CConstaterende datBergen op Zoom
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1. Koersdocument Toekomstbestendig CKB

Raadsvergadering 30 oktober 2025, gemeente Bergen op ZoomBij agendapunt: Realisatie taakstelling & toekomstbestendig CKB19.878 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Toekomstbestendig CKB

Centrum voor de Kunsten Bergen op Zoom

ą Gemeente jñ Bergen op Zoom

Introductie Het Centrum voor de Kunsten Bergen op Zoom (CKB) vervult een belangrijke rol in het culturele en maatschappelijke leven van de gemeente Bergen op Zoom. Hierbij wordt actief de samenwerking gezocht met onderwijs en met culturele en maatschappelijke organisaties (het voorliggend veld). In een samenleving die verandert, groeit de betekenis van kunst en cultuur vanuit haar intrinsieke waarde om te verbinden, te inspireren en de sociale basis te versterken. Daarnaast draagt het CKB bij aan de lokale economie door het stimuleren van creativiteit, talentontwikkeling en culturele bedrijvigheid. Een levendig cultureel aanbod verhoogt de aantrekkelijkheid van een gemeente om te wonen, werken en investeren. Om deze maatschappelijke en economische waarde te behouden én te versterken, is een koers nodig die het CKB toekomstbestendig maakt: inhoudelijk relevant, financieel houdbaar en goed ingebed in de netwerken van onderwijs, cultuur, welzijn en samenleving. Die koers moet ruimte geven voor ontwikkeling en samenwerking - binnen de realiteit van een aangescherpt financieel kader. De gemeente Bergen op Zoom staat voor de opgave om een structurele taakstelling van minimaal C700.000 euro te realiseren op het CKB, als onderdeel van de bredere bezuinigingsopgave voortkomend uit het Focusakkoord.

Het college heeft besloten het CKB als onderdeel van de gemeentelijke organisatie te houden. Deze keuze is gemaakt op grond van de overweging dat cultuureducatie in de kern een publieke taak betreft, met name waar het gaat om het bereik van jeugdigen en het realiseren van sociale en maatschappelijke doelen. Cultuur is voor iedereen, dus ook in de wijken/gebieden in de gemeente Bergen op Zoom die minder voor de hand liggen. Nieuwe doelgroepen bereiken. Vernieuwen, aansluiten bij doelgroepen en zo dichter bij de inwoners. Voor het toekomstig profiel voor het CKB zijn de volgende kaders gehanteerd: ^ ^ ^ ^ ^

De taakstelling binnen programma 6 Sport, Cultuur en Recreatie (minimaal C700.000) op het CKB is leidend; Daarbij geldt als uitgangspunt dat de dienstverlening van het CKB moet passen binnen de taken van de gemeentelijke overheid. Cultuureducatieve activiteiten voor kinderen en jongeren tot 21 jaar vormen het basisaanbod; Aanvullend wordt bekeken welke andere activiteiten, in aansluiting op de Pijlervisie Sociaal & Veilig, passend zijn; Er is oog voor samenhang tussen het aanbod voor jongeren en volwassenen, het bereik van alle doelgroepen en voor samenwerking met partners zoals onderwijs en zorg.

Dit document beschrijft hoe het CKB haar maatschappelijke rol blijft vervullen. Het biedt een inhoudelijk onderbouwde koers voor de komende jaren en geeft richting aan de keuzes die nodig zijn om te komen tot een toekomstbestendig kunstencentrum. De benoemde inhoudelijke speerpunten bouwen voort op de huidige positie van de organisatie en sluiten aan op actuele maatschappelijke opgaven, zoals kansengelijkheid, sociale verbinding en de waarde van kunst en cultuur in het dagelijks leven. Waardering gaat uit naar de medewerkers van het CKB voor hun inzet in de afgelopen jaren en hun betrokkenheid bij het leveren van informatie ter voorbereiding van besluitvorming.

2

Inhoudsopgave Deel 1 | Context......................................................................................................................................... 5 1. Over het CKB........................................................................................................................................ 6 2. Dit doet het CKB................................................................................................................................... 6 Overzicht van producten en diensten................................................................................................. 6 2.1 Cultuureducatie in het onderwijs (kunst en school)..................................................................... 6 2.2 Cultuureducatie in de vrije tijd (kunst naar keuze)....................................................................... 7 2.3 Cultuurparticipatie......................................................................................................................... 8 3. Organisatie en financiën........................................................................................................................9 3.1 Personeel......................................................................................................................................

9 3.2 Financiën...................................................................................................................................... 9 3.3 Samenwerkingspartners............................................................................................................. 12 Deel 2 | Impact......................................................................................................................................... 13 4. Bereik en impact..................................................................................................................................14 4.1 Cultuureducatie in het onderwijs (kunstnaar keuze).................................................................. 14 4.2 Cultuureducatie in de vrije tijd (kunst naar keuze)...................................................................... 14 4.3 Cultuurparticipatie & amateurkunst............................................................................................ 15 4.4 Doelgroepenanalyse en publieksprofiel...................................................................................... 15 5. Maatschappelijke waarde .................................................................................................................... 16 5.1 Waarde voor het individu............................................................................................................

16 5.2 Waarde voor de samenleving..................................................................................................... 17 5.3 Economische waarde................................................................................................................. 17 5.4 Impact op de culturele infrastructuur.......................................................................................... 18 5.5 Spin-off - afgeleide effecten van de activiteiten......................................................................... 19 5.6 Wetenschappelijke onderbouwingen.......................................................................................... 19 6. Pijlervisie Sociaal en Veilig.................................................................................................................. 22 6.1 Conclusie van de adviesgroep................................................................................................... 22 Deel 3 | Realisatie taakstelling voor een toekomstbestendig CKB........................................................... 23 7. De opdracht......................................................................................................................................... 24 7.1 Conclusie | de richting................................................................................................................ 24 8.

Voorstel realisatie................................................................................................................................ 26 8.1 Invulling taakstelling.................................................................................................................... 26 8.2 Realisatie structurele taakstelling | borgen en doorontwikkeling............................................... 27 9. Alternatieven....................................................................................................................................... 28 Deel 4 | Strategie toekomstbestendig CKB..............................................................................................30 10. Missie, visie en strategie.................................................................................................................... 31 10.1 Missie | waar het CKB voor staat.............................................................................................. 31 10.2 Visie | waar het CKB voor gaat................................................................................................. 31 3

10.3 Strategie CKB | de

richting.................................................................................................... 31

10.4 Focus 2026-2035...................................................................................................................... 31 11. Strategische pijlers............................................................................................................................32 11.1 Cultuureducatie in het onderwijs............................................................................................... 32 11.2 Cultuureducatie in de vrije tijd..................................................................................................33 11.3 Amateurkunst............................................................................................................................ 34 11.4 Cultuurparticipatie..................................................................................................................... 35 12. Uitwerking......................................................................................................................................... 36 Bijlage 1 | Toelichting projecten...................................................................................................................37 Bijlage 2 | Overzicht cursusaanbod CKB.....................................................................................................

41 Bijlage 31 Rol CKB via leerlijn muziek........................................................................................................ 43 Bijlage 41 Advies van externe deskundigen................................................................................................ 45 Bijlage 5. Vervallen samenwerkingsprojecten en -activiteiten........................................................................ 53

Leeswijzer Het koersdocument is opgebouwd uit vier delen. Afhankelijk van de informatiebehoefte kan direct naar het betreffende deel worden gegaan. De opbouw is als volgt: DEEL 1 | Context Dit deel biedt meer context van de huidige situatie door een feitelijke weergave van wat het CKB doet, wat het kost en hoe de organisatie is ingericht. DEEL 2 | Impact Het tweede deel geeft inzicht in de impact van het CKB in termen van bereik, maatschappelijke waarde en aansluiting bij de maatschappelijke ambities van de gemeente Bergen op Zoom (koppeling met de Pijlervisie sociaal en veilig). Dit om een zorgvuldige afweging te kunnen maken wat passend is richting toekomst aan te bieden, ook vanuit de rol van de overheid. DEEL 3 | Realisatie taakstelling en toekomstbestendig CKB Met de kennis vanuit deel 1 en 2 worden weloverwogen keuzes gemaakt in deel 3 voor de realisatie van de taakstelling, welke leidend is binnen de opdracht van het CKB. De wijze van de realisatie wordt daarbij gestaafd aan de toekomstige strategie van het CKB, passend binnen de gestelde kaders. DEEL 4 | Strategie toekomstig CKB Het vierde deel stelt de strategie voor de toekomst van het CKB. De strategische pijlers, de focuspunten en de ontwikkelpunten.

4

Deel 1 | Context

1. Over het CKB 2. Dit doet het CKB 3. Organisatie à financiën

1. Over het CKB Het CKB heeft een rijke geschiedenis die teruggaat tot 1867, toen de stad Bergen op Zoom een openbare muziekschool oprichtte om muziekonderwijs voor een breed publiek toegankelijk te maken. Door de jaren heen breidde het aanbod zich uit met dans, theater, beeldende kunst en educatieve programma’s binnen het onderwijs en het sociaal domein. Sinds 1998 is de instelling bekend onder de naam CKB en heeft het zich ontwikkeld tot een volwaardig kunstencentrum dat een centrale rol speelt in het culturele leven van de gemeente Bergen op Zoom en vormt een belangrijke waarde in de Bergse samenleving. Door een veelzijdige rol als aanbieder, verbinder, expert en facilitator speelt het CKB een essentiële rol in het stimuleren van talent, het versterken van cultuureducatie, het vergroten van cultuurparticipatie en het bevorderen van het culturele klimaat in Bergen op Zoom en omgeving.

2. Dit doet het CKB Overzicht van producten en diensten Het CKB biedt een breed en veelzijdig aanbod op het gebied van cultuureducatie en cultuurparticipatie. Deze diensten zijn gericht op inwoners van alle leeftijden en worden aangeboden binnen het onderwijs, in de vrije tijd en in samenwerking met maatschappelijke en culturele partners. In dit hoofdstuk wordt het aanbod toegelicht aan de hand van de drie hoofdlijnen die samen de kern vormen waar het CKB voor is. Dit is opgenomen om een eenduidig feitelijk beeld te geven van wat het CKB doet. 1. 2. 3.

Cultuureducatie in het onderwijs Cultuureducatie in de vrije tijd Cultuurparticipatie (en amateurkunst)

2.1 Cultuureducatie in het onderwijs (kunst en school) Het CKB werkt dagelijks aan het versterken van cultuureducatie binnen het onderwijs in de gemeente Bergen op Zoom. Dit gebeurt op de volgende manieren:

Intermediair - advies en ondersteuning (PO & VO) Het CKB vervult een verbindende en ondersteunende rol in het onderwijs, gericht op de structurele versterking van cultuureducatie. CKB is daarbij sinds 2013 de uitvoerder van het landelijke programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK)/ De Cultuur Loper in Bergen op Zoom. Daarmee werkt het CKB al twaalf jaar aan het verbeteren van cultuureducatie in het onderwijs. Scholen kunnen bij het CKB terecht voor advies, teamtrainingen, begeleiding bij lesmethodes en hulp bij subsidieaanvragen. Deze rol krijgt onder andere vorm in coaching on the job, waarbij CKB-docenten samenwerken met leerkrachten in de klas. Zo is het CKB niet alleen aanbieder, maar ook kennispartner en verbinder binnen het onderwijsveld.

CuMenu - cultuureducatieprogramma voor basisscholen Het CuMenu is het centrale programma voor kunst- en cultuureducatie op basisscholen in de gemeente Bergen op Zoom. Het CKB coördineert dit programma en zorgt voor een samenhangend en toegankelijk aanbod van lessen, workshops en voorstellingen - zowel vanuit de eigen organisatie als van regionale en landelijke aanbieders. CuMenu maakt cultuur structureel onderdeel van het onderwijs. Onder de vlag van CuMenu worden daarbij ook projecten in samenwerking met lokale organisaties georganiseerd - voor en met het onderwijs - zoals het Voorleesféést, het Jazz scholen project en de 6 samenwerking met de muziekverenigingen onder de naam Samen Muziek Maken Geblazen.

■'N

Cultuureducatie in voortgezet, praktijk- en speciaal onderwijs Het CKB zorgt o.a. voor invulling van CKV dagen in het voorgezet onderwijs zoals op ’t Rijks en het Roncalli. Samen met scholen zoals Kwadrant, Aventurijn en ISK ontwikkelt het CKB programma’s voor jongeren in het praktijkonderwijs en speciaal onderwijs. In projecten als YourTime, TOV! en Popchallenge werken docenten van CKB samen met schoolprofessionals aan creatieve talentontwikkeling, passend binnen de context van elke doelgroep.

J

Buitenschoolse cultuureducatie Het CKB organiseert voor-, tussen- en naschoolse cultuureducatieprojecten in opdracht van scholen, gefinancierd vanuit de Regeling School en Omgeving (ook wel bekend als Regeling de Rijke Schooldag). Dit aanbod is bedoeld voor kinderen vanaf groep 3 en bestaat uit wekelijkse lessen van twee keer één uur, waarin muziek, dans, theater en beeldende kunst centraal staan. De lessen worden gratis aangeboden in de wijken, zodat de drempel om deel te nemen zo laag mogelijk is.

Talentenprogramma In samenwerking met scholengemeenschap ’t Rijks biedt het CKB een intensief talentontwikkelingsprogramma binnen het schoolcurriculum aan. Hierbij krijgen getalenteerde leerlingen muzieklessen, zowel als hoofdvak als bijvak. Het programma bereidt leerlingen voor op een vervolgopleiding aan conservatoria en andere kunstopleidingen op mbo- en hbo-niveau.

J

Samenwerkingsprojecten cultuureducatie Het CKB werkt op maat samen met partners aan een verscheidenheid van projecten om cultuureducatie te versterken. Naast de al benoemde projecten en activiteiten, zoals binnen het CuMeNu, is er in samenwerking met alle (8) ABBO-scholen ook een leerorkest opgezet. Hierbij krijgen alle kinderen uit groep 5 en 6 les op een klassiek instrument. Daarnaast zijn er langdurige afspraken met bijvoorbeeld LPS voor het verzorgen van cultuureducatielessen op school.

2.2 Cultuureducatie in de vrije tijd (kunst naar keuze) Het CKB biedt een breed aanbod aan cultuureducatie voor inwoners van alle leeftijden in de vrije tijd, gericht op het ontwikkelen van creatieve en kunstzinnige vaardigheden. Binnen het aanbod wordt gewerkt vanuit vier kunstdisciplines: muziek, dans, theater en beeldende kunst. Daarnaast is er ruimte voor cross-overs met digitale media, mode en techniek. Het volledige aanbod is opgenomen in bijlage 2. Het aanbod bestaat op hoofdlijnen uit de volgende onderdelen:

1. Jaarcursussen Structurele lessenreeksen voor kinderen, jongeren, volwassenen en ouderen, waarin deelnemers wekelijks werken aan hun vaardigheden. Deze cursussen zijn beschikbaar binnen alle kunstdisciplines en worden hoofdzakelijk in groepsverband aangeboden. Enkel de discipline muziek kent naast groepslessen ook privé- en duolessen. 7

\

Korte cursussen en workshops Naast jaarcursussen biedt het CKB kortere trajecten aan van enkele weken of dagdelen. Deze zijn gericht op kennismaking, verdieping of het ontwikkelen van een specifiek project of voor speciale gelegenheden.

Presentaties en optredens Gedurende het jaar organiseert het CKB diverse presentatiemomenten, optredens en tentoonstellingen, zowel op de eigen locatie als op externe locaties zoals Theater De Maagd, Het Markiezenhof en in publieke ruimtes. Hiermee krijgen deelnemers de kans om hun werk te tonen aan publiek en podiumervaring op te doen.

J

2.3 Cultuurparticipatie Het CKB draagt bij aan cultuurparticipatie door het uitvoeren en ondersteunen van diverse projecten waarin actieve beoefening van kunst centraal staat. Deze activiteiten zijn gericht op verschillende doelgroepen en vormen een aanvulling op het reguliere educatieve aanbod. De cultuurparticipatieprojecten -waaronder amateurkunst - variëren per cursusjaar. Het CKB sluit aan op de vraag van de markt. Het is maatwerk. Sommige projecten zijn eenmalig, andere projecten komen ieder jaar terug. Deze samenwerkingsprojecten zijn op initiatief van de samenwerkingspartners. Een omschrijving van de projecten is opgenomen in bijlage 1. Binnen de huidige praktijk zijn drie hoofdlijnen te onderscheiden:

1

"\ Projecten en activiteiten voor amateurkunst Het CKB ondersteunt projecten en initiatieven waarbij inwoners actief deelnemen als amateurkunstenaar, zoals muziek- en theaterproducties, optredens en exposities. De ondersteuning bestaat onder meer uit het inzetten van expertise, waaronder docenten, maatwerk workshops en het faciliteren van de realisatie. Voorbeelden zijn het Nieuw Talent Orkest en Openluchtspektakel de Vierschaar. J

Ondersteuning van amateurkunstverenigingen Het CKB ondersteunt lokale amateurkunstverenigingen door het bieden van expertise, faciliteiten en promotie, evenals begeleidingstrajecten. Het CKB organiseert netwerkplatformen zoals MuBoz (muziek), KoBoz (koren) en PoBoz (podia) waar verenigingen elkaar ontmoeten en kennis delen.

3.

Kunst en het sociaal domein In samenwerking met partners uit zorg en welzijn biedt het CKB kunstactiviteiten aan specifieke doelgroepen, zoals ouderen en mensen met een beperking. Deze projecten, dragen bij aan welzijn, expressie en sociale verbondenheid. Voorbeelden zijn het project Cultuur met de Buur samen met S&L Zorg, Allerzielen en workshops voor actieve senioren (BAS).

8

3. Organisatie en financiën Om de drie hoofdlijnen van het CKB waar te maken zijn mensen en middelen nodig. Dit hoofdstuk zet dit uiteen.

3.1 Personeel Het CKB heeft 36 medewerkers en werkt daarnaast met zzp’ers. De vacatureruimte betreft 5,94 fte van in totaal 26,35 fte. De huidige bezetting op basis van begroting 2025 is als volgt onder te verdelen: Functie

Fte

Aantal

Docenten

8,90

22

Seniordocenten/coördinator

4,0

4

Medewerker ontwikkeling onderwijs

2

2

Account medewerker cultuur

0,67

1

Medewerker locatie

2

2

Medewerker administratie en secretarieel

0,94

1

Medewerker marketing en communicatie

0,81

2

Medewerker techniek

0,10

1

Manager

1

1

Vacatures

5,94

Totaal

26,35

36

3.2 Financiën 3.2.1 Totaaloverzicht Op basis van de Begroting 2025 en de Jaarrekening 2024, is in onderstaande tabel het totaal aan inkomsten en uitgaven van het CKB te zien.

1 2

Loonkosten docenten

3 4 5 6 7 8 9 10

Inhuur Inhuur business case Pand en kantoorkosten Materialen Totaal uitgaven Kunst en school: CuMeNu Cultuureducatie met kwaliteit (Cultuurloper) Samenwerking scholen overig (oa LPS) Kunst naar keuze: Beeldend Dans Muziek Theater Totaal inkomsten Gemeentelijke bijdrage CKB (excl taakstelling) Taakstelling

11 12 13 14 15 16 17 18 19

Loonkosten ondersteunend personeel

Begroting 2025 1.912.147

Realisatie 2024 1.482.772 295.416

322.767 443.320 107.640 309.648 76.958

384.246 160.076 177.107 98.410 2.598.027

3.172.480 63.446

45.000

78.846

64.000 251.711

370.714

83.412 80.135 485.673 39.389

84.675 71.167 458.233 36.014 1.049.320

1.163.094

2.123.160 700.000

1.434.933 200.000**

*) in het ondersteunend personeel zijn niet de salariskosten van de leidinggevende opgenomen, dat valt in programma 1. 9

**) De taakstelling voor het CKB is bij het 2e Concernbericht 2024 500.000 euro van de 700.000 euro aan taakstelling verwerkt in de budgetten.

3.2.2 Toelichting begroting Onderstaande toelichting gaat in op de belangrijkste afwijkingen tussen de begroting 2025 en de realisatie 2024. De nummers verwijzen naar de corresponderende regels in de tabel. ^ Nr. 1 - Loonkosten docenten Het verschil wordt verklaard door vacatureruimte. Deze ruimte wordt op dit moment incidenteel benut om een deel van de taakstelling te realiseren (zie ook deel 3, realisatie taakstelling). Daarnaast zijn de loonkosten voor de Begroting 2025 met 4,407o geïndexeerd. ^ Nr. 2 - Ondersteunend personeel De salariskosten van de manager zijn hier niet opgenomen. Deze worden niet toegerekend aan programma 6 Sport, cultuur en recreatie, maar verantwoord onder programma 1 Bestuur en ondersteuning. ^ Nr. 5 - Pand en kantoorkosten Dit betreft de gebruikerslasten. De stijging in 2025 houdt verband met een incidentele post voor de vernieuwing van het softwaresysteem. Daarnaast waren o.a. de energiekosten in 2024 lager dan begroot. ^ Nr. 8-11 Kunst en school In de eerste maanden van 2024 ontvingen de basisscholen van het Rijk nog NPO gelden ter besteding aan cultuur. Vanaf het schooljaar 2024/2025 is er een nieuwe overeenkomst met de LPS-scholen. De inkomsten zijn hierbij lager dan in 2024 en nog niet volledig verwerkt in de Begroting 2025.

Het deel dat nog niet begroot was wordt nu gebruikt om de taakstelling te realiseren (zie ook deel 3, realisatie taakstelling). ^ Nr. 18-19 Taakstelling Het saldo van inkomsten en uitgaven, ofwel het budget van het CKB, bedraagt voor 2025 C2.123.000. Hierin is nog geen rekening gehouden met de taakstelling van C700.000. Na aftrek van de taakstelling bedraagt het budget voor het CKB voor 2025: C1.373.100. Het saldo van de realisatie over 2024 laat een bedrag zien van C1.423.000. De taakstelling is in 2024 deels incidenteel gerealiseerd doordat de salariskosten C 350.000 lager zijn uitgekomen en de opbrengst scholen (NPO gelden) C 150.000 hoger waren dan begroot. 3.2.3 Verdere specificatie kosten naar dienstverlening - uitgelicht cultuureducatie in de vrije tijd Het CKB levert diensten op het gebied van cultuureducatie in het onderwijs (kunst en school), cultuureducatie in de vrije tijd (kunst naar keuze) en cultuurparticipatie en amateurkunst. In hoofdstuk 1 zijn deze onderdelen nader toegelicht. De uren- en financiële administratie is niet volledig projectmatig bijgehouden voor alle soorten dienstverlening. Cultuureducatie in de vrije tijd (kunst naar keuze) Voor cultuureducatie in de vrije tijd (kunst naar keuze) is de inzet volledig inzichtelijk.

Om het onderscheid tussen activiteiten voor jongeren tot 21 jaar en volwassenen goed zichtbaar te maken in lijn met de meegegeven kaders -, is voor cultuureducatie in de vrije tijd een aparte uitwerking opgenomen. De gebruikte inkomsten zijn afkomstig uit cursusjaar 2023/2024 (administratie is op cursusjaar), waardoor deze niet volledig overeenkomen met de realisatiecijfers 2024. De tabellen op de volgende pagina laten het overzicht zien.

10

tot 21 jaar

Loonkosten docenten

Kosten inhuur

Kosten docenten

Lesgeld

Muziek, groep

C 18.093

C 1.901

C 19.994

C 11.559

Muziek, duo & individueel

C 397.950

C 111.916

C 509.866

C 275.600

Dans, groep

C 15.844

C 27.094

C 42.938

C 50.420

Beeldend, groep

C 38.142

C0

C 38.142

C 19.266

Theater, groep

C 32.274

C0

C 32.274

C 30.831

Totaal

C 502.303

C 140.912

C 643.215

C 387.676

vanaf 21jaar

Loonkosten docenten

Kosten inhuur

Kosten docenten

Lesgeld

Muziek, groep

C 39.511

C0

C 39.511

C 35.552

Muziek, duo & individueel

C 204.990

C 50.228

C 255.217

C 157.507

Dans, groep

C 20.734

C 4.278

C 25.012

C 25.140

Beeldend, groep

C 22.983

C 49.911

C 72.894

C 72.781

Totaal

C 288.218

C 104.416

C 392.634

C 290.980

Overhead In de jaarrekening 2024 bedragen de overheadkosten C 473.000 (ondersteunend personeel C 296.000, pand- en kantoorkosten C 177.000) en de kosten van materialen en diensten van derden C 98.000. In het overzicht zijn enkel de loonkosten van de docenten meegenomen en niet de overheadkosten gezien deze niet op korte termijn te beïnvloeden zijn. Bijv. kosten van het pand nemen niet gelijk af op het moment dat het aanbod van het CKB wijzigt. Tevens is de overhead niet meegenomen omdat er geen meerjaren onderhoudsplan opgesteld is voor de gebruikerskant. Gezien de toekomstige huisvesting een apart traject is, zijn deze kosten voor nu buiten beschouwing gelaten voor de invulling van de taakstelling. Cultuureducatie in het onderwijs en Cultuurparticipatie In 2024 bedroegen de totale loonkosten voor docenten C 1.483.000. Hiervan werd C 791.000 besteed aan cultuureducatie in de vrije tijd (kunst naar keuze), zie hierboven. Het resterende deel van de loonkosten,afgerond C 692.000, is besteed aan cultuureducatie in het onderwijs (kunst en school), cultuurparticipatie en amateurkunst. Hierbij moet worden opgemerkt dat er ook vier docenten werkzaam zijn die, naast hun lesgevende taken, coördinerende werkzaamheden uitvoeren verdeeld over de onderdelen.

Op basis van beschikbare gegevens en management informatie volgt onderstaand inzicht in de inzet en verdeling van middelen voor cultuureducatie in het onderwijs (kunst en school) en de inzet voor cultuurparticipatie en amateurkunst: ^ C 460.000 voor cultuureducatie in het onderwijs (kunst en school) ^ C 230.000 voor cultuurparticipatie en amateurkunst Naast de inzet van docenten in loondienst wordt er jaarlijks ook een beroep gedaan op zelfstandige docenten (ZZP’ers), met een totale inzet van circa C 100.000.

11

3.3 Samenwerkingspartners Het CKB neemt een centrale positie in binnen de culturele infrastructuur. Het fungeert als partner en kenniscentrum voor amateurkunstverenigingen, scholen en maatschappelijke organisaties.

Algemeen

Cultuuronderwijs PO scholen VO scholen MBO scholen Speciaal Onderwijs Scholengroepen Kinderdagopvang O.a. ABBO kindcentra, LPS, S.O.M. ’t Rijks, Curio, OMO, koraalgroep, Roncalli

Inwoners

Amateurkunst Amateurkunstverenigingen Platforms Muziekverenigingen, Podiumkunsten, Koren Informeel georganiseerde amateurkunstenaars O.a. St. Vastenavend, St. Bergse Jazz evenementen, St. de Vierschaar, ...

CKB

Gemeente Bergen op Zoom BiS cultuur: St. Podiumkunsten, Bibliotheek, het Markiezenhof Kunstloc Brabant Kunstprofessionals / makers Lokale culturele netwerk

Cultuurparticipatie ^ ^

Maatschappelijke organisaties O.a. S&L Zorg, GGD, Stadlander, WijZijn ...

12

Deel 2

MM 4. 5. 6.

Bereik Maatschappelijke Pijlervisie Sociaal

DEEL 2 | Impact Het tweede deel geeft inzicht in de impact van het CKB in termen van bereik, maatschappelijke waarde en aansluiting bij de maatschappelijke ambities van de gemeente Bergen op Zoom (koppeling met de Pijlervisie sociaal en veilig). Dit om een zorgvuldige afweging te kunnen maken wat passend is richting toekomst aan te bieden, ook vanuit de rol van de overheid. Daarnaast zijn er nog drie delen: ^ ^ ^

DEEL 1 | Context DEEL 3 | Realisatie taakstelling DEEL 4 | Strategie toekomstig CKB

, l|)9|

4. Bereik en impact Om te kunnen bepalen wat het toekomstig profiel van het CKB moet zijn - binnen de kaders van de taakstelling, passend vanuit de overheid en aansluitend aan de pijlervisie Sociaal en Veilig - is het van belang om de impact van de huidige dienstverlening inzichtelijk te hebben. Om inzicht te krijgen in de maatschappelijke impact van het CKB is het bereik van de organisatie in kaart gebracht: hoeveel mensen worden bereikt, via welke vormen van cultuureducatie en -participatie. In paragraaf 4.4 wordt vervolgens dieper ingezoomd op wie er worden bereikt - en wie nog niet - op basis van een doelgroepenanalyse.

4.1 Cultuureducatie in het onderwijs (kunst naar keuze) Cultuureducatie in het onderwijs in cijfers: ^ ^ ^ ^

^ »

Het CKB bereikt alle 28 scholen in het Primair Onderwijs (PO) en Speciaal Basisonderwijs (SBO) met 5600 leerlingen. Het CKB bereikt alle 7 scholen in het Voortgezet Onderwijs (VO), Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO), en Praktijk Onderwijs (PRO). Regionaal worden diensten afgenomen door scholen in Woensdrecht (6), Steenbergen (9) en Moerdijk (1). Met onderwijsorganisaties in de gemeente Bergen op Zoom zijn bestendige afspraken gemaakt en wordt structureel of projectmatig samengewerkt met ABBO kindcentra, LPS, S.O.M., Auris, Koraal (Aventurijncollege) en Het Kwadrant (LPS) praktijkonderwijs. Vanuit deze samenwerking komt vrijwel iedere leerling in het basisonderwijs in Bergen op Zoom 2 tot 3 maal per jaar via het CKB in contact met cultuur. Op 12 locaties van LPS-KOM (Kinderopvang) geven docenten van het CKB lessen dans en muziek aan de peuters.

4.2 Cultuureducatie in de vrije tijd (kunst naar keuze) Cultuureducatie in de vrije tijd in cijfers: ^ ^ ^ ^ ^

In 2023/2024 heeft het CKB 1828 cursisten. Verdeeld over de disciplines is dat van het aantal cursisten 570Zo muziek, 220Zo beeldend, 160Zo dans en 50Zo theater. Van de cursisten is 530Zo jonger dan 21 jaar, in totaal 975 personen. Daarmee vormen zij nét iets meer dan de helft van het totale aantal cursisten. 767 cursisten volgen individuele lessen of duolessen, wat neerkomt op 40Z van het totaal. De overige 60Z neemt deel aan groepslessen. Via de diverse presentaties wordt ook publiek bereikt. Ter indicatie voor dans: o Eindvoorstellingen dans (1500 bezoekers) o Presentatie Dansen in het Hof (600 bezoekers) o Modetheater Ward Warmoeskerken (500 bezoekers) o Allerzielen (300 bezoekers) o Tweestrijd (1600 bezoekers) o Optreden Harmonie Concordia (750 bezoekers) o Opening expo Joop Mijsbergen (200 bezoekers). Deze voorbeelden zijn bij elkaar 5.400 bezoekers. Daarnaast zijn er ook presentaties theater, muziek en beeldend.

Totaal bereik cursisten Aantal cursisten

2021/2022 1342

2022/2023 1459

2023/2024 1828

14

Bereik cursisten op discipline en leeftijd Individuele en duolessen Muziek Tot 21 jaar 506 21 jaar < 261 Beeldend Tot 21 jaar n.v.t. 21 jaar < n.v.t. Dans Tot 21 jaar n.v.t. 21 jaar < n.v.t. Theater Tot 21 jaar n.v.t. 21 jaar < n.v.t.

Groepslessen

Totaal

72 204 106 288 199 100 92 n.v.t.

782 394 299 92 Totaal

1828

4.3 Cultuurparticipatie å amateurkunst Cultuurparticipatie in cijfers: ^ ^ ^

^ •

Via de platfora MuBoZ (muziek), KoBoz (koren) en PoBoz worden per jaar 31 verenigingen en stichtingen ondersteund. In totaal worden er rond de 7 bijeenkomsten georganiseerd voor bovengenoemde platfora. Gemiddeld per platform 2 tot 3 per jaar. In het afgelopen jaar zijn 3 cultuurparticipatieprojecten met partners georganiseerd: Cultuur met de Buur (24 cliënten S&L Zorg en 50 leerlingen gr. 3 en gr. 4 BS De Borghoek, 800 bezoekers op locaties Ontmoetingscentrum Lambertijnenhof, residentie Moermont en de CKB theaterzaal), Allerzielen (3000 bezoekers), Tweestrijd (1600 bezoekers). In het afgelopen jaar zijn o.a. aan de volgende 3 amateurkunstprojecten meegewerkt: Nieuw Talenten Orkest, de Vierschaar, Bergse Ambtenaren Revue. Er zijn 15 workshops verzorgt aan he BAS (Bergse actieve senioren) met een bereik van ongeveer 150 personen.

4.4 Doelgroepenanalyse en publieksprofiel Voor het CKB is, via een samenwerking met Kunstloc Brabant, een culturele doelgroepanalyse gedaan. Hier is gekeken naar de mate van kunst- en cultuurgebruik van inwoners in de gemeente Bergen op Zoom en de particuliere klanten van het CKB. Bergen op Zoom cultuurgebruik Uit de analyse komt naar voren dat een kwart van de inwoners in de gemeente Bergen op Zoom intensief gebruik maakt van kunst en cultuur. Dit betekent dat zij veelvuldig gebruik maken van het aanbod en de faciliteiten op het gebied van kunst en cultuur. De grootste groep maakt medium gebruik van cultuur in de gemeente Bergen op Zoom, 380Zo van de inwoners. Ongeveer een gelijk aantal kan met 3707o worden bestempeld als ‘lichte cultuurgebruiker’. Deze groep is met name geïnteresseerd in laagdrempelige, nabije cultuur en ervaren onder ander financiële drempels om mee te doen. Klanten CKB Gebruikers van CKB komen vooral uit Bergen op Zoom. Kijken we naar de particuliere klanten bij het CKB in de vrije tijd dan valt op dat bijna de helft van het profiel medium cultuurgebruiker heeft. Deze groep vindt sfeer, gezelligheid en ontspanning belangrijk. Deze klanten hebben vaak een boven modaal inkomen en zijn middelbaar tot hoog opgeleid. Daarnaast wordt de intensieve cultuurgebruiker goed bereikt. Dat zijn bewoners die veelvuldig

Lichte cultuurgebruiker Deze groep is met name geïnteresseerd in laagdrempelige, nabije cultuur en deze gebruikers ervaren onder ander financiële drempels om mee te doen. Medium cultuurgebruiker Deze groep vindt sfeer, gezelligheid en ontspanning belangrijk. Gebruikers hebben vaak een boven modaal inkomen en zijn middelbaar tot hoog opgeleid. Intensieve cultuurgebruiker Deze groep bezoekt veelvuldig cultuur, deels ook buiten de gemeente (musea, concertzalen en theaters). Gebruikers ervaren geen financiële drempels voor deelname.

cultuur bezoeken, deels ook buiten onze gemeente. Dat zijn bijvoorbeeld musea, concertzalen en theaters. Voor de medium en intensieve cultuurgebruiker is het aanbod van CKB bovengemiddeld aantrekkelijk. Bij de lichte cultuurgebruiker blijft het bereik nu achter, als je kijkt naar de samenstelling van de bevolking in gemeente Bergen op Zoom. Dit zijn inwoners die bijna geen gebruik maken van georganiseerde cultuur, erfgoed faciliteiten of evenementen in en buiten de gemeente. Deze doelgroep is vooral geïnteresseerd in nabije, laagdrempelige cultuur en ervaren onder andere financiële drempels om mee te doen. De particuliere klanten komen vooral uit de buurten Bergse Plaat, Noordgeest en Centrum. De bewoners in de wijk Bergen op Zoom Oost worden minder bereikt. Noot: bij het onderzoek is geen rekening gehouden met het bereik via het onderwijs en projecten in de sociaal maatschappelijks sector (onder andere met de zorg) en samenwerkingen als bijvoorbeeld met Bergse Actieve Senioren (BAS) en het amateurkunstveld, aangezien het CKB niet beschikt over de adresgegevens van deze deelnemers.

5. Maatschappelijke waarde Het CKB draagt op verschillende manieren bij aan de samenleving. Centraal staat de actieve beoefening van kunst, die betekenisvol is voor zowel het individu als de samenleving. Cultuur heeft daarbij een intrinsieke waarde - het biedt op zichzelf betekenis en verrijking - én een maatschappelijke waarde, bijvoorbeeld op het gebied van sociale samenhang, welzijn en educatie. Binnen de maatschappelijke impact is onderscheid gemaakt tussen de impact op het individu en de bredere samenleving. Ter ondersteuning om de waarde te duiden is hierbij ook de input meegenomen van de cursisten van het CKB. Tot slot is er ook een wetenschappelijke onderbouwing toegevoegd in paragraaf 5.6.

5.1 Waarde voor het individu Kunst en cultuur bieden mensen mogelijkheden voor zelfexpressie, persoonlijke ontwikkeling en ontmoeting. Het CKB maakt kunstbeoefening toegankelijk voor diverse doelgroepen, ongeacht leeftijd, achtergrond of ervaring. Dit varieert van kinderen die kennismaken met theater, jongeren die muziek leren maken tot ouderen die schilderen. Voor kinderen vormt het CKB vaak het eerste contact met kunst en cultuur. Via schoolprojecten of kennismakingslessen komen zij op jonge leeftijd in aanraking met muziek, dans, theater of beeldende kunst. Bij jongeren is de impact vaak levensbepalend. Muziekles via het CKB blijkt voor velen niet alleen het begin van muzikale ontwikkeling, maar ook van een sociaal netwerk, zelfvertrouwen en lokale betrokkenheid.

Roel: “Door mijn vader, die in een dweilband speelde, kwam ik op jonge leeftijd in aanraking met muziek. Al op mijn zevende had ik mijn eerste drumles bij het CKB, bij docenten Peter van Aart en Jeroen Dur, naast de cursus Algemene Muzikale Vorming (AMV) welke via het CKB op mijn basisschool werd aangeboden vanwege het hoge animo: Het CKB was mijn muzikale thuisbasis. Op mijn veertiende kwam daar trompetles via docent Jan Spruit bij, tot ik na de middelbare school voor mijn studie vertrok. In de tussentijd speelde ik in het koperensemble van de muziekschool, waarmee ik niet alleen mijn muzikale vaardigheden ontwikkelde, maar vooral een netwerk opbouwde van jonge, enthousiaste muzikanten. Dit netwerk vormde de basis voor Dweilband Lat Mar Ore, die ik op mijn vijftiende oprichtte - samen met vijf muzikanten die ik via het koperensemble had leren kennen.”

16

Het intrinsieke belang van cultuur ligt in het bieden van betekenisvolle ervaringen zonder directe functionele doelen. Het gaat om het beleven van kunst en cultuur als waardevol op zichzelf, bijvoorbeeld door het ervaren van schoonheid, het onderzoeken van ideeën of het vinden van troost.

Inge: “Mijn zoon is 21. Hij loopt door zijn autisme en daarbij een autistische burn­ out al jaren op zijn tenen en gaat door een moeilijke fase. Het CKB brengt afgelopen jaren naast school/werk de broodnodige ontspanning. De structuur van elke vrijdag iets te doen te hebben, waarbij zijn creativiteit kan stromen is top. Die creativiteit komt er in die vorm thuis niet uit. Ook de sociale factor is uiteraard erg belangrijk. Hij voelt dat hij bij het CKB wordt geaccepteerd zoals hij is en hij vindt het gezellig. Hij heeft een slecht zelfbeeld. Doordat hij trots is op wat hij gemaakt heeft, heeft hij in slechte tijden een goed gevoel over zichzelf en dat is goud waard. ” Kunstbeoefening draagt bij aan persoonlijke vaardigheden zoals creativiteit, zelfvertrouwen, concentratie en samenwerken. Door lessen en projecten waarin deelnemers hun werk presenteren, versterkt het CKB deze competenties en bevordert het daarmee ook de veerkracht en het welzijn van deelnemers. Deze ervaringen illustreren hoe het CKB structureel bijdraagt aan: ^ ^ ^ ^

Persoonlijke ontwikkeling en zelfontplooiing Creatieve expressie en zingeving Mentale gezondheid en sociaal-emotioneel welzijn Veerkracht bij levensuitdagingen

5.2 Waarde voor de samenleving De waarde van kunst en cultuur reikt verder dan het individu. Cultuur is een krachtige sociale motor: het verbindt mensen, bevordert wederzijds begrip en schept een gedeelde identiteit. In de gemeente Bergen op Zoom speelt het CKB hierin een sleutelrol. Hier ligt wel een uitdaging voor het CKB. Zoals in hoofdstuk 4 inzichtelijk is gemaakt bij de doelgroepenanalyse is nog niet verbinding gelegd met alle doelgroepen/groepen in onze samenleving. Door gezamenlijke kunstactiviteiten ontstaan juist ontmoetingen tussen mensen met verschillende achtergronden, leeftijden en ervaringen. Daarnaast draagt amateurkunsten bij aan lokale sociale cohesie. Door deelname aan bijvoorbeeld koren, orkesten of theatergroepen voelen mensen zich verbonden met elkaar en met hun gemeenschap. Dit versterkt de sociale infrastructuur en stimuleert participatie. Jessica, een cursist, omschrijft de wekelijkse keramiekles als een plek waar ze haar hoofd stil kan maken, zich onderdeel voelt van een groep, en sociale contacten op eigen tempo kan aangaan. Kunsteducatie levert een bijdrage aan mentale veerkracht, zingeving en sociale inclusie.

\

Jessica: ““Ik voel me welkom in de groep en heb het gevoel er onderdeel van uit te maken. Als dit zou wegvallen, zou mijn sociale kring weer terugvallen naar directe familie en mijn vriend, wat soms wat eenzaam aanvoelt..”

___________________________________________________________________ )

5.3 Economische waarde Het CKB levert een bijdrage aan de lokale economie door werkgelegenheid te bieden aan vakdocenten, ondersteunend personeel en samenwerkingspartners. Het centrum is opdrachtgever voor culturele en educatieve professionals en betrokken bij projecten in opdracht van bijvoorbeeld scholen, verenigingen of zorginstellingen.

17

Daarnaast genereert het CKB publieksstromen door uitvoeringen, voorstellingen en presentaties die bezoekers trekken naar theaters en publieke locaties. Deze activiteiten hebben een positieve invloed op de bestedingen in de binnenstad en versterken het culturele profiel van Bergen op Zoom als aantrekkelijke woon- en vestigingsplaats.

Merijn: “Muziek brengt mensen samen en zorgt voor sfeer in de stad. Het is een verbinder en daarnaast een ultieme uiting van creativiteit. Een instituut als het CKB is van ongelofelijk groot belang om dit voor elkaar te krijgen en te behouden. Want een goede muzikale sfeer creëren tijdens de Vastenavend zonder goede muzikanten is onmogelijk.”

De culturele en creatieve sector is inmiddels een substantiële economische speler. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bedroeg de toegevoegde waarde van deze sector in 2019 circa 25,5 miljard euro - goed voor 37/0 van het bruto binnenlands product (BBP) - en bood zij werk aan ongeveer 320.000 mensen, ofwel 4,5/ van de totale werkgelegenheid. Daarmee is het economisch belang vergelijkbaar met de bouwsector en tweemaal zo groot als dat van de landbouwsector voor binnenlands gebruik. In 2022 zijn er 450 bedrijfsvestigingen in de creatieve sector in Bergen op Zoom, waarvan 180 in de subsector Kunsten en cultureel erfgoed. Dit komt neer op 6,7 bedrijfsvestigingen per 1.000 inwoners in de creatieve sector en 2,6 in de subsector Kunsten en cultureel erfgoed. De 450 bedrijfsvestigingen in de creatieve sector beslaan 8/ van het totaal aantal bedrijfsvestigingen in Bergen op Zoom. De afgelopen jaren is het aantal bedrijfsvestigingen met 43/ gestegen (van 320 naar 450). Ook in de subsector Kunsten en cultureel erfgoed zien we een stijging: van 130 naar 180 (+390/). Bron: M5 - Waarde van Cultuur Cultuur is integraal opgenomen binnen de Pijlervisie Economie. Binnen Bergen op Zoom BeLeefstad wordt hierbij een duidelijke verbinding gelegd tussen werken, wonen en verblijven, waarbij het voorzieningenniveau - commercieel, recreatief en cultureel - op elkaar aansluit.

Cultuur wordt hierbij expliciet benoemd als drager van de identiteit van Bergen op Zoom en haar bezoekers.

5.4 Impact op de culturele infrastructuur Het CKB neemt een centrale positie in binnen de culturele infrastructuur. Het fungeert als partner en kenniscentrum voor amateurkunstverenigingen, scholen en maatschappelijke organisaties. Via platforms als MuBoz, KoBoz en PoBoz worden partijen met elkaar verbonden en vindt kennisdeling plaats. Ook ondersteunt het CKB culturele initiatieven van derden, bijvoorbeeld door het beschikbaar stellen van faciliteiten, begeleidingstrajecten of het leveren van vakinhoudelijke expertise. Daarmee draagt het centrum bij aan het behoud en de versterking van het culturele ecosysteem, waarin educatie, productie en presentatie met elkaar in verbinding staan. Het CKB voedt daarmee de culturele infrastructuur waarop iconische lokale tradities rusten - zoals de Bergse Vastenavend. Vele muzikanten in bandjes en jazzensembles zijn gevormd binnen de muren van het centrum. Cursisten van het CKB stromen door naar verenigingen en stichtingen. Voorbeelden vanuit theater: ^ ^ ^

Stichting Bergse Operette Vereniging (BOV): 80/ van Young BOV en 60/ van volwassen BOV heeft opleiding genoten aan of via het CKB. The MusiCompany (TMC): 65/ van de deelnemers heeft opleiding genoten aan of via het CKB. Stichting De Vierschaar: 60oZo van de productie “Huiveren in het Hof, zowel kinderen als volwassenen, krijgen opleiding vanuit het CKB. 18

Ter illustratie is in bijlage 3 een voorbeeld opgenomen waarin een senior docent van het CKB, aan de hand van een doorlopende leerlijn muziek, de rol van het centrum binnen de culturele infrastructuur toelicht.

5.5 Spin-off - afgeleide effecten van de activiteiten Naast het directe cursus- en projectaanbod genereert het CKB structurele neveneffecten die bijdragen aan het culturele en maatschappelijke weefsel van Bergen op Zoom. Deze spin-off ontstaat door de langdurige samenwerking met onderwijsinstellingen, verenigingen, zorgorganisaties en culturele partners in de regio. De impact manifesteert zich op verschillende niveaus: ^

^

^

^

•

^

•

Versterking van de sociale basis Het CKB stimuleert samenwerking en onderlinge steun tussen inwoners door kunst en cultuur. Dit draagt bij aan meer samenredzaamheid en een veerkrachtige gemeenschap. Vermindering van sociaal isolement De gezamenlijke beleving binnen cursussen en projecten versterkt relaties en vergroot betrokkenheid, waardoor het risico op eenzaamheid wordt teruggedrongen. Verspreiding van expertise Door de inzet van vakdocenten in uiteenlopende projecten - binnen en buiten de reguliere programmering - draagt het CKB actief bij aan de verspreiding van kunsteducatieve en artistieke expertise. Deze kennisdeling versterkt de kwaliteit van cultuurprojecten bij partners en vergroot het draagvlak voor kunst en cultuur. Langdurige culturele binding Veel cursisten blijven jarenlang verbonden aan het CKB, als leerling, vrijwilliger of deelnemer aan ensembles en voorstellingen. Deze langdurige betrokkenheid bevordert niet alleen individuele ontwikkeling, maar draagt ook bij aan een levendige, gedeelde cultuurpraktijk in de stad. Versterking van het uitvoerend vermogen van partners Door het bieden van advies, begeleiding en coördinatie stelt het CKB scholen, verenigingen en maatschappelijke instellingen in staat om zelfstandig cultuurprojecten te realiseren. Projecten als het Nieuw Talent Orkest en workshops in wijkcentra zijn hier voorbeelden van.

Continuïteit in de culturele infrastructuur Het CKB vervult een stabiele rol in het culturele veld, waar het fungeert als platform voor ontmoeting en verbinding, talentontwikkeling en samenwerking. Dit draagt bij aan een robuuste culturele infrastructuur waarin amateurs, instellingen en initiatieven zich kunnen blijven ontwikkelen. Talentontwikkeling en zichtbaarheid Het CKB levert een bijdrage aan de doorstroom van jong talent naar vervolgopleidingen en het professionele werkveld. Meerdere oud-cursisten zijn inmiddels actief binnen de culturele sector, zowel op als achter het podium. Zo vonden onder anderen Julia Boschman (K3), Alex Hendrikx (acteur), Luuk Janssen (muzikaal leider), Martijn Hendrickx, Rodney den Broeder, Lisanne van Dongen en Femke Coppens hun basis in het CKB. Hun zichtbaarheid vergroot niet alleen het profiel van het centrum, maar fungeert ook als inspiratiebron voor nieuwe generaties.

5.6 Wetenschappelijke onderbouwingen 5.6.1 De brede waarde van kunst en cultuur in educatie Kunst en cultuur dragen aantoonbaar bij aan de ontwikkeling van kinderen, jongeren en volwassenen. Uit internationaal vergelijkend onderzoek blijkt dat kunstvakken bijdragen aan: ^ ^ ^ ^

Cognitieve ontwikkeling, zoals probleemoplossend vermogen, geheugen en concentratie Creatieve en innovatieve denkvaardigheden Sociale en communicatieve competenties, waaronder empathie en samenwerken Zelfvertrouwen en expressieve vermogens 19

Onderzoekers Winner, Goldstein en Vincent-Lancrin (2013) beschrijven in het rapport Art for Art’s Sake? dat kunstonderwijs effecten heeft die verder reiken dan artistieke prestaties: “Arts education improves general cognitive and social skills that are transferable to other areas of life and learning.” (p. 10). Kunsteducatie blijkt daarmee een krachtig middel voor 21e-eeuwse vaardigheden, zoals creativiteit, kritisch denken en sociale intelligentie - competenties die essentieel zijn in een veranderende samenleving. 5.6.2 Vanuit verschillende disciplines Naast de algemeen positieve effecten is er ook op discipline niveau aantoonbare cognitieve, sociale en lichamelijk voordelen vastgesteld. ^

Muziek Muziekeducatie draagt bij aan de cognitieve ontwikkeling van kinderen. Hoogleraar klinische neuropsychologie Erik Scherder stelt dat muziek onmisbaar is voor een evenwichtige ontwikkeling: “Voor de evenwichtige ontwikkeling red je het in het onderwijs niet met rekenen en taal. Daar heb je ook muziek voor nodig.” Hij wijst erop dat muziek hersennetwerken activeert op het gebied van ruimtelijk inzicht en analytisch denken, die niet actief zijn bij rekenen en taal, maar mogelijk wel van invloed zijn op rekenvaardigheden. Scherder pleit er dan ook voor om muziek een structurele plek te geven in het onderwijsbeleid. Ook internationaal is er steun voor de positieve effecten van muzieklessen. Uit een studie van Winner, Goldstein en Vincent-Lancrin blijkt dat muzieklessen bijdragen aan het verbeteren van schoolprestaties en IQ. Specifiek bevorderen ze het fonologisch bewustzijn en het vermogen tot decoderen van woorden - beide essentieel voor taalverwerving en leesvaardigheid. Beeldende kunst Naast de bewezen algemene effecten van kunst en cultuur beschreven in het eerste gedeelte, is specifiek in het domein van de beeldende kunst is een duidelijke transfer aangetoond naar visuele observatievaardigheden - een cognitief vermogen dat rechtstreeks wordt getraind binnen deze discipline.

Daarnaast zijn er inhoudelijke overeenkomsten met wiskundige domeinen zoals meetkunde, vanwege het gedeelde gebruik van ruimtelijk redeneren. Deze vaardigheden zijn cruciaal in tal van leercontexten buiten de kunst zelf. Dans Dans biedt wetenschappelijk onderbouwde voordelen op zowel fysiek als mentaal vlak. Volgens een scoping review van Fancourt en Finn (in opdracht van de Wereldgezondheidsorganisatie) draagt dans bij aan balans, geheugen, gemoedstoestand, coördinatie en zelfvertrouwen - onder andere bij mensen met Parkinson. Dans stimuleert ook sociale verbondenheid, bijvoorbeeld tussen dementerende ouderen en hun verzorgers of tussen politie en jongeren. Bovendien helpt dans kinderen bij de ontwikkeling van hun communicatieve vaardigheden en draagt het bij aan betere schoolprestaties. Dans verbetert cognitieve functies als geheugen en concentratie, verlaagt het risico op vallen bij ouderen, en ondersteunt herstelprocessen bij mensen met PTSS. Daarnaast bevordert dans lichamelijke fitheid, en blijkt het in sommige gevallen effectiever dan sport bij het verliezen van gewicht vanwege het toegenomen lichaamsbewustzijn en zelfvertrouwen.

^

Theater Hoewel er vergeleken met bijvoorbeeld muziek minder studies zijn naar drama en theater, is het bestaande bewijs relatief sterk. Naast de algemene effecten van kunst en cultuur, versterkt specifiek drama les zowel verbale vaardigheden als sociale competenties zoals als empathie, perspectiefwisseling en regulering van emoties (Winner et al., 2013). Het gaat hier dus niet zozeer om specifieke schoolse vaardigheden, maar om alledaagse vaardigheden en 20

individuele vorming, die uit de aard van theatereducatie inderdaad logisch verklaard kunnen worden. Het is immers aannemelijk dat door toneelstukjes te spelen de taalvaardigheid verbetert en dat door een rol aan te nemen en in de huid van een ander te kruipen, kinderen leren zich in anderen te verplaatsen en zich voor te stellen wat anderen denken en voelen. Met andere woorden: dramalessen hebben effecten die heel dicht bij de kunstvorm zelf liggen en tegelijkertijd een vakoverstijgende waarde of effect hebben (transfereffect). Drama is hierdoor ook laagdrempelig. Volgens Winner et al. (2013) en Bosch & Dieleman (2018) ligt de waarde van theatereducatie niet alleen in artistieke expressie, maar ook in het ontwikkelen van vakoverstijgende en levensbrede vaardigheden. 5.6.3 Kunst en gezondheid Naast leer- en ontwikkelwinst levert kunstbeoefening ook een positieve bijdrage aan gezondheid en welzijn. De World Health Organization (WHO) concludeerde in een uitgebreide overzichtsstudie dat kunst - waaronder muziek, dans en theater - een meetbare impact heeft op lichamelijke en mentale gezondheid. Enkele effecten uit het onderzoek van Fancourt & Finn (2019): ^ Dans ondersteunt mensen met Parkinson door verbetering van balans, geheugen en stemming. ^ Kunstinterventies helpen mensen met PTSS omgaan met stress en lichaamsbewustzijn.

^ Dans en theater vergroten de sociale verbondenheid - bijv. tussen ouderen en verzorgers. ^ Kunst verlaagt eenzaamheid, bevordert veerkracht en ondersteunt bij rouwverwerking. Deze bevindingen onderstrepen cultuurparticipatie als een bewezen waardevolle investering in gezondheid, sociale samenhang en mentaal welzijn.

21

6. Pijlervisie Sociaal en Veilig Vanuit de kaders die zijn meegegeven voor de realisatie van de taakstelling vormt de Pijlervisie Sociaal en Veilig een belangrijk richting voor het bepalen van welke activiteiten van het CKB binnen het toekomstige aanbod passen. Om tot een zorgvuldige en onafhankelijke afweging te komen, is een externe adviesgroep ingesteld. Deze groep bestaat uit vier experts op het gebied van cultuureducatie, cultuurparticipatie, talentontwikkeling, professionele kunsten en beleid.

6.1 Conclusie van de adviesgroep Op basis van de Pijlervisie concludeert de adviesgroep dat het CKB een profiel vraagt dat recht doet aan zowel de intrinsieke waarde van cultuur als aan de maatschappelijke opgaven die in de visie zijn benoemd. Cultuur wordt daarin gezien als waarde op zichzelf én als middel voor maatschappelijke ontwikkeling, kansengelijkheid en brede welvaart. De adviesgroep adviseert dan ook om het profiel van het CKB nadrukkelijk breder te positioneren dan alleen cultuureducatie tot 21 jaar. Naast deze basis acht zij het essentieel dat het CKB activiteiten aanbiedt die bijdragen aan cultuurdeelname voor iedereen, brede talentontwikkeling, een sterke sociale basis en het bevorderen van gezondheid en leefbaarheid - in lijn met de ambities van de Pijlervisie.

Doel adviesgroep Het formuleren van een inhoudelijk en strategisch onderbouwd advies over de dienstverlening voor het Centrum voor de Kunsten Bergen op Zoom - passend binnen de uitgangspunten en ambities van de Pijlervisie Sociaal en Veilig - met als doel richting te geven aan een toekomstbestendige dienstverlening. Een financiële vertaling van het advies behoort nadrukkelijk niet tot de opdracht van de adviesgroep.

De adviesgroep ziet daarnaast een belangrijke rol voor het CKB in de versterking van de culturele infrastructuur. Niet alleen als aanbieder, maar ook als netwerker, verbinder, aanjager, expert, adviseur en regisseur. De visie benadrukt immers het belang van een weerbare en toekomstbestendige culturele sector, gebaseerd op samenwerking, kennisdeling, innovatie en kruisbestuiving. Als een van de basisinstellingen in de lokale infrastructuur acht de adviesgroep het passend dat het CKB een rol vervult in het realiseren van de geformuleerde ambities en medeuitvoering geeft aan het cultuurbeleid. De adviesgroep onderschrijft daarbij het in de visie benoemde van belang dat het culturele aanbod complementair moet zijn aan elkaar en moet aansluiten bij de behoeften van inwoners en bezoekers. Ook hier acht de adviesgroep een rol voor het CKB.

6.1.1 Samenvattend De adviesgroep acht een profiel passend waarin cultuureducatie tot 21 jaar de kern vormt, zoals reeds door het college benoemt, maar waarbij deze kern wordt aangevuld met dienstverlening die: ^ Cultuurdeelname voor iedereen mogelijk maakt, dus ook voor volwassenen en ouderen; ^ Brede talentontwikkeling stimuleert, op verschillende niveaus en voor uiteenlopende doelgroepen; ^ Bijdraagt aan maatschappelijke doelen, zoals sociale cohesie, gezondheid, leefbaarheid en gelijke kansen; ^ Verbindend werkt in de culturele infrastructuur, door het CKB te positioneren als netwerkorganisatie, verbinder, adviseur en expert; ^ Complementair is aan het bestaande aanbod in de stad en inspeelt op de behoeften van inwoners en bezoekers. 6.1.2 Dóórontwikkeling Het profiel van het CKB geeft in grote lijnen al invulling aan de elementen die de adviesgroep passend acht binnen de Pijlervisie. Tegelijkertijd ziet de adviesgroep ruimte voor verdere versterking en verfijning. Het volledige advies is terug te vinden in bijlage 4.

22

Deel 3 | Realisatie taakstelling voor een toekomstbestendig CKB

DEEL 3 | Realisatie taakstelling Met de kennis vanuit deel 1 en 2 worden weloverwogen keuzes gemaakt in deel 3 voor de realisatie van de taakstelling, welke leidend is binnen de opdracht van het CKB. De wijze van de realisatie wordt daarbij gestaafd aan de toekomstige strategie van het CKB, passend binnen de gestelde kaders en is verder uitgewerkt in deel 4. Naast deel 3 zijn er in totaal nog drie delen: DEEL 1 Context DEEL 2 Impact DEEL 4 Strategie toekomstig CKB

7. De opdracht Bij de introductie in dit document zijn de kaders benoemd om de taakstelling van 700.000 euro op het CKB te realiseren. Voor de volledigheid: voor het toekomstig profiel voor het CKB zijn de volgende kaders gehanteerd:

^ • ^ ^ ^

De taakstelling binnen programma 6 Sport, Cultuur en Recreatie (minimaal C700.000) op het CKB is leidend; Daarbij geldt als uitgangspunt dat de dienstverlening van het CKB moet passen binnen de taken van de gemeentelijke overheid. Cultuureducatieve activiteiten voor kinderen en jongeren tot 21 jaar vormen het basisaanbod; Aanvullend wordt bekeken welke andere activiteiten, in aansluiting op de Pijlervisie Sociaal & Veilig, passend zijn; Er is oog voor samenhang tussen het aanbod voor jongeren en volwassenen, het bereik van alle doelgroepen en voor samenwerking met partners zoals onderwijs en zorg.

7.1 Conclusie | de richting Op basis van de gegeven kaders is onderzocht wat het CKB doet (deel 1) en wat de impact is in termen van bereik, maatschappelijke waarde en aansluiting bij de Pijlervisie Sociaal en Veilig (deel 2). Daarbij is gebruikgemaakt van meerdere bronnen: de inhoudelijke verkenning, de inbreng van het CKB zelf via onder andere gesprekken met medewerkers, partners en gebruikers én de reflecties van de adviesgroep. Deze brede basis zorgt ervoor dat een strategie kan worden bepaald voor het toekomstig CKB passend binnen de gemeentelijke organisatie. Het huidige profiel van het CKB sluit in de kern aan bij de Pijlervisie Sociaal en Veilig, waarin cultuur wordt gezien als onderdeel van een sterke sociale basis. Voor het CKB is een profiel passend waarin cultuureducatie tot 21 jaar de kern vormt - zoals reeds door het college benoemd - waarbij deze kern wordt aangevuld met dienstverlening die: ^ ^ ^ ^ ^

cultuurdeelname voor iedereen mogelijk maakt, dus ook voor volwassenen en ouderen; brede talentontwikkeling stimuleert, op verschillende niveaus en voor uiteenlopende doelgroepen; bijdraagt aan maatschappelijke doelen, zoals sociale cohesie, gezondheid, leefbaarheid en gelijke kansen; verbindend werkt in de culturele infrastructuur, door het CKB te positioneren als netwerkorganisatie, verbinder, adviseur en expert; complementair is aan het bestaande aanbod in de stad en inspeelt op de behoeften van inwoners en bezoekers.

Belangrijk daarbij is dat de kracht van het CKB niet alleen ligt in de afzonderlijke producten en diensten, maar juist in de onderlinge verbinding daartussen. Deze versterken elkaar, waardoor het geheel meerwaarde creëert voor de samenleving. Bovendien staat het CKB voor inclusiviteit: cultuur is er voor iedereen en niemand wordt uitgesloten. Realisatie taakstelling & Toekomstbestendig CKB Het CKB heeft zich vanaf het begin actief verhouden tot de gestelde opgave. Dit heeft geleid tot een breed pakket aan maatregelen, gericht op kostenbesparing, generen van meer opbrengsten en aanpassing van de organisatie aan veranderende omstandigheden. De combinatie van deze maatregelen heeft geleid dat het CKB inmiddels op een niveau opereert waarop de taakstelling volledig in de praktijk incidenteel wordt ingevuld waardoor een aanvankelijke incidentele besparing structureel kan worden gemaakt. De ingezette ontwikkeling heeft geleid tot een compacter en efficiënter CKB, dat tegelijkertijd haar maatschappelijke rol heeft weten te behouden. Zie verder hoofdstuk 8 voor een verdere toelichting op het voorstel voor de invulling van de taakstelling. 24

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BergenOpZoom&id=4fb51720-f8ac-4905-bced-980c5e8fe3ea