Bijlage 1. Koersdocument Toekomstbestendig CKB
Tekst van het document
De adviesgroep beschouwt het als vanzelfsprekend dat het CKB een centrale rol vervult binnen cultuureducatie zowel als aanbieder, adviseur, aanjager, netwerker, intermediair en als partner. De adviesgroep geeft als aandachtspunt mee om te verkennen welke kansen er liggen in versterking van regionale samenwerking op het gebied van cultuur. Daarbij is het van belang er een transitie plaatsvind van aanbod gericht naar een dialoog gestuurde aanpak
Concrete adviezen
^
^
^
CKB heeft in relatie tot landelijke ontwikkelingen en met de uitvoering van de regeling CmK4, de rol om de scholen mee te nemen in de curriculumherziening en de nieuwe kerndoelen richting 2028. Hierin moet het CKB inhoudelijk de omslag maken van aanbodgedreven naar dialoog gestuurd werken. Daarnaast moet het instituut de scholen adviseren over de (nieuwe) kansen en mogelijkheden van cultuureducatie binnen het curriculum. Verder zal het personeel van CKB dat werkzaam is in het onderwijs, ook geschoold moeten worden met betrekking tot deze nieuwe kerndoelen en het leeropbrengsten, zodat zij adequaat kunnen adviseren en uitvoeren. Verken de mogelijkheden voor versterking van regionale samenwerking op het gebied van cultuuronderwijs, als onderdeel van een bredere regionale cultuuragenda.
Cultuureducatie in de vrije tijd - (huidig kunst naar keuze) Advies
Vernieuw en versterk
Relatie Pijlervisie Sociaal en Veilig
De Pijlervisie benadrukt dat ieder cultureel talent telt en de ruimte moet krijgen om tot bloei te komen. Cultuureducatie in de vrije tijd sluit hier direct op aan: het biedt ruimte voor persoonlijke expressie, brede talentontwikkeling en betekenisvolle vrijetijdsbesteding. Juist in de vrije tijd kunnen mensen zich verdiepen, verbreden of ontdekken wat bij hen past - ongeacht of ze toptalent zijn of niet. Daarmee draagt dit aanbod bij aan een sterke sociale basis, het vergroten van veerkracht en het stimuleren van sociale verbinding. Daarnaast geldt: als het vrije-tijdaanbod goed aansluit bij én aanvullend is op het bestaande veld, versterkt het de culturele infrastructuur. Dat is essentieel in een tijd waarin het culturele veld onder druk staat.
Advies t.a.v. rol CKB De adviesgroep ziet voor het CKB een belangrijke rol als stabiele en kwalitatieve aanbieder van cultuureducatie in de vrije tijd. Juist in een veld dat onder druk staat - zowel inhoudelijk als financieel - kan het CKB bijdragen aan het waarborgen van toegankelijkheid, kwaliteit en continuïteit van cultuureducatief aanbod. Tegelijkertijd vraagt dit om een duidelijke positionering binnen het bredere veld van culturele aanbieders: het CKB moet gericht inspelen op maatschappelijke opgaven, complementair zijn aan andere initiatieven en samenwerken waar mogelijk. Daarmee vervult het CKB niet alleen een uitvoerende rol, maar ook een verbindende en ontwikkelende functie binnen de lokale culturele infrastructuur. Concrete adviezen
^
De rol van het CKB als aanbieder binnen het vrije-tijdsdomein periodiek te herijken, met oog voor maatschappelijke relevantie, publieksbereik en de verhouding tot andere aanbieders, in lijn met het uitgangspunt van complementariteit; 47
^ •
^
^
•
Het CKB voert periodiek een inventarisatie uit; wat is nodig en waar liggen kansen en hiaten waarop ingespeeld moet worden; Het vrije-tijdsonderwijsaanbod expliciet te positioneren en legitimeren: maak inzichtelijk vanuit welke maatschappelijke doelen, doelgroepkeuzes en programmatische uitgangspunten het aanbod wordt ontwikkeld en aangeboden. Programma’s te stimuleren voor diverse doelgroepen, met specifieke aandacht voor inwoners die nu onvoldoende bereikt worden (zie ook cultuurparticipatie); Nieuwe werkvormen te onderzoeken waarbij individuele lessen worden gecombineerd met groepslessen of modules, om efficiëntie en toegankelijkheid te vergroten zonder verlies van kwaliteit en om individuele lessen meer betaalbaar te houden; Een doorlopende en inclusieve benadering van cultuureducatie in de vrije tijd te hanteren, zonder een strikte scheidslijn bij 21 jaar.______________
Buitenschoolse cultuureducatie - (huidig onderdeel kunst in de wijk) Advies
Vernieuw en versterk
Relatie Pijlervisie Sociaal en Veilig
De Pijlervisie benoemt cultuur nadrukkelijk als middel voor maatschappelijke ontwikkeling: het versterken van de sociale basis, bevorderen van gezondheid, leefbaarheid en kansengelijkheid. Buitenschoolse cultuureducatie biedt hiervoor een belangrijk aanknopingspunt, met name voor kinderen en jongeren die thuis of via school minder snel met kunst en cultuur in aanraking komen. De inzet op gelijke kansen en brede talentontwikkeling sluit direct aan op de visie. Advies t.a.v. rol CKB De adviesgroep ziet voor het CKB een centrale rol in het toegankelijk maken van buitenschoolse cultuureducatie. Het gaat daarbij naast het aanbieden van lessen en cursussen ook om het verbinden van onderwijs, vrije tijd en maatschappelijke ontwikkeling. Dat vraagt om samenwerking met scholen én met partijen in het sociaal domein, met specifieke aandacht voor wijken en kwetsbare groepen. Concrete adviezen ^ Werk samen met scholen en partners in het sociaal domein om buitenschoolse cultuureducatie zo toegankelijk mogelijk te maken. • Zet daarbij in op een dialoog gerichte aanpak, zodat de dienstverlening aansluit op de vraag. ^ Haal op wat behoeften zijn en creëer waar nodig dienstverlening dat aansluit bij de verschillende behoeften in wijken en onder kwetsbare groepen. Toptalent - (huidig Kunst aan de Top) Advies
Behoud
Relatie Pijlervisie De visie benadrukt talentontwikkeling vanuit de breedte. Sociaal en Veilig Advies t.a.v. rol CKB Zonder aandacht voor toptalent ontbreekt een schakel in de keten van kennismaken, ontwikkelen en excelleren. Zonder top geen basis en andersom. Het advies is dan ook om dit onderdeel te behouden als onderdeel in de keten maar niet als kerntaak te zien. Het CKB kan hierin een schakelfunctie vervullen als ontwikkelplek en brug naar regionale of professionele vervolgtrajecten. Houdt daarbij zicht op de veranderende omgeving en het informele circuit uit de urban culture stromingen. Concrete adviezen
^
Geen aanvullende adviezen naast het inzetten op het behoud van een vorm van ontwikkeling van toptalent.
Cultuurparticipatie Cultuurparticipatie - (huidig cultuurparticipatie)
48
Advies
Vernieuw en versterk
Relatie Pijlervisie Sociaal en Veilig
De Pijlervisie benoemt cultuur als een verbindende kracht die bijdraagt aan leefbaarheid en gezondheid. Meedoen aan cultuur maakt het leven prettiger en de omgeving aantrekkelijker en stelt daarbij dat cultuur voor iedereen toegankelijk moet zijn. De visie benadrukt daarom het belang van laagdrempelig aanbod voor alle inwoners, ongeacht leeftijd, achtergrond of sociaaleconomische situatie. In het bijzonder vraagt de visie aandacht voor kwetsbare groepen, zoals jongeren, ouderen, mensen met een beperking, mensen met een migratieachtergrond of een kleinere portemonnee. Voor hen kan cultuurparticipatie niet alleen een vorm van expressie zijn, maar ook een weg naar ontmoeting, zingeving en welzijn. Daarnaast benoemt de visie expliciet de positieve effecten van kunst en cultuur op gezondheid. Cultuur kan een preventieve werking hebben op thema’s als eenzaamheid, depressie, armoede of burn-out. Daarom pleit de visie voor sterkere verbindingen tussen cultuur, zorg en welzijn - in samenwerking met onder andere het onderwijs en het bedrijfsleven.
Advies t.a.v. rol CKB De adviesgroep is van mening dat het CKB een stevige rol moet vervullen als expertisecentrum op het gebied van cultuurparticipatie. Hoewel er binnen de organisatie al kennis en ervaring aanwezig is, vraagt deze opgave om een duidelijke heroriëntatie op de eigen rol en positionering. Niet iedere kunstprofessional is vanzelfsprekend toegerust om binnen het sociaal domein te opereren; het vraagt specifieke vaardigheden, partnerschappen en werkwijzen. Het is daarom van belang dat het CKB investeert in het ontwikkelen van deze rol: als aanjager van cultuurparticipatie, als schakel tussen sectoren, en als ontwikkelaar van programma’s waarin culturele praktijken doelbewust worden ingezet voor maatschappelijke impact en het versterken van de sociale basis. Het gaat hierbij niet alleen om het uitvoeren van participatieprojecten, maar vooral om het ontwikkelen van een duurzame infrastructuur waarin cultuur structureel bijdraagt aan het welzijn van mensen. Concrete adviezen
^
^ ^
^
^ ^
Zich te positioneren als expertisecentrum op het snijvlak van cultuur en sociaal domein en daarmee een logische partner te zijn voor welzijnsorganisaties, zorginstellingen, het onderwijs en andere maatschappelijke spelers; Actief partnerschappen aan te gaan en netwerken te bouwen tussen cultuur, zorg, welzijn en andere relevante domeinen; Een initiërende en aanjagende rol te vervullen, door projecten op te zetten of te faciliteren waarin kunstprofessionals mensen activeren, verbinden of ondersteunen - met speciale aandacht voor kwetsbare groepen; Professionele expertise in te zetten waar nodig, zonder per definitie zelf uitvoerder te zijn en daarbij te zorgen voor de juiste match tussen opdracht, doelgroep en professional; Kennis en best practices te verzamelen, zichtbaar te maken en te delen, zodat ook andere partijen hun rol in cultuurparticipatie kunnen versterken. Te investeren in de deskundigheidsontwikkeling van het eigen team, zodat kunstprofessionals toegerust zijn om te werken binnen het sociaal domein en daarin met impact kunnen opereren.
Amateurkunst Amateurkunst (kunstbeoefening) - (huidig cultuurparticipatie) Advies
Vernieuw en versterk 49
Relatie Pijlervisie Sociaal en Veilig
De Pijlervisie stelt terecht dat het cultuursysteem onderhevig is aan meerdere veranderingen. Zo wordt onder andere de publieke financiering en het vrijwilligers- en verenigingsleven genoemd, die onder druk zijn komen te staan. De adviesgroep onderschrijft dat de visie benadrukt dat het van belang is te sturen op een weerbare, toekomstbestendige sector door onderlinge samenwerking, kennisdeling, innovatie en kruisbestuiving te stimuleren. Dit vraagt om een sterk cultuurnetwerk dat zich uitstrekt over zowel beleids- als gemeentegrenzen heen. Specifiek benoemt de Pijlervisie de vrijwilligers als de drijvende kracht die in belangrijke mate cultuur in de gemeente Bergen op Zoom beleefbaar (en betaalbaar) maken. Culturele verenigingen, stichtingen en informele initiatieven worden hierin erkend als maatschappelijk waardevol. Ze zijn niet alleen essentieel voor het culturele ecosysteem, maar dragen ook bij aan belangrijke doelen binnen het sociaal domein, zoals ontmoeting, welzijn, zingeving en het voorkomen van eenzaamheid. De adviesgroep ziet hierin een directe verbinding met het versterken van de sociale basis, zoals ook beoogd in de Pijlervisie. Door de actieve cultuurbeoefening binnen verenigingen, informele netwerken en initiatieven wordt op een laagdrempelige manier gewerkt aan sociale cohesie, participatie en gemeenschapsvorming.
Advies t.a.v. rol CKB De adviesgroep ziet versterking van de amateurkunstensector als een noodzakelijke voorwaarde voor een toekomstbestendige culturele infrastructuur én een sterke sociale basis. Dat vraagt om ondersteuning die inzet op samenwerking, kennisdeling en organisatorische weerbaarheid binnen het veld. Het CKB is goed gepositioneerd om in deze ontwikkeling een strategische rol te spelen: niet primair als aanbieder van inhoud, maar als verbinder, facilitator en expert. Denk daarbij aan het organiseren van netwerkbijeenkomsten, praktische workshops over bijvoorbeeld fondsenwerving, communicatie of vrijwilligersbeleid en het zichtbaar maken van initiatieven in het veld. Daarbij adviseert de adviesgroep om terughoudend te zijn in het aanbieden van inhoudelijke ‘functies’ (zoals het leveren van regisseurs of choreografen) waar dit de afhankelijkheid van de sector vergroot. De grotere opgave ligt in het bouwen aan een ondersteunende infrastructuur die culturele initiatieven helpt groeien en zich blijvend laat vernieuwen. In die focus blijft er ruimte voor het CKB om ook als aanjager op te treden: door tijdelijke, doelgerichte projecten te initiëren die als opstap kunnen dienen voor nieuwe deelnemers, of juist verdieping en artistieke groei bieden aan bestaande beoefenaars.
Zulke initiatieven kunnen bijdragen aan motivatie, zichtbaarheid en verbinding binnen het veld - mits ze aanvullend zijn en gericht op het versterken van de amateurkunstsector als geheel. Concrete adviezen
^
^
^
•
De focus te leggen op het bevorderen van zelfstandigheid en samenwerking binnen de sector, onder andere door het delen van kennis, het organiseren van netwerkactiviteiten en het ondersteunen van organisatorische ontwikkeling en daarmee de balans te herijken ten opzichte van directe inhoudelijke ondersteuning. Een faciliterende en verbindende rol op zich te nemen als expertisecentrum voor amateurkunst, gericht op kennisdeling, netwerkvorming en het versterken van organisatorische vaardigheden. Ondersteuning te bieden via praktische ondersteuningstrajecten, zoals workshops over fondsenwerving, marketing & communicatie, vrijwilligersbeleid of bestuurlijke ontwikkeling. Een platformfunctie te vervullen voor het zichtbaar maken van initiatieven binnen de amateurkunst. 50
^
Projecten te initiëren die drempelverlagend werken voor nieuwe deelnemers of juist verdieping bieden voor bestaande beoefenaars, met als doel de sector te versterken, niet te vervangen._________________
4b. Adviezen op organisatieniveau 1. Rol binnen de Culturele Infrastructuur De adviesgroep constateert dat er momenteel geen eenduidig strategisch plan is dat, vanuit een duidelijke beleidsopdracht, de rol, het aanbod en de positionering van het CKB binnen de culturele infrastructuur helder definieert. Hierdoor ontbreekt een gezamenlijke basis voor sturing en verantwoording, wat het lastiger maakt om de dienstverlening van het CKB samenhangend en transparant te legitimeren richting samenwerkingspartners, inwoners en binnen de gemeente zelf (raad, college, etc.).
De adviesgroep adviseert dat het gemeentelijk beleid een heldere opdracht formuleert aan het CKB, waarbinnen een strategisch kader en plan worden ontwikkeld waarin de dienstverlening vertaald wordt naar concrete doelen en meetbare resultaten. Dit biedt het CKB de benodigde houvast en richting voor haar verdere profilering en ontwikkeling. Door deze verbeteringen kan het CKB haar positie versterken, draagvlak vergroten en haar dienstverlening legitimeren. De adviesgroep adviseert: • Een duidelijke beleidsopdracht te formuleren waarin het CKB expliciet gepositioneerd wordt als gemeentelijke uitvoeringsorganisatie binnen de culturele infrastructuur, met heldere kaders, doelen en verantwoordelijkheden met daarbij ook een heldere indeling binnen de verschillende pijlers. ^ Een strategisch kader en uitvoeringsplan op te stellen waarin het aanbod en de rol van het CKB gekoppeld worden aan maatschappelijke (en economische) doelstellingen, doelgroepen en gewenste impact. ^ Sturingsinformatie te ontwikkelen in de vorm van heldere indicatoren en resultaatgebieden (KPI’s), om uitvoering, effectiviteit en impact van het aanbod meetbaar en bespreekbaar te maken. ^ De opdracht en uitvoering periodiek te ijken door reflectie op doelen, rol en maatschappelijke waarde, als basis voor beleidsontwikkeling, legitimering en doorontwikkeling.
^ Helder te communiceren over de opdracht en positionering van het CKB, zowel binnen de gemeentelijke organisatie (inclusief raad en college) als richting samenwerkingspartners en inwoners. 2. Cultureel Ondernemerschap: Versterking van Impact, Flexibiliteit en Partnerschap De adviesgroep adviseert het CKB om actief te investeren in cultureel ondernemerschap, binnen de mogelijkheden en verantwoordelijkheden van een gemeentelijke organisatie. Cultureel ondernemerschap wordt daarbij niet gezien als doel op zich, maar als middel om het bereik, de maatschappelijke impact en de samenwerking met partners te vergroten. Het CKB heeft een voorbeeldfunctie voor andere culturele organisaties en verenigingen in de gemeente en draagt cultureel ondernemerschap uit als grondhouding. Daarin ziet de adviesgroep nog een aanzienlijk potentieel als het bijvoorbeeld gaat over het werven van aanvullende middelen via fondsen, subsidies en samenwerkingen, waar het CKB momenteel beperkt gebruik van maakt. Het aanstellen van een fondsenwerver wordt daarom expliciet geadviseerd. De adviesgroep ziet hiervoor ook mogelijkheden om op termijn te verkennen of bepaalde ondernemende activiteiten ondergebracht kunnen worden in een aparte rechtspersoon, zoals een stichting.
Dit biedt meer flexibiliteit voor samenwerking en fondsenwerving, waarbij de publieke opdracht en het maatschappelijke belang van het CKB geborgd blijven.
51
De adviesgroep adviseert: ^ Actief te investeren in cultureel ondernemerschap als instrument om maatschappelijke waarde, publieksbereik en partnerschap te versterken. ^ Een fondsenwerver aan te stellen. ^ De mogelijkheden te verkennen om specifieke ondernemende activiteiten op termijn onder te brengen in een aparte rechtspersoon. ^ Cultureel ondernemerschap integraal onderdeel te maken van het strategisch kader en de uitvoeringspraktijk van het CKB.
5.
Tot slot
De voorgestelde koers vraagt waarschijnlijk om doorontwikkeling, versterking en herpositionering van het CKB binnen de culturele infrastructuur. Hoe groot de impact hiervan precies is, is zoals eerder aangegeven niet inzichtelijk voor de adviesgroep. Tegelijkertijd erkent de adviesgroep dat deze beweging plaatsvindt binnen een context van een taakstelling. Dit vraagt niet alleen om visie, maar ook om realiteitszin: het gaat in een dergelijke situatie dan ook niet om méér doen, maar juist om anders doen, samenwerken en strategisch kiezen. Deze uitdaging biedt ook de kans om bestaande werkwijzen te herzien. Denk aan het ontwikkelen van nieuwe werkvormen die kwaliteit combineren met betaalbaarheid, het versterken van partnerschappen binnen het sociaal domein, het aanboren van externe financieringsbronnen of het anders positioneren van aanbod dat momenteel door het CKB zelf wordt uitgevoerd. Door gezamenlijk scherp te blijven op de opdracht, positionering en toegevoegde waarde, ontstaat er ruimte voor een sterk en toekomstgericht profiel van het CKB. Een profiel dat financieel houdbaar is, en ook maatschappelijk relevant, veerkrachtig en breed gedragen.
52
Bijlage 5. Vervallen samenwerkingsprojecten en activiteiten Sinds de start van het focusakkoord, is het CKB gestopt met een aantal samenwerkingsprojecten en activiteiten. Dit vanwege een gebrek aan capaciteit en financiële middelen. ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ • ^ •
Het sportgala i.s.m. commissie Sportverkiezingen Bergen op Zoom Kindervoorstellingen Stichting Sint-Nicolaas i.s.m. Stichting Sint Nicolaas Bergen op Zoom 4 mei voorstelling de Maagd i.s.m. het de Oranjevereniging en St. Bevrijding Brabantse wal Leutkommitee D’n Olifanten’aar i.s.m. Kas Entertainment en theater de Maagd Canadays Lecture i.s.m. St. Bevrijding Brabantse wal In de nek van mijn Vader i.s.m. Jan Slokkers Bal Masqué i.s.m. Jan Slokkers De Nacht van de Geschiedenis/ het Museum i.s.m. het Markiezenhof Optredend en workshops tijdens Proefmei i.s.m. Proefmei en het Markiezenhof SENA Gitaarweek i.s.m. Gebouw T De Cultuur-Carroussel i.s.m. De Lionsclub Bergen op Zoom Zomeractiviteiten samen met de bibliotheek Activiteiten rondom Concours Hippique
53