CConstaterende datBergen op Zoom
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2. Rapportage Verkenning SMR-inpassing provincie Noord-Brabant

Commissie (Ruimte, Duurzaamheid en Economie) 10 december 2025, gemeente Bergen op ZoomBij agendapunt: Rondvraag en beantwoording SAMEN0164 inzake mogelijke locaties voor een kleine kerncentrale (SMR) (antwoord volgt)15.683 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

NRG

Verkenning SMR-inpassing Provincie Noord-Brabant PALLAS N0V6nDb6ľ 2025

Nuclear. For Life.

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

Inhoudsopgave Inhoudsopgave................................................................................................................................................................................................................ 2 Managementsamenvatting........................................................................................................................................................................................3 1 1.1 1.2 1.3 1.3.1 1.3.2 1.4 1.4.1 1.4.2 1.4.3 1.5

Inleiding............................................................................................................................................................................................................14 Aanleiding......................................................................................................................................................................................................14 Wat zijn SMR's?...........................................................................................................................................................................................14 Realisatie kernreactoren......................................................................................................................................................................... 15 Vergunningsproces...................................................................................................................................................................................

15 Realisatietermijn..........................................................................................................................................................................................17 Brabants Energiesysteem......................................................................................................................................................................18 Brabantse waarden.................................................................................................................................................................................... 18 Opgaven voor Brabants Energiesysteem.......................................................................................................................................19 Energievraag en ontwikkeling.............................................................................................................................................................20 Leeswijzer en gevolgde stappen........................................................................................................................................................ 21

2 2.1 2.2 2.3

Koeling..............................................................................................................................................................................................................23 Koeltechnieken en koelvoorwaarden.............................................................................................................................................. 23 situatie Noord-Brabant...........................................................................................................................................................................25 Doorsnede......................................................................................................................................................................................................28

3 3.1

Energievraag in Noord-Brabant.......................................................................................................................................................... 29 Doorsnede..................................................................................................................................................................................................... 31

4 4.1

Energieaanbod door SMR's.................................................................................................................................................................... 32 Doorsnede..................................................................................................................................................................................................... 32

5 5.1 5.2

Omgevingsfactoren....................................................................................................................................................................................35 Algemeen, veiligheid en energie-infrastructuur........................................................................................................................35 Doorsnedes....................................................................................................................................................................................................36

6 6.1 6.2

Potentiële gebieden SMR-inpassing.....................................................................................................................................................39 Labeling energie-intensieve gebieden...........................................................................................................................................39 Potentiële gebieden................................................................................................................................................................................. 40

7

Samenvattende conclusie.........................................................................................................................................................................43

Referenties...................................................................................................................................................................................................................... 45 Lijst met tabellen, figuren en afkortingen........................................................................................................................................................47 Bijlage A

Wet- en regelgeving, vergunningen...................................................................................................................................... 50

Bijlage B

Marktanalyse SMR's................................................................................................................................................................... 53

Bijlage C

Locatievoorwaarden....................................................................................................................................................................55

Bijlage D

SMR-ontwerpen............................................................................................................................................................................ 58

Bijlage E

SMR-inpassingsgebieden vergroot....................................................................................................................................... 62

Afbeelding voorkant: Reactorhal Olkiluoto Unit 3 (TVO; mediabank NRG PALLAS)

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

Managementsamenvatting Achtergrond De rol van kernenergie binnen het energiesysteem krijgt steeds meer aandacht. Dit komt vooral door het groeiende besef dat betrouwbare en schone energievoorziening essentieel is voor het realiseren van klimaatdoelen en energiezekerheid. Nucleaire technologische ontwikkelingen worden met grote interesse gevolgd. Het zijn vooral de Small Modular Reactors die internationaal volop in de belangstelling staan omdat ze mogelijk slimme oplossingen bieden voor de uitdagingen van morgen. Op termijn kunnen deze kleine kerncentrales een aanvulling zijn op de grote conventionele kerncentrales om te komen tot een stabiel, CO2neutraal en divers energiesysteem. Een groot aantal verschillende SMR-ontwerpen is momenteel wereldwijd in ontwikkeling maar nog vrijwel nergens gerealiseerd. Wel worden er in verschillende landen flinke stappen gezet, onder andere in Canada, de VS en het VK. Ook binnen de EU zijn er grote ambities rondom SMR's. Zo is binnen de Europese Unie de European Industrial Alliance on SMR's opgericht, een platform waarin overheden, kennisinstellingen en bedrijven samenwerken om de industriële basis en marktintroductie van SMR's te versnellen. Voor de provincie Noord-Brabant aanleiding om een ruimtelijk onderzoek uit te laten voeren naar SMR's in Brabant als bouwsteen voor het energieperspectief.

Doel van het ruimtelijk onderzoek is het inzichtelijk maken van de mogelijkheden en voorwaarden voor inpassing van SMR's binnen de provincie Noord Brabant op basis van feitelijke, objectieve, (milieu-) technische argumenten, inclusief een eerste verkenning waar een bepaald type SMR op Brabants grondgebied een toegevoegde waarde voor het energiesysteem kan leveren. Op 17 oktober van dit jaar heeft het demissionaire Kabinet de SMR-strategie gepresenteerd. Deze geeft richting aan de kaders van bevoegd gezag en ruimtelijke inpassing, en beschrijft mogelijkheden van financiering en ondersteuning. Ook is hierin aangegeven dat de overheid het bevoegd gezag op zich wil nemen voor het eerste SMR-project in Nederland, onafhankelijk van de vermogensgrootte van de SMR. Met het ruimtelijk onderzoek voor Brabant en de Innovatiecoalitie Nucleair met o.a. de gesmolten zout technologie, onderzoekt provincie Noord-Brabant het speelveld om actief positie te kunnen bepalen. Wat zijn SMR's? Wat is hun realisatletermljn? De IAEA hanteert voor de definitie van een SMR een vermogen tot ongeveer 300 MWe. Vermogens onder 10 MWe worden veelal aangeduid met microreactoren (of micro-SMR's). In Nederland wordt een grens van 500 MWe gehanteerd voor SMR's, omdat dit de grens is voor rijksgecoördineerde energieprojecten.

Het module concept geeft de mogelijkheid tot relatief eenvoudige vermogensuitbreidingen van een bestaande SMR; het idee is ook dat kosten bespaard worden door grootschalige centrale onderdelenproductie die vervolgens op de bouwlocatie geassembleerd worden.

NRG-2.7396/25.326257

3 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

SMR's worden over het algemeen onderverdeeld in twee categorieën: watergekoelde reactoren (GENERATIE-III) en geavanceerde reactoren (GENERATIE-IV). Naast het verschil in koelmiddel, verschillen deze SMR-categorieën ook vaak in type splijtstof en gebruikte reactortechnologie. Met geavanceerde reactoren kunnen doorgaans ook hogere uitgaande temperaturen worden bereikt. Momenteel zijn in de westerse wereld nog geen SMR's operationeel of gebouwd. Wel zijn SMR's in aanbouw (4 eenheden op Darlington-site, Ontario Canada). Derhalve ontbreken ervaringscijfers over bouwtijden en kosten van een bewezen SMR concept. In Nederland is wel ervaring met realisatietrajecten van andere nucleaire projecten, zoals de PALLAS-reactor in Petten. Een termijn voor volledige realisatie van een bewezen SMRconcept, te beginnen bij initiatief en besluitvorming, wordt geschat op 8-11 jaar. Aan deze schatting zijn de nodige voorwaarden verbonden met betrekking tot financiering, politieke besluiten en voldoende middelen en ervaring vanuit de leverancier. Energievraag Brabant Tot

2050

is

de

verwachting

dat

de

totale

energievraag in Noord-Brabant daalt van 230 PJ naar 190 PJ. Hierin blijft de warmtevraag tot 2050 nagenoeg gelijk, ziet de elektriciteitsvraag vrijwel een verdubbeling en vindt er een uitfasering van brandstof plaats. Op dit moment hebben de sectoren gebouwde omgeving (37%), mobiliteit (31%) en industrie (25%) het grootste aandeel in de Brabantse energievraag. De verwachting is dat door een daling in het aandeel van de sector mobiliteit, het aandeel van de andere sectoren naar verhouding toeneemt.

Aanpak Het doel van dit ruimtelijk onderzoek is het inzichtelijk maken van de mogelijkheden en voorwaarden voor inpassing van SMR's binnen de provincie Noord-Brabant. Dit onderzoek omvat een eerste verkenning waar bepaalde typen SMR's een toegevoegde waarde voor het Brabants energiesysteem kunnen leveren. De volgende ruimtelijke doorsnedes zijn hierin van toepassing: I.

Koelpotentieel: waterbeschikbaarheid om restwarmte vanuit een SMR af te voeren;

II.

In-te-passen SMR-vermogen: op basis van de energievraag van bedrijventerreinen;

III.

Beperkingen: omgevingsfactoren die op voorhand SMR-inpassing uitsluiten (woonkernen en Natura 2000);

NRG-2.7396/25.326257

4 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

IV.

Toegevoegde

waarden:

omgevingsfactoren

die

SMR-inpassing

kansrijker

maken

(zoals

hoogspanningsverbindingen en warmteleidingen).

Gecombineerd geven deze doorsnedes voor heel Noord-Brabant weer waar potentie is voor SMR-inpassing. Potentiële gebieden voor SMR-inpassing worden aangegeven door het samennemen van basisdoorsnedes 1, 2 en 3. Gecombineerd met doorsnede 4 geeft het resultaat weer waar de kansrijkheid van SMR-inpassing toeneemt door aanwezige of geplande toegevoegde waarde.

Resultaten Doorsnedes I.

Koelpotentieel

Koeltechnieken en elektrisch rendement Restwarmte die vrijkomt bij energieproductie wordt bijna altijd door water afgevoerd (met name bij grote energiecentrales), maar dit kan ook met lucht of een combinatie van water en lucht (hybride). De volgende koeltechnieken worden doorgaans toegepast voor restwarmte-afvoer bij energiecentrales: 1.

Doorstroomkoeling (wateropname en afgifte van/aan een rivier)

2.

Natte koeling (water verdampt en voert zo de warmte af)

3.

Hybride koeling (lucht en/of waterverdamping)

4.

Droge koeling (lucht)

De verschillende

koeltechnieken

kunnen

in

principe overal toegepast worden. Echter, indien

35% „ 30%

geen doorstroomkoeling wordt toegepast zal

1 2596 (U c 209 (U

het elektrisch rendement verminderen. Hoeveel

-5 159

dit rendement vermindert is zeer afhankelijk van

ä 109

omgevingscondities,

procescondities

en

specifiek koelsysteem. In de naastgelegen figuur is dit indicatief aangegeven.

59

09 ņoO'

itoVO'lé'"®

,e\M

Vto'

I Netto elektrisch rendement

oe\M

iiįif.o'leW

Bandbreedte rendementsverlies

Waterbeschikbaarheid en koelpotentieel De provincie Noord-Brabant beschikt over water dat afkomstig is van rivieren. Deze rivieren stromen (deels) door Brabant en deze voeden een

uitgebreid

kanalennetwerk alsook (deels) waterlichamen zoals

sloten/aftakkingen, meren/plassen. Van de verschillende kanalen/stromen en overige waterlichamen kan op basis van gegevens van Rijkswaterstaat een indicatie (op basis van eenvoudige afschattingen) gegeven worden van de koelcapaciteit t.o.v. doorstroomkoeling met rivierwater. Deze waterlichamen kunnen zo mogelijk een rol spelen bij natte/verdampingskoelers of hybride koelers (water en lucht). De volgende categorieën worden hierbij gehanteerd:

NRG-2.7396/25.326257

5 7 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

^

Koelpotentieel A: Hoge waterbeschikbaarheid Koeling door rivieren en grote wateroppervlaktes waar rivieren in uitmonden

•

Koelpotentieel B: Beperkte waterbeschikbaarheid Gereguleerd kanalennetwerk, met over het algemeen laag debiet (<< 1 m37s); overige wateren zoals beken/stromen en plassen

•

Koelpotentieel C: Luchtkoeling en minimale waterbeschikbaarheid Luchtkoeling en minimale waterhoeveelheden (minder dan koelpotentieel B)

Doorsnede koelpotentieel Op basis van deze aannames is een koelpotentieeldoorsnede voor Brabant gemaakt. Hiervoor zijn om de rivieren en belangrijkste kanalen/stromen stroken van 3 km aangegeven (deze afstand is gehanteerd op basis van economische overwegingen)1. De doorsnede laat zien welke gebieden beschikken over welk koelpotentieel. Een goed koelpotentieel (koelpotentieel A) is een indicatie dat hogere SMR-vermogens gekoeld kunnen worden door middel van doorstroomkoeling/natte koeling (geen/beperkt rendementsverlies). Een beperkter of minimaal koelpotentieel (koelpotentieel B of C) betekent in deze context dat koeltechnieken met rendementsverliezen ingezet kunnen worden. In onderstaande figuur is de koelpotentieeldoorsnede weergegeven.

1 Opgemerkt dient te worden dat alle gebieden die niet koelpotentieel A of B zijn, per definitie koelpotentieel C toegekend krijgen. Dit zijn dus niet zozeer stroken, maar de restgebieden in Noord-Brabant.

NRG-2.7396/25.326257

6 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

II. In-te-passen SMR-vermogen Voor het bepalen van de doorsnede van de totale energievraag zijn elektriciteits- en warmtevraag van bedrijventerreinen geclusterd en bij elkaar opgeteld, weergegeven in onderstaand figuur.

verdeling totale energievraag Noord-Brabant

Totale energievraag [PJ/jaar]

Bedrijventerrein

De totale energievraag wordt gebruikt om het in-te-passen SMR-vermogen te bepalen. Het SMR-vermogen is hierbij onderverdeeld in de volgende categorieën2: ^

Vermogenscategorie 1 - > 750 MWth

^

Vermogenscategorie 2 - 200 - 750 MWth

^

Vermogenscategorie 3 - < 200 MWth

In onderstaande figuur is de doorsnede geven van deze in-te-passen SMR-vermogens.

2 Dit is op basis van het thermische vermogen van SMR's, niet elektrisch, omdat warmte de primaire energievorm is van een SMR. Doorgaans geldt een elektrisch rendement van ~33% voor SMR's bij volledige omzetting van warmte naar elektriciteit (gemiddeld hoger bij geavanceerde reactortypes). Dit betekent dat het elektrisch vermogen gemiddeld drie keer lager ligt dan het thermische vermogen.

NRG-2.7396/25.326257

7 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

Verdeling in-te-passen SMR-vermogens o.b.v. energievraag * 1: > 750 MWth Energievraag: > 71,2 Pj/jaar

m 2: 200 - 750 MWth Energievraag: 3,0 -11,2 PJ/jaar

^----- ^

_ 3; < 200 MWth Energievraag: < 3,0 PJ/jaar

, .

i (

-------^

III. Omgevingsfactoren: beperkingen Voor het bepalen van een geschikte locatie zijn uiteenlopende omgevingsfactoren aan te wijzen. Algemene aspecten betreffen bijvoorbeeld: ^

Grondspecificaties

•

Warmteafvoer

•

Afstand installatie tot waterinlaat

•

Infrastructuur (bereikbaarheid)

•

Omgeving en bestemmingen

•

Regionale en nationale visies en strategieën

Aspecten ten aanzien van de veiligheid zijn: Natuurin vloeden ^

Aardbeving

•

Overstroming

•

Harde wind

•

Natuurbranden

NRG-2.7396/25.326257

8 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

Menselijke activiteiten ^

Activiteiten die risico's voor het functioneren van de installatie met zich meebrengen (bijvoorbeeld vliegbewegingen, explosiegevaarlijke industrie, militaire oefenterreinen)

Omgevingsaspecten m.b.t. bedrijfsvoering ^

Energie- en calamiteiten infrastructuur

^

Warmteafvoer naar de omgeving bij ongevallen

^

Preparatiezone t.b.v. calamiteiten

In deze verkenning zijn enkele beperkende omgevingsfactoren concreet meegenomen. Bij deze factoren kan op voorhand gesteld worden dat SMR-plaatsing nabij of op deze locaties zeer onwaarschijnlijk is. De volgende gebieden worden op voorhand uitgesloten. •

Woonkernen

^

Natura 2000

In onderstaande figuur is de beperkingsdoorsnede weergegeven. Bedrijventerreinen zijn hierin gearceerd opgenomen

om

een

duidelijk onderscheid te

maken tussen

bevolkingskernen

- woonkernen

en

bedrijventerreinen samen - en woonkernen. Bedrijventerreinen worden niet op voorhand uitgesloten voor SMRplaatsing.

Omgevingsfactoren beperkingen Woonkernen Bedrijventerreinen

I

I Natura 2000

NRG-2.7396/25.326257

9 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

IV.

Omgevingsfactoren: toegevoegde waarden

Voor ruimtelijke inpassing van SMR's kan aanwezige energie-infrastructuur van grote toegevoegde waarde zijn. Het betreft dan bijvoorbeeld het elektriciteitsnetwerk, warmtenetten en de waterstofbackbone.

In onderstaande figuur is toegevoegde-waarde doorsnede weergegeven. Deze doorsnede kan worden gebruikt om een eerste beeld te geven van de kansrijkheid van gebieden; plaatsing op korte afstand van aanwezige of geplande (energie-)infrastructuur kan gunstig zijn.

In deze doorsnede is meegenomen: ^

Warmtenetten

^

Hoogspanningsverbindingen (150 en 380 kV)

^

Hoogspanningsstations (150 en 380 kV)

•

Waterstofbackbone

Alle onderdelen hiervan zijn in de toekomst onderhevig aan verandering, voornamelijk in de vorm van uitbreiding. De geplande hoogspanningsstations zijn in onderstaande doorsnede meegenomen.

Omgevingsfactoren - toegevoegde waarde Warmteleidingen Waterstofbackbone Hoogspanningsverbindingen en -stations bestaand gepland O

Ų 380 kV

NRG-2.7396/25.326257

10 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

Potentiële en kansrijke gebieden SMR-inpassing De toekenning van SMR-capaciteit aan bepaalde gebieden gebeurt op basis van de verschillende doorsnedes. Aangezien het een eerste verkenning van SMR-inpassing betreft is een heel specifieke inpassing van SMR's (precieze locatie, welk SMR-ontwerp etc.) niet mogelijk. Tegelijkertijd moet voorkomen worden om een te generieke inpassingsduiding te geven, zoals een directe koppeling met alleen een bepaalde manier van koelen. Om een voor deze fase toereikende resolutie te geven is koelpotentieel (uitgedrukt in A: hoog, B: beperkt, en C: lucht/minimaal) gekoppeld aan SMR-vermogen (uitgedrukt in 1: hoog, 2: middel-, en 3: laagvermogend). Aangezien het SMR-vermogen3 is berekend vanuit de energievraag van een gebied (aanname: 50% van de geproduceerde warmte van een SMR wordt als bruikbare energie ingezet in het energiesysteem), is energievraag in deze koppeling verwerkt. In onderstaande tabel zijn de labels van deze koppeling weergegeven.

Label

Koelpotentieel

SMR-vermogen 1: > 750 MWth (> 250 MWe)

Al A2

A: Hoge waterbeschikbaarheid

2: 200 - 750 MWth (67 - 250 MWe)

A3

Relevante koeíconcepten*: DK, NK, HK, LK (uitzonderlijk)

3: < 200 MWth (< 67 MWe) 1: > 750 MWth (> 250 MWe)

B1 B2

B: Beperkte waterbeschikbaarheid

2: 200 - 750 MWth (67 - 250 MWe)

B3

Relevante koelconcepten: NK, HK, LK

3: < 200 MWth (< 67 MWe) 1: > 750 MWth (> 250 MWe)

Cl C2

C: Luchtkoeling / Minimale waterbeschikbaarheid

2: 200 - 750 MWth (67 - 250 MWe)

C3

Relevante koelconcepten: NK (minimaal), HK (minimaal), LK

3: < 200 MWth (< 67 MWe)

* DK = doorstroomkoeling, NK = natte koeling, HK = hybride koeling, LK = luchtkoeling

Op basis van deze koppeling krijgt elk gebied binnen Noord-Brabant - tenzij deze uitgesloten wordt door de beperkende omgevingsfactoren - één van deze negen labels. Bijvoorbeeld: ^

Indien het betreffende gebied een hoog koelpotentieel (A) én hoge energievraag en dus hoog benodigd SMR-vermogen kent (1), dan wordt het label A1 aan dit gebied gekoppeld.

3 Een SMR van 750 MWth produceert jaarlijks ~24 PJ thermische energie en kan dit omzetten in ~8 PJ elektrische energie. Voor de verschillende energievormen (warmte, elektriciteit) dient aldus rekening gehouden te worden met energetisch rendementen (~33% bij elektriciteitsproductie door LW-SMR's)

NRG-2.7396/25.326257

11 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

^

Is voor een geselecteerd gebied het koelpotentieel minimaal (C) én de energievraag en dus het benodigd SMR-vermogen laag (3), dan wordt aan dit gebied het label C3 gekoppeld.

In onderstaande figuur zijn de potentiële SMR-inpassingsgebieden van Noord-Brabant weergegeven, met een verkennende stap richting het evalueren van de kansrijkheid van deze potentiële gebieden. Hierin zijn de vier afzonderlijke doorsnedes - koelpotentieel, energievraag, beperkende omgevingsfactoren en toegevoegde waarden - opgenomen.

Potentiële SMR-inpassingsgebieden Noord-Brabant o.b.v. koelpotentieel en energievraag Koelpotentieel - A('\M2M‘3U):Hogewaterbeschikbaarheid B(1B2|3

Energievraag-

1:>11.2PJ/jaar rSMS; > 7S0 MlVrh * > 22.S PJ-tfì/joar)

): Beperkte waterbeschikbaarheid C(1|2|3

2:3,0-n,2PJZjaar (SMR: 200 - 750 MWl/i ^ 6,0 - 22.5 PJ-íh/jaar)

): Luchtkoeling en minimale waterbeschikbaarheid

3:<3.0PJ/jaar fSMft; < 200 MWih s 16.0 Pf-th/joor)

Toegevoegde waarde Warmteleidingen Wâcerstofbackbone Hoogspanningsverbindingen en -stations bestaand gepland

--- # O

O ■'SŪkV ‘C»

380 kV

Conclusie en aanbevelingen Dit onderzoek kent de volgende bevindingen: •

Binnen de provincie Noord-Brabant bevindt het meeste koelpotentieel zich aan de grote rivieren in het noorden. Gereguleerde kanalen en kleinere rivieren verspreid door de provincie bieden significant minder koelpotentieel. Overige koelpotentie is toegekend aan luchtkoeling, al dan niet in combinatie met overige aanwezige waterlichamen.

•

Technisch gezien vormt een beperkt koelpotentieel geen obstakel om restwarmte te kunnen afvoeren. Het gebruik van andere

koeltechnieken dan doorstroomkoeling gaat echter gepaard

met

rendementsverlies. Vanuit technisch-economisch perspectief zijn algemene uitgangspunten: o

Grote SMR's bij voorkeur langs de grote rivieren;

o

Kleinere SMR's zijn overal inpasbaar, met waar mogelijk gebruik van water voor koeling.

NRG-2.7396/25.326257

12 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

o

Restwarmte-inzet (voor bijvoorbeeld warmtenetten) kan de koelbehoefte van een SMR verminderen (en kan daarmee economisch interessanter worden).

^

Bijna alle bedrijventerreinen in Noord-Brabant, individueel of geclusterd, kunnen voorzien worden van energie met laagvermogende SMR's (< 200 MWth). Specifieke energieclusters die een hogere energievraag hebben zijn de terreinen bij Theodorushaven en Veghel (200 - 750 MWth), en het industrieterrein bij Moerdijk (> 750 MWth).

Concluderend is SMR-inpassing op Brabants grondgebied - op basis van technische eigenschappen van een SMR - in veel gebieden mogelijk, waarbij koeling en energievraag als belangrijkste uitgangspunten zijn genomen. Het evalueren van kansrijkheid van SMR-inpassing in potentiële gebieden kan mogelijk het uitgangspunt zijn van een volgende fase waarin beleidsmatige en economische aspecten aan de orde kunnen komen, zoals ruimtelijke opgaves en business cases, op basis van de in deze studie aangereikte technischeconomische aspecten. Daarnaast zal gekeken moeten worden welke ontwikkelingen op nationaal niveau plaatsvinden die mogelijk van invloed zijn op de keuzes van Brabant.

NRG-2.7396/25.326257

13 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

1 Inleiding 1.1

Aanleiding

De rol van kernenergie binnen het energiesysteem krijgt steeds meer aandacht. Dit komt vooral door het groeiende besef dat betrouwbare en schone energievoorziening essentieel is voor het realiseren van klimaatdoelen en energiezekerheid. Nucleaire technologische ontwikkelingen worden met grote interesse gevolgd. Het zijn vooral de Small Modular Reactors die internationaal volop in de belangstelling staan omdat ze mogelijk slimme oplossingen bieden voor de uitdagingen van morgen. Op termijn kunnen deze kleine kerncentrales een aanvulling zijn op de grote conventionele kerncentrales om te komen tot een stabiel, CO2neutraal en divers energiesysteem. Een groot aantal verschillende SMR-ontwerpen is momenteel wereldwijd in ontwikkeling maar nog vrijwel nergens gerealiseerd. Wel worden er in verschillende landen flinke stappen gezet, onder andere in Canada, de VS en het VK. Ook binnen de EU zijn er grote ambities rondom SMR's. Zo is binnen de Europese Unie de European Industrial Alliance on SMR's opgericht, een platform waarin overheden, kennisinstellingen en bedrijven samenwerken om de industriële basis en marktintroductie van SMR's te versnellen. Voor de provincie Noord-Brabant aanleiding om een ruimtelijk onderzoek uit te laten voeren naar SMR's in Brabant als bouwsteen voor het energieperspectief.

Doel van het ruimtelijk onderzoek is het inzichtelijk maken van de mogelijkheden en voorwaarden voor inpassing van SMR's binnen de provincie NoordBrabant op basis van feitelijke, objectieve, (milieu-) technische argumenten, inclusief een eerste verkenning waar een bepaald type SMR op Brabants grondgebied een toegevoegde waarde voor het energiesysteem kan leveren. Op 17 oktober van dit jaar heeft het demissionaire Kabinet de SMR-strategie gepresenteerd [1]. Deze geeft richting aan de kaders van bevoegd gezag en ruimtelijke inpassing, en beschrijft mogelijkheden van financiering en ondersteuning. Ook is hierin aangegeven dat de overheid het bevoegd gezag op zich wil nemen voor het eerste SMR-project in Nederland, onafhankelijk van de vermogensgrootte van de SMR. Met het ruimtelijk onderzoek voor Brabant en de Innovatiecoalitie Nucleair met o.a. de gesmolten zout technologie, onderzoekt provincie Noord-Brabant het speelveld om actief positie te kunnen bepalen.

1.2 Wat zijn SMR's? Het Internationaal Atoom Energie Agentschap van de Verenigde Naties (IAEA) definieert een SMR op basis van het elektrisch vermogen: voor SMR's geldt volgens de IAEA een vermogen tot ongeveer 300 MWe. Vermogens onder circa 10 MWe worden aangeduid met microreactoren (of micro-SMR's). In Nederland wordt een grens van

NRG-2.7396/25.326257

14 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

500 MWe gehanteerd voor SMR's, omdat dit de grens is voor rijksgecoördineerde energieprojecten. Deze grens wordt ook in dit rapport gehanteerd. De term modulair duidt op een aantal ontwerpaspecten. Zo kan een SMR samengesteld worden op basis van modules die in een fabriek in serie geproduceerd worden. Het uitgangspunt is dat deze methodiek tot lagere bouwkosten kan leiden. Daarnaast wordt de term modulair ook gebruikt om een multi-module installatie aan te duiden, waarbij meerdere kleine reactoren worden aangestuurd vanuit een enkele regelzaal. Historisch gezien gold tot voor kort het advies the bigger the better, wat in de praktijk inhield dat de voorkeur werd gegeven aan grote kerncentrales met een hoog (elektrisch) vermogen. Hierbij profiteert men van economy of scale (schaalgrootte) wat resulteert in lage kosten voor de elektriciteitsproductie (zeker voor het geval dat alleen base load wordt toegepast). Dit gaat echter wel gepaard met een relatief grote investering. Met de inzet op kleinschaligheid kunnen deze hoge kapitaalkosten worden verlaagd: less is more. Hierbij probeert men economy of numbers (aantallen) te laten opwegen tegen economy of scale. Daarnaast bieden SMR's ook meer (ontwerp)mogelijkheden om specifiek en/of flexibel (o.a. load following) ingezet te worden voor verschillende toepassingen

(elektriciteitsproductie,

proceswarmte-integratie,

warmtenetten,

waterstofproductie,

ontziltingsprocessen, etc.). SMR's kunnen worden onderverdeeld, op basis van koelmiddel, splijtstof en gebruikte reactortechnologie, in twee categorieën: 1. Watergekoelde modulaire reactoren (GENERATIE-III) a.

Tot dusver alleen lichtwaterontwerpen ('gewoon water')

b.

Op basis van gebruikte (splijtstof) technologie in grote (licht)waterreactoren (drukwater- en kokendwaterreactoren)

2. Geavanceerde modulaire reactoren (GENERATIE-IV) a.

Koeling met vloeibare metalen, gassen en gesmolten zouten

b.

Voornamelijk nieuw te ontwikkelen (splijtstof) technologie (zoals hoge temperatuur gasgekoelde reactoren, lage druk gesmoltenzoutreactoren)

Meer informatie over SMR's is bijvoorbeeld te vinden in [2] .

1.3

Realisatie kernreactoren

1.3.1 Vergunningsproces In Bijlage A wordt ingegaan op wet- en regelgeving en vergunningen. Samenvattend kan worden gezegd dat er twee vergunningen vanuit de kernenergiewet nodig zijn (voor bouw en bedrijfsvoering), daarnaast zijn ook andere vergunning nodig (zoals een omgevingsvergunning). In Bijlage B wordt een samenvatting gegeven van

NRG-2.7396/25.326257

15 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

een uitgevoerde marktanalyse in 2023 [3] voor de marktintroductie van SMR's in Nederland. Belangrijke conclusies t.a.v. de duur van het nucleaire vergunningsproces betreffen: Techniek: lichtwatertechnologie of geavanceerd Beoordeling van het ontwerp kan relatief snel gebeuren (vergelijkbaar met ontwerpen van grote kerncentrales) als gebruikte technieken en materialen bekend zijn. Er is veel kennis, ervaring, logistiek en productiecapaciteit van lichtwatertechnologie beschikbaar aangezien wereldwijd de huidige grote kernreactoren voornamelijk lichtwaterreactoren zijn. Minder kennis is echter beschikbaar in het geval lichtwatertechnologie in complexere vorm is verwerkt, zoals multi-module units (meerdere reactoren die een unit vormen). Voor geavanceerde reactoren geldt dat vooralsnog minder kennis en ervaring beschikbaar is vergeleken met lichtwaterreactoren. Ervaring met het ontwerp elders in de wereld Een snellere beoordeling kan plaatsvinden als elders in Europa/Wereld door competente autoriteiten (NRC-VS, ONR-VK) of organisaties (EUR-Europa) ontwerpbeoordelingen (certificeringen) hebben plaatsgevonden. Voor ontwerpen die elders reeds gebouwd worden kunnen praktijk ervaringen gebruikt worden voor implementatie in Nederland.

(Ontwerpbeoordelingen hebben bijvoorbeeld plaatsgevonden voor SMR's van NuScale, RollsRoyce, GE-Hitachi, Kairos Power, zie ook [4]) Beoogd gebruik Wordt de SMR geïntegreerd in een systeem of betreft het een stand alone die alleen op afstand elektriciteit en/of warmte levert. In het geval van systeemintegratie (in een industrieel proces bijvoorbeeld) zal de SMR meer op maat gemaakt moeten worden, dit kost vooralsnog meer tijd als hier geen of beperkte ervaring mee is; vooral het type SMR speelt hierin een grote rol (LWR of AMR). De leverancier/ontwerper zal in dit geval de ANVS (zie Bijlage A) moeten overtuigen dat voldaan wordt aan de gestelde veiligheidseisen die van toepassing zijn voor lichtwaterreactoren. De ANVS werkt in dit geval met het principe comply or explain, wat wil zeggen dat aangetoond moet worden dat het ontwerp voldoet aan de veiligheidsdoelstellingen die gesteld zijn aan lichtwaterreactoren. Met betrekking tot: ^

Comply: het aantonen dat het ontwerp aan de gestelde veiligheidseisen voldoet op basis van de in Nederland geldende wet- en regelgeving voor lichtwaterreactoren (en daarmee voldoet aan de Nederlandse veiligheidsdoelstellingen)

^

Explain: het aantonen (demonstreren op basis van gevalideerde methodieken en codes) dat het ontwerp aan dezelfde veiligheidsdoelstellingen voldoet zoals die gelden voor lichtwaterreactoren in Nederland.

Leverancier/ontwerper Grootte van de organisatie (in kapitaal en menskracht) en de ervaring met nucleaire bouwwerken. De leverancier heeft een actieve rol in het vergunningstraject en zal de ANVS sneller kunnen overtuigen als invullingen van vereisten aangetoond kunnen worden op basis van eerdere ervaringen alsmede de voorzieningen waarover een (grote) organisatie beschikt.

NRG-2.7396/25.326257

16 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

1.3.2 Realisatietermijn Momenteel zijn in de westerse wereld nog geen SMR's operationeel of gebouwd. Wel zijn SMR's in aanbouw (4 eenheden op Darlington-site, Ontario Canada). Derhalve ontbreken ervaringscijfers over bouwtijden en kosten van een First of a Kind (FOAK) en een N' of a Kind (NOAK) eenheden. Wel zijn schattingen door de leveranciers verstrekt. In Nederland ontbreekt ook de ervaring op andere realisatie onderdelen van SMR's. Uiteraard bestaat er wel ervaring met realisatietrajecten van andere nucleaire projecten. Onderstaand wordt op basis van ervaringen in de nucleaire industrie en realisatietrajecten in Nederland een inschatting gedaan van de realisatietermijn voor een SMR. De realisatie van een SMR doorloopt meerdere fases tussen de besluitvorming en de daadwerkelijke bedrijfsvoering van de installatie. Deze fases betreffen (zie ook [4]): 1.

Besluitvorming/initiatief

2.

Locatiekeuze (inclusief MER vereisten)

3. Aanbesteding (programma van eisen initiatiefnemer) 4.

Inpassingen gebruikerseisen en locatie in ontwerp

5.

Oprichtingsvergunning (en lokale/omgevingsvergunningen)

6.

Bouw

7.

Inbedrijfstelling (testen, verlening operationele vergunning)

8.

Commerciële bedrijfsvoering

Deze fasen worden niet achtereenvolgens doorlopen, met name in de eerste 5 fasen lopen diverse processen parallel. Ten aanzien van fases 1- 4 kan gezegd worden dat deze enkele jaren kunnen duren. Bij een optimale parelelle uitvoering, waarbij de keuze van techniek en leverancier vooraf grotendeels vastligt, kan na 1,5 jaar fase 5 beginnen, in een meer sequentieel verloop wordt fase 5 na circa 3 jaar verwacht. Voor de oprichtingsvergunning (fase 5, inclusief opstellen en beoordelen van vergunningsdocumentatie en review door ANVS, 3 jaar) en bouw (fase 6, 3-4 jaar) kan een periode van 6-7 jaar worden aangenomen. Hierbij geldt dat de betreffende SMR ontworpen is op basis van bewezen/volwassen technologie en de leverancier beschikt over voldoende capaciteit, kennis, ervaring, financiële middelen en toeleveringsketen. De gehanteerde geschatte bouwtijd van meervoudig geproduceerde SMR's (NOAK), is opgegeven door de leverancier. Fase 7, het inbedrijfstellen van de SMR, duurt ongeveer 0,5-1 jaar (deze fase kan ook deels parallel aan fase 6 plaatsvinden). Opgemerkt kan worden dat ervan uitgegaan wordt dat bij de start van fase 1 er voldoende zicht is op betrouwbare financiering en dat de nodige politieke besluitvorming heeft plaatsgevonden.

Opgeteld komt de realisatietijd in het meest gunstige scenario uit op 8 jaar op basis van veelvuldig en optimaal uitgevoerde parallelle processen en een minimale bouwtijd. De realisatietijd komt uit op ongeveer 11 jaar indien

NRG-2.7396/25.326257

17 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

de verschillende fases in meerdere mate achter elkaar worden uitgevoerd en een iets langere bouwtijd wordt aangenomen. Samenvattend: de termijn voor volledige realisatie wordt geschat op 8-11 jaar op basis van de vermelde voorwaarden. Ervaringscijfers ontbreken.

1.4

Brabants Energiesysteem

De provincie Noord-Brabant werkt aan de ontwikkeling van het Brabants energiesysteem. De ontwikkelrichting wordt en zal bepaald worden door de producten Bouwstenennotitie

[5, 6] en Brabantse energieperspectief

(verwachte oplevering begin 2026). In deze studie zal gebruikt gemaakt worden van de gegevens uit de Bouwstenennotitie om koppeling met SMR kenmerken zoals vermogensgrootte (en daarmee koelbenodigdheden en landoppervlak bijvoorbeeld), aanlevertemperatuur (levering van hoge -of lage temperatuurwarmte) en technologie (gerelateerd aan onder meer realisatieduur en toeleveringsketen) te kunnen maken. Naast energiegetallen en trends zijn ook gedefinieerde waarden en opgaven (uitdagingen) van belang om richting te kunnen geven aan energiescenario's waarin SMR's vertegenwoordigd kunnen zijn. Van de waarden, opgaven en energiegetallen volgt een korte beschrijving/opsomming.

1.4.1

Brabantse waarden

Waarden geven de kaders en ontwikkelprincipes voor het Brabantse energiesysteem aan, als basis voor het maken van keuzes. Deze waarden zijn tot stand gekomen door samenwerking van de Provincie Brabant met de stakeholders. Deze waarden zijn: Betrouwbaar ^

De samenleving mag ervan uitgaan dat energie beschikbaar is en het systeem werkt.

^

De beschikbaarheid van en toegang tot de energie zijn voorspelbaar.

^

Het toekomstig energiesysteem is ook betrouwbaar bij conflicten en crises, en daarmee onafhankelijk van geopolitieke spanningen.

Betaalbaar ^

Zo laag mogelijke maatschappelijke kosten voor het energiesysteem en de samenleving. Deze kostenminimalisatie moet in verhouding tot de economische impact en toekomstige opbrengsten worden beschouwd.

•

Het toekomstig energiesysteem is voor iedereen financieel toegankelijk.

•

Een eerlijke verdeling van lasten en lusten.

NRG-2.7396/25.326257

18 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

Omgevingsbewust ^

Het toekomstige energiesysteem minimaliseert schadelijke effecten voor de gezondheid.

^

Het toekomstig energiesysteem draagt waar mogelijk bij aan een schoner en gezonder ecosysteem en het verminderen van lucht- en watervervuiling.

^

Het toekomstige energiesysteem minimaliseert haar impact op de natuur, het landschap, de leefomgeving van mens en dieren en het milieu.

•

Het toekomstige energiesysteem wordt ontwikkeld voor de toekomstige generaties.

•

Het toekomstige provinciale energiesysteem maakt, waar mogelijk, gebruik van de regionale energievisies.

Gestreefd wordt naar een optimale balans tussen de drie Brabantse waarden waarbij nadrukkelijk aandacht is voor de ondergrens per waarde.

1.4.2 Opgaven voor Brabants Energiesysteem Aangezien de Brabantse energievraag aanzienlijk groter is dan het aanbod aan duurzame energiebronnen, zal het een grote opgave zijn om de doelstellingen van de energietransitie te realiseren. De provincie en haar stakeholders staan daarom voor de volgende gedefinieerde opgaven: 1.

Beperken van de energievraag.

2.

Bewust inzetten van duurzame energiedragers.

3. Vergroten van het energieaanbod. 4.

Ruimtelijk bij elkaar brengen van energievraag en -aanbod.

5.

In de tijd bij elkaar brengen van energievraag en -aanbod.

6.

Fossiele brandstoffen bewust uitfaseren (zo wordt onnodige energieschaarste voorkomen, doordat de uitfasering knelt met de ontwikkeling van nieuwe duurzame bronnen en infrastructuren)

Ten aanzien van de inzet van energiedragers voor niet-elektrische energievraag is de volgende voorkeur bepaald: Tabel 1-1 Voorkeur van inzet van dragers voor niet-elektrische energievraag per sector [5] Gobouwde omgeving

Industrie lage temperatuur

Industrie hoge temperatuur

Mobiliteit

Landbouw

Wormfe voor ruimřeverwarming en iapwater

Lage femperotuur productieprocessen

Hoge temperatuur productieprocessen

Verduurzamen vo ertuigtran dstoffe n

Warmte gfostuinbouw

1. Collectieve warmtesystemen

1. Collectieve warmtesystemen

1. Waterstof

2. Elektrificatie

2. Elektrificatie

2. Groen gas

3. Groen gas waar geen alternatieven beschikbaar zijn (zoals monumentale panden)

3. Groen gas

3. Elektrificatie

Voorkeursvolgorde voor inzet van dragers

4. Géén gebruik van waterstof

NRG-2.7396/25.326257

4. Bij voorkeur géén gebruik van waterstof

1. Elektrificatie voor alle modaliteiten

2. Biobrandstoffen als transitie voor wegvervoer en scheep­ vaart, en lange termijn luchtvaart

1. Collectieve warmtesystemen 2. Elektrificatie 3. Groen gas

4. Géén gebruik van waterstof

3. Mogeliļk waterstof voor zwaar wegtransport, voor scheepvaart en luchtvaart

19 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

1.4.3 Energievraag en ontwikkeling Tot 2050 is de verwachting dat de totale energievraag in Noord-Brabant daalt van 230 PJ naar 190 PJ. Hierin blijft de warmtevraag tot 2050 nagenoeg gelijk, ziet de elektriciteitsvraag vrijwel een verdubbeling en vindt er een uitfasering van brandstof plaats. Zie ook Figuur 1-1 uit de Bouwstenennotitie [5].

Figuur 1-1 Verwachte ontwikkeling Brabantse energievraag [5]. Op dit moment hebben de sectoren gebouwde omgeving (37%), mobiliteit (31%) en industrie (25%) het grootste aandeel in de Brabantse energievraag. Zie ook Figuur 1 -2. De vraag vanuit landbouw is met 6% van het huidige totaal relatief beperkt. De verwachting is dat tot 2050 het aandeel van de energievraag van mobiliteit aanzienlijk daalt, hoofdzakelijk door efficiëntiewinst door elektrificatie. Hierdoor neemt het relatieve aandeel van de gebouwde omgeving, industrie en landbouw in de Brabantse energievraag licht toe, maar blijven onderlinge verhoudingen tussen deze drie sectoren relatief constant.

NRG-2.7396/25.326257

20 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

Verwachte aandeel energievraag per sector in 2050

Huidige aandeel energievraag per sector

B Gebouwde omgeving B Industrie

Gebouwde omgeving b Mobiliteit

Mobiliteit

Industrie

b Landbouw

b Landbouw

Figuur 1-2 Verhouding in energievraag tussen verschiííende sectoren nu en in 2050 [5]. Voor de inpassing van SMR's is met name de energievraag uit de gebouwde omgeving en de industrie relevant. Deze sectoren hebben doorgaans de grootste energievraag, vragen om energievormen die goed aansluiten bij de output van een SMR, en bevinden zich veelal in geconcentreerde gebieden (voor eventuele standalone inpassing). Voor specifiek deze twee sectoren staat de verwachte ontwikkeling in energievraag gegeven in Figuur 1-3. Hieruit blijkt dat de warmtevraag naar verwachting grotendeels constant blijft in de industrie en licht zal dalen in de gebouwde omgeving, terwijl de elektriciteitsvraag in beide sectoren verwacht wordt toe te nemen tot 2050. Hoewel de energievraag gedeeltelijk ingevuld kan worden ingevuld met een mix van andere CO2-arme energiebronnen, biedt deze transitie ruimte voor SMR-inpassing binnen het toekomstige Brabantse energiesysteem. Ontwikkdliriĝ anergiâvrůŭg gŵbôuwdfi omgeving (PJ/iaar]

2022

1 E-woningen

2030

l E-utílitaitan

2040

aW-woningen

2050

a W-utiliteiten

Ontwikkeling energievraag industrie (PJ/joor}

2Û22

2030

2040

205Ũ

I Elektriciteit M Lage temperatuur warn^te a Hoge temperatuur warmte

Figuur 1-3 Ontwikkeiing energievraag voor de sectoren 'gebouwde omgeving' en 'industrie' tot 2050 [5].

1.5 Leeswijzer en gevolgde stappen Dit rapport geeft een eerste invulling op en duiding van bovengenoemde vraag, zodat het in de huidige fase een verkennend karakter heeft. In het rapport is voornamelijk gebruik gemaakt van bestaande informatie (regelgeving, NRG rapporten, websites) en van de expertise die binnen de organisatie en haar netwerk beschikbaar is. Op een aantal punten zijn numerieke afschattingen uitgevoerd.

NRG-2.7396/25.326257

21 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

Het rapport behandelt, na dit inleidende hoofdstuk, de volgende onderdelen: ^

Koeling (Hoofdstuk 2)

^

Energievraag (Hoofdstuk 3)

^

Energieproductiecapaciteit SMR's (Hoofdstuk 4)

^

Omgevingsfactoren (Hoofdstuk 5)

^

Potentiële gebieden SMR-inpassing (Hoofdstuk 6)

^

Conclusie (Hoofdstuk 7)

Deze onderdelen vormen de stappen die uiteindelijk moeten leiden tot de beantwoording van de onderzoeksvraag. De stappen worden hieronder kort beschreven. Het afvoeren van restwarmte vormt een belangrijk onderdeel in de bedrijfsvoering van SMR's . Hiervoor moeten voldoende mogelijkheden zijn en dit betreft bijna altijd de beschikking over voldoende water op beperkte afstand van de centrale. Lucht kan echter ook gebruikt worden, al dan niet in combinatie met water. Naast het medium (water of lucht) waarin restwarmte wordt afgevoerd, is de methode van koeling belangrijk voor het te behalen energetisch rendement. Op basis van beschikbaar gestelde informatie van Brabantse energievraag wordt in kaart gebracht waar deze energievraag, en in welke energievorm, geografisch verdeeld is. Deze energievraag wordt geaggregeerd tot gebieden met een verhoogde energievraag. De energieproductiecapaciteit van SMR's wordt besproken alsook enkele relevante kenmerken. In dit rapport worden drie vermogenscategorieën onderscheiden, deze worden aan de geaggregeerde gebieden gekoppeld met een verhoogde energievraag. Bij omgevingsfactoren spelen zowel toegevoegde waarden als beperkingen een rol. Toegevoegde waarden liggen in de nabijheid van bijvoorbeeld een elektriciteitsnet, beperkingen vloeien voort uit gebieden die onder strikte ruimtelijke bescherming vallen (zoals Natura 2000).

Op basis van deze stappen worden potentiële gebieden voor SMR-inpassing geïdentificeerd. Dit zijn de locaties waar koelpotentieel, omgevingsfactoren en energievraag samenkomen en gekoppeld worden aan een van toepassing zijnde SMR-categorie. Op basis van de verstrekte energiegegevens kunnen nog enkele nuanceringen worden ingebracht. Het betreft bijvoorbeeld de koppeling van een type energie (thermisch, hoge temperatuur, elektrisch) aan een SMR type dat daar het meest geschikt voor is. De belangrijkste bevindingen worden in de conclusies gepresenteerd.

NRG-2.7396/25.326257

22 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

2

Koeling

2.1

Koeltechnieken en koelvoorwaarden

Elke SMR, hoe klein ook, moet gekoeld worden om de zogenaamde restwarmte die ontstaat bij de energieproductie, af te voeren. De hoeveelheid restwarmte wordt bepaald door het rendement van de energieproductie. Als de energie alleen elektriciteitsproductie betreft ligt het rendement op circa 33%. In dat geval verdwijnt 67% van de energie dus via restwarmte-afvoer, vermogen voor eigenbedrijfsvoering en overige warmteverliezen (naar de lucht bijvoorbeeld). Als de energie ingezet wordt in de vorm van elektriciteit én warmte (warmtekrachtkoppeling) of alleen als warmte, dan is het totale rendement veel hoger en hoeft ook minder restwarmte te worden afgevoerd. Restwarmte wordt bijna altijd door water afgevoerd (m.n. bij grote energiecentrales), maar dit kan ook met lucht of een combinatie van water en lucht (hybride). De volgende koeltechnieken worden toegepast voor restwarmteafvoer bij energiecentrales: 1.

Doorstroomsysteem

Wateropname en afgifte uit een rivier of stagnant (nagenoeg stilstaand) water. 2.

Natte koeling

Wateropname uit rivier of stagnant water. Het water verdampt en voert zo de warmte af. 3.

Hybride koeling

Wateropname uit rivier of stagnant water. Luchtaanzuiging. Afgifte warmte aan lucht en/of door waterverdamping (afhankelijk van de weersomstandigheden) 4.

Droge koeling

Koeling met lucht (beperkingen in te koelen vermogen door afhankelijkheid van luchtvochtigheid en luchttemperatuur) Doorstroom- en natte koeltechnieken worden beiden ingezet voor het afvoeren van grote hoeveelheden restwarmte. Een doorstroomsysteem onttrekt veel water aan het waterlichaam en wisselt warmte uit via een warmtewisselaar. Het water wordt teruggevoerd naar het waterlichaam dat hiermee lokaal opwarmt. De andere systemen onttrekken, via zogenaamde koelmodules (aparte koelgebouwen, meestal in de range 10-30 meter hoog) vergeleken met doorstroomsystemen, veel minder water en voeren bijna alle warmte af via verdamping. Een klein gedeelte van het onttrokken water wordt weer teruggevoerd als spuistroom naar het waterlichaam.

NRG-2.7396/25.326257

23 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

Koelwaterlozing De regelgeving omtrent het lozen van koelwater bij industriële toepassingen wordt hoofdzakelijk beschreven in de omgevingswet. Bij de beoordeling van de impact van de activiteit koeling kan onderscheid worden gemaakt tussen enerzijds de mogelijke effecten die kunnen optreden ten gevolge van het lozen van koelwater en anderzijds de effecten die kunnen optreden ten gevolge van het onttrekken van koelwater. Beide aspecten worden

meegenomen

in

de

NBW-beoordelingssystematiek

voor

warmtelozingen

(Nationale

Beoordelingssystematiek Warmtelozingen, zie ook het rapport SMR-inpassing Gelderland [7]). Grofweg kan 10% van het gehanteerde doorstroomdebiet (zoals 98-percentiel waarden) van een waterlichaam (rivier, kanaal) gehanteerd worden als maximaal onttrekkingsdebiet voor doorstroomkoeling, voor natte koeling is dit percentage meestal minder (zie \J]). Voor grootte van onttrekking uit stagnante ('stilstaand') waterlichamen (zee, meer, vijver) zijn moeilijker vuistregels te geven.

De verschillende koeltechnieken

kunnen in principe overal toegepast worden.

Echter, indien geen

doorstroomkoeling wordt toegepast zal het elektrisch rendement verminderen. Hoeveel dit rendement4 vermindert is zeer afhankelijk van omgevingscondities, procescondities en koelontwerp. In onderstaande Tabel 2-1 wordt dit toegelicht en in Figuur 2-1 gevisualiseerd. Tabel 2-1 Rendement verschillende koelconcepten, zie ook [8, 9]

Koelconcept

Elektrisch

Wat bepaalt het

Rendementsverlies

verlies?

0%-pt (referentie)

Laagste condensor-T, laag

Grote centrales bij zee, rivieren,

pompverbruik

meren

Hogere condensor-T,

Elektriciteits- en kerncentrales,

ventilatoren, pompen

waar lozing in water beperkt is

Wisselende bedrijfsmode:

Locaties waar watergebruik én

ventilatoren, pompen;

zichtpluimen beperkt moeten

Doorstroom

Meest gebruikt bij...

koeling

1,5-5%-pt Natte koeling

1,5-6%-pt Hybride koeling

worden 3,0-10%-pt

Luchtkoeling

Hoge condensor-T in

Droge regio's, of waar koelwater

zomer, grote ventilatoren

niet beschikbaar/vergund is

4Een belangrijke parameter betreft hierbij de condensor temperatuur: hoe lager deze temperatuur, hoe meer drukverschil t.o.v. de turbinedruk mogelijk is, hoe hoger het rendement van de aangedreven generator en daarmee elektriciteitsopwekking

NRG-2.7396/25.326257

24 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

35% 30% c 25^0 E (D "g 20% OJ H 15% 'i— -I—'

I 10% 5% 0% Doorstroomkoeling

Natte koeling

M Netto elektrisch rendement

Hybride koeling

Luchtkoeling

íS Bandbreedte rendementsverlies

Figuur 2-1 Visualisatie rendementsveríies verschillende koeíconcepten.

2.2 Situatie Noord-Brabant De provincie Noord-Brabant beschikt over water dat afkomstig is van rivieren. Deze rivieren stromen (deels) door Brabant en deze voeden een

uitgebreid

kanalennetwerk alsook (deels) waterlichamen zoals

sloten/aftakkingen, meren/plassen. Om te beoordelen of een waterlichaam geschikt is om een specifieke SMR te koelen zal de warmtelozing per situatie beoordeeld moeten worden. Deze beoordeling vindt plaats op basis van de NBW-beoordelingssystematiek en kan met vuistregels in eerste instantie afgeschat worden (zie kader). In Figuur 2-2 is de watersituatie van Brabant weergegeven. Aan de oost- noord- en westrand stromen (samenkomende) rivieren; binnen Brabant zijn de diverse beheerde kanaalvertakkingen zichtbaar alsook de overige wateren. Om een goede afschatting te maken zijn voldoende gegevens nodig van de diverse waterlichamen, dit betreft met name het doorstroomdebiet en de temperatuur (m.b.t. stabiliteit, seizoeninvloed). Van de rivieren aan de randen van Brabant is bekend (zie [7]) dat deze over voldoende capaciteit beschikken om een grote energiecentrale (>500 MWe) te kunnen koelen, al dan niet met verdampingskoeling of doorstroomkoeling (m.b.t. [7]: het betreft hier alleen een conservatieve afschatting van het koelpotentieel van waterlichamen o.b.v. de

NBW-beoordelingssystematiek,

andere

aspecten

zoals

bestaande

warmte-afvoer

activiteiten

of

klimaatverandering zijn niet meegenomen bij de beoordeling van het koelpotentieel). Van de verschillende kanalen/stromen die Brabant doorstromen kan op basis van gegevens (waterkaart RWS: waterpeil, actueel en beperkt historisch debiet) en eenvoudige volume afschattingen gezegd worden dat de koelcapaciteit zeer beperkt

is

m.b.t.

doorstroomkoeling,

maar

dat

deze

zo

mogelijk

een

rol

kunnen

spelen

bij

natte/verdampingskoelers of hybride koelers (water en lucht).

NRG-2.7396/25.326257

25 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

Figuur 2-2 Overzicht watersituatie Noord-Brabant Zodoende is gekozen om het koelpotentieel van Brabant op te delen in drie groepen: Koelpotentieel A: Hoge waterbeschikbaarheid ^

Omschrijving: Koeling door rivieren en grote wateroppervlaktes waar rivieren in uitmonden

^

Betreft: o.a. Maas, Boven-Merwede, Hollands Diep, Schelde-Rijnkanaal

^

Capaciteit en koeltechniek: vanuit het oogpunt van te behalen rendement is het mogelijk dat elk SMR-vermogen, dus tot 500 MWe (1500 MWth), met koelmodules gebruik makend van natte koeling gekoeld kan worden. Ook zijn er voldoende mogelijkheden voor doorstroomkoeling (afhankelijk riviergrootte).

Koelpotentieel B: Beperkte waterbeschikbaarheid •

Omschrijving: Gereguleerd (met name op waterpeil) kanalennetwerk, met over het algemeen laag debiet (<< 1 m3/s); overige wateren (beken/stromen, plassen)

^

Betreft: o.a. Zuid-Willemsvaart, Wilhelminakanaal, Beatrixkanaal, deel van de Dommel

^

Capaciteit en koeltechniek: waarschijnlijk zijn vermogens tot 250 MWe (750 MWth) realistisch te koelen vanuit het oogpunt van te behalen rendement; koelmodules gebruikmakend van natte koeling, maar meer waarschijnlijk is het gebruik van hybride koeling (water en lucht).

Opmerking: Een economische analyse bepaalt de uiteindelijk te gebruiken koeltechniek en het te koelen vermogen.

NRG-2.7396/25.326257

26 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

Koelpotentieel C: Luchtkoeling en minimale waterbeschikbaarheid ^

Omschrijving: Luchtkoeling en minimale waterhoeveelheden (minder dan koelpotentieel B)

^

Betreft: wateraftakkingen, plassen, sloten, beken, (grijs)waterleiding. Opgemerkt kan worden dat het onwaarschijnlijk is dat wateren uit Natura 2000 gebieden geschikt bevonden/aangemerkt worden voor koelactiviteiten. Voor de volledigheid worden deze wateren weergegeven.

^

Capaciteit en koeltechniek: waarschijnlijk zijn vermogens tot 67 MWe (200 MWth) realistisch te koelen vanuit het oogpunt van te behalen rendement; koelmodules gebruikmakend van hybridekoeling (water en lucht) of alleen luchtkoeling.

Opmerking: Een economische analyse bepaalt de uiteindelijk te gebruiken koeltechniek en het te koelen vermogen. In Figuur 2-3 is de algemene watersituatie in Noord-Brabant van Figuur 2-2 onderverdeeld in de selecties van koelpotentieel. Voor deze selectie is gebruik gemaakt van gegevens binnen de "Basiskaart Aquatisch" en het bijbehorende document van Planbureau voor de Leefomgeving [10, 11]5.

Figuur 2-3 Selectie koelpotentieel vanuit beschikbare waterlopen.

5 De selectie binnen de "Basiskaart Aquatisch" is als volgt gehanteerd per koelpotentieel: « Koelpotentieel A: HFD_TYPEvan waterlichaam geclassificeerd als Grote_rivieren of Grote_wateren; « Koelpotentieel B: HFD_TYPEvan waterlichaam geclassificeerd als Kanalen of OWM_TYPEzijnde R06 of R07 binnen de KRW-typologie (zie [11]), die buiten koelpotentieel A vallen; »

Koelpotentieel C: alle waterlichamen die niet in koelpotentieel A en B zijn opgenomen.

NRG-2.7396/25.326257

27 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

2.3 Doorsnede Op basis van bovenstaande is een koelpotentieeldoorsnede voor Brabant gemaakt. Het betreft de hiervoor beschreven koelpotentiëlen A, B en C. Hiervoor zijn om de rivieren en belangrijkste kanalen/stromen stroken van 3 km aangegeven (deze afstand is gehanteerd op basis van economische overwegingen, zie [7]). Binnen deze 3 km zou op basis van een algehele technisch-economische overweging een SMR geplaatst kunnen worden. Koel-economisch is plaatsing op zo klein mogelijke afstand van het waterlichaam veruit het meest rendabel. Echter kunnen andere economische redenen (grootte-en type van de energievraag bijvoorbeeld) aanleiding geven om verder van het waterlichaam verwijderd te zijn. Ten aanzien van koelpotentieel C, hiervoor zijn geen stroken van 3 km gehanteerd aangezien het ook luchtkoeling betreft. Op basis van alleen koelpotentieel zouden luchtgekoelde SMR's dus overal geplaatst kunnen worden. Doorsnede I - Koelpotentieel (Figuur 2-4) Gebruik: bepaald welke gebieden beschikken over welk koelpotentieel; beter koelpotentieel betekent dat hogere SMR-vermogens efficiënt gekoeld (referentie: doorstroomkoeling) kunnen worden, wat bepalend kan zijn voor SMR-inpassing. ^

Koelpotentieel A - efficiënte koeling tot 500 MWe (alle SMR's)

^

Koelpotentieel B - koeling met verminderde efficiëntie mogelijk tot 250 MWe

^

Koelpotentieel C - koeling met verminderde efficiëntie mogelijk tot 67 MWe

Stroken rondom koelpotentieel o.b.v. technisch-economische overwegingen VTà strook koelpotentieel A Hoge waterbeschikbaarheid Strook koelpotentieel B Beperkte waterbeschikbaarheid ES Strook koelpotentieel C Luchtkoeling en minimale waterbeschikbaarheid

Figuur 2-4 Doorsnede koelpotentieel o.b.v. technisch-economische overwegingen. De stroken zijn voor koelpotentieel A en B beide 3 kilometer breed per zijde. Alles wat niet onder koelpotentieel A en B valt, is per definitie koelpotentieel C.

NRG-2.7396/25.326257

28 / 63

NRG

PALLAS Nuclear. For Life.

3 Energievraag in Noord-Brabant Binnen de zes opgaven uit het Bouwstenennotitie [5] is één opgave in het bijzonder relevant voor potentiële SMR-inpassing: "Opgave 4: Ruimtelijk bij elkaar brengen van energievraag- en aanbod" SMR's dicht bij de energievraag brengen heeft als voordeel dat een constante levering van elektriciteit aan een locatie gerealiseerd kan worden, zonder afhankelijkheid van omvangrijke externe infrastructuur. Daarnaast kan bij een nabije plaatsing ook direct warmte worden geleverd aan een locatie. Dit kan de noodzaak tot volledige elektrificatie verminderen voor processen die nu op warmte draaien en zo het elektriciteitsnet gedeeltelijk ontlasten. Echter, individuele locaties zoals bedrijventerreinen hebben over het algemeen een relatief kleine energievraag, afgezien van een klein aantal grote industrieterreinen, waar aan voldaan kan worden met een relatief kleine SMR (veelal in de micro-range). SMR's profiteren over het algemeen - net zoals conventionele kerncentrales - van het economy of scale (schaalgrootte) principe, vooral in de beginfase: hoe hoger het vermogen, hoe lager de prijs per vermogenseenheid. Hoewel SMR-inpassing op individuele locaties dus technisch zeker mogelijk is, wordt er binnen deze studie gekeken naar clusters van energievraag om technisch-economisch tot een gunstigere SMR-inpassing te komen.

In Figuur 3-1 en Figuur 3-2 worden verdelingen gegeven van respectivelijk de huidige elektriciteisvraag en warmtevraag van bedrijventerreinenen binnen Noord-Brabant6. Deze verdeling is gebaseerd op de energievraag van individuele bedrijventerreinen (gele punten in de figuren) om twee redenen: 1.

De huidige energievraag van de bedrijventerreinen is concreet bekend7, uit data van CBS [12] aangevuld door de provincie zelf.

2.

Bedrijventerreinen zijn vaak energie-hotspots en daardoor op dit moment vaak COz-intensief. Dit maakt ze voor de provincie aantrekkelijke kandidaten voor verduurzaming, zoals beschreven in aanpak Grote Oogst [13].

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BergenOpZoom&id=91097fa2-0dc8-403a-acbf-5b3debd1d981