Bijlage 1b1. Vast te stellen bestemmingsplan ‘Bezoekerscentrum militaire erevelden: bijlagen bij de toelichting
Tekst van het document
Bijlages bij de toelichting
1 Aanmeldnotitie MER Bezoekerscentrum militaire erevelden Brabantse wal 2 Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom 3 Aanvullende onderzoeken naar de Levendbarende hagedis bij de militaire erevelden In Bergen op Zoom 4 Inventarisatie veiligheid en onderhoud bosplantsoen 5 Stikstofonderbouwing - Bezoekerscentrum militaire erevelden Gebruiksfase 6 Standaardadvies 2023 Brandweer 7 Vooroverleg reactie bezoekerscentrum 8 Ontwerpbesluit omgevingsvergunning
Aanmeldnotitie MER Bezoekerscentrum militaire erevelden Brabantse wal
16 november 2023
Aanmeldnotitie project bezoekerscentrum militaire erevelden Brabantse wal
Opgesteld door: Emphasis advies Postbus 272 5140 AG Waalwijk Tel 0650213354 info@emphasis-advies.nl Opsteller: Mr. P.J.A. Engelvaart
2
AANLEIDING ........................................................................................................................................................... 4 TOETSINGSKADER .................................................................................................................................................. 5 SYSTEMATIEK ......................................................................................................................................................... 6 BEOORDELING ........................................................................................................................................................ 6 1. KENMERKEN VAN DE PROJECTEN ..................................................................................................................................... 6 2. PLAATS VAN DE ONTWIKKELING ....................................................................................................................................... 6 3. KENMERKEN VAN HET POTENTIËLE EFFECT ......................................................................................................................... 7 Verkeer ...................................................................................................................................................................
7 Natuur: gebiedsbescherming en soortenbescherming ........................................................................................... 7 Duurzaamheid: ....................................................................................................................................................... 7 Geluid ..................................................................................................................................................................... 7 Archeologie ............................................................................................................................................................. 7 Bodem..................................................................................................................................................................... 7 Externe veiligheid ................................................................................................................................................... 8 Luchtkwaliteit ......................................................................................................................................................... 8 Bedrijven en milieuzonering ...................................................................................................................................
8 Conclusie ................................................................................................................................................................. 8 Verzoek ................................................................................................................................................................... 8
3
Aanleiding De Stichting bezoekerscentrum militaire erevelden Brabantse wal heeft het initiatief genomen om een bezoekerscentrum te vestigen voor de twee militaire erevelden aan de Ruytershoveweg 29 te Bergen op Zoom. Op deze Britse en Canadese begraafplaatsen zijn de lichamen geborgen van circa 2400 militairen die in de Tweede Wereldoorlog zijn gesneuveld. Een groot deel is om het leven gekomen bij de Slag om de Schelde. Het grote aantal slachtoffers (2400) van de gevechten in de Tweede Wereldoorlog maakt een diepe indruk op de bezoeker. Maar na 75 jaar is het van het grootste belang om door middel van vorm en inhoud nog meer aandacht te geven aan de recente geschiedenis. De vrijheid waarin wij vandaag kunnen leven, beschouwen wij als een groot goed maar we realiseren ons terdege dat deze vrijheid niet vanzelfsprekend is. Voor deze vrijheid is in het verleden hevig gestreden en in die strijd zijn ook vele slachtoffers gevallen. Het is van groot belang dat zowel de huidige als toekomstige generaties zich dit (blijven) realiseren. Dit zodat zij die vrijheid zullen koesteren en zich blijvend zullen inzetten om deze ook uit te dragen, zowel in het heden als in de toekomst. Het realiseren van een bezoekerscentrum op de plaats die de Stichting heeft gekozen, is in strijd met het ter plaatse geldende bestemmingsplan Buitengebied Oost 2020.
Het bezoekerscentrum zal leiden tot een verlies van grondareaal in het Natuurnetwerk Brabant. Om dat te compenseren zal een gebied dat thans een agrarische bestemming heeft en onderdeel uitmaakt van de voormalige gemeentekwekerij aan de Ruytershoveweg en geen aanduiding NNB heeft als compensatiegrond gaan dienen. Deze gronden zullen worden toegevoegd aan de NNB en in dit bestemmingsplan de bestemming Natuur gaan krijgen. In een herziening van het bestemmingsplan wordt de realisatie van een nieuw bezoekerscentrum mogelijk gemaakt.
Afbeelding 1 topografische kaart van de omgeving, in de blauwe cirkel zijn beide erevelden gelegen in de rode cirkel de compensatielocatie, bron: opentop0.nl
Voor de planlocatie geldt het bestemmingsplan Buitengebied Oost 2020. Het bestemmingsplan is vastgesteld op 30 september 2021. Op onderstaande afbeelding is een fragment hiervan opgenomen. In dat bestemmingsplan heeft de begraafplaats inclusief het tussengedeelte de bestemming Maatschappelijk. Het
4
plangebied is bestemd tot Natuur. Voor de compensatielocatie geldt de bestemming Agrarisch met waarden – natuur en landschap.
Afbeelding 3 fragment verbeelding bestemmingsplan buitengebied oost 2020
Direct ten zuiden van de A58 is het Natura 2000-gebied de Brabantse wal gelegen. De locatie van de erevelden is niet in Natura 2000-gebied gelegen maar maakt wel onderdeel uit van het Natuurnetwerk Brabant.
Toetsingskader Op 7 juli 2017 is het gewijzigde Besluit m.e.r. in werking getreden. In het gewijzigde Besluit m.e.r. is de nieuwe procedure voor de vormvrije m.e.r.-beoordeling opgenomen. Door het college van de gemeente Utrecht dient een afzonderlijk besluit genomen te worden of een vormvrije m.e.r.beoordeling volstaat. In voorliggende aanmeldnotitie wordt gemotiveerd dat geen sprake is van aanzienlijke milieugevolgen, waardoor een vormvrije m.e.r.-beoordeling volstaat. Voorgenomen ontwikkeling omvat de realisatie van een bezoekerscentrum van 500 m2. Deze ontwikkeling wordt niet aangemerkt worden als een stedelijk ontwikkelingsproject, welke is vermeld in bijlage D van het Besluit m.e.r. onder D 11.2. De tabel uit dit besluit is hieronder weergegeven. Een stedelijk ontwikkelingsproject is m.e.r.-beoordelingsplichtig wanneer de activiteit betrekking heeft op een oppervlakte van 100 hectare of meer, een aaneengesloten gebied en 2.000 of meer woningen omvat, of een bedrijfsvloeroppervlakte van 200.000 m² of meer. De beoogde functie valt niet binnen de richtwaarden van het Besluit m.e.r. Omdat er geen 2.000 of meer woningen worden gerealiseerd of een bedrijfsvloeroppervlakte van 200.000 m2 of meer, is er geen m.e.r.-beoordeling nodig. In de aanpassing van het Besluit m.e.r. d.d.
7 juli 2017, is geregeld dat ook voor projecten die zijn opgenomen in bijlage D, maar beneden de drempelwaarden vallen, een besluit moet worden genomen of een MER nodig is. In dat kader wordt afgewogen of het plan – ondanks dat het ruim onder de drempelwaarde blijft – mogelijk toch belangrijke negatieve milieueffecten heeft, op basis van de eerdergenoemde omstandigheden. Dit is een vormvrije m.e.r.-beoordeling. De vorm van een vorm-vrije m.e.r. is niet bepaald, maar de inhoud waar een m.e.r.-beoordeling aan dient te voldoen is wel bepaald (Bijlage III van de Europese richtlijn 2011/92/EU). In de vormvrije m.e.r. dient de volgende inhoud zijn vermeld: 1. Kenmerken van de projecten.
5
2. 3.
Plaats van de projecten. Kenmerken van het potentiële effect.
Systematiek Deze aanmeldnotitie is opgesteld om, vooruitlopend op de onderzoeklast die bij het bestemmingsplan hoort, een besluit te nemen over de noodzaak voor het opstellen en procedureel doorlopen van een milieueffectrapportage. Op basis van de relatieve omvang en de ligging van de projectlocatie kunnen uitspraken worden gedaan over het project in relatie tot de drempelwaarden uit het Besluit m.e.r. Op basis van ervaringen met soortgelijke projecten en een korte omgevingstoets zijn de kenmerken van het potentiële effect beschreven. In het bestemmingsplan heeft in het kader van een goede ruimtelijke ordening een volledige toetsing aan de individuele milieuaspecten plaatsgevonden.
Beoordeling
1. Kenmerken van de projecten Het project betreft de realisatie van een bezoekerscentrum van 550 m2 in een gebied dat is aangewezen als Natuurnetwerk Brabant en dat als zodanig onderdeel uitmaakt van het Natuurnetwerk Nederland. De locatie ligt niet in een Natura 2000-gebied.
Figuur 1 Impressie van de ontwikkeling
2. Plaats van de ontwikkeling Het plangebied ligt in het oostelijk deel van de gemeente Bergen op Zoom. Het grenst aan de noordzijde aan een gebied dat op zijn beurt weer aansluit op het riviertje de Zoom. Aan de zuidzijde is de Ruytershoveweg aanwezig en parallel hieraan loopt de A58. Ten zuiden van de A58 begint het Natura 2000 gebied de Brabantse wal. Er is geen sprake van bijzondere wateraspecten in het plangebied of anderszins een cultuurhistorisch waardevol gebied. Wat het gebied bijzonder maakt, is dat dit ligt tussen de twee militaire erevelden in. Deze ligging
6
wordt juist met een bezoekerscentrum versterkt.
Er is sprake van een lage archeologische verwachtingswaarde in het gebied. Er is geen sprake van een waterkering of een beschermingszone daarvan binnen het plangebied. Er zijn geen beperkingen vanuit geluid en geur. Van andere beschermingsgebieden is geen sprake. De plaats van het project rechtvaardigt geen MER.
3. Kenmerken van het potentiële effect Verkeer De voorgenomen ontwikkeling heeft geen belangrijke uitstraling van milieueffecten naar de omgeving. Er zal sprake zijn van gemiddeld 6 verkeersbewegingen per dag. Gezien de intensiteit van de Ruytershoveweg, zal de toename van het verkeer als gevolg van het bezoekerscentrum te verwaarlozen zijn. Er zijn voldoende parkeerplaatsen aan de Ruytershoveweg ten behoeve van de bezoekers zodat er geen sprake zal zijn van de noodzaak om extra parkeerplaatsen aan te leggen. Ook blijven de huidige luchtkwaliteit en achtergrondconcentraties ruim onder de grenswaarden zodat er ook anderszins problemen optreden. Er zijn dus geen effecten aan de orde die een MER rechtvaardigen.
Natuur: gebiedsbescherming en soortenbescherming Op basis van de uitgevoerde ecologische quickscan wordt geconcludeerd dat het project geen nadelige effecten heeft op beschermde natuurgebieden en soorten waardoor dit geen MER rechtvaardigt. Tevens is een aerius-rapportage uitgevoerd voor de bouw -en de gebruiksfase. Hieruit blijkt dat er geen grotere stikstofbijdrage op de relevante Natura 2000-gebieden is dan 0,00 mol/ha/jaar. Daardoor is er geen sprake van significante effecten op de instandhoudingsdoelstellingen van de relevante Natura 2000-gebieden. Er heeft een flora en fauna onderzoek plaatsgevonden waaruit niet is gebleken dat beschermde platen en soorten in hun voortbestaan worden bedreigd als gevolg van de voorgenomen bouw van het bezoekerscentrum.
Duurzaamheid: Het plan zal voldoen aan de eisen op het gebied van duurzaamheid. Het zal gasloos worden gerealiseerd en er wordt ingezet op het gebruik van duurzaam materiaal.
Geluid
Aangezien geen sprake is van een geluidgevoelige functie behoeft aan het aspect geluid geen aandacht te worden besteed..
Archeologie Er is geen sprake van archeologische waarden
Bodem De bodem van een perceel dient geschikt te zijn voor de beoogde functie van het gebruik. In de wetgeving is bepaald dat onderzoek moet worden uitgevoerd voor het bouwen van een bouwwerk waarin voortdurend of nagenoeg
7
voortdurend mensen verblijven. Bij een bezoekerscentrum is dit niet het geval zodat er geen verplichting bestaat om de bodemkwaliteit in beeld te brengen.
Externe veiligheid Om de risico’s ten aanzien van veiligheid in kaart te brengen is gebruik gemaakt van de risicokaart. Hieruit blijkt dat er ten noorden van het plangebied, op ongeveer 220 meter afstand, een gasleiding gelegen is. Door deze afstand heeft dit geen gevolgen voor dit bestemmingsplan. Aan de zuidzijde ligt op ongeveer 140 meter de rijksweg A58. Dit is ruim buiten het plasbrandaandachtsgebied van de rijksweg. Ook anderszins zijn er door deze afstanden geen problemen op het gebied van externe veiligheid te verwachten. Dit hangt mede samen met het feit dat een bezoekerscentrum ook geen (beperkt) kwetsbaar object is in de zin van het Besluit externe veiligheid. Volstaan kan worden met de standaard verantwoording van het groepsrisico.
Luchtkwaliteit
Het voorliggende plan waarin een beperkt bezoekerscentrum gebouwd wordt, komt niet overeen met de bouw van 1500 woningen en 1 ontsluitingsweg, zodat aangenomen kan worden dat het plan een aanzienlijk lager percentage stofdeeltjes zal genereren. Daarnaast blijkt uit de NSL monitoringstool dat er geen probleem ten aanzien van de luchtkwaliteit is. Ook is geen sprake van een functie als bedoeld in het Besluit gevoelige bestemmingen. Vanuit het thema lucht zijn er geen belemmeringen om tot vaststelling van het bestemmingsplan over te gaan
Bedrijven en milieuzonering Voor wat betreft het aspect bedrijven en milieuzonering is er geen noodzaak om te toetsen aangezien het bezoekerscentrum geen milieugevoelige functie betreft
Conclusie Met de beoogde ontwikkeling worden een bezoekerscentrum van 550 m2 met een hoogte van 4,5 meter en een maximale hoogte van 7 meter gerealiseerd. Uit de hierboven beschreven milieuaspecten blijkt dat geconcludeerd kan worden dat de kenmerken van het potentiële effect van deze ontwikkeling als nihil tot niet kunnen worden beschouwd. Gezien de beschreven aspecten zijn er geen significante negatieve milieugevolgen aan de orde die een milieueffectrapportage rechtvaardigen.
Verzoek
Middels voorliggende aanmeldnotitie wordt het bevoegd gezag verzocht het besluit te nemen dat, gezien de kenmerken van het potentiele effect, geen m.e.r.-beoordeling nodig is.
8
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom
September 2021 P20-178/W1920 Auteur: J. Lips Natuur-Wetenschappelijk Centrum 078-6213921 info@nwcadvies.nl www.nwcadvies.nl
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom
Opdrachtgever:
Stichting bezoekerscentrum erevelden Bergen op Zoom
Uitvoering:
Natuur-Wetenschappelijk Centrum
Veldwerk:
Alexandra Haan, Victor van Os & Sara Poppelaars
Samenstelling:
Jelle Lips – aangepast door C. Huibers – van de Velde
Foto’s:
NWC
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom [Samenst.: Lips, J.] [Foto’s: NWC] Met lit. opg., Dordrecht: Strix/NWC.
Trefwoorden: Wet natuurbescherming, quickscan, bezoekerscentrum Erevelden, Bergen op Zoom, Grote bonte specht, Sperwer, Levendbarende hagedis, vleermuizen. W1920/P20-178
Niets uit deze uitgave mag openbaar worden gemaakt of verveelvoudigd, door middel van; druk, fotokopie, microfilm of op enige andere wijze, zonder toestemming van de uitgever of de opdrachtgever.
Dordrecht, september 2021 – aangepast in juli 2023
Inhoud
Samenvatting
4
1
Inleiding
5
2
Gebiedsbeschrijving
6
3
Wettelijk kader
9
4
Methode
15
5
Resultaten
17
6
Effecten, verplichtingen en aanbevelingen
21
Referenties Bijlagen: Bijlage 1: Beschermde soorten Wet natuurbescherming Bijlage 2: Vleermuizen en ruimtelijke ingrepen Bijlage 3: Vogels en ruimtelijke ingrepen Bijlage 4: Schetsontwerp van het toekomstige bezoekerscentrum Bijlage 5: NDFF verspreidingskaarten
26
Samenvatting Onderstaande tabel geeft de conclusies uit voorliggend rapport weer. Voor de volledigheid en om een verkeerde interpretatie te voorkomen, dient ook hoofdstuk 6 (effecten, verplichtingen en aanbevelingen) gelezen te worden. Soortgroep
Effecten beschermde soorten
Verplichtingen en aanbevelingen
Vleermuizen
Mogelijke verstoring van foeragerende en verblijvende
Controleren op geschiktheid van de aangetroffen spechtengaten.
vleermuizen.
Zorgplicht.
Vogels vaste Verblijfplaats
Verstoring niet essentiële leefomgeving Sperwer.
Zorgplicht.
(algemene)
Mogelijke verstoring broedsels
Werken buiten het broedseizoen
broedvogels
wanneer gewerkt wordt in het broedseizoen.
(maart t/m augustus); Zorgplicht
Grondgebonden
Verstoring
Zorgplicht.
zoogdieren
functionele marterachtigen
niet essentiële leefomgeving en de
Eekhoorn. Herpetofauna
Mogelijke
verstoring
van
Aanvullend
onderzoek
individuen en de functionele
herpetoplaten is benodigd;
leefomgeving Levendbarende hagedis.
Zorgplicht.
Gebiedsbescherming Houtsopstanden
Geen meldingsplicht.
met
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom
1.
Inleiding De Stichting bezoekerscentrum erevelden Bergen op Zoom heeft het voornemen om een bezoekerscentrum te vestigen voor de twee militaire erevelden aan de Ruytershoveweg te Bergen op Zoom (provincie Noord-Brabant) (figuur 1 en bijlage 4). Door de voorgenomen plannen zal er een stuk bos verloren gaan. Deze werkzaamheden kunnen van invloed zijn op de aanwezige beschermde flora en fauna in het plangebied. In het kader van de Wet natuurbescherming dient hiervoor daarom eerst een quickscan (en mogelijk aanvullend onderzoek) naar de aanwezigheid van beschermde natuurwaarden plaats te vinden en moet een beoordeling van de effecten op deze natuurwaarden gemaakt worden, inclusief maatregelen om eventuele schade en verstoring te verzachten en er zorg voor te dragen dat de functionaliteit van het gebied voor aanwezige beschermde soorten gewaarborgd blijft. Stichting bezoekerscentrum erevelden Bergen op Zoom heeft het NatuurWetenschappelijk Centrum (NWC) gevraagd een quickscan flora en fauna uit te voeren op deze locatie en om te adviseren omtrent de relevante natuurwetgeving.
Figuur 1: Impressie toekomstig bezoekerscentrum erevelden Bergen op Zoom. Bron: Stichting bezoekerscentrum erevelden Bergen op Zoom.
5
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom
2.
Gebiedsbeschrijving en beschermde gebieden Gebiedsbeschrijving Het plangebied bevindt zich in het oostelijk buitengebied van de gemeente Bergen op Zoom (figuren 2 en 3). Het plangebied bestaat in zijn geheel uit een stuk vrij open bos op zandgrond waar overwegend bomen als dennen, eiken en berken groeien. Wat betreft ondergroei is vegetatie als braam, hulst en varens aanwezig. Er bevindt zich geen bebouwing binnen het plangebied. Het gebied ten noorden en ten zuiden van de locatie is ook bebost gebied. De Rijksweg A58 bevindt zich op korte afstand ten zuiden van het plangebied. Het plangebied is gelegen tussen beide erevelden en boven de kenmerkende groene zone in de vorm van een sleutelgat. Langs de noordelijke grens van het plangebied loopt een landweg die uitkomt op de Gareelweg ten westen van het plangebied. Tijdens het veldbezoek in 2023 bleek het plangebied onveranderd. Het plangebied bestaat nog steeds uit zandgrond met dennenbos, bramen en rododendron en ten zuiden van het plangebied, het sleutelgat, zijn oude beuken aanwezig. Voorgenomen plannen De Stichting bezoekerscentrum erevelden Bergen op Zoom is voornemens een nieuw bezoekerscentrum op te richten in het plangebied. Om dit bezoekerscentrum te realiseren zullen bomen in het plangebied gekapt en vegetatie verwijderd worden.
Naar verwachting zal 500 m2 aan areaal vrij moeten worden gemaakt voor de aanleg van het bezoekerscentrum (Emphasis, 2020). Een schetsontwerp van het bezoekerscentrum is weergegeven in bijlage 4.
Figuur 2: Globale ligging van het plangebied (rood omlijnd) in de omgeving.
6
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom
Figuur 3: Ligging van het plangebied (rood omlijnd).
Foto 1: Impressie van het plangebied.
7
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom
Beschermde gebieden Het plangebied bevindt zich op ongeveer 160 meter afstand van Natura 2000-gebied ‘Brabantse Wal’ (figuur 4). Vanwege de veranderende situatie worden er mogelijk (significant) nadelige effecten verwacht op de aangewezen habitattypen, soorten en instandhoudingsdoelstellingen van dit Natura 2000-gebied bij uitvoering van de geplande werkzaamheden, zoals verzuring en/of vermesting door N-depositie uit de lucht. Mogelijk is een AERIUS-berekening nodig, deze berekening is niet meegenomen in onderhavige rapportage. Het plangebied is gelegen binnen het Natuurnetwerk Nederland (NNN) (figuur 4). Het beheertype van dit gebied binnen het Natuur Netwerk Brabant is N16.03: Droog bos met productie. In het concept bestemmingsplan staat aangegeven dat deze dennen geen bijzondere waarde voor het gebied hebben en de ondergrond bestaat uit bosgrond zonder bijzondere beplanting. Er wordt gesproken over compensatie in de vorm van de aanleg en verstrekking van de zogenaamde Kraggeloop (8000 m2) (Toelichting bestemmingsplan - Bezoekerscentrum Ruytershoveweg). Omdat het plangebied gelegen is binnen het Natuur Netwerk Nederland en de voorgenomen plannen mogelijk effecten hebben op het NNN zal er een toetsing aan de wet- en regelgeving omtrent het NNN moeten worden uitgevoerd.
Figuur 4: Ligging van het plangebied (rood omlijnd) ten opzichte van het Natuur Netwerk Nederland (groen gearceerd). Bron: Provincie Noord-Brabant
8
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom
3.
Wettelijk kader In Nederland is de bescherming van belangrijke natuurwaarden vanaf 2017 wettelijk vastgelegd in de Wet natuurbescherming (Wnb). Het gaat hierbij zowel om bescherming van soorten als bescherming van gebieden. Onderzoek in het kader van de Wet natuurbescherming De provincies zijn sinds 1 januari 2017 verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet natuurbescherming en dus ook voor ontheffingsaanvragen. Om een ontheffingsaanvraag in behandeling te nemen, dient het onderzoek aan goedgekeurde voorwaarden (o.a. ten aanzien van methode, intensiteit, periode, tijd tussen onderzoeksmomenten) te voldoen. Slechts als het onderzoek volgens deze voorwaarden uitgevoerd is, kan volgens de wetgever een goed onderbouwde uitspraak gedaan worden over; - de aanwezigheid van beschermde soorten; - de functie van een gebied of onderdelen binnen een gebied voor deze beschermde soorten; - het belang van een gebied of onderdelen binnen een gebied voor aanwezige beschermde soorten; - de effecten van plannen op deze soorten; - de keuze voor te nemen (mitigerende- en/of compenserende) maatregelen. De voorwaarden waaraan onderzoek moet voldoen, staan beschreven in de kennisdocumenten die in opdracht van de wetgever door BIJ12 opgesteld zijn en de inventarisatieprotocollen van het Netwerk Groene Bureaus.
Onderzoeken die niet volgens deze voorwaarden uitgevoerd zijn, kunnen volgens het bevoegd gezag geen basis en onderbouwing vormen van ontheffingsaanvragen en aanvragen zullen om die reden afgewezen worden. Het NWC is aangesloten bij het Netwerk Groene Bureaus en werkt volgens bovengenoemde kennisdocumenten en inventarisatieprotocollen. Soortbescherming Voor dier- en plantensoorten zijn in de Wnb een aantal verbodsbepalingen opgenomen, waarvan vooral de artikelen 3.1, 3.5 en 3.10 belangrijk zijn in het kader van flora- en faunaonderzoek bij onder andere ruimtelijke ontwikkelingen (tekstvak 1). De verbodsbepalingen uit de artikelen gelden overal in Nederland, ongeacht het type of de omvang van de werkzaamheden of activiteiten die uitgevoerd worden. De bepalingen uit de Wnb kunnen daarom van invloed zijn op ruimtelijke ingrepen, zoals het aanleggen van infrastructuur, het slopen en realiseren van bebouwing, het uitbreiden van industriegebieden en het kappen van bomen. Ook bij het opstellen of herzien van bestemmingsplannen zijn de bepalingen uit de Wnb van belang. In het kader van het
9
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom
zorgvuldigheidsbeginsel en het voorzorgsbeginsel (Algemene Wet Bestuursrecht) dient bij het opstellen en herzien van bestemmingsplannen en bij (ruimtelijke) activiteiten een toetsing aan de Wnb plaats te vinden. Deze toetsing moet de volgende onderdelen bevatten: - Een inventarisatie van het voorkomen van wettelijk beschermde dier- en plantensoorten in het plangebied en binnen de invloedssfeer van de activiteit; - Een inventarisatie en beoordeling van (significant) nadelige effecten als gevolg van de activiteit, op beschermde soorten die binnen het plangebied en/of binnen de invloedssfeer van de activiteit aanwezig zijn; - Indien nodig een opname van maatregelen die de negatieve effecten op de beschermde soorten en hun leefgebieden mitigeren en/of compenseren. De Wnb kent drie categorieën van beschermde soorten die ook terug te vinden zijn in de artikelen met verbodsbepalingen: alle vogels uit de Europese Vogelrichtlijn (artikel 3.1), alle soorten die in de Europese Habitatrichtlijn vermeld worden (artikel 3.5) en “overige soorten” (artikel 3.10) die alleen op nationaal niveau beschermd worden. Provincies mogen afwijken van de lijst met “overige soorten” door vrijstelling te verlenen voor bepaalde soorten. Hierdoor kan deze lijst per provincie verschillen. Een overzicht van alle beschermde soorten is te vinden in bijlage 1.
Soorten Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn Wanneer één of meerdere verbodsbepalingen uit artikel 3.1 en/of artikel 3.5 Wnb overtreden worden door de voorgenomen activiteit, dient een ontheffing aangevraagd te worden bij de provincie waarin de activiteit plaatsvindt. Een ontheffing voor het overtreden van verbodsbepalingen wordt voor soorten uit de Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn alleen verleend wanneer voldaan wordt aan elk van de volgende voorwaarden: - Er bestaat geen andere bevredigende oplossing; - Zij is nodig: a) In het belang van de volksgezondheid of de openbare veiligheid; of b) In het belang van een dwingende reden van groot openbaar belang; of c) In het belang van de veiligheid van het luchtverkeer; - Er wordt geen afbreuk gedaan aan het streven de populaties van de betrokken soort in hun natuurlijke verspreidingsgebied in een gunstige staat van instandhouding te laten voortbestaan.
Voor vogels kan echter geen beroep gedaan worden op belang b “dwingende reden van groot openbaar belang”. Wanneer overtreding van de verbodsbepalingen voorkomen kan worden door het treffen van mitigerende maatregelen, is het aanvragen van een ontheffing niet nodig. Wel kan in dergelijke gevallen toch ontheffing aangevraagd worden om de te treffen maatregelen
10
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom
goed te laten keuren. Indien het bevoegd gezag de maatregelen goedkeurt, wordt door hen een “positieve afwijzing” afgegeven. Tekstvak 1: Verbodsbepalingen Wet natuurbescherming
Artikelen 3.1, 3.5 en 3.10 Wet natuurbescherming: Artikel 3.1 1. Het is verboden opzettelijk van nature in Nederland in het wild levende vogels van soorten als bedoeld in artikel 1 van de Vogelrichtlijn te doden of te vangen. 2. Het is verboden opzettelijk nesten, rustplaatsen en eieren van vogels als bedoeld in het eerste lid te vernielen of te beschadigen, of nesten van vogels weg te nemen. 3. Het is verboden eieren van vogels als bedoeld in het eerste lid te rapen en deze onder zich te hebben. 4. Het is verboden vogels als bedoeld in het eerste lid opzettelijk te storen. Artikel 3.5 1. Het is verboden in het wild levende dieren van soorten, genoemd in bijlage IV bij de Habitatrichtlijn, bijlage II bij het Verdrag van Bern of bijlage I bij het Verdrag van Bonn, in hun natuurlijke verspreidingsgebied opzettelijk te doden of te vangen. 2. Het is verboden dieren als bedoeld in het eerste lid opzettelijk te verstoren. 3. Het is verboden eieren van de dieren als bedoeld in het eerste lid in de natuur opzettelijk te vernielen of te rapen. 4. Het is verboden de voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van dieren als bedoeld in het eerste lid te beschadigen of te vernielen. 5.
Het is verboden planten van soorten, genoemd in bijlage IV bij de Habitatrichtlijn of bijdrage I bij het Verdrag van Bern, in hun natuurlijke verspreidingsgebied opzettelijk te plukken en te verzamelen of af te snijden, te ontwortelen of te vernielen. Artikel 3.10 1. Het is verboden: a) In het wild levende zoogdieren, amfibieën, reptielen, vissen, dagvlinders, libellen en kevers van de soorten genoemd in de bijlage, onderdeel A bij deze wet, opzettelijk te doden of te vangen; b) De vaste voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van dieren als bedoeld in onderdeel a opzettelijk te beschadigen of te vernielen; c) Vaatplanten van de soorten, genoemd in de bijlage, onderdeel B bij deze wet, in hun natuurlijke verspreidingsgebied opzettelijk te plukken en te verzamelen, af te snijden, te ontwortelen of te vernielen.
Bij de aanvraag van een ontheffing in het kader van de Wnb zijn een activiteitenplan en, in sommige gevallen, een compensatieplan noodzakelijk. Hierin staan de bevindingen uit de flora- en faunatoets vermeld en worden maatregelen beschreven die uitgevoerd zullen worden om ervoor te zorgen dat de nadelige effecten op beschermde plant- en
11
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom
diersoorten in en binnen de invloedssfeer van de activiteit zoveel mogelijk voorkomen, dan wel beperkt worden. Overige soorten Voor de soorten uit deze categorie geldt een vrijstelling van de verbodsbepalingen uit artikel 3.10 mits een door het ministerie van EZ goedgekeurde gedragscode van toepassing is op de activiteit. Indien aantoonbaar gewerkt kan worden volgens een dergelijke gedragscode, hoeft geen ontheffing aangevraagd te worden voor het overtreden van één of meerdere verbodsbepalingen uit artikel 3.10 van de Wnb. Indien er geen goedgekeurde gedragscode van toepassing is op de activiteit of het niet mogelijk is om volgens een dergelijke gedragscode te werken, dient bij overtreding van verbodsbepalingen wel een ontheffing aangevraagd te worden. De ontheffing kan voor deze soorten echter op grond van meer belangen verleend worden dan het geval is voor de Vogel- en Habitatrichtlijnsoorten. Zorgplicht Tenslotte geldt voor alle plant- en diersoorten (ook de onbeschermde) de zorgplicht uit artikel 1.11 van de Wet natuurbescherming. Deze houdt in dat mogelijke nadelige gevolgen voor planten en dieren, voor zover redelijk, zoveel mogelijk vermeden moeten worden. Gebiedsbescherming Bescherming van natuurgebieden en hun bijzondere natuurwaarden vindt onder de Wet natuurbescherming plaats via (Europese) Natura 2000-gebieden.
De Wet natuurbescherming regelt de bescherming van specifieke natuurwaarden in gebieden die in het kader van de Europese Vogel- en -Habitatrichtlijn aangewezen en/of aangemeld zijn als speciale beschermingszone (Natura 2000-gebieden). Voor deze beschermde gebieden zijn aanwijzingsbesluiten opgesteld waarin beschreven staat voor welke (natuurlijke) habitats en dier- en plantensoorten het gebied aangewezen is. Voor deze kwalificerende waarden zijn instandhoudingsdoelen opgesteld. Projecten, plannen en andere handelingen die nadelige effecten hebben op één of meerdere instandhoudingsdoelstellingen van een Natura 2000-gebied, zijn vergunningplicht of moeten de goedkeuring, een “bestuurlijk oordeel”, van het bevoegd gezag hebben (in veel gevallen zijn dit Gedeputeerde Staten en in andere gevallen is dit de minister van Economische Zaken). Zij oordelen dan dat een vergunning niet nodig is. Of deze goedkeuring wordt gegeven, is afhankelijk van de uitkomst van de zogenaamde habitattoets. Uit de habitattoets kunnen drie mogelijkheden volgen: - Er is zeker geen nadelig effect. In dit geval is er geen vergunning nodig in het kader van de Wet natuurbescherming; - Er is sprake van een nadelig effect in de vorm van verstoring, maar dit is niet significant en er is geen sprake van verslechtering van aangewezen habitats. Hieruit
12
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom
volgt dat een vergunningaanvraag niet aan de orde is. Wel is een bestuurlijk oordeel van het bevoegd gezag nodig; - Er is sprake van een mogelijk significant nadelig effect in de vorm van verstoring en/of er is sprake van verslechtering van aangewezen habitats. In dit geval dient een passende beoordeling opgesteld te worden en is een vergunning nodig. Een ‘passende beoordeling’ is een rapport waarin (de zo exact mogelijke omvang van) de effecten, afzonderlijk of in combinatie met andere activiteiten, van een plan, project of handeling op een Natura 2000-gebied beschreven staan. Deze nadelige effecten worden in relatie tot de instandhoudingsdoelen bepaald. Indien uit de passende beoordeling volgt dat er significant nadelige gevolgen op zullen treden, moeten de plannen getoetst worden aan de zogenaamde ADC-criteria; 1. Zijn er Alternatieven? 2. Is er sprake van een Dwingende reden van groot openbaar belang? 3. Zijn er Compenserende maatregelen voorzien? Wanneer er een alternatief bestaat voor de voorgenomen plannen dat niet tot significant nadelige effecten op instandhoudingsdoelstellingen leidt, moet dit alternatief gekozen worden. De ecologische belangen hebben in dit geval voorrang op de economische belangen.
Wanneer er geen alternatieven voorhanden zijn, er sprake is van een dwingende reden van groot openbaar belang en/of er voldoende compenserende maatregelen getroffen worden, kan vergunning voor de voorgenomen plannen verleend worden. Natuurnetwerk Nederland (NNN) Het Natuurnetwerk Nederland (voorheen Ecologische Hoofdstructuur) is een Nederlands netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden. De provincies zijn verantwoordelijk voor de begrenzing en de ontwikkeling van dit Natuurnetwerk. De bescherming van het Natuurnetwerk is opgenomen in de Verordening Ruimte van de desbetreffende provincie en valt hiermee buiten de Wet natuurbescherming. Natuurwaarden van het NNN worden afgemeten aan doelsoorten. Het is belangrijk dat verlies van en winst aan belangrijke natuurwaarden hieraan worden afgemeten. Ruimtelijke ingrepen moeten vooraf worden getoetst op hun effect op het areaal, de samenhang en de kwaliteit van het NNN. Ingrepen die geen significant negatief effect op wezenlijke kenmerken en waarden van het NNN hebben, kunnen in principe doorgang vinden. Als echter het tegenovergestelde geldt, hangt doorgang van de plannen onder meer af van het belang van de plannen en van de mogelijkheden voor mitigatie en compensatie. Hierbij geldt het 'Nee, tenzij-regime'. Per saldo dient de kwaliteit en/of kwantiteit van het NNN te verbeteren.
Waar Natura 2000-gebieden met het NNN overlappen, blijft ook het NNN-regime gelden.
13
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom
Houtopstanden Het is verboden een houtopstand geheel of gedeeltelijk te vellen of te doen vellen, met uitzondering van het periodiek vellen van griend- of hakhout, zonder voorafgaande melding daarvan bij gedeputeerde staten. houtopstand: zelfstandige eenheid van bomen, boomvormers, struiken, hakhout of griend, die: a. een oppervlakte grond beslaat van tien are (1000 m2) of meer, of b. bestaat uit een rijbeplanting die meer dan twintig bomen omvat, gerekend over het totaal aantal rijen; Er zijn uitzonderingen: a. houtopstanden binnen de bij besluit van de gemeenteraad vastgestelde grenzen van de bebouwde kom; b. houtopstanden op erven of in tuinen; c. fruitbomen en windschermen om boomgaarden; d. naaldbomen, kennelijk bedoeld om te dienen als kerstbomen, indien niet ouder dan twintig jaar; e. kweekgoed; f. uit populieren of wilgen bestaande: i. wegbeplantingen; ii. beplantingen langs waterwegen, en iii. eenrijige beplantingen langs landbouwgronden; g. het dunnen van een houtopstand; h. uit populieren, wilgen, essen of elzen bestaande beplantingen die kennelijk zijn bedoeld voor de productie van houtige biomassa, indien zij: i. ten minste eens per tien jaar worden geoogst; ii. bestaan uit minstens tienduizend stoven per hectare per beplantingseenheid, zijnde een aaneengesloten beplanting die niet wordt doorsneden door onbeplante stroken breder dan twee meter, en iii.
zijn aangelegd na 1 januari 2013.
14
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom
4.
Methode In het kader van de Wet natuurbescherming is een quickscan flora en fauna uitgevoerd. Deze quickscan bestond uit een literatuuronderzoek en een veldbezoek. Voor het literatuuronderzoek is gebruikgemaakt van verspreidingsgegevens van soorten verzameld door de verschillende soortenorganisaties. Op basis van het literatuuronderzoek is o.a. bepaald voor welke soortgroepen de aanwezigheid en/of de geschiktheid van het plangebied onderzocht diende te worden. Tijdens de quickscan is daarom specifiek rekening gehouden met de mogelijke aanwezigheid vleermuizen vogels met een vaste verblijfplaats, grondgebonden zoogdieren, reptielen, amfibieën en vaatplanten. Het plangebied vormt geen geschikt leefgebied voor beschermde dagvlinders omdat de bodem te voedselrijk is om als biotoop voor de waardplanten van deze vlindersoorten te kunnen dienen. Bovendien komen de meeste beschermde vlindersoorten op slechts een aantal locaties in Nederland voor (voornamelijk natuurgebieden). Om deze redenen is deze soortgroep buiten beschouwing van de quickscan gelaten. Het veldbezoek is op 29 oktober 2020 uitgevoerd door medewerkers van het NWC. De temperatuur tijdens het veldbezoek bedroeg 12 °C, er was dichte bewolking en de windkracht was 3 Bft.
Op 1 december 2020 heeft een tweede veldbezoek plaatsgevonden, nadat de geplande locatie van het bezoekerscentrum in het veld was uitgezet, om te beoordelen welke (eerder waargenomen) natuurwaarden als gevolg van de voorgenomen plannen dreigen te verdwijnen danwel een deel van het leefgebied verloren zien gaan. De temperatuur tijdens het veldbezoek bedroeg 9 °C, het was geheel bewolkt en de windkracht was 3 Bft. Omdat de veldresultaten in 2023 bijna drie jaar oud zijn en de plannen nog niet zijn uitgevoerd is op 25 juli 2023 een nieuw veldbezoek uitgevoerd om te beoordelen of de situatie reeds veranderd is en of het plangebied geschikter/ongeschikter is geworden voor hieronder genoemde soortgroepen. De temperatuur tijdens het veldbezoek bedroeg 21 °C, het was half bewolkt en de windkracht was 1 Bft. Vleermuizen Alle vleermuissoorten worden beschermd door de Wet natuurbescherming. Het plangebied is daarom beoordeeld op de mogelijke waarde voor vleermuizen. Hierbij is beoordeeld in hoeverre de bomen binnen het plangebied geschikt zijn als verblijfplaats voor vleermuizen. Er is onder andere gelet op de aanwezigheid en de kenmerken van holtes in de bomen. Ook is gelet op sporen van vleermuizen, zoals keuteltjes, afgebeten insectenvleugels en aanwezigheid van meststrepen bij eventuele invliegopeningen.
Daarnaast is er tijdens het veldbezoek beoordeeld of er in en in de directe omgeving van het plangebied potentieel belangrijke vliegroutes en/of foerageergebied aanwezig zijn, zoals bomenrijen, andere groene, lijnvormige landschapselementen, en kleinschalige weilanden en andere half open gebieden. Hierbij is tevens gelet op het aanbod van geschikt foerageergebied in en in de omgeving van het plangebied.
15
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom
Vogels met een vaste verblijfplaats Vogels met een vaste verblijfplaats worden jaarrond beschermd door de Wet natuurbescherming. Dit geldt ook voor hun functionele leefomgeving (bijlage 3). Voorbeelden van deze soorten zijn de Buizerd (Buteo buteo) en de Sperwer (Accipiter nisus). Tijdens de quickscan is het plangebied onderzocht op de aanwezigheid van verblijfplaatsen van vogels met een vaste verblijfplaats en is bepaald welke gevolgen de voorgenomen plannen voor deze vogels met zich meebrengen (zoals verstoring door geluid). Er is onder meer gelet op sporen (braakballen, veren, uitwerpselen, etc.), nesten (o.a. oude kraaiennesten) en waarnemingen van de betreffende vogelsoorten (geluid/zicht/territorium indicerend gedrag). Tevens is bekeken of het plangebied een significant onderdeel zou kunnen zijn van de functionele leefomgeving van een vogelsoort met een vaste verblijfplaats. Grondgebonden zoogdieren Tijdens het veldbezoek is beoordeeld in hoeverre het plangebied geschikt leefgebied vormt voor strikt beschermde marterachtigen en andere beschermde grondgebonden zoogdieren. Hierbij is onder andere gelet op de aanwezigheid van sporen van deze soorten, holtes in de bomen en bebouwing, holen, burchten en de aanwezigheid van functionele leefomgeving voor de Boommarter (Martes martes), Steenmarter (Martes foina), Bunzing (Mustela putorius) en Eekhoorn (Sciurus vulgaris).
Reptielen Tijdens het veldbezoek zal worden beoordeeld in hoeverre het plangebied geschikt leefgebied vormt voor beschermde reptielen. De Levendbarende hagedis (Zootoca vivipara) komt volgens de verspreidingskaarten in de omgeving van het plangebied voor (bijlage 5). Er wordt onder andere gelet op de aanwezigheid van geschikt voortplantingswater, en/of schuilplaatsen in de vorm van stenen, stukken hout of holen. Amfibieën Tijdens het veldbezoek zal worden beoordeeld in hoeverre het plangebied geschikt leefgebied vormt voor beschermde amfibieën. De Alpenwatersalamander (Ichthyosaura alpestris), Boomkikker (Hyla arborea), Poelkikker (Pelophylax lessonae), Vinpootsalamander (Lissotriton helveticus) en Rugstreeppad (Epidalea calamita) zijn eerder, volgens de verspreidingskaarten, binnen enkele kilometers waargenomen (bijlage 5). Er wordt onder andere gelet op de aanwezigheid van geschikt voortplantingswater, een zandige, goed vergraafbare bodem, een pioniersvegetatie, een goed ontwikkelde onderwatervegetatie. Vaatplanten Ook zal er gelet worden op de aanwezigheid van en geschiktheid van het gebied voor beschermde soorten vaatplanten.
16
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom
5.
Resultaten Vleermuizen In het plangebied staan drie grove dennen (Pinus sylvestris) waarin meerdere spechtengaten aanwezig zijn (figuur 5; 81.718-390.996; 81.693-391003; 81.665390.997). Deze spechtengaten kunnen in potentie worden benut door soorten als de Ruige dwergvleermuis (Pipistrelllus nathusii) en de Watervleermuis (Myotis daubentonii) als verblijfplaats, met name wanneer deze holtes omhoog zijn uitgerot. Overigens werd op een van deze bomen een Grote bonte specht waargenomen (81.718-390.996), wat indiceert dat het recent gemaakte gaten betreft. Dit kon gedurende het veldbezoek niet worden gecontroleerd aangezien deze spechtengaten te hoog in de boom zaten om deze nader te inspecteren. Hierdoor kan de aanwezigheid van verblijfplaatsen van boombewonende vleermuizen niet met zekerheid worden uitgesloten. Tijdens het veldbezoek in 2023 is er op nieuw naar vleermuisgeschikte holten en gaten in bomen gezocht. Binnen het plangebied zijn er geen andere bomen met geschikte holten aangetroffen. In de beuken van het ‘sleutelgat’, buiten het plangebied, zijn wel spechtengaten aangetroffen (81.682-390.930; 81.696-390.933; 81.731-390.904 en 81.736-390.876).
Door de aanwezigheid van de bomen, struwelen en ruigtes vormt het plangebied geschikt foerageergebied (foto 3) voor soorten als de Gewone dwergvleermuis (Pipistrellus pipistrellus) en de Ruige dwergvleermuis (Pipistrellus nathusii). Ook kunnen de bosranden van het plangebied die grenzen aan de erevelden en een landweg (noordkant) door vleermuizen worden benut als vliegroute.
Figuur 5: Locaties van de bomen met spechtengaten (rode stip) in het plangebied (rood omlijnd) ten opzichte van het geplande bezoekerscentrum (blauw omlijnd).
17
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom
Foto 2: Grove den met zes spechtengaten in het plangebied.
Vogels met een vaste verblijfplaats Het plangebied is geschikt als functionele leefomgeving voor soorten als de Sperwer (Accipiter nisus), de Buizerd (Buteo buteo) en de Bosuil (Strix aluco). De bomen in het plangebied kunnen dienen als rustplaats voor deze soorten. Tijdens het veldbezoek is een Sperwer (Accipiter nisus), middels zicht en geluid waargenomen (81.718-390.988). Ook is ten zuiden van het plangebied een nest van een kraaiachtige aangetroffen die in potentie kan dienen als Sperwerhorst. Binnen het plangebied zijn geen bomen met nesten van vogelsoorten met een vaste verblijfplaats aangetroffen, behalve de Grote bonte specht (Dendrocopos major). Gedurende het veldbezoek is geen activiteit nabij het kraaien/eksternest waargenomen. Door de afwezigheid van bebouwing is het plangebied niet geschikt als nestplaats voor soorten zoals de Huismus (Passer domesticus) of de Gierzwaluw (Apus apus). Tijdens het veldbezoek zijn ook geen huismussen gezien of gehoord. Grondgebonden zoogdieren Tijdens het veldbezoek zijn in en nabij het plangebied geen holen aangetroffen van (strikt) beschermde grondgebonden zoogdiersoorten. Wel is het plangebied (en de
18
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom
omgeving), door de aanwezigheid van half open bos en (braam)struweel vegetatie geschikt als functionele leefomgeving met voldoende schuil- en foerageermogelijkheden voor soorten als de Bunzing (Mustela putorius), de Boommarter (Martes martes) en de Eekhoorn (Sciurus vulgaris). In het plangebied zijn op twee locaties vraatsporen aangetroffen van de Eekhoorn op vliegzwammen (Foto 3, p. 23; 81.703-390.948; 81.704-390.972) en ook werden aangevreten kegels van naaldbomen gevonden.
Foto 3: Vliegenzwam met sporen van Eekhoornvraat.
Reptielen Het plangebied door de aanwezigheid van zandgrond in combinatie met half open bos geschikt als functionele leefomgeving voor de Levendbarende hagedis (Zootoca vivipara). Amfibieën In het plangebied is geen oppervlaktewater aanwezig waardoor de aanwezigheid van voortplantingshabitat voor amfibieën kan worden uitgesloten. Het dichtstbijzijnde wateroppervlak bevindt zich op ongeveer 400 meter, buiten het plangebied. Door de vergraafbaarheid van de zandgrond is deze geschikt om te dienen als rustplaats voor de Rugstreeppad, maar gezien het beboste biotoop wordt deze soort niet verwacht.
Vaatplanten In het plangebied zijn geen (strikt) beschermde vaatplanten aangetroffen. Het bomenbestand van het plangebied bestaat voornamelijk uit bomen als de Amerikaanse eik (Quercus rubra), Wintereik (Quercus petraea), Grove den (Pinus sylvestris). Als ondergroei is vegetatie als Lijsterbes, Hulst, Rododendron en verschillende soorten varens aanwezig.
19
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom
Houtopstanden Wanneer buiten de bebouwde kom houtopstanden bomen of beplanting verwijderd wordt en de oppervlakte van de totale houtopstand is meer dan 10 are (1000m2), dan moet volgens de Wet natuurbescherming een melding ingediend worden. Het plangebied bevindt zich buiten de bebouwde kom. Echter zal naar verwachting 500 m2 aan areaal vrij gemaakt worden voor de aanleg van het bezoekerscentrum (Emphasis, 2020). Voor deze oppervlakte geldt geen meldingsplicht.
20
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom
6.
Effecten, verplichtingen en aanbevelingen Vleermuizen In het plangebied zijn drie grove dennen aanwezig met spechtenholtes die in potentie kunnen dienen als verblijfplaats voor boombewonende vleermuizen. Tijdens het veldbezoek kon niet worden beoordeeld of deze holtes omhoog liepen en geschikt zijn als verblijfplaats voor vleermuizen. Overigens kunnen deze bomen binnen de huidige plannen blijven staan. Bij het veldbezoek in 2023 zijn enkel spechtengaten buiten het plangebied waargenomen. Het plangebied is geschikt om te dienen als foerageergebied voor verschillende vleermuissoorten. Met name de bosranden van het plangebied zijn hiervoor geschikt en deze kunnen ook benut worden door vleermuizen als (onderdeel van een) vliegroute. Foerageergebied en vliegroutes zijn beschermd onder de Wet natuurbescherming wanneer deze van essentieel belang voor vleermuizen. Beplanting is van essentieel belang voor vleermuizen wanneer, geen geschikte alternatieve vliegroutes tussen foerageergebied en verblijfplaats(en) aanwezig zijn; wanneer geen andere element in de omgeving aanwezig is die tijdens slecht weer beschutting kan bieden; wanneer deze een gunstig microklimaat creëren rondom verblijfplaatsen; of wanneer (gedurende bepaalde seizoenen) geen ander foerageergebied in de omgeving aanwezig is (zie ook Bijlage 2).
Van alle bovengenoemde scenario’s is in dit geval geen sprake en vandaar wordt niet gesproken van essentieel foerageergebied of vliegroutes. In de directe omgeving van het plangebied zijn vergelijkbare bosranden aanwezig die door vleermuizen als foerageergebied kunnen worden benut. Daarnaast kan het worden uitgesloten dat de eventuele functionaliteit van de bosschage in het plangebied als vliegroute voor vleermuizen verloren gaat als gevolg van de geplande ingreep. De randen van de bosschage waarlangs vleermuizen navigeren blijven intact. Verplichtingen en aanbevelingen Vleermuizen en hun verblijfplaatsen zijn beschermd door de Wet natuurbescherming (artikel 3.5). De betreffende mogelijk geschikte bomen hoeven binnen de huidige plannen niet te worden gekapt. Echter kunnen verblijvende vleermuizen wel verstoord worden bij het uitvoeren van de werkzaamheden. Om zeker te zijn of vleermuizen ook daadwerkelijk kunnen verblijven in de aangetroffen spechtengaten is het mogelijk om deze te controleren op geschiktheid met behulp van een hoogwerker of een boomklimmer. Aan de hand van de uitkomst kan er passend advies gegeven worden voor de werkzaamheden rekening houdend met de aanwezigheid van vleermuizen. Vogels met een vaste verblijfplaats Er zijn geen nesten of verblijfplaatsen van vogels met een vaste verblijfplaats aangetroffen in het plangebied.
Wel is een Sperwer waargenomen boven het plangebied en kan worden gesteld dat het plangebied onderdeel uitmaakt van de functionele 21
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom
leefomgeving van de Sperwer. Iets ten zuiden van het plangebied is een nest van een kraaiachtige aangetroffen die in potentie kan worden benut door de Sperwer. Verder is het plangebied ook geschikt om te dienen als rustplaats voor de Buizerd en de Bosuil. Overigens is hier geen sprake van essentieel functioneel leefgebied aangezien soortgelijk habitat in de omgeving voldoende aanwezig is. Het kan worden uitgesloten dat het plangebied onderdeel uitmaakt van de functionele leefomgeving van de Huismus. Vanuit de Wet natuurbescherming zijn er geen andere verplichtingen dan de zorgplicht. Algemene (broed)vogels Nesten van spechten, vallen onder categorie 5 van jaarrond beschermde nesten (bijlage 3), deze zijn buiten het broedseizoen in principe niet beschermd tenzij er in de omgeving te weinig alternatieve nestgelegenheid voorhanden is. Dit is hier echter niet het geval; er blijven voldoende (oude) bomen en bospercelen in de omgeving bestaan die als leefgebied en nestplaats kunnen fungeren. Daarnaast blijven de betreffende bomen (met holten) behouden. De aanwezige vegetatie binnen het plangebied biedt broedgelegenheid voor algemene vogelsoorten. Deze nesten zijn beschermd op het moment dat ze in gebruik zijn. Door de voorgenomen groenverwijdering kan mogelijk verstoring of vernieling van legsels optreden.
Om overtredingen van de verbodsbepalingen uit de Wet natuurbescherming te voorkomen wordt geadviseerd de vegetatie buiten het broedseizoen te verwijderen. Voor het broedseizoen kan globaal de periode maart tot en met augustus worden aangehouden. Indien werkzaamheden in het broedseizoen plaatsvinden dient vóór aanvang een broedvogelinspectie uitgevoerd te worden door een ecologisch deskundige. Grondgebonden zoogdieren Tijdens de quickscan zijn geen vaste verblijfplaatsen van grondgebonden zoogdieren in het plangebied aangetroffen. Wel maakt het plangebeid onderdeel uit van de functionele leefomgeving van de Eekhoorn. Daarnaast is het plangebied geschikt om te fungeren als onderdeel van de functionele leefomgeving van marterachtigen als de Bunzing en de Boommarter. Echter is er voldoende areaal van gelijkwaardige kwaliteit in de directe omgeving van het plangebied aanwezig en vervult het plangebied geen essentiele rol voor deze soorten gezien het kleine opperevlakte. Hierdoor zijn er geen verdere verplichtingen ten aanzien van deze soortgroep behalve de zorgplicht. Herpetofauna Op basis van de quickscan worden geen beschermde amfibieen verwacht. Wel is het plangebied geschikt bevonden om te dienen als functionele leefomgeving voor de Levendbarende hagedis.
Ook op basis van de verspreidingsgegevens van deze soort kan aanwezigheid van levendbarende hagedissen niet worden uitgesloten.
22
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom
Verplichtingen en aanbevelingen Levendbarende hagedissen zijn beschermd onder artikel 3.10 van de Wet natuurbescherming. Het kan niet worden uitgesloten dat bij de geplande werkzaamheden individuen van de Levendbarende hagedis worden verstoord. Aanvullend onderzoek met behulp van herpetoplaten is benodigd in de periode tussen half april tot en met september. Deze herpetoplaten worden verspreid door het plangebied geplaatst en dienen driemaal te worden gecontroleerd, waarbij de spreiding tussen de eerste en de laatste controle minimaal een maand betreft. Houtopstanden Omdat de verwachte oppervlakte bomen die gekapt gaan worden kleiner is dan de oppervlakte voor de meldingsplicht is er geen meldingsplicht noodzakelijk. Wanneer het te kappen oppervlakte toch groter zal worden moet minstens 4 weken voor de kap een melding ingediend worden bij de Omgevingsdienst Brabant Noord. Geluidshinder en overige storingsfactoren In de nieuwe situatie bestaat de kans op verstoring door geluid en andere factoren door een toename van menselijke activiteit in en rondom het bezoekerscentrum. Hierdoor bestaat de kans dat verschillende soorten fauna in een bepaalde straal rond het bezoekerscentrum worden verstoord. Dit kan leiden tot lagere (broed)dichtheden van fauna rond het bezoekerscentrum in vergelijking met de oude situatie.
Kennis betreffende het effect van geluidshinder op Natura 2000 soorten is beperkt. Daarnaast is er geen inzicht van de effecten van geluidsverstoring op de populatie dynamiek van soorten. Van verschillende soorten vogels zijn grenswaarden in dB(A) bekend waarbij verstoring optreed. Verstoring is binnen deze onderzoeken vastgesteld door verlaagde broeddichtheden rond de bron van geluidsemissie. In tabel 1 staat een overzicht van de bepaalde grenswaarden gegeven van soorten die in het plangebied voor kunnen komen (Kleijn., 2008). Tabel 1: Te verwachten soorten in het plangebied waarvoor op wetenschappelijke betrouwbare wijze grenswaarden van verstoring door geluid zijn vastgesteld. De weergegeven grenswaarde in de tabel betreft een etmaal gemiddelde Bron: (Kleijn., 2008)
Soort
Geluidsbron
Grenswaarde in dB (A)
Verstoringsindicatie
Habitat
Boompieper
Autoweg
52
Broeddichtheden
Naaldbos
Ekster
Autoweg
46
Broeddichtheden
Loofbos
Ekster (1984)
Autoweg
52
Broeddichtheden
Loofbos
Fazant
Autoweg
53
Broeddichtheden
Loofbos
Fazant
Autoweg
40
Broeddichtheden
Loofbos
Fazant (1984)
Autoweg
38
Broeddichtheden
Loofbos
Fitis
Autoweg
39
Broeddichtheden
Loofbos
Fitis
Autoweg
38
Broeddichtheden
Loofbos
23
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom
Fitis (1984)
Autoweg
40
Broeddichtheden
Loofbos
Fitis (1986)
Autoweg
31
Broeddichtheden
Loofbos
Gaai (1986)
Autoweg
56
Broeddichtheden
Loofbos
Houtduif (1986)
Autoweg
43
Broeddichtheden
Loofbos
Houtsnip
Autoweg
56
Broeddichtheden
Loofbos
Koekoek
Autoweg
49
Broeddichtheden
Loofbos
Koekoek (1986)
Autoweg
36
Broeddichtheden
Loofbos
Winterkoning (1986)
Autoweg
47
Broeddichtheden
Loofbos
Uit de resultaten van deze studies blijkt dat grenswaarden voor verschillende soorten aanzienlijk verschillen en voor bovengenoemde soorten uiteenlopen tussen de 31 en 56 dB (A). De aangegeven grenswaarden uit tabel 1 betreffen etmaalgemiddelden. Overigens dienen de grenswaarden voorzichtig te worden geïnterpreteerd aangezien bij alle studies naast geluidshinder overige verstorende effecten niet konden worden uitgesloten. Door de realisatie van het bezoekerscentrum en de daardoor verhoogde menselijke activiteit zal het etmaalgemiddelde in dB (A) toenemen. Ter indicatie; de geluidsemissie van een normale conversatie is 60 dB(A), fluisteren is 30 dB(A) en een gillend kind is 90 dB(A). Het is moeilijk te bepalen in welke mate geluidsemissie door het nieuwe bezoekerscentrum zal toenemen. Een etmaal gemiddelde van 60dB (A) wordt in dit geval redelijk geacht. Als de afstand tot een geluidsbron verdubbeld wordt, neemt de hoeveelheid decibel af met 6 dB (Minnaert, 1939). Standaard wordt geluid op een afstand van 1 m gemeten. Op een afstand van 2 m van een gesprek van 50 dB betreft het geluidsniveau dus 44 dB. Uitgaande van deze gegevens zal een geluidsbron op een afstand van 32 meter 30 dB(A) minder luid hoorbaar zijn (tabel 2).
Bij een etmaalgemiddelde van 60 dB(A) dient dus rekening te worden gehouden met verstoring binnen een straal van 32 meter (uitgaande van de laagst vastgestelde grenswaarde van 31dB(A)). Eventuele dempende effecten zijn hierbij buiten beschouwing gelaten, overigens bieden loofbomen in de winter ook nauwelijks geluidsdemping. Tabel 2: Afname van geluidssterkte in decibels in relatie tot de afstand van de geluidsemissie bron.
Afstand in meters tot de bron van geluidsemissie 2 4 8 16 32
24
Afname dB(A) 6 12 18 24 30
Quickscan flora en fauna bezoekerscentrum erevelden te Bergen op Zoom
Spiegelende wanden Bij het nieuwe bezoekerscentrum worden volgens de huidige plannen spiegelende wanden toegepast. Grote ramen en glazen gevels kunnen risico’s vormen voor vogels, met name in een groene omgeving aangezien vogels geen verschil zien tussen een weerspiegeling van een groene omgeving en een ‘echte’ groene omgeving en is de kans op botsingen aanzienlijk. In tekstvak 2 staan te treffen maatregelen weergegeven om deze kans te verkleinen. Tekstvak 2: Te treffen maatregelen gericht op het verminderen van de doorzichtigheid en reflectie. Bron: Vogelbescherming 2021
-
Pas glasmarkering toe op grote ramen. Een fijnmazig patroon van verticale strepen werkt het best, maar ook andere fijnmazige patronen die aansluiten bij de architectuur van het gebouw zijn mogelijk. Plaats de strepen op maximaal 10 centimeter onderlinge afstand. De strepen zelf moeten minimaal 0,5 centimeter breed zijn, waarbij 2 centimeter gangbaar is.
-
Vervang reflecterende materialen waar omliggend groen in gereflecteerd wordt door matte, niet reflecterende materialen. Denk bijvoorbeeld aan mat of gezandstraald glas. Houd hierbij ook rekening met de toekomstige hoogte van de beplanting. Bestaand
-
spiegelglas kan beplakt worden met folie. Er bestaat ook glas met een voor mensen onzichtbaar UV-patroon. Veel vogels, zoals zangvogels, kunnen de UV-reflectie wel zien. De effectiviteit van dit glas hangt dus af van de vogelsoort en van de lichtomstandigheden. Kies daarom bij voorkeur zichtbare
-
markeringen. Tref de bovengenoemde maatregelen aan de buitenzijde van de ramen. Lamellen of jaloezieën aan de binnenkant vormen geen alternatief. Deze voorkomen de reflectie niet en zijn niet permanent aanwezig.
Conclusies Gebiedsbescherming Natura 2000 en NNN/NNB Voor de gebiedsbescherming van het NNN-gebied en het Natura 2000 gebied waar het plangebied onder valt en wat vlak naast het plangebied gelegen is zijn stikstof, geluidsoverlast en de spiegelende wanden. Om inzicht te krijgen in de toe- of afname van de stikstofdepositie in het nabijgelegen Natura 2000 gebied dient een AERIUS berekening uitgevoerd te worden waarin in ieder geval de aanlegfase en gebruikersfase wordt getoetst aan de huidige situatie binnen het plangebied. Hierin is het belangrijk om de toename van verkeerbewegingen door het beoogde bezoekerscentrum goed wordt ingeschat. Om de effecten van de andere verstoringsfactoren binnen het plangebied in kaart te brengen dient een nee tenzij toets uitgevoerd worden. Dit is nodig omdat het plangebied onderdeel uitmaakt van NNN/NNB. Hierin dienen de verstoringsfactoren op het aanwezige natuurbeheertype getoetst te worden. Voor de verstoring door geluid en de spiegelende wanden dienen maatregelen genomen te worden om de verstoring zoveel mogelijk te beperken. De maatregelen in het tekstvak op pagina 25 zijn opties die uitgevoerd kunnen worden om de effecten van de wanden te verminderen. Voor de verstoring door geluid zijn meerdere mogelijkheden om deze te