte locatie worden vastgesteld op basis van de geraadpleegde bronnen; Websites veranderen continue door updates en nieuwe informatie. Soms verdwijnen sites ook van het web; of zijn ontoegankelijk geworden. Informatie kan zodoende verdwijnen of veranderen; Er was geen luchtfoto van het onderzoeksgebied beschikbaar van vlak na de bevrijdingsgevechten; ksgebied, is niet bekend wat er daadwerkelijk qua CE geruimd is.

5.3

ADVIES Op basis van de resultaten van dit vooronderzoek en de conclusies is het onderzoeksgebied niet verdacht op CE. Het is niet noodzakelijk om vervolgstappen te ondernemen in de CE-opsporing voorafgaand aan de voorgenomen werkzaamheden. Echter, wanneer (water)bodemroerende werkzaamheden uitgevoerd worden binnen de grenzen van het onderzoeksgebied wordt geadviseerd het S te volgen. Het advies is om voor aanvang van de graafwerkzaamheden een toolboxmeeting te houden, waarin het protocol spontaan aantreffen CE wordt toegelicht en alle betrokkenen worden ingelicht over de te nemen stappen bij het aantreffen van een object dat een CE zou kunnen zijn. In het geval er één CE wordt aangetroffen tijdens de werkzaamheden, dan kan dit worden aangemerkt als een incidentele vondst. De EODD dient hierbij te worden ingeschakeld voor de ruiming van de vondst. Indien er bij het vervolg van de werkzaamheden een tweede of meer CE worden ontaan A ie bijlage 6) en is het advies om wel vervolgstappen te ondernemen, uitgevoerd door een WSCSOCE gecertificeerd bedrijf.

19020870

Haven Bergen op Zoom

38

6

19020870

Haven Bergen op Zoom

39

BIJLAGE 1

OVERZICHT BEOORDELEN/EVALUEREN INVENTARISATIE (WSCS-OCE)

In het WSCS-OCE staat vermeld dat de indicaties en contra-indicaties uit de inventarisatie-resultaten dienen te worden beoordeeld en dat op basis hiervan de volgende punten gemotiveerd vastgesteld moeten worden: Of er sprake is van een CE verdacht gebied, en zo ja: De (sub)soort, hoeveelheid en verschijningsvorm van de vermoedelijke CE; De horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied. Bij de beoordeling en evaluatie van de resultaten van de inventarisatie worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: 1. Indien sprake is van de vermoedelijke aanwezigheid van CE, wordt de conclusie VERDACHT gerapporteerd. Indien er geen sprake is van de vermoedelijke aanwezigheid van CE, wordt de conclusie ONVERDACHT gerapporteerd; 2. De conclusie wordt vastgesteld op basis van twee of meer onafhankelijke verifieerbare bronnen. Indien een indicatie in slechts in bron is aangetroffen, wordt dit duidelijk aangegeven in de rapportage. Hierin wordt gerapporteerd hoe de betrouwbaarheid van de bronnen is ingeschat; 3. Indicaties en/of contra-indicaties dienen een locatieverwijzing te hebben, aangezien deze essentieel is om te bepalen of de informatie relevant is voor de aanwezigheid van CE op de projectlocatie en/of in het onderzoeksgebied. Voor de locatieverwijzing gelden de volgende uitgangspunten: a.

Indicaties en/of contra-indicaties moeten worden vertaald naar een locatie in de huidige topografie; b. Waar sprake is van onduidelijkheid/onbetrouwbaarheid in de locatieverwijzing, wordt dit gedocumenteerd; c. Bij gebruikmaking van indicaties en/of contra-indicaties uit geschreven bronnen, dient de locatieverwijzing uit het bronbestand in de rapportage ongewijzigd te worden overgenomen. 4. Bij het vaststellen van de conclusie worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: a. Bij de beoordeling of bepaalde oorlogshandelingen een indicatie vormen voor de aanwezigheid van CE in het onderzoeksgebied, wordt bijlage 3 van het WSCS-OCE als leidraad gehanteerd. Hiervan mag alleen gemotiveerd worden afgeweken; b. Als er geen indicaties zijn die wijzen op de aanwezigheid van CE in het onderzoeksgebied, is de conclusie ONVERDACHT; c. Als er indicaties zijn dat bij oorlogshandelingen binnen de grenzen van de projectlocatie en/of onderzoeksgebied bepaalde hoofdsoorten CE zijn gebruikt/betrokken geweest, dan is (een deel van) de projectlocatie en/of onderzoeksgebied VERDACHT op de aanwezigheid van deze hoofdsoorten CE, tenzij op basis van contra-indicaties het tegendeel kan worden bewezen. 5. Het verdachte gebied wordt horizontaal en verticaal afgebakend, gespecificeerd per (sub)soort CE, hoeveelheid en verschijningsvorm van vermoedelijke CE.

Daarbij worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: a. Bij de horizontale afbakening van het verdachte gebied wordt bijlage 3 van het WSCSOCE gehanteerd; b. Uitgangspunten voor de verticale afbakening: i. Bij het bepalen van de verticale afbakening dient specifiek rekening te worden gehouden met: bodemweerstand, verwachte indringingsnelheid en hoek, gewicht, vorm en diameter CE; ii. Voor het berekenen van de penetratiediepte wordt gebruik gemaakt van een rekenmethode waarin ten minste rekening gehouden wordt met de volgende parameters: de afwerphoogte, de afwerpsnelheid, het gewicht van de bom, de diameter van de bom en de weerstand van de bodem; iii. Indien sprake is van grondverzet/grondroering in de periode 1945 tot heden, wordt op basis daarvan bepaald of, en zo ja, tot welke diepte minus maaiveld (gerelateerd aan NAP), de aanwezigheid van CE kan worden uitgesloten; iv. De verticale afbakening wordt zodanig uitgedrukt dat deze is te herleiden tot de diepte ten opzichte van NAP; c. Uitgangspunten horizontale afbakening: 19020870

Haven Bergen op Zoom

40

i. Bij de horizontale afbakening van het verdachte gebied wordt de tolerantie gemotiveerd, gebaseerd op het beschikbare bronnenmateriaal; ii. Het verdachte gebied wordt weergegeven in RD-coördinaten; d. Onder de verschijningsvorm wordt verstaan de wijze waarop CE in het verleden in de (water)bodem zijn terechtgekomen, waarbij onderscheid kan worden gemaakt in: afgeworpen, verschoten, gegooid, gelegd, weggeslingerd, opgeslagen, gedumpt, begraven (inclusief redepositie), als restant uit springputten of explosie en als onderdeel van (vliegtuig)wrakken en/of gezonken vaartuigen.

19020870

Haven Bergen op Zoom

41

BIJLAGE 2

VASTSTELLEN VERDACHT GEBIED EN AFBAKENING IN VOORONDERZOEK

In onderstaand overzicht is de horizontale afbakening van het verdachte gebied weergegeven zoals deze is opgenomen in het WSCS-OCE. Indicatie

Algemene omschrijving

Verdedigingswerk

Geschutopstelling (statisch en mobiel)

Groepering van wapenopstellingen en/of geschutsopstellingen, rondom afgezet met een versperring (bijvoorbeeld weerstandskern of steunpunt) Opstelling van handvuurwapen, machinegeweer of andere (semi)automatisch wapen, niet zijnde onderdeel van een verdedigingswerk Locatie van geschut, niet zijnde onderdeel van een verdedigingswerk.

Munitieopslag in open veld

Locatie van munitievoorraad in het open veld, niet zijnde binnen een verdedigingswerk

Loopgraaf

Militaire loopgraaf

Tankgracht of geul

Een diepe (al dan niet droge) gracht of geul met steile wanden, aangebracht om pantservoertuigen tegen te houden Middels een aanwijzing, niet zijnde een mijnenlegrapport, op landmijnen verdacht verklaard gebied. In het verdachte gebied zijn bij de controle door de MMOD géén landmijnen aangetroffen Middels een aanwijzing, niet zijnde een mijnenlegrapport, op landmijnen verdacht verklaard gebied. In het verdachte gebied zijn bij de controle door de MMOD, of bij naoorlogse activiteiten landmijnen aangetroffen. Geregistreerd mijnenveld, waarvan mijnenlegrapport aanwezig is. Alle volgens het legrapport gelegde landmijnen zijn geruimd. Geregistreerd mijnenveld waarvan mijnenlegrapport aanwezig is. Niet alle volgens het mijnenlegrapport gelegde landmijnen zijn geruimd. Geen feitelijke onderbouwing bekend waarom er landmijnen worden vermist. Mijnenlegrapport aanwezig. Niet alle volgens het legrapport gelegde landmijnen zijn geruimd. Feitelijke onderbouwing bekend waarom er landmijnen worden vermist. Versperringen, zoals strandversperringen en drakentanden

Wapenopstelling

Landmijnen verdacht gebied

Landmijnen verdacht gebied

Mijnenveld

Mijnenveld

Mijnenveld

Versperringen

Uitgangspunt conclusie Verdacht Onverdacht

Uitgangspunten voor afbakening verdacht gebied Het grondgebied binnen de grenzen van het verdedigingswerk is verdacht. De grenzen worden bij voorkeur bepaald aan de hand van Locatie van de wapenopstelling

25 meter rondom het hart van de geschutopstelling, maar niet verder dan een eventuele aangrenzende watergang. Locatie van de veldopslaglocatie Het gebied binnen de contouren van de loopgraaf is verdacht, bij voorkeur bepaald aan de hand van gegeorefereerde lucht Niet verdacht, tenzij er aanwijzingen zijn dat er mogelijk munitie in gedumpt is. n.v.t.

De grenzen zoals aangegeven in het ruimrapport

n.v.t.

De grenzen zoals aangegeven in het mijnenlegrapport en/of ruimrapport.

n.v.t.

Tenzij er indicaties zijn dat CE onderdeel uitmaken van de versperring.

Infrastructuur zonder geschutsopstelling of munitievoorraad Schuilloopgraaf

Militaire werken zoals woononderkomen of werken met een burgerdoel zoals schuilbunker

Tenzij er indicaties zijn op CE vanwege de aanwezigheid van nabij verdediging in de vorm van bijvoorbeeld wapenopstellingen

Loopgraaf voor burgerbevolking om in te schuilen

n.v.t.

Kampementen

Grondgebied met onderkomens zoals tenten

Mangat

Gat in grond met schuilfunctie, niet in gebruik genomen als schuttersput

Tenzij er indicaties zijn op CE vanwege de aanwezigheid van munitieopslag of nabij verdediging in de vorm van bijvoorbeeld wapenopstellingen. n.v.t.

Vernielingslading

Locatie van aangebrachte vernielingslading

Locatie van vernielingslading

Artillerie-, mortierof raketbeschieting

Gebied dat is beschoten door mobiel of vast geschut, mortieren of grondgebonden (meervoudige) raketwerpersysteem Gebied dat is getroffen door een raketbeschieting met jachtbommenwerpers

Situationeel te bepalen

Raketbeschieting inslagenpatroon bekend

Inslagpunt blindganger, zijnde een vliegtuigbom

Vliegtuig die niet in werking is getreden

Crashlocatie vliegtuig

Aanwezigheid van CE vanwege de crash

Op basis van een analyse van het inslagenpatroon wordt de maximale afstand tussen twee opeenvolgende inslagen binnen een inslagpatroon bepaald. Het verdachte gebied wordt afgebakend door deze afstand te projecteren op de buitenste inslagen van het inslagenpatroon. Dat is exclusief de eventuele horizontale verplaatsing van de buitenste blindganger binnen het inslagenpatroon Te bepalen volgens rekenmethode waarin ten minste rekening wordt gehouden met de volgende parameters: de afwerphoogte, de afwerpsnelheid, het gewicht van de bom, de diameter van de bom en de weerstand van de bodem. Op basis van in ieder geval deze vijf parameters wordt berekend tot welke diepte CE theoretisch kunnen indringen en hoever de maximale horizontale verplaatsing is. Situationeel te bepalen

Krater van gedetoneerde

Gebied waarin zich de krater van de detonatie van een incidentele luchtafweergranaat bevindt.

Tenzij er indicaties zijn dat het geen incidentele luchtafweergranaat betreft.

19020870

Haven Bergen op Zoom

42

incidentele luchtafweergranaat Inslagpunt van een V.1 wapen Krater van een (gedeeltelijk) gedetoneerde V.1 wapen Krater van een (gedeeltelijk) gedetoneerde V.2 wapen Dumplocatie van munitie en/of toebehoren Ongecontroleerde (massa)explosie Vernietigingslocatie voor CE Vernielingslading (in werking gesteld) Tapijtbombardement

Duikbombardement inslagenpatroon onbekend Duikbombardement inslagenpatroon onbekend Raketbeschieting op Target inslagenpatroon onbekend Raketbeschieting op inslagenpatroon onbekend

Gebied dat is getroffen door de inslag van een V.1 wapen Gebied waarin zich de krater van de detonatie van een V.1 wapen bevindt.

15 meter rondom een inslagpunt vanwege de mogelijke horizontale verplaatsing onder de grond. Situationeel te bepalen

Gebied waarin zich de krater van de detonatie van een V.2 wapen bevindt.

Situationeel te bepalen

Dumplocatie van CE en/of toebehoren in landbodem of op waterbodem

Locatie van de dump en afbakening verder situationeel te bepalen, bijvoorbeeld dumping in stilstaand of stromend water Situationeel te bepalen

(Sympathische) detonatie van explosieven voorraad zoals ontploffing munitieopslag of munitietrein Eén of meerdere springputten

Locatie van in werking gestelde vernielingslading, waarbij de mogelijkheid bestaat op het aantreffen van niet (geheel) gedetoneerde springlading(en) Gebied dat is getroffen door een bombardement met middelzware en/of zware bommenwerpers, met als doel om schade aan te richten over een groot gebied.

Gebied dat is getroffen door een bombardement met jachtbommenwerpers, met als doel om een vooraf bepaald specifiek object te treffen

De contour(en) van de springput(ten) en afbakening verder situationeel te bepalen, bijvoorbeeld gelet op de afstand van eventuele uitgeworpen CE buiten deze contour(en). Locatie waar de vernielingslading in werking is gesteld en afbakening verder situationeel te bepalen. Op basis van een analyse van het inslagenpatroon41 wordt de maximale afstand tussen twee opeenvolgende inslagen binnen een inslagpatroon bepaald. Het verdachte gebied wordt afgebakend door deze afstand te projecteren op de buitenste inslagen van het inslagenpatroon. Dat is exclusief de eventuele horizontale verplaatsing van de buitenste blindganger binnen het inslagenpatroon. Het verdachte gebied wordt bepaald door een afstand van 181 meter gemeten vanuit het hart van het doel42.

Lineair gebied, nabij een spoorlijn, dat is getroffen door bombardement met jachtbommenwerpers, met als doel om de spoorlijn te treffen

Het verdachte gebied wordt bepaald door een afstand van 91 meter gemeten vanuit het hart van de spoorlijn43.

Gebied dat is getroffen door een raketbeschieting met jachtbommenwerpers, met als doel om een vooraf bepaald specifiek object te treffen.

Het verdachte gebied wordt bepaald door een afstand van 108 meter gemeten vanuit het hart van het doel44

Lineair gebied, nabij een spoorlijn, dat is getroffen door een raketbeschieting met jachtbommenwerpers, met als doel om de spoorlijn of treinstel op deze spoorlijn te treffen

Het verdachte gebied wordt bepaald door een afstand van 80 meter gemeten vanuit het hart van de spoorlijn45

41

Verzameling van de locaties van inslagen van één bepaald toestel of één bepaald bombardement. Afstanden zijn afkomstig van een Britse studie (empirisch onderzoek) naar de accuratesse bij aanvallen door eenmotorige duikbommenwerpers gedurende de periode oktober 1944 april 1945 (AIR 55/322). Eventueel effect van vijandelijk luchtafweer tijdens deze duikbombardementen is niet in de studie meegenomen. De genoemde afstand is de gemiddelde afstand t.o.v. het doel waarbij opgemerkt moet worden dat 50% van de vliegtuigbommen binnen 119 meter neer is gekomen en de maximaal gemeten afstand t.o.v. het doel 181 meter was. 43 Afstanden zijn afkomstig van een Britse studie (empirisch onderzoek) naar de accuratesse bij aanvallen door eenmotorige duikbommenwerpers gedurende de periode oktober 1944 april 1945 (AIR 55/322). Eventueel effect van vijandelijk luchtafweer tijdens deze duikbombardementen is niet in de studie meegenomen. De genoemde afstand is de gemiddelde afstand t.o.v. het doel waarbij opgemerkt moet worden dat 50 % van de vliegtuigbommen binnen 46 meter neer is gekomen en de maximaal afstand t.o.v. het doel 91 meter was. 44 Afstanden zijn afkomstig van een Britse studie (empirisch onderzoek) naar de accuratesse bij aanvallen door eenmotorige duikbommenwerpers gedurende de periode oktober 1944 april 1945 (AIR 55/322).

Eventueel effect van vijandelijk luchtafweer tijdens deze duikbombardementen is niet in de studie meegenomen. De genoemde afstand is de gemiddelde afstand t.o.v. het doel (gebouwen) waarbij opgemerkt moet worden dat de gemiddelde spreiding van de raketten t.o.v. het middelpunt van een salvo 69 meter was, en dat de gemiddelde afstand van het middelpunt van een salvo t.o.v. het doel 39 meter was. 45 Afstanden zijn afkomstig van een Britse studie (empirisch onderzoek) naar de accuratesse bij aanvallen door eenmotorige duikbommenwerpers gedurende de periode oktober 1944 april 1945 (AIR 55/322). Eventueel effect van vijandelijk luchtafweer tijdens deze duikbombardementen is niet in de studie meegenomen. De genoemde afstand is de maximale afstand gemeten n.a.v. luchtfoto-interpretatie. 42

19020870

Haven Bergen op Zoom

43

BIJLAGE 3

19020870

DEKKING GERAADPLEEGDE LUCHTFOTO S

Haven Bergen op Zoom

44

19020870

Haven Bergen op Zoom

45

19020870

Haven Bergen op Zoom

46

BIJLAGE 4 (losbladig)

19020870

A1 CE INVENTARISATIEKAART

Haven Bergen op Zoom

47

BIJLAGE 5 A1 CE-BODEMBELASTINGKAART (Losbladig)

19020870

Haven Bergen op Zoom

48

BIJLAGE 6

PROTOCOL

PONTAAN AANTREFFEN

Bij het aantreffen van een object dat een conventioneel explosief is of door de vinder als zodanig wordt aangemerkt is het van groot belang dat de vinder correct handelt. De manier van handelen wordt hieronder besproken. De vinder van het object dient er voor te zorgen dat: de werkzaamheden direct na de vondst worden stilgelegd nabij het verdachte object (50 meter rond de locatie van het object); het object NIET wordt beroerd; het object NIET wordt verplaatst; het object NIET wordt gemarkeerd; de omgeving van het object wordt afgezet en zo veel mogelijk wordt vrijgehouden van personen; het verdacht object in de gaten wordt gehouden totdat de politie of de EODD arriveert; Hierna zal de vinder van het object of een door hem toegewezen persoon, zijn vondst melden bij de politie. Omdat de vondst gedaan is buiten een opsporingsproject valt deze niet binnen de verantwoordelijkheid van de Senior OCE deskundige en zal deze gemeld dienen te worden aan de politie. Deze zal het reguliere protocol in werking stellen voor het aantreffen van een vermoedelijk explosief. De definitieve identificatie van de (sub-)soort en de wapeningstoestand van het conventionele explosief en het vaststellen van de gevaarfactoren is een specialisme die wettelijk moet worden overgelaten aan de Explosieven Opruimingsdiensten Defensie (EODD).

De EODD draagt zorg voor het ruimen (vernietigen of afvoeren van het explosief). Het aantreffen van CE kan ervoor zorgen dat er een verdacht gebied dient te worden afgebakend. Hiertoe dient een aangetroffen CE ge valueerd te worden alvorens verder wordt gegaan met de (grondroerende) werkzaamheden.

19020870

Haven Bergen op Zoom

49

BIJLAGE 7

GEMEENTELIJK ARCHIEF GERAADPLEEGDE STUKKEN

Toeg. nr. 8

Titel Archief van het gemeentebestuur van Bergen op Zoom 19261971

19020870

Inv. nr. 0191945A/2

Jaar 1945

Omschrijving Brieven van burgerij met verzoeken om bijstand in verband met geleden oorlogsschade

0291957B/02 0361944A/05 0361945A/12

1957

Vaststelling de wijze van huisnummering in straten en in aangelegen hoofdstraten

1944

0381940A/03

1940

0381940A/04

1940

0381940A/06 0381940A/08 0381940A/13 0381940A/14 0381940B/02

1940

Antwoord aan de Hypotheekbewaarder te Breda op het verzoek inzake eventuele beschadigingen aan het kadasterarchief door beschietingen en/of oorlogshandelingen Antwoord op het verzoek van Mr.H.R.Goudsmit te Leiden inzake informatie over P.G.de Jong te Oegstgeest zijnde de aannemer van wehrmachtswerken zoals bunkers en verdedigingswerken Dossier inzake de opgave aan G.S. van Noord-Brabant te 'sHertogenbosch betreffende de geleden oorlogsschade wegens de bominslag van 18-6-1940 aan particulier gebouwde eigendommen Dossier inzake de opgave aan het Regeringscommissariaat van Wederopbouw te Den Haag betreffende de beschadigingen en verwoestingen van de bedrijven Beckers, Matthijs en Becht aan de Moerstraatsebaan, Difoga aan de Bredasestraat en Rogier, Nerinx Richter aan de Wattweg Overzicht van de oorlogsschade aan niet-onroerende goederen38-A6-1941

0381940B/04 0381940B/05 0381940B/07 0381940B/10 0381940B/13 0381940B/15

1940

0381941A/01 0381941A/02 0381941A/06

1941

1945

1940 1940 1940 1940

1940 1940 1940 1940 194

Rapport Dienst Gemeentewerken over de oorlogsschade t.g.v. een bominslag op 18-6-1940 in het gebouw van het St.Catharina-Gesticht Rapport van de Dienst Gemeentewerken over de defensie schade aan bruggen, duikers en weggedeelten Rapport van de Dienst Gemeentewerken over de oorlogsschade aan ruiten t.g.v. het laten springen van mijnen en dergelijke door de Duitse Weermacht op 17-12 1940 Dossier inzake het verzoek van Transportbedrijf te Water van de Gebrs. de Haas tot het uitbetalen van schadevergoeding voor zijn door kogels doorboorde en beschadigd motorschip Engelina Dossier inzake het verzoek van J.C.T.Smeijers tot het uitbetalen van schadevergoeding voor zijn beschadigde bomen en gesneuvelde ruiten Dossier inzake het verzoek van P.Hopmans tot het uitbetalen van schadevergoeding voor zijn serre en kassen Dossier inzake het verzoek van firma Asselbergs van Heyst & Co. tot het uitbetalen van een schadevergoeding wegens een ontploft projectiel bij zijn pand St.Josephstraat 9 Dossier inzake het verzoek van H.Moesker tot het uitbetalen van een schadevergoeding wegens vernielingen door de bominslag van 18-6-1940 Procesverbaal van de Politie inzake het verzoek tot schadeloosstelling voor vernielingen door een bominslag bij de N.V.

Zoomland Dossier inzake het verzoek van W.J.Verberkmoes-Rollé tot het uitbetalen van schadevergoeding voor haar pand Bredasestraat 1313a Rapport van de Dienst Gemeentewerken over de schade van particulieren

1941

Rapport van de Dienst Gemeentewerken over de schade aan gebouwen

1941

Rapport van de Dienst Gemeentewerken inzake het herstel van schade aan panden die door oorlogsgeweld beschadigd waren, m.u.v. het pand van S.Kleinkramer, Bolwerk-Noord 71

Haven Bergen op Zoom

50

Toeg. nr.

19020870

Titel

Inv. nr. 0381941B/01 0381941B/03 0381941B/04 0381941B/05 0381941B/06

Jaar 1941

Omschrijving Dossier inzake de verzoeken tot schadevergoedingen t.g.v. oorlogsschade aan panden, ruiten, rijwielen e.d.

1941

Dossier inzake de doorzending naar het Departement van Sociale Zaken te Den Haag betreffende het verzoek van G.Scholten tot uitbetaling van geleden oorlogsschade Dossier inzake de toekenning rijksbijdrage wegens schadevergoeding aan C.van Eekelen

0381941B/07

1941

0381941B/08 0381941B/09

1941

0381941B/10 0381941C/01

1941

0381941C/02

1941

0381941E/02 0381941E/03 0381941E/05

1941

0381941E/06

1941

0381941E/08 0381941E/09

1941

0381941E/10 0381941E/11 0381941E/12

1941

1941 1941 1940

1941

1941

1941 1941

1941

1941 1941

Dossier inzake het verzoek van J.Mertens tot toekenning van schadevergoeding voor vernielingen aan zijn woonhuis en rijwiel Circulaire's van het Departement van Binnenlandse Zaken en G.S. van Noord-Brabant inzake het ontschadelijk maken van onontplofte munitie en vliegtuigbommen (zgn. blindgangers) Dossier inzake het verzoek van de N.V. Bataafsche Import Maatschappij (Shell) te Den Haag tot het uitbetalen van eens chadevergoeding voor een tankwagen, toegebracht door de Duitse Weermacht op de Antwerpsestraat Dossier inzake het verzoek van C.Vrients tot het uitbetalen van schade aan zijn woning veroorzaakt wegens een aanrijding door de Duitse Weermacht Rapporten van het Burgerlijk Armbestuur inzake de verzoeken van J.Landa en zoon J.A. Landa tot het uitbetalen van een vergoeding voor oorlogsgeweldschade aan hun gezonken schepen resp.

de Labor en de Pax Rapport van de Politie inzake het erzoek van P.Claes tot het uitbetalen van een vergoeding voor oorlogsschade aan de ruiten van zijn woning Dossier inzake de verzoeken aan de Rijkscommissie van Wederopbouw en Publiekrechtelijke Lichamen te Den Haag tot toekenning van defensieschade aan een 6-tal vernielde bruggen over de Zoom Gespecificeerde opgaven- en een overzicht van de beschadigde gemeente-eigendommen toegebracht door het oorlogsgeweld Dossier inzake de afwijzing door het Departement van Sociale Zaken te Den Haag aan J.L.Peeters betreffende het verzoek tot het uitkeren van een oorlogsschade Dossier inzake het toekennen van een schadevergoeding door het Departement van Sociale Zaken te Den Haag aan J.Landa en zoon J.A.Landa betreffende hun oorlogsschade Dossier inzake het toekennen door de Stichting Rotterdam 1940 -- aan oorlogsslachtoffer W.B.Brans wonende in de Lievevrouwestraat 23 Rapport van het Burgerlijk Armbestuur inzake het financieël onderzoek van A.C.Peeters-Jacobs betreffende de vernielde woning door oorlogsgeweld en het moeten zoeken naar onderdak Dossier inzake het toekennen van een uitkering aan C.Damen op het verzoek tot vergoeding van geleden defensieschade Rapport van het Burgerlijk Armbestuur inzake het financieël onderzoek van P.H.M.Schuurbiers betreffende de vernielingen rondom zijn huis t.g.v.

het bombardement van 12-5-1940 Dossier inzake het toekennen door het Departement van Sociale Zaken te Den Haag aan F.A.Seekles van een vergoeding voor geleden oorlogsschade Dossier inzake het toekennen door het Departement van Sociale Zaken te Den Haag aan C.M.Moerenhout van een vergoeding voor geleden oorlogsschade Rapport van de Politie inzake J.J.Theuns die gewond geraakt werd door beschietingen vanuit vliegtuigen op 13-5-1940

Haven Bergen op Zoom

51

Toeg. nr.

19020870

Titel

Inv. nr. 0381941E/13 0381942B/01

Jaar 1941

0381942B/07

1942

0381942B/08 0381942B/09 0381942B/10

1942

0381942B/11

1942

0381942B/12

1942

0381942B/13

1942

0381942B/15 0381942B/16 0381942C/01 0381943A/03 0381943B/01

1942

0381943B/02

1943

0381943B/03

1943

0381943B/04

1943

0381943B/05

1943

1942

1942 1942

1942

Omschrijving Dossier inzake het toekennen door het Departement van Sociale Zaken te Den Haag aan J.F.Beeckman van een vergoeding voor geleden oorlogsschade Dossier inzake het verzoek van de N.V. Centrale Potasch Raffinaderij betreffende het herstellen van een opbergruimte die beschadigd is door een aanrijding en in gebruik is bij de Duitse Weermacht Dossier inzake het toekennen van een vergoeding aan A.J.van Dongen voor zijn beschadigde woning Antwerpsestraatweg 400 Dossier inzake het toekennen van een vergoeding aan PClaes over zijn door Duitse militairen beschadigd café op het St.Catharinaplein 15 Dossier inzake het toekennen van een vergoeding met het St.Catharinagesticht (Toevlucht in Lijden) over het door oorlogsgeweld beschadigd pand St.Catharinaplein 25 Dossier inzake het verzoek van firma P.J.Asselbergs Stoomwasserij en Ververij De Zoom tot het treffen van een schaderegeling over de door oorlogsgeweld getroffen panden aan de Moerstraatsebaan 52 Dossier inzake het antwoord aan de Rijkscommissie van Advies v/h Departement van Binnenlandse Zaken te Den Haag betreffende het herstel van de door oorlogsgeweld getroffen school en de 2 aangrenzende woningen Engelsestraat 25 t/m 29 Dossier inzake het toekennen van een vergoeding met de N.V.

Distilleerderij en Likeurstokerij v/h Wed.C.J.Becht & Zonen betreffende de herbouw- en herstelwerkzaamheden aan de gebouwen Moerstraatsebaan 60-60b Dossier inzake het toekennen van een vergoeding met H.J.A.van Mechelen betreffende de herbouwen herstelwerkzaamheden aan het pand Bredasestraat 44 Dossier inzake het verzoek van C.J.de Maertelaere voor het toekennen van een schaderegeling voor de door een bom getroffen woning Geweldigerstraat 28 Dossier inzake het toekennen van een vergoeding aan de Gemeentelijke Gasfabriek over de beschadigde gashouder

1942

Besluit tot het wederopbouwen van oorlogshandelingen vernielde Zoombruggen

1943

Rapport van de Dienst Gemeentewerken betreffende de schade geleden door bominslagen of andere oorlogshandelingen Dossier inzake het melden aan de Algemeen Gemachtigde voor de Wederopbouw en voor de Bouwnijverheid te Den Haag van de oorlogsschade aan de woning van G.Tukker Moerstraatsebaan 510 Dossier inzake het melden aan de Algemeen Gemachtigde voor de Wederopbouw en voor de Bouwnijverheid te Den Haag van de oorlogsschade aan de woning van A. van Schilt Moerstraatsebaan 508 Dossier inzake het melden aan de Algemeen Gemachtigde voor de Wederopbouw en voor de Bouwnijverheid te Den Haag van de oorlogsschade aan de café-woning van L.Bogers Moerstraatsebaan 505 Dossier inzake het melden aan de Algemeen Gemachtigde voor de Wederopbouw en voor de Bouwnijverheid te Den Haag van de oorlogsschade aan de woning van W.Franken Moerstraatsebaan 514 Dossier inzake het melden aan de Algemeen Gemachtigde voor de Wederopbouw en voor de Bouwnijverheid te Den Haag van de oorlogsschade aan de woning van D.A.Droogers Moerstraatsebaan 512

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BergenOpZoom&id=566c0e5c-b1a4-4dde-91b8-e9a0b07f72b1