Bijlage 1. Pijlervisie economie VERVALLEN
Tekst van het document
'V BERGEN OP ZOOM
İ
g* ONTWIKKELT. Ontwikkel jij mee? j
Pijlervisie Economie. Toekomstbeeld 2035 September 2024
Inhoud
Hoofdstuk 1
Kern van ons verhaal..................................................................... 5
Hoofdstuk 2
Verantwoording aanpak............................................................... 9
Hoofdstuk 3
Het economisch DNA van Bergen op Zoom................................13
Hoofdstuk 4
Trends & transities........................................................................17
Hoofdstuk 5
Toekomstbeeld..............................................................................21 5.1 De economie van Bergen op Zoom in 2035................................................... 22 5.2 Speerpunten............................................................................................................... 25
Hoofdstuk 6
Economische agenda................................................................... 37
Hoe gebruik je dit online document? Dit document bevat een aantal interactieve functies, namelijk: * Met de pijltjes onderaan de pagina blader je door het document. * Wil je de betekenis van een onderstreept woord weten? Klik het aan en lees de betekenis in de woordenlijst. * Wil je gelijk naar een bepaald hoofdstuk? Klik dan in de inhoudsopgave op de titel van het hoofdstuk.
2
PIJLERVISIE ECONOMIE BERGEN OP ZOOM
@ ®
TOEKOMSTBEELD 2035
3
Kern van ons verhaal
4
PIJLERVISIE ECONOMIE BERGEN OP ZOOM
INHOUDSOPGAVE
@ ®
TOEKOMSTBEELD 2035
5
Kern van ons verhaal “Het is 2035. Bergen op Zoom bruist als woon- en leefstad voor jong en oud, als verblijf- en BeLeefstad én als centrum van een nieuwe economie; de plantbased
Bergen op Zoom is een prachtige stad met
die vernieuwen en verduurzamen. Samen met
een rijke historie en veel cultuur waar met veel
de strategische ligging van onze stad zorgen
energie wordt gewerkt en waar prettig kan
zij voor een stabiele voedingsbodem voor
economy. Groene werkvormen worden gecombineerd met aantrekkelijke woningen
worden gewoond en verbleven omringd door
innovaties, voor brede welvaart voor iedereen
voor alle inwoners. We bedenken hier dingen en máken het!” ook”.
groen én blauw. Een stad met relatief veel stuwende bedrijven, bedrijven die zorgen voor
sterke elementen staan hieronder kernachtig
aanpalende werkgelegenheid en bedrijven
in een schema weergegeven:
Economische structuur Zorg
A
7.425 personen
5.294 personen
Speerpuntsectoren
Arbeidsmarkt en onderwijs
0
Economische foto
Zakelijke diensten
Industrie
Handel
in een netwerk van steden en groen. Deze
4.666 personen
Ontwikkeling beroepsbevolking 2807o
2013
m
2023
m 51.500 personen
2040*
m
Bergen op Zoom
Fysieke bedrijfsomgeving
Uitgaande pendel 17.300 personen
Woon- en leefomgeving Woonaantrekkelijkheidsindex 38e
van de 50 grootste steden in Nederland
O
Natuur
O
Historie
O
Woonomgeving
ñ
ÉAá
6 ha uitgeefbaar (1,207o van totaal)
ft
350fo werkzaam op bedrijventerreinen
van place to buy
+7.000 woningen tot 2040 750 monumenten o.a. forten, vestigingswerken, stadsschouwburg Brabantse Wal: uitgestrekt natuurgebied o.a. Bergse Heide, Zoommeer en Landgoed Lievensberg
Onderwijs
491 ha bedrijventerrein
Nederland
Ingaande pendel 15.600 personen
Creative industry
Opleidings niveau
m Hoog m Middelbaar m Laag
47.400 personen
'prognose autonome ontwikkeling
Plant-based economy
3707o
50.000 personen
4
kei
naar place to be
Bron: diverse studies, bewerkt door BCI (2024)
PIJLERVISIE ECONOMIE BERGEN OP ZOOM
0
INHOUDSOPGAVE
0 0
TOEKOMSTBEELD 2035
Gemeente
eCONQfflISOJ ĩOÍWmTSSĒĹŨ ftergen op Zoom
pijtervisie
economie
ūTOTOEWSVřDHSř1/ verb nder3
Binnen het nieuwe economische verhaal van
Hierbij horen 7 speerpunten:
Bergen op Zoom zijn strategische keuzes
Op basis van de toekomstige kansen
gemaakt, die voortvloeien uit het DNA van de
en aandachtpunten zijn de volgende
gemeente:
zeven speerpunten gemaakt, hieronder weergegeven in tekst en beeld:
Bergen op Zoom BeLeefstad Richting de toekomst toe wordt met
1. Massa rondom Plantbased Economy
Bergen op Zoom BeLeefstad een duidelijke verbinding gezocht tussen werken, wonen
2. Het bieden van ontwikkelruimte aan
en verblijven. Het voorzieningenniveau
vergroten ondernemers
(commercieel, recreatief en cultureel) moet
3. Doorontwikkeling van de Theodorushaven
daarbij aansluiten. Hierbij is cultuur een
4. Het ontwikkelen van een veelzijdige en
belangrijke drager voor de identiteit van
duurzame vrijetijdsbesteding
Bergen op Zoom en haar bezoekers.
5. Innovatief, divers en duurzaam aanbod van
Naar een ‘Nieuwe Economie’
6. Veerkrachtige arbeidsmarkt
Richting de toekomst toe zet Bergen op
7. Triple helix samenwerking als basis voor
Verantwoording aanpak
retail C&. horeca
Zoom in op economische verandering die
innovatie en arbeidsmarktgericht onderwijs
gepaard gaat met creatie van welvaart en welzijn. De gemeente stimuleert om deze reden de ontwikkeling van de ‘Nieuwe Economie’. Door ruimte te geven aan de bedrijven en organisaties die zich inzetten op het gebied van plantbased economy en de circulaire economie ontstaan er nieuwe ideeën, business cases en ontwikkelingen die de economie en leefomgeving van Bergen op Zoom ten goede komen.
8
PIJLERVISIE ECONOMIE BERGEN OP ZOOM
INHOUDSOPGAVE
@ ®
TOEKOMSTBEELD 2035
9
Verantwoording aanpak Naar een toekomstvisie 2035 Op 21 oktober 2021 heeft de gemeenteraad de Toekomstvisie 2035 (hierna: TV2035)
2 in het eerste kwartaal van 2024 omvatte
Beleidsdocument
jongerenparticipatie, straatparticipatie, een
> Actieplan Economische structuurversterking
ontwikkeling op verschillende thema’s. Alles met als ambitie: Bergen op Zoom als
inspiratiemiddag en verschillende bedrijfs
> MJP 2019-2021 NV Aangenaam
verbindende, duurzame BeLeefstad aan de Schelde. Een plek waar mensen graag wonen
bezoeken.
>
vastgesteld. Het betreft een overkoepelende visie, waarbij is ingezet op duurzame
Nota integraal bedrijventerrein beleid 2013-2025
y Transformatie bedrijvenpark Lage Meren/Meilust
en werken met goede, lokale en regionale (zorg)voorzieningen en verbindingen. Een stad
Voor de onderbouwing is gebruikt
> Strategische visie Theodorushaven 2009
waar je je geld kunt verdienen en uitgeven, waar het leven goed is.
gemaakt van lokale en regionale gegevens,
>
Detailhandelsstructuurvisie 2016
gemeentelijke (beleids)documenten en
>
Nota horecabeleid Bergen op Zoom
(markt)onderzoeken. Voorbeelden hiervan
> Startfoto lokale economie
zijn de Economische Barometer 2022,
> Actieplan Biobased economy
Visie Dienstverlening, Toekomstbeeld
y Visie duurzame ontwikkeling BoZ
Binnenstad, Concept onderzoeks-rapport
>
Nota detailhandel
haven, Marktonderzoek Bedrijventerreinen,
> Toekomstvisie VVV Brabantse Wal
In het Bestuursakkoord 2022-2026 ‘Samen
De Pijlervisie economie heeft ook samenhang
Economische Agenda West-Brabant, Aanpak
>
Bergen verzetten’ is aangegeven dat in
met de andere Pijlervisies. Samen met de
circulaire regio en Locatiestudie Wonen
> Afvalstoffenbeleidsplan
deze betreffende bestuursperiode het
Omgevingsvisie vormt de Pijlervisie voor het
C& Werken. Bij het opstellen van de visie is
toekomstperspectief van de gemeente
fysieke domein het kader voor toekomstige
adviesbureau Buck Consultants International
concreter wordt gemaakt en wordt vertaald
ruimtelijk-economische ontwikkelingen
uit Nijmegen ingeschakeld om de gemeente
naar tactisch en vervolgens operationeel
binnen de gemeente. Daarnaast heeft de
hierin te assisteren.
beleid. Het opstellen van pijlervisies voor
Pijlervisie economie een paraplu-functie.
vier belangrijke thema’s zijn daarvoor de
In de toekomst kan de Pijlervisie economie
eerste stap, het gaat hierbij om de pijler Omgevingsvisie, pijler economie, pijler sociaal C&. veilig en pijler dienstverlening.
Nota toeristisch beleid Brabantse Wal
De marktverordening, vastgesteld op 9 april 2024, blijft van kracht. Hetzelfde geldt voor
Vervolg
de Visie binnenstad. De Visie binnenstad
op onderdelen nader worden uitgewerkt.
De Pijlervisie economie brengt focus aan binnen
is vastgesteld op 2 februari 2023. De
Hierbij kan worden gedacht aan bijvoorbeeld
het ruimtelijk-economische aandachtsgebied
beleidsregels binnenstad BoZ zijn door het
programma’s en concrete plannen/projecten.
en fungeert daarmee als richtinggevend
college vastgesteld op 28 maart 2023. Ook
De Visie binnenstad en de Visie buitengebied
kader voor het ruimtelijk-economische beleid
deze beleidsregels blijven van kracht. Door de vaststelling van de Visie binnenstad en de
Met het opstellen van deze Pijlervisie economie
zijn hiervan voorbeelden. De trajecten zijn
van de gemeente Bergen op Zoom en de
worden de economische koers, richting en
vooruitlopend op de Pijlervisie economie
samenwerking binnen en buiten de gemeente.
beleidsregels binnen-stad in 2023 zijn destijds
ambities uit de TV2035 nader uitgewerkt. De
in gang gezet en inmiddels (grotendeels)
Dit wordt nader uitgewerkt in programma’s en
al diverse beleidsstukken ten aanzien van de
gemeente Bergen op Zoom heeft binnen het
afgerond.
projecten zoals opgenomen in de economische
binnenstad ingetrokken.
agenda (hoofdstuk 6 van deze pijlervisie).
ruimtelijk-economische aandachtsgebied tot
s
stakeholderbijeenkom-sten. Participatieronde
op heden veelal versnipperd én verouderd
Wijze van totstandkoming
be-leid. Een integrale aanpak ontbreekt,
De Pijlervisie economie is een visiedocument
Als gevolg van de vaststelling en
na vaststelling van de Pijlervisie economie de
waardoor het risico bestaat op langlopende
op hoofdlijnen dat tot stand is gekomen
inwerkingtreding van de Pijlervisie economie
volgende beleidsdocumenten:
Voor het aandachtsgebied economie gelden
processen en ad hoc besluitvorming. Door
met inbreng van stakeholders en de brede
komen de volgende beleidsdocumenten te
het opstellen van deze Pijlervisie wordt op
omgeving via een intensief participatietraject
vervallen:
hoofdlijnen hel-derheid verschaft aan inwoners,
bestaande uit twee ronden. Participatieronde 1
> Visie binnenstad
bedrijven, partners, de ambtelijke organisatie
heeft plaatsgevonden in de maanden augustus
> Beleidsregels binnenstad BoZ
en de ge-meenteraad. Tegelijkertijd biedt
t/m oktober 2023. Onderdeel van deze
y Marktverordening 2024
de Pijlervisie economie handvatten voor
participatieronde waren diepte-interviews
initiatiefnemers om te komen met nieuwe
met vijftien organisaties (kennisinstellingen,
plannen. Zodoende kan een positieve bijdrage
bedrijven, brancheverenigingen en regionale
worden geleverd aan maatschappelijke en
clusterorgani-saties), enquêtes met
economische effecten.
ondernemers en het burgerpanel en meerdere
PIJLERVISIE ECONOMIE BERGEN OP ZOOM
0
INHOUDSOPGAVE
0 0
> Pijlervisie economie
TOEKOMSTBEELD 2035
Ē
foto o.i.d
Het economisch DNA van Bergen op Zoom s
PIJLERVISIE ECONOMIE BERGEN OP ZOOM
INHOUDSOPGAVE
@ ®
TOEKOMSTBEELD 2035
Het economisch DNA van Bergen op Zoom
Daarnaast wordt er 2022 in de zorg,
De economische ontwikkeling van de stad richting de toekomst bouwt voort op de aard
Momenteel zijn er in Bergen op Zoom meer
zakelijke diensten en vervoer en opslag
inwoners die elders werken dan dat inwoners
meer toegevoegde waarde gecreëerd dan
van andere gemeenten naar Bergen op Zoom
in 2016. Dalingen zijn er te zien in de horeca, onderwijs, financiële instellingen en overige
komen om te werken. Gelet op de grootte van de stad en de regionale functie die Bergen
sectoren.
op Zoom vervult is het verschil tussen de
Bergen op Zoom streeft naar het stimuleren
uitgaande pendel en ingaande pendel van Bergen op Zoom vrij groot. Vanuit Bergen
van de speerpuntsectoren Plantbased economy2 en Creative Industry. Door de
op Zoom gaan er (met name) meer inwoners richting Roosendaal, Tholen en Woensdrecht
es-sentieel om inzicht te verkrijgen in het huidige economische DNA van de gemeente,
aanwezigheid van verschillende grote en
dan dat er vanuit die gemeentes naar Bergen
waar liggen kansen en wat zijn uitdagingen?
kleine bedrijven op het snijvlak van agro en industrie zoals bijvoorbeeld Cargill en
op Zoom komen om te werken.
Algea Holland, maar ook de verschillende
Een andere belangrijke ontwikkeling die van
innovatieomgevingen zoals het Delta Agrifood Business (DAB) lab en het Lamb
op Zoom is de verwachte krimp van de
en dynamiek van de huidige economische structuur en arbeidsmarkt. Om die reden is het
invloed is op de arbeidsmarkt van Bergen
Als vertrekpunt voor de toekomst hebben
Weston Innovation Center heeft Bergen op
beroepsbevolking. Zonder actieve sturing
we een foto gemaakt van de huidige
door de overheid zou de beroepsbevolking
economische situatie. Hierin komen vier
Zoom een goede positie op het gebied van plantbased economy, wat kansen biedt voor
hoofdonderwerpen aan bod die van
de toekomst. De Creative Industry komt in
van Bergen op Zoom volgens de bevolkingsprognose van de Provincie Noord-
belang zijn voor de ruimtelijk-economische
Bergen op Zoom tot bloei door het brede
Brabant richting 2040 afnemen van de
dynamiek van een gemeente: economische
scala aan cultuuruitingen, kunstenaars
huidige 51.500 personen tot 47.400. Dit
structuur, arbeidsmarkt & onderwijs, fysieke
en ontwerpers. Dit biedt kansen om in de
bedrijfsomgeving en woon- en leefklimaat.
toekomst die creativiteit te benutten voor de
heeft gevolgen voor het arbeidsaanbod in Bergen op Zoom. Het toevoegen van
grotere transitie-opgaven.
nieuwe woningen voor bijvoorbeeld jongere doelgroepen kan deze verwachte ontwikkeling natuurlijk wel beïnvloeden.
1. Economische structuur 2. Arbeidsmarkt ä onderwijs De economische structuur van Bergen op
Naast de eigen beroepsbevolking leveren arbeidsmigranten ook een belangrijke
Zoom is divers, met de zorgsector, handel,
Vraag en aanbod van arbeidskrachten zijn
industrie en dienstverlening als belangrijke
voortdurend in ontwikkeling, ook in Bergen op Zoom. Het opleidingsniveau van de lokale
werkgevers. Vergeleken met andere
bijdrage aan de economie van Bergen op Zoom. En naar verwachting zal dit in de toekomst alleen maar toenemen.
gemeenten valt op dat een relatief groot
Deze groei in werkgelegenheid is te danken
beroepsbevolking in Bergen op Zoom ligt
aantal werknemers actief is in de industrie,
aan groei in alle sectoren, behalve de
gemiddeld lager dan in de rest van West-
verkeer & opslag en zorgsector. Grote publieke en private werkgevers (^00 werknemers)
landbouw, waar de werkgelegenheid juist licht afnam.
zijn verantwoordelijk voor 357o van de werkgelegenheid. Belangrijke spelers zijn
Als gekeken wordt naar de ontwikkeling
vernieuwing steeds belangrijker worden,
onder andere Sabic, met meer dan duizend
van de toegevoegde waarde1 (omzet min
werknemers, GGZ Westelijk Noord-Brabant, de
aankoopbedrag) blijkt dat in 2022 een
is het van belang dat zowel voldoende hoog- als laagopgeleiden actief zijn in de
Gemeente Bergen op Zoom en de politie, die
toename is 15,57o t.ov. een jaar eerder.
beroepsbevolking. Voor bijvoorbeeld de
In Bergen op Zoom is in 2022 3,8 miljard toegevoegde waarde gecreëerd. Bezien
beroepen in de veranderende energiesector is een complementaire mix van werknemers
over een langere periode (2022 t.o.v. 2016) is de toegevoegde waarde fors gestegen. De
met diverse vaardigheden en competenties noodzakelijk. Scholing en het bijleren van
de provincie Noord-Brabant is werkzaam via
industrie draagt veruit het meeste bij aan
vaardigheden zijn cruciaal voor deze en
uitzendbureaus.
soortgelijke ontwikkelingen.
ongeveer 32.661 banen bij deze bedrijven, een
de economische toegevoegde waarde van de gemeente. Sinds 2016 is de toegevoegde
stijging van meer dan 107o ten opzichte van 2016.
waarde in die sector ook gestegen met 327o.
elk tussen de 500 en 749 banen genereren. Niet alleen de grote bedrijven en organisaties dragen bij aan de werkgelegenheid in de gemeente; maar liefst 6.470 bedrijven delen deze verantwoordelijkheid. In 2023 waren er
Dit is al terug te zien in de trend van de afgelopen jaren. Volgens onderzoeksbureau
Brabant. Met het oog op de ontwikkeling
Decisio vonden in 2020 ongeveer 2.000
van de economie, waar digitalisering en automatisering/robotica en continue
arbeidsmigranten werk in Bergen op Zoom, in vergelijking met 250-1.000 arbeidsmigranten in 2010. Voorheen werkten arbeidsmigranten voornamelijk in de landbouw, maar steeds vaker vinden zij ook werk in de horeca en de handel. Ook het aandeel arbeidsmigranten werkzaam in de transport en logistieke sector is aanzienlijk gegroeid tussen 2010 en 2020. Bijna de helft van de arbeidsmigranten in
1 De toegevoegde waarde is het verschil tussen de marktwaarde van productie en de daarvoor 2 De bio-based en de agrofoodsector (food & non food) vormen samen de Plantbased Economy.
ingekochte grondstoffen. Het is dus gelijk aan de omzet minus het aankoopbedrag.
s
PIJLERVISIE ECONOMIE BERGEN OP ZOOM
INHOUDSOPGAVE
TOEKOMSTBEELD 2035
s
3. Fysieke bedrijfsomgeving
In het compacte stadscentrum staan alleen al meer dan 600 monumenten, zoals de
De strategische ligging tussen Rotterdam,
Sint Gertrudiskerk, stadsschouwburg De
Breda, Antwerpen en Zeeland, de
Maagd, Poppodium Gebouw T en het
multimodale bereikbaarheid en infrastructuur
Markiezenhof. Ook de groene en blauwe long
(spoor, water, wegennet, buisleidingen en
in de Zuidwestelijke Delta dragen bij aan
de toekomstige waterstof-backbone), de
de woonaantrekkelijkheid en leefbaarheid
hoge kwaliteit van het vastgoed en de
van Bergen op Zoom. De Brabantse Wal
aanwezigheid van de Theodorushaven
zit vol variatie en verrassingen zoals
maakt Bergen op Zoom een interessante
stuifduinen, bossen, water, polders en heide.
vestigingslocatie voor bedrijven. Inmiddels zijn
De hoge kwaliteit van de natuur, historie
echter alle bedrijventerreinen bijna volledig
en woonomgeving wordt erkend in de
uitgegeven. Door dit beperkte aanbod is
Woonaantrekkelijkheidsindex in de Atlas voor
de uitgifte van bedrijfskavels de afgelopen
Gemeenten 2023.
jaren teruggelopen. Schuifruimte ontbreekt, waardoor bedrijven niet tot nauwelijks ruimte
Deze aantrekkelijkheid trekt nieuwe bewoners
hebben om uit te breiden, maar ook nieuwe
aan. Bergen op Zoom heeft de ambitie
bedrijven zich niet kunnen vestigen in Bergen
om tot 2040 nog 7.000 extra woningen te
op Zoom. Om werkgelegenheid te kunnen
bouwen. Hierbij wil de gemeente een divers
blijven faciliteren moet de gemeente op
aanbod van woon-werkmilieus ontwikkelen
zoek naar oplossingen om nieuwe ruimte te
met een passend voorzieningsniveau voor
creëren.
verschillende doelgroepen. Keuzes die hierin gemaakt worden zijn van belang voor de verdere economische ontwikkeling van Bergen
4. Woon- en leefklimaat
op Zoom, aangezien de ontwikkeling van
Bergen op Zoom wil zich ontwikkelen van
de beroepsbevolking hierdoor sterk wordt beïnvloed.
een ‘Place to buy’ naar een ‘Place to be’. De verschillende historische pleinen bieden een uitstekende locatie voor bewoners en bezoekers om tot rust te komen en te genieten van de verschillende terrassen en de historische architectuur en het erfgoed.
Trends ft transities
Samengevat: een unieke stad, uniek door haar ligging en sterke economische basis met veel groei in sectoren die stuwend en verzorgend zijn. Een gezonde stad met veel potenties op meerdere vlakken, een stad met ambities.
S
PIJLERVISIE ECONOMIE BERGEN OP ZOOM
INHOUDSOPGAVE
@ ®
TOEKOMSTBEELD 2035
S
Trends ft transities De economie van Bergen op Zoom staat niet op zichzelf en wordt in sterke mate beïnvloed door ontwikkelingen van ‘buitenaf’. Deze ontwikkelingen op nationale en soms internationale schaal zorgen ervoor dat zwaartepunten van de economie verschuiven (richting Azië en binnen Europa naar andere regio’s in Zuid- en Oost-Europa) en de focus binnen Nederland steeds meer verlegd wordt naar een duurzaam verdienvermogen.
Aangezien de trends spelen op (inter-)
1. Grondstoffen- en energîetransîtîe
nationale schaal is de invloed van Bergen op
zoeken om hun investeringskracht te bundelen
ICT- en technieksector zal dit betekenen dat
en gezamenlijk tot creatieve oplossingen
ze nog zullen groeien. Belangrijk is dat het
te komen. Het gaat dan bijvoorbeeld om
onderwijs in de regio aansluit bij deze groei.
initiatieven om gezamenlijk stroom op te
Triple helix-samenwerkingen binnen de regio of
wekken, op te slaan en/of te delen.
samenwerking met onderwijsinstellingen in en buiten de regio bieden aanknopingspunten om
Verduurzaming op het gebied van grondstoffen
het onderwijscluster verder uit te bouwen.
leidt tot een overgang van een lineaire naar een circulaire economie, waarbij slimmer omgegaan
Waar vergrijzing zorgt voor een kleinere
wordt met grondstoffen en producten. Bedrijven
beroepsbevolking, leidt het tegelijkertijd ook
zullen niet alleen meer gericht zijn op productie,
tot een grotere groep ouderen. Dit betekent
maar ook op het hergebruiken, terugwinnen en
dat er een grotere groep aanspraak zal doen
repareren van producten en materialen. Hiervoor
op de voorzieningen in de stad, terwijl er een
zal meer ruimte nodig zijn op grote industriële
kleinere groep is die het voorzieningenniveau
kavels, liefst multimodaal ontsloten en met een
in stand houdt. In Bergen op Zoom is er naast
hoge milieucategorie, maar ook voor lokale
een grote zorgsector ook een groot aandeel
MKB-bedrijvigheid dichterbij de stad. Denk
vrijwilligers actief, wat op dit moment zorgt voor
Zoom op de trends en transities zelf beperkt.
De komende jaren zal verduurzaming een
hierbij bijvoorbeeld aan bouw-, installatie- en
een hoog (betaalbaar) voorzieningenniveau. De
Wel kunnen sommige trends en transities een
steeds belangrijkere rol krijgen in de economie.
reparatiebedrijven. Naast ruimte in deze sectoren
verwachting is dat het voorzieningenniveau de
grote impact hebben op de gemeente en haar
Grondstoffen en energie worden schaarser
vraagt dit ook om geschikt technisch personeel.
komende jaren onder druk komt te staan.
economie. Dit zorgt voor uitdagingen, maar
en het gebruik hiervan zal verschuiven naar
levert ook zeker kansen op om de economie
schonere alternatieven. Op het gebied
De overgang naar een circulaire en duurzame
verder te ontwikkelen. Door slim in te spelen
van energie betekent dit een transitie van
economie zorgt voor uitdagingen en beperkingen
op deze trends en transities kan het huidige
gas naar elektriciteit en/of waterstof. Voor
binnen sectoren en in de haven, maar leidt
economische DNA versterkt worden c.q. ingezet
grootverbruikers van energie, vooral actief in de
tegelijkertijd tot innovatieve oplossingen en
Een mogelijke oplossing voor de krimpende
worden om tot gewenste ontwikkelingen te
industrie, zal dit leiden tot een noodzaak om
cross-overs tussen sectoren. Beperkingen
beroepsbevolking is nieuwe instroom. Bergen
3. Schaarse ruîmte
komen. In dit hoofdstuk zijn de vier belangrijkste
te investeren. Tegelijkertijd zorgt netcongestie
vanwege stikstof zijn een uitdaging voor de
op Zoom is van plan de komende jaren 7.000
ontwikkelingen voor Bergen op Zoom uitgelicht,
voor drempels om deze transitie soepel te
landbouw, maar leiden wel tot innovatieve
woningen te bouwen. Door bij de bouw te richten
waarbij specifiek wordt ingegaan op de
laten verlopen. Het is daarom van belang dat
agro-technische oplossingen en tot een sterke
op een jonge doelgroep kan de basis worden
uitdagingen en de kansen die de trends en
bedrijven in Bergen op Zoom de samenwerking
groei van de plantaardige sector. Op het snijvlak
gelegd voor een groei van de beroepsbevolking.
transities met zich meebrengen.
van deze sectoren kan Bergen op Zoom zich
Deze bouwopgave vraagt om ruimte in de
onderscheiden. De gemeente kent een sterk
stad. Ook zal er ruimtevraag ontstaan door
cluster van plantbased en agro-bedrijven, wat
nieuwe inwoners die vanuit het buitenland naar
richting de toekomst nog versterkt kan worden.
Bergen op Zoom komen. Dit zijn bijvoorbeeld asielzoekers, arbeidsmigranten en kenniswerkers (expats) die ook een plek in de stad nodig
2. Vergrîjzîng
hebben om te wonen. Vaak zijn deze groepen
Bevolkingsprognoses voorspellen een afname
deze groepen kan zorgen voor een verlichting
van de beroepsbevolking richting 2040. Dit
van de vergrijzing. Woningbouw focust zich de
is vooral het gevolg van de vergrijzing van de
komende jaren nadrukkelijk op de behoeften
relatief jong, waardoor het aantrekken van
huidige bevolking van Bergen op Zoom, wat
van de verschillende doelgroepen. Dit vraagt
op de arbeidsmarkt zal leiden tot extra krapte.
om verschillende woonmilieus binnen de
Deze trend wordt versterkt doordat jongeren
gemeente.
steeds vaker richting de Randstad trekken om
s
PIJLERVISIE ECONOMIE BERGEN OP ZOOM
INHOUDSOPGAVE
te wonen en te werken. Voor veel bedrijven
Tegelijkertijd vraagt het bedrijfsleven ook
wordt het daarmee steeds lastiger om geschikt
om extra ruimte. Het is belangrijk dat sterke
personeel te vinden en ontstaat er een ware
bedrijven die willen doorgroeien binnen de
battle for talent. Door het moderniseren van
gemeente behouden kunnen blijven. Bij
bedrijfsprocessen kan het personeelstekort
ruimtetekort in de gemeente ontstaat de
door bedrijven enigszins worden opgevangen,
kans dat deze bedrijven vertrekken en dat
bijvoorbeeld door digitalisering, robotisering,
hun positieve impact op de gemeente, de
e-commerce of het benutten van A.I. Voor de
arbeidsmarkt en de regionale innovatiekracht
@ ®
TOEKOMSTBEELD 2035
s
verloren gaat. Ook voor nieuwe vestigers,
presteert niet meer per definitie goed als het
passend bij het DNA van Bergen op Zoom,
BBP snel stijgt, maar wel als de samenleving, de
is ruimte in de gemeente belangrijk. De
omgeving en de economie in de volle breedte
ruimte op bedrijventerreinen is echter
hiervan kunnen profiteren. Hier en nu, maar ook
nagenoeg uitgegeven. Door de transitie naar een circulaire economie zal de vraag naar
later en elders. Het is daarom belangrijk dat er een goede afstemming wordt gezocht met de
bedrijfsruimte in de komende jaren alleen nog
directe buurgemeenten en binnen de bredere
maar verder toenemen en zal de druk op de
regio. Een sterke samenwerking kan ervoor
ruimte groter worden. De zachte plancapaciteit
zorgen dat de regio als geheel profiteert en
(Schans VI/ Ster van Lepelstraat/
zich breed kan ontwikkelen.
Auvergnepolder) biedt kansen voor de aanleg van nieuwe bedrijventerreinen. Daarnaast kan
Een punt binnen de brede welvaart waar
met slimme oplossingen beter gebruik worden
Bergen op Zoom nu goed op scoort is de
gemaakt van de huidige ruimte voor bedrijven,
nabijheid van voorzieningen in de stad. Door de
bijvoorbeeld door meervoudig ruimtegebruik
vergrijzing kan dit goede voorzieningenniveau
of het beter benutten van bedrijfskavels.
onder druk komen te staan. Het is daarom
Andere mogelijkheden liggen bij het zoeken
van belang om de voorzieningen en de
van aanvullende ruimte voor bedrijven buiten
verblijfskwaliteit in de binnenstad te versterken.
de bedrijventerreinen, bijvoorbeeld door
Tevens dient de vitale wijkeconomie in stand
gebruik te maken van vrijkomende agrarische
gehouden te worden. De nabijheid van winkels,
bebouwing (VAB’s). Wel moet het dan gaan
scholen en cafés zorgt namelijk voor een
om kleinschalige bedrijfsmatige activiteiten,
hogere woon- en leefkwaliteit. Uiteindelijk
die passen bij het karakter van het landelijk
werkt dit ook weer door in de economie. Als
gebied, Verder liggen er ook in het stedelijk
mensen graag in Bergen op Zoom wonen,
weefsel kansen om bepaalde sectoren te
zullen ze eerder geneigd zijn hier te blijven
mengen met wonen.
wonen en werken. De unique selling points (USP’s) die Bergen op Zoom heeft, zoals de historische binnenstad en natuur in de directe
4. Brede welvaart
omgeving, dragen hieraan bij. Op het gebied van veiligheid en milieu scoort Bergen op
In de economie vindt een verschuiving plaats
Zoom momenteel nog wat minder. Door ook
van de nauwe economische benadering naar
aan deze punten te werken kan de stad een
een meer brede opvatting: brede welvaart.
nog prettigere plek worden om te wonen, te
Waar op economisch gebied in het verleden
werken en te verblijven. Voor een goede sturing
vooral gelet werd op toegevoegde waarde en
op brede welvaart is het noodzakelijk dat de
werkgelegenheid, komt de nadruk steeds meer
uitvoering van de Pijlervisie sociaal C&. veilig en
te liggen op een balans tussen samenleving,
de Pijlervisie economie voor wat betreft dit
economie en omgeving. Een stad of regio
onderwerp goed op elkaar worden afgestemd.
Toekomstbeeld
Samengevat: er staan belangrijke transities voor de deur, die juist voor een gemeente als Bergen op Zoom veel kansen bieden. Inzetten op een nieuwe economie voor iedereen. We willen het allemaal en Bergen op Zoom heeft de uitgangspositie hiervoor. Wel is ruimte nodig. Ruimte voor transities en zeker ook ruimte voor economie. Deze ruimte kan op verschillende manieren worden gevonden: door meer met dezelfde ruimte te doen, door nieuwe werklocaties/bedrijventerreinen te ontwikkelen, door creatief om te gaan met nieuwe mengvormen, maar ook door samenwerking in de regio te zoeken. Bergen op Zoom staat er niet alleen voor, maar speelt wel een belangrijke rol om de transitie naar de nieuwe economie aan te jagen.
^20
PIJLERVISIE ECONOMIE BERGEN OP ZOOM
0
INHOUDSOPGAVE
0 0
TOEKOMSTBEELD 2035
S
Toekomstbeeld
en organisaties of elders werken en leren.
Uit het economisch DNA van Bergen op Zoom is een krachtig fundament ontstaan, waar in de toekomst op voortgebouwd kan worden. Aan de ene kant gaat het om de rijke historie en de bijzondere ligging van de stad. Deze USP’s maken Bergen op Zoom uniek, al eeuwenlang. Tegenwoordig trekt dit authentieke erfgoed veel mensen naar de stad.
5.1 De economie van Bergen op Zoom in 2035
Daarvoor zijn er goede verbindingen alle
bijvoorbeeld door kansen te benutten die
kanten op. Een stad waar geld verdiend kan
ontstaan door de transitie naar de nieuwe
worden, maar ook kan worden uitgegeven.
economie. Bergen op Zoom heeft een sterk
Een stad waar het leven goed is. Het is een
MKB en veel grote industriële bedrijven.
plek met goede, lokale en regionale (zorg)
Richting de toekomst toe zet Bergen op Zoom
voorzieningen en verbindingen. Vanuit de
in op positieve economische verandering en
economische ontwikkeling van Bergen op
creatie van welvaart en welzijn. We faciliteren
Zoom kan op verschillende manieren een
zo veel mogelijk de nieuwe economie, maar
bijdrage worden geleverd aan Bergen op
zetten ook in op het creëren van kansen en
Zoom BeLeefstad. Uit prognoses blijkt dat
de ondersteuning van innovatie. In Bergen
de beroepsbevolking de komende jaren zal
op Zoom liggen de kansen vooral op gebied
dalen. Voor een goede balans tussen de
van circulaire economie en plantbased
functies wonen, werken en recreeren is het
economy. Door ruimte te geven aan de
noodzakelijk dat in de woningprogrammering
bedrijven en organisaties die zich inzetten
nadrukkelijk ruimte wordt geboden voor
op het gebied van plantbased economy en
jongeren en jonge gezinnen. Hierdoor kan de
de circulaire economie ontstaan er nieuwe
Hierdoor heeft Bergen op Zoom een
potentiële beroepsbevolking worden vergroot.
ideeën, business cases en ontwikkelingen die
rijk cultureel verenigingsleven met veel
De werkgelegenheid moet echter wel
de economie en leefomgeving van Bergen
evenementen. Bergen op Zoom is de stad van
passend zijn. Daarom zet Bergen op Zoom in
op Zoom ten goede komen. Hier wordt
stoet & spel. Aan de andere kant is Bergen
op het creëren van meer werkgelegenheid.
ingezet op food en non-food toepassingen:
op Zoom sinds jaar en dag gelegen aan de
Ook het voorzieningenniveau (commercieel,
alternatieve eiwitten, grondstoffen, chemie,
vruchtbare zeekleigronden. We maken deel
recreatief, cultureel) moet aansluiten bij de
farmacie en bio-based bouwen.
uit van de regio van suikerbiet en aardappel.
woningbouwprogrammering. Daarnaast
Vroeger haalden we al kleurstof uit Meekrap,
wordt vanuit vrijetijdseconomie een
De strategische keuze om in te zetten op
waar de naam Krabbegat vandaan komt.
belangrijke invulling gegeven aan Bergen op
Bergen op Zoom BeLeefstad en de transitie
Van oudsher wordt in de regio gezorgd
Zoom BeLeefstad. Het gaat om het aanbod,
naar de nieuwe economie is van betekenis
voor voedsel en plantaardige grondstoffen.
ervaringen van bewoners en bezoekers,
voor de positionering van Bergen op Zoom en
Dit plantaardig DNA helpt ons om ook in
maar ook informatieverschaffing en een
de brede welvaart van onze inwoners.
de toekomst opgewassen te zijn tegen
goede recreatief-toeristische infrastructuur.
uitdagingen en risico’s.
Er wordt de komende jaren ingezet op de
Positionering Bergen op Zoom
doorontwikkeling van de USP’s van Bergen
Binnen de gemeente Bergen op Zoom spelen (grootschalige) ontwikkelingen
De economie is echter onderhevig aan
op Zoom. Cultuur is hierbij een belangrijk
veranderingen, zoals in het vorige hoofdstuk
aandachtspunt, omdat cultuur een
die de gemeente van de toekomst zullen
duidelijk is geworden, waardoor het
belangrijke drager is voor de identiteit van
vormen. Een voorbeeld zijn de grotere
belangrijk is om in te spelen op sommige
Bergen op Zoom en bezoekers die van binnen
woningbouwontwikkelingen waar gekozen
trends en transities. Bergen op Zoom maakt
en buiten worden aangetrokken.
wordt voor andere type woonmilieus. Maar ook economische ontwikkeling draagt
een strategische keuze voor economische ontwikkeling passend bij het eigen DNA.
Transitie naar de nieuwe economie
Zo sturen we op kansen, innovatie en een
De transitie naar een nieuwe economie is een
Bergen op Zoom. Meerwaardecreatie speelt
specifieke economische koers. Doordat we
aantal jaren gelden gestart. Het gaat om
bij economische ontwikkeling een grote
bij aan de positionering en identiteit van
nu een strategische keuze maken, zetten
een economie die groen, duurzaam, sociaal
rol. Leidt de nieuwvestiging van bedrijven
we een duidelijke stip op de horizon. De
en digitaal is. Het gaat niet langer om alleen
tot het creëren van werkgelegenheid en
stip op de horizon hebben we uitgesplitst
financiele resultaten, maar ook om de zorg
een upgrade van de omgevingskwaliteit?
Bergen op Zoom BeLeefstad
voor onze planeet en mensen (planet, people,
Draagt de ontwikkeling van een nieuw
twee strategische keuzes is het vergroten
In de Toekomstvisie 2035 is het
profit). Een goede balans tussen economische
bedrijventerrein bij aan de energietransitie
van brede welvaart voor onze inwoners aan
toekomstbeeld van Bergen op Zoom
ontwikkeling, welzijn van mensen en kwaliteit
waar inwoners ook van mee kunnen
de ene kant, maar aan de andere kant een
BeLeefstad geschetst. Het beeld is
van leefomgeving is daarbij essentieel. De
profiteren? Het zijn voorbeelden van op
sterke positionering van Bergen op Zoom.
dynamisch. Het is een plek waar mensen
gemeente stimuleert om deze reden de
welke manier economische ontwikkeling kan
graag wonen en zijn. Een stad die thuisbasis
ontwikkeling van de ‘Nieuwe Economie’. Het
bijdragen aan de aantrekkelijkheid van de
is voor mensen die thuis, bij lokale bedrijven
is van groot belang dat het bedrijfsleven
stad. De strategische keuzes voor Bergen
in twee strategische lijnen. Het doel van de
3
zich bewust wordt van de transitie. Dat kan
PIJLERVISIE ECONOMIE BERGEN OP ZOOM
0
INHOUDSOPGAVE
0 0
TOEKOMSTBEELD 2035
S
op Zoom BeLeefstad en de transitie naar de
van grondstoffengebruik en de focus op
nieuwe economie komen dan ook niet uit
plantaardige alternatieven draagt bij aan
de lucht vallen. In Bergen op Zoom is sprake
een gezondere toekomst.
Gemeente
įCOŕJOÍÏUSCü -ţoWO iïSTSEELo 6ergen op Zoom
van historisch beleven, natuurlijk beleven, waterrijk beleven en cultureel beleven. Al met
De strategische keuze voor de transitie naar
al een unieke propositie waar veel kansen
een nieuwe economie stimuleert innovatief
liggen. Met de aanpak van leegstand in de
ondernemerschap en samenwerking met
binnenstad, nieuwe economische dragers
het bedrijfsleven en onderwijs. De nieuwe
in erfgoed, maar ook versterking van het
economie draagt bij aan een groei van de
culturele en recreatieve aanbod gaan we de
werkgelegenheid en een versterking van de
komende jaren werken aan de vergroting van
lokale en regionale economie. Tegelijkertijd
de aantrekkelijkheid van onze gemeente. Het instellen van een nieuwe en eigentijdse
draagt de strategische keuze Bergen op Zoom BeLeefstad bij aan de aantrekkelijkheid
citymarketing-organisatie, die wonen, werken
en leefbaarheid van de gemeente. We gaan
en recreëren met elkaar verbindt, is hier
uit van een evenwichtige balans tussen
onlosmakelijk aan verbonden. Tegelijkertijd
verschillende functies. Vitale wijkeconomie
liggen op het gebied van de transitie van
krijgt een belangrijke plaats binnen het
de nieuwe economie ook kansen voor de
programma economie (uitvoeringsagenda
positionering van Bergen op Zoom. Met
van de pijlervisie economie). Vanuit Bergen
name de inzet op een circulaire economie,
op Zoom BeLeefstad en de transitie naar
waarbij aandacht is voor mens & omgeving,
de nieuwe economie wordt gestuurd op de
draagt bij aan de aantrekkelijkheid van de
kwaliteit van leven, maar ook de kwaliteit van
gemeente. De specifieke koers gericht op
de omgeving.
M)ETIP
verb nders
plantbased economy is de aanjager hiervan.
5.2 Speerpunten
economie. In Bergen op Zoom gaat het
De afgelopen jaren is geïnvesteerd in de
In het volgende hoofdstuk worden de twee
samenwerking tussen bedrijfsleven, onderwijs
strategische keuzes nader uitgewerkt in zeven
Op basis van de toekomstige kansen
en overheid. Vanuit de focus op plantbased
speerpunten. Deze speerpunten geven vanuit
en aandachtpunten zijn de volgende
UBQ, DKG, Cargill en Ecopoint. Daarnaast
economy is een nieuw narratief voor de stad
zeven verschillende invalshoeken invulling aan
zeven speerpunten gemaakt hieronder
fungeert het Delta Agrifood Business (het
en de regio ontstaan. Een samenwerking die
de twee strategische keuzes. Per speerpunt
weergegeven in tekst en beeld:
open innovatie- en expertisecentrum van
1. Massa rondom plantbased economy
voor start-ups & innovatie. Dé plek binnen de
dus de vruchten afwerpt, maar de komende
worden een aantal handelingsperspectieven
jaren nog kan worden geïntensiveerd. Het
geschetst. Met deze handelingsperspectieven
om bedrijven zoals Lamb Weston, Protix,
bedrijfsleven en onderwijs) als broedplaats
plantbased narratief is echter onderscheidend
willen we meer concreet maken hoe we
en uniek voor Bergen op Zoom en de
de speerpunten tot en met 2035 willen
omliggende regio. Logischerwijs wordt
gaan uitvoeren. Tegelijkertijd zijn de
vanuit het plantbased-DNA een belangrijk
handelingsperspectieven ook een uitnodiging
3. Doorontwikkeling van de Theodorushaven
die benut kunnen worden in verschillende
fundament gevonden voor de verdere
naar de markt. Vandaar dat woorden als
4. Het ontwikkelen van een veelzijdige en
sectoren (o.a. zorg, industrie, chemie). Het
vorming van de identiteit en de positionering
‘stimuleren, faciliteren en ondersteunen’
van Bergen op Zoom.
worden gebruikt. Hiermee geven we een helder signaal naar ondernemers. Plannen
vergroten
2. Het bieden van ontwikkelruimte aan ondernemers
duurzame vrijetijdsbesteding
5. Innovatief, divers en duurzaam aanbod van retail & horeca
regio waar bedrijven werken aan oplossingen met planten in de hoofdrol. Hierbij gaat het om zowel food als non-food toepassingen
DAB heeft bijvoorbeeld vorig jaar een subsidie gekregen om een methodiek en productielijn te ontwikkelen om van planten naar
Brede Welvaart
en ontwikkelingen in de lijn met de Pijlervisie
6. Veerkrachtige arbeidsmarkt
farmaceutische inhoudsstoffen te komen. In
In het voorgaande hoofdstuk is ingegaan
economie en die van toegevoegde waarde
7. Triple helix samenwerking als basis voor
de economische agenda van de Economic
op brede welvaart. Deze nieuwe manier van
zijn voor de gemeente Bergen op Zoom
de economie benaderen, zal de komende
en omliggende regio worden van harte
jaren aan kracht winnen. Vanuit economische
ondersteund door de gemeente.
innovatie en arbeidsmarktgericht onderwijs
1. Massa rondom plantbased economy vergroten
ontwikkeling kan de brede welvaart worden
Board West-Brabant wordt Plantbased Ondernemen ook als een van de speerpunten gezien voor de komende periode. Binnen de Stedelijke Regio West-Brabant-West vullen
vergroot. Door de strategische keuze voor
In hoofdstuk 6 van de Pijlervisie wordt
de transitie naar een nieuwe economie
ingegaan op het Programma Economie. In
Waar staan we?
Roosendaal en Bergen op Zoom elkaar aan. Roosendaal richt zich op de technische sector
ligt de focus voor de komende jaren op
feite is dit de uitvoeringsparagraaf, zodat
Plantbased economy maakt onderdeel uit
en de maakindustrie, terwijl Bergen op Zoom
een circulaire economie en plantbased
inzichtelijk wordt op welke wijze - en met
van de economische identiteit van West-
koploper is in de transitie naar de nieuwe
economy. Het stimuleren van recyclen en
welke projecten - de ambities & speerpunten
Brabant-West. Binnen de regio zijn grote
economie. De focus ligt in Bergen op Zoom
hergebruik van materialen, het verminderen
de komende jaren worden verwezenlijkt.
toonaangevende partijen actief op het
vanzelfsprekend op plantbased economie.
gebied van plantbased economy en circulaire
S
PIJLERVISIE ECONOMIE BERGEN OP ZOOM
0
INHOUDSOPGAVE
0 0
TOEKOMSTBEELD 2035
S
Welke ontwikkelingen zien we?
bedrijven zich kunnen vestigen in Bergen
De transitie naar een duurzame economie
op Zoom (o.a. beschikbare kavels, juiste
is een belangrijke thema waar steeds
milieucategorie, logistieke knooppunten,
2. Het bieden van ontwikkelruimte aan ondernemers
Samen met de regio gemeenten worden in Q4 2024/Q1 2025 afspraken gemaakt over de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen.
meer mensen en bedrijven zich mee
cluster van bedrijven, bestemmingsplan,
Waar staan we?
Door het gebrek aan ruimte op de huidige
bezighouden. De overgang naar een meer plantbased economy wordt daarbij als een
vergunningen,);
Werklocaties zijn belangrijke
bedrijventerreinen voor deze verwachte
> Gemeente stuurt op partnerships met
vestigingsplaatsen voor werkgelegenheid.
ruimtevraag wordt er nu een rem gezet op
onvermijdelijkheid (zie hoofdstuk 3 trends &
plantbased oplossingen voor het eigen
Het zijn vaak de motoren van de economische
de groei- en verplaatsingsdynamiek van het
transities) gezien. Plantbased economy richt
inkoop- en afvalbeleid, maar ook als het
ontwikkeling waar mensen uit de eigen stad
lokale bedrijfsleven en de komst van nieuwe
zich zowel op bestaande bedrijven, maar
gaat om de inrichting van de openbare
en omgeving werkzaam zijn. Als gekeken
bedrijvigheid. De forse ruimtevraag voor
ruimte;
wordt naar de spreiding van bedrijvigheid
bedrijventerreinen laat zien hoe urgent het
Bestaande bedrijven ondersteunen zodat
over de stad in Bergen op Zoom blijkt
voor de Regio West-Brabant, meer in het
ze kunnen omschakelen naar plantbased
dat de 9 bedrijventerreinen circa 11.700
bijzonder voor Bergen op Zoom, is om binnen
economy/circulaire economie;
banen huisvesten. Dit is 350Zo van de totale
afzienbare termijn nieuwe bedrijventerreinen
werkgelegenheid in Bergen op Zoom (landelijk
te ontwikkelen.
ook op nieuwe bedrijvigheid. De grootste kans voor Bergen op Zoom ligt bij de vorming
y
van een kennis- en innovatiecluster door een verbinding te leggen met o.a. het lokale MKB. De verandering van bijvoorbeeld het
> We streven naar crossovers met andere
productieproces of de vervaardiging van
sectoren, zoals bijvoorbeeld de zorgsector;
gemiddelde ligt op 3007o). Sinds 2016 is het aantal banen op bedrijventerreinen gestegen
Wat zijn onze ambities?
hierbij de belangrijkste onderwerpen. Door
plantbased economy en bijvoorbeeld
met 1007o. Daarnaast wordt meer dan de helft
Creëren van ontwikkelruimte voor
de keuze voor plantaardige toepassingen/
onderwijs, vrijetijdseconomie, openbare
van de toegevoegde waarde in Bergen op
bestaande en nieuwe ondernemers
alternatieven ontstaan nieuwe ketens. Zo
ruimte en retail;
Zoom gecreëerd op de bedrijventerreinen en
alternatieve plantaardige producten zijn
y We leggen de verbinding tussen
wordt bijvoorbeeld in de regio vlas geteeld,
> Opzetten van acquisitiestrategie voor
maar in Bergen op Zoom kan de verwerking
bedrijven die actief zijn binnen de
en toepassing van vlas plaatsvindt. In de
plantbased economy;
afgelopen jaren heeft Bergen op Zoom een
Met welke handelingsperspectieven?
en vastgoedkwaliteit.
> We benutten onze bestaande bedrijventerreinen beter. Daar waar het
Behoud en versterken van bestaande triple
Welke ontwikkelingen zien we?
kan, herstructureren we onze bedrijven
leiderschapsrol binnen de regio verworven.
helix samenwerkingen op het gebied van
Momenteel zijn er vrijwel geen
terreinen;
Door innovatie en het vergaren van nieuwe
plantbased zoals het DAB;
uitgeefbare kavels meer beschikbaar
kennis door bedrijven en kennisinstellingen
y
scoren de bedrijventerreinen goed op locatie-
> We zetten in op verduurzaming van
> Plantaardige oplossingen vloeien voort
op bedrijventerreinen in Bergen op
onze bedrijventerreinen. We bieden
op het gebied van plantbased economy
uit het DNA van Bergen op Zoom. Het
Zoom. Anno 2024is er in totaal nog 1
onze ondernemers ruimte om te kunnen
in Bergen op Zoom kunnen oplossingen
positionerings- en marketingvraagstuk
hectare uitgeefbaar op Oude Molen). In
voldoen aan de transitie naar een circulaire
gevonden voor maatschappelijke
wordt o.a. gebaseerd op de ingezette koers
het licht van de woningbouwopgave is
economie;
uitdagingen die een duurzame economie
met plantbased economy.
het daarnaast denkbaar dat delen van
> We zetten in op de ontwikkeling van
een stapje dichterbij brengen. Dit creëert
bestaande bedrijventerreinen worden
nieuwe locaties, zodat vraag- en aanbod
daarnaast kansen voor ondernemerschap
getransformeerd naar wonen. Terwijl uit
in de toekomst op elkaar aansluiten.
en werkgelegenheid. Ondanks dat Bergen
de recent gepubliceerde rapportage over
Het ontwikkelen van nieuwe locaties
op Zoom een goede propositie heeft op
Ruimte voor Economie van het Ministerie van
draagt bij aan de versterking van het
het gebied van plantbased economy kan
Economische Zaken en Klimaat naar voren
vestigingsklimaat en het bieden van
de positie van Bergen op Zoom nog beter
komt dat de ruimtevraag voor economische
perspectief voor onze ondernemers;
worden benut.
activiteit in aankomende jaren alleen
> Concreet onderzoeken we de
maar gaat stijgen onder andere door de
haalbaarheid van de ontwikkeling van
Wat zijn onze ambities?
energietransitie en de ontwikkeling richting
een bedrijventerrein in de Auvergnepolder,
Bergen op Zoom heeft een leiderschapsrol
een circulaire economie. Aanvullend daarop
waarbij alternatieve locaties worden
binnen de regio West-Brabant op het
geeft het Planbureau voor de Leefomgeving
meegenomen in de afweging. Specifiek
gebied van Plantbased Economy.
aan dat ruimtelijk beleid van belang is om
wordt een plantbased profiel onderzocht,
een circulaire economie in 2050 mogelijk te
zodat de ambities op gebied van
Met welke handelingsperspectieven?
maken. Uit de meest recente behoefteraming
plantbased economy een plek gegeven kan
> Samenwerking met de regio versterken
bedrijventerreinen van de Provincie Noord-
worden;
op het gebied van plantbased o.a. via het
Brabant komt naar voren dat de verwachte
programma ‘Plantbased Ondernemen’
ruimtevraag naar bedrijventerreinen tot 2030
vestigingsklimaat voor nieuwe bedrijven.
van Rewin;
in de regio West-Brabant- circa 330-428
We hebben de voorkeur voor bedrijven met
hectare betreft. Tot en met 2040 wordt nog
werkgelegenheid passend bij de transitie
meer ruimtevraag voor bedrijventerreinen
naar een nieuwe economie;
y Gunstige randvoorwaarden creëren zodat
> We zorgen voor een gunstig
verwacht voor de Regio West-Brabant.
^26
PIJLERVISIE ECONOMIE BERGEN OP ZOOM
0
INHOUDSOPGAVE
0 0
TOEKOMSTBEELD 2035
y
>
Bij nieuwe woningbouwplannen/
Welke ontwikkelingen zien we?
gebiedsontwikkelingen waarbij
Er zijn volop kansen voor de ontwikkeling
transformatie van bedrijfsruimte naar
van Theodorushaven. Niet alleen wordt
woningbouw aan de orde is wordt gekeken naar compensatie elders;
goederenvervoer over water steeds vaker
Ruimte bieden aan logistieke ontwikkelingen, maar alleen als dat
vervoer over de weg, maar ook op gebied
regionale meerwaarde heeft en leidt tot
van logistieke processen en ontwikkelingen
een versterking van het lokale/regionale
op gebied van een circulaire en duurzame
eco-systeem. Footloose bedrijven worden
economie liggen kansen. Uitdagingen voor
geweerd.
als aantrekkelijk alternatief gezien voor van digitalisering van data, optimalisatie
de haven liggen op gebied van veiligheid en ondermijning, capaciteit op de kade, bereikbaarheid op de weg, netcongestie
Wat zijn onze ambities?
en schaarse ruimte. Het potentieel van de
Versterking van het economisch profiel en
strategische ligging van Theodorushaven
verduurzaming van de Theodorushaven.
wordt versterkt door de aanwezige
Waar staan we?
bedrijvigheid op het bedrijventerrein.
Met welke handelingsperspectieven?
Bergen op Zoom is van oudsher een
De multimodale ontsluiting van het
> Samenwerking tussen Nederlandse
historische vestingstad met monumenten,
bedrijventerrein aan de haven maakt een maximale benutting van de potentie van de haven mogelijk. De kavels op het
binnenhavens en met Brabant Ports
mooie pleinen en meanderende straatjes
versterken;
omringd door natuur. Bergen op Zoom is
> We zetten in op de doorontwikkeling
een stad waar cultuur onderdeel is van
bedrijventerrein zijn (deels) watergebonden
van de Theodorushaven naar een
de identiteit en waar mensen uit de wijde
en kennen een hoge milieucategorie.
toekomstbestendige haven. Dat doen we
omgeving naar toe gaan om te recreëren.
Deze kavels zijn schaars en daardoor
onder andere door:
De bestedingen aan toerisme en recreatie
steeds waardevoller. In de toekomst wordt
> Inzetten op verduurzaming van de
een belangrijke bijdrage geleverd aan de transitie naar een nieuwe economie.
3. Dóórontwikkeling van de Theodorushaven
4. Het ontwikkelen van een duurzame en veelzijdige vrijetijdsbestemming
Binnen de samenwerking van Brabant Ports wordt Theodorushaven bestempeld
haven. Bergen op Zoom streeft naar een zero-emissie haven in 2050; > Een toekomstbestendige mobiliteitsaanpak gericht op de
binnen de gemeente bedragen in 2023 C 30 miljoen, waarvan iets meer van de helft van de bestedingen afkomstig is uit verblijfstoerisme. In de vrijetijdseconomie wordt een toegevoegde waarde van C 19
als de duurzame haven. Kenmerkend is
bereikbaarheid van de haven voor o.a.
miljoen bereikt. Uit onderzoek is gebleken
Waar staan we?
dat economische welvaart en ecologische
massagoederen;
dat 550Zo van alle overnachtingen komt door
De Theodorushaven in Bergen op Zoom is één
verantwoordelijkheid hand in hand gaan. De
van de grootste binnenhavens van Nederland.
samenwerking van Brabant Ports is gericht op
watergebonden-kavels en HMC-kavels3
deel uit Duitsland komt (200Zo). In 2023
De multimodale haven is een Core port in het
het creëren en versterken van een ecosysteem
effectief mogelijk kunnen worden
trok Fort de Roovere samen met andere
Trans-European Transport Network (TEN-T)
van Brabantse binnenhavens. Deze
ingezet;
natuurgebieden 1,9 miljoen bezoekers.
en ligt strategische gelegen aan de North
samenwerking is van groot belang om de
Sea - Mediterranean Corridor waar bulk
‘modal shift’ doelstellingen te realiseren. De
en containeroverslag plaatsvindt. Met de
modal shift en dan met name het verplaatsen
toevoeging van de tweede containerterminal
van vervoer van de weg naar het water is de
en toenemende containerstromen is de
toekomst. Samenwerking is essentieel voor
Theodorushaven eveneens een belangrijke
> Ontwikkeling van een strategie zodat
y Samenhang met circulaire economie en plantbased economy vergroten; > Digitalisering van data en optimalisatie van logistieke processen;
buitenlandse gasten, waarvan het grootste
De binnenstad trok ruim 2 miljoen unieke bezoekers in 2023. Voor dagrecreatie is o.a. de aanwezigheid van het Markiezenhof van grote betekenis. De vrijetijdseconomie is een
> Onderzoeken of de ontwikkeling van een
belangrijk voor het economische DNA van
een geïntegreerd transportsysteem, waarbij
tri-modale vervoershub (optimalisatie van
Bergen op Zoom. De sector draagt bij aan
schakel in de West Brabant Corridor (WBC).
de modaliteiten elkaar kunnen vervangen als
de connectiviteit over weg, water en spoor)
het ontwikkelen van een aantrekkelijk woon-,
Binnen de WBC wordt gestreefd naar
het nodig is, maar vooral ook dat ze naadloos
in de toekomst mogelijk is. Aansluiting op
werk- en recreatieklimaat.
ketensamenwerking, waardoor optimalisatie
op elkaar aansluiten.
de VEZA boog is essentieel;
van het containervervoer per binnenvaart van
> Scheiden van industriële- en recreatieve
Welke ontwikkelingen zien we?
de zeehavens naar het achterland en vice
haven, waarbij de recreatieve haven
Gezien de ambitieuze woningbouwopgave
versa wordt gerealiseerd.
onderdeel wordt van het sleutelgebied
die Bergen op Zoom heeft is het belangrijk
Waterfront.
dat het vrijetijdsaanbod meegroeit met deze ontwikkeling zodat het voorzieningenniveau op peil blijft en ze elkaar versterken en
3 Kavels met een hoge milieucategorie.
PIJLERVISIE ECONOMIE BERGEN OP ZOOM
INHOUDSOPGAVE
@ ®
TOEKOMSTBEELD 2035
^29
> We trekken meer bezoekers en bewoners
zoals Westersingel en Plein 13, een kans
aan:
om de binnenstad te versterken. Door de
>
toevoeging van woningen neemt de behoefte
y
>
Door een nieuwe en eigentijdse citymarketing-strategie uit te rollen;
aan voorzieningen toe. De Zeeland heeft
Door het stimuleren en faciliteren
zich de afgelopen jaren ontwikkeld met een
van eco-toerisme, de ontwikkeling
complementair profiel aan de binnenstad. De
van creatieve hubs en artistieke
Zeeland is een succesvol functioneel shopping
broedplaatsen;
center geworden.
Door het stimuleren en faciliteren van nieuwe recreatieve en toeristische
Welke ontwikkelingen zien we?
initiatieven die invulling geven aan
De retailsector heeft al enkele jaren te maken
Bergen op Zoom BeLeefstad. > We versterken de (boven)regionale samenwerking op gebied van
met grote veranderingen. Dat komt onder andere door demografische verandering zoals vergrijzing, groei van eenpersoonhuishoudens.
vrijetijdseconomie.
Maar ook de online aankopen zijn de
y
Er wordt aansluiting gezocht bij (boven)
afgelopen jaren fors toegenomen. Beleving
aanvullen. Het aanbod moet voldoende,
In combinatie met gastronomie en een
passend en divers zijn. Maar ook plezier
compacter winkelgebied krijgt de beleving
regionale projecten die een positief
van de klant komt steeds meer centraal te
bieden en de rijke cultuur versterken.
van de binnenstad een impuls. Het vergroot
effect hebben op de vrijetijdsbesteding
staan. Ondernemers hebben een constante
Vrijetijdseconomie werkt daarnaast als
eveneens de economische potentie van de
in Bergen op Zoom, zoals Geopark
zoektocht om uniek en onderscheidend te
een aanjager en versterker van de lokale
binnenstad voor het vrijetijdsdomein.
Schelde Delta;
zijn en te blijven. Ook de horecabranche is
Bergen op Zoom neemt haar
volop in beweging. Forse prijsstijgingen en
economie. Ondernemers moeten hun geld
>
kunnen verdienen in de vrijetijdssector. De
Wat zijn onze Ambities?
verantwoordelijkheid binnen de regio om
personeelstekort zijn onderwerpen die veel
unieke positie die Bergen op Zoom heeft
Een duurzame en veelzijdige
te zorgen dat het regionale aanbod in
ondernemers op dit moment bezighouden.
binnen het domein biedt daarbij kansen voor
vrijetijdsbestemming van internationale
balans en complementair is.
Tegelijkertijd stijgt de omzet en neemt
de toekomst. Tegelijkertijd zien we dat het
allure die bijdraagt aan het welzijn van
> We zetten in op het oprichten van
de behoefte aan maaltijdbezorging toe.
aantal banen binnen vrijetijdseconomie ten
inwoners en bezoekers.
opzichte van 2019 is gedaald. Het aantal
een netwerk, waarin onderwijs,
De demografische veranderingen hebben
maatschappelijke partners, maar ook
invloed op het ontwikkelpotentieel van
banen (5,20Zo van het totaal) ligt ook lager
Met welke handelingsperspectieven?
leisure-ondernemers in verenigd zijn. Met
retail en horeca. In de binnenstad zijn de
dan het landelijk gemiddelde (6,60Zo). De
y
deze community aanpak streven we naar
veranderingen in de retailsector zichtbaar.
De doorontwikkeling van de 3 USP’s van
daling van de werkgelegenheid is echter
Bergen op Zoom: binnenstad C&. cultureel
het vergroten van de economische potentie
De leegstand in de binnenstad is de
wel vergelijkbaar met de rest van de regio
erfgoed, Waterfront (westzijde) en bossen
en innovatie binnen het vrijetijdsdomein.
afgelopen jaren toegenomen. Daarom wordt
en ook op nationaal niveau is een daling
C& heide (oostzijde):
ingezet op het compacter maken van het
> Nieuwe invulling (economische dragers)
winkelgebied. Ook wordt gewerkt aan het
zichtbaar. Bergen op Zoom kent relatief veel mogelijkheden voor dagtoerisme, maar echt
van ons erfgoed worden gestimuleerd en
grote dagrecreatieve trekkers met ^100.000
gefaciliteerd, zodat functies passen bij
bezoekers per jaar ontbreken. Uit onderzoek
de huidige tijdsgeest, maar ons
blijkt dat het verblijfsaanbod op campings binnen de gemeente een upgrade vereist. Een
cultureel erfgoed wordt beschermd; > Bij de ontwikkeling van het
5. Innovatief, divers en duurzaam aanbod van retail & horeca
ambitieuze woningbouwopgave van Bergen Waar staan we? In de afgelopen jaren is het aantal winkels
deel van de campings wordt aangemerkt als
Waterfront wordt ingezet op nieuwe
in de binnenstad sterk afgenomen, wat
‘niet vitaal’. Tegelijkertijd is de hotelbezetting
(watergebonden) recreatieve
de aantrekkelijkheid van het gebied
in Bergen op Zoom hoger dan het landelijk
initiatieven, die het gebied en de nabije
heeft aangetast. Hierdoor is er in de
binnenstad versterken;
Visie binnenstad (2023) ingezet op een
gemiddelde, maar liggen er kansen om de combinatie met dagtoerisme binnen de
aantrekkelijker maken van de binnenstad, o.a. door vergroening. Daarnaast heeft de
> Bij de bossen C&. heide worden nieuwe
compacter winkelgebied en een clustering
gemeente te vergroten. Mogelijkerwijs is een
recreatieve functies gefaciliteerd
van het winkelaanbod in de binnenstad en
hotelovernachting in Bergen op Zoom een
als tegelijkertijd een bijdrage wordt
winkelcentra. Het streven is dat de binnenstad
uitvalsbasis voor toeristische trips in West-
geleverd aan zonering van recreatieve
transformeert van place to buy naar place
Brabant, België of Zeeland. De binnenstad
functies, zodat de natuur van de
to be. De binnenstad is in de toekomst
van Bergen op Zoom is van betekenis voor
Brabantse Wal wordt behouden en
een plek voor ontmoeten, verblijven en
de ontwikkeling van de vrijetijdseconomie.
beschermd.
beleven. De transformatie van de binnenstad
Vooral de schat aan cultureel en historisch
wordt opgepakt in samenwerking met de
erfgoed dat onze stad rijk is, bieden kansen.
relevante stakeholders. Tegelijkertijd zijn woningbouwprojecten rondom de binnenstad,
^30
PIJLERVISIE ECONOMIE BERGEN OP ZOOM
0
INHOUDSOPGAVE
0 0
TOEKOMSTBEELD 2035
S
buurtwinkelcentra. Dit zijn voorzieningen op
zorg en industrie zijn ook handel, zakelijke
veel invloed hebben op de arbeidsmarkt.
horeca en supermarkten. De verwachting
loopafstand, waardoor we ontmoetingen
dienstverlening, onderwijs en vervoer & opslag
Alhoewel slimme technieken ervoor gaan
is dat de vraag naar voorzieningen in de
faciliteren in de wijk en zo de sociale
de grootste werkverschaffers. Momenteel zijn
zorgen dat met minder arbeid het werk
toekomst toeneemt. Zeker op plekken waar
duurzaamheid stimuleren;
er echter meer Bergenaren die elders werken
geklaard wordt, zal zeker niet al het werk
Bij grootschalige woningbouwprojecten
dan dat inwoners van andere gemeenten naar
overgenomen worden. Daarom is voor een
op Zoom invloed op de vraag naar retail,
(veel) nieuwe woningen worden gebouwd.
y
Daarnaast vervullen voorzieningen een
(^100 woningen) wordt onderzocht of
Bergen op Zoom gaan om te werken. Gelet op
veerkrachtige arbeidsmarkt een stevige
sociale functie in de wijk. Het is een plek waar
supermarkten en/of andere commerciële
de grootte van de stad en de regionale functie
triple helix-samenwerking vereist. In Bergen
mensen elkaar kunnen ontmoeten, waardoor
voorzieningen deel moeten uitmaken van
die Bergen op Zoom vervult is het verschil
op Zoom liggen daarnaast kansen om
de programmering voor het gebied.
tussen de uitgaande pendel en ingaande
de woningbouwprogrammering en de
pendel van Bergen op Zoom vrij groot.
arbeidsmarkt op elkaar aan te laten sluiten.
Welke ontwikkelingen zien we?
woningen aan te bieden wordt de gemeente
In de afgelopen jaren is het aantal banen licht
aantrekkelijker voor o.a. jonge gezinnen,
een bepaalde spreiding van voorzieningen binnen de gemeente noodzakelijk is en
Door voldoende beschikbare en betaalbare
blijft. Hierdoor blijft ook 53Zo van de mensen aankopen doen in fysieke winkel, ondanks
6. Veerkrachtige arbeidsmarkt
dat ook steeds meer mensen online spullen kopen. Daarbij krijgt de winkel in de toekomst
Waar staan we?
gegroeid naar circa 32.661 banen in 2023.
waardoor de beroepsbevolking zal toenemen.
ook een andere functie: van een plek waar
In Bergen op Zoom zijn er circa 0,47 banen
Volgens de huidige (beleidsarme) prognose
Tegelijkertijd zorgt een aantrekkelijk
een transactie plaatsvindt naar een plek
per inwoner, dit maakt Bergen op Zoom een
van de provincie neemt de bevolking tot
vestigingsklimaat ervoor dat bedrijven zich
waar een attractie plaatsvindt. Hierdoor is