CConstaterende datBergen op Zoom
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1. Het onderzoek "Onderzoek naar sturing op verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom"

Raadsvergadering 27 november 2025, gemeente Bergen op ZoomBij agendapunt: Rapportage onderzoek Faillissement Facilitair Bedrijf20.851 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Onderzoek naar sturing op verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom 9 oktober 2025 – Laurens Vellekoop, Harmen Binnema, Folke van der Veen

Onderzoek naar sturing op verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom

2/49

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 ...................................................................................................................... 3 Inleiding........................................................................................................................... 3 1.1

Aanleiding en achtergrond .............................................................................. 3

1.2

Onderzoeksvragen .......................................................................................... 4

1.3

Werkzaamheden ............................................................................................. 5

1.4

Leeswijzer ...................................................................................................... 6

Hoofdstuk 2 ...................................................................................................................... 7 Conclusies ........................................................................................................................ 7 2.1

Verdieping: het Facilitair Bedrijf ..................................................................... 7

2.2

Verbreding: sturing op afhankelijke en verbonden partijen ............................ 8

Hoofdstuk 3 .................................................................................................................... 10 Verdieping: het Facilitair Bedrijf..................................................................................... 10 3.1

2017 – subsidierelatie Stichting het Facilitair Bedrijf tegen het licht gehouden ...................................................................................................... 10

3.2

Gesprekken tussen gemeente en Facilitair Bedrijf naar aanleiding van besluitvorming .............................................................................................. 14

3.3

Besluitvorming subsidierelatie gemeente-FB ................................................ 17

3.4

Het faillissement ........................................................................................... 19

Hoofdstuk 4 .................................................................................................................... 21 Verbreding: sturing op verbonden en afhankelijke partijen ........................................... 21 4.1

Sport, parkeren en cultuur ............................................................................ 21

4.2

Sportbedrijf .................................................................................................. 22

4.3

Parkeerbeheer .............................................................................................. 25

4.4

Stichting Podiumkunsten .............................................................................. 29

Hoofdstuk 5 .................................................................................................................... 34 Analyse en conclusie ...................................................................................................... 34 5.1

Verdieping: Faillissement Facilitair Bedrijf.................................................... 34

5.2

Verbreding: sturing op verbonden en afhankelijke partijen .......................... 38

Hoofdstuk 6 .................................................................................................................... 43 Aanbevelingen................................................................................................................ 43 Bijlage 1.

Analysekader verbreding .............................................................................. 45

Bijlage 2.

Overzicht documentatie ................................................................................ 46

Documentatie verdieping ............................................................................................... 46 Documentatie verbreding ............................................................................................... 47

Onderzoek naar sturing op verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom

3/49

HOOFDSTUK 1

Inleiding In dit hoofdstuk staan we stil bij de aanleiding en achtergrond van het onderzoek. We beschrijven de onderzoeksvraag en lichten toe hoe wij het onderzoek hebben uitgevoerd.

1.1

Aanleiding en achtergrond

De Stichting Facilitair Bedrijf (hierna: het Facilitair Bedrijf) voorzag bijna twintig jaar cultureel Bergen op Zoom van onderdak en ondersteunde verenigingen en evenementen, van tribune tot oefen- en opslagruimte. Maar eind december 2019 kwam daaraan een einde en werd symbolisch de deur van Blokstallen III dichtgedraaid. Uiteindelijk ging het Facilitair Bedrijf in januari 2020 failliet. In 2019 stelde de gemeenteraad het Facilitair Bedrijf een extra bedrag van € 89.000 beschikbaar voor de verhuizing naar het nieuwe gebouw Eventum. Daarbij benoemden een aantal fracties wel dat de gemeente meer grip op het Facilitair Bedrijf zou moeten hebben dan in een subsidierelatie met een onafhankelijke stichting mogelijk was. Na het faillissement kwam dan ook de vraag naar boven of dit in een andere constructie wellicht voorkomen had kunnen worden. Eind 2020 had de curator het faillissement vrijwel geheel afgewikkeld. In de gemeenteraad nam een aantal partijen het initiatief om een onderzoek te doen naar hoe het mis kon gaan met het Facilitair Bedrijf. Deze partijen wilden ook de voormalige wethouders ondervragen die destijds verantwoordelijk waren. Dit onderzoek kwam er niet, maar in november 2021 besloot het college van B en W wel tot het instellen van een onderzoek naar het faillissement van de Stichting Facilitair Bedrijf (FB).

Het doel was “om onderzoek te doen naar de faillissementskwestie en te leren van het doorlopen proces”. De start van het onderzoek had vertraging vanwege de verkiezingen en de daaropvolgende collegevorming. Organisatieadviesbureau PROOF Adviseurs voerde het onderzoek uit en leverde de eindrapportage in oktober 2023 op. Daarna duurde het enige maanden voor de gemeenteraad tot behandeling van het rapport overging. In april, mei en juni 2024 werd het rapport in meerdere commissievergaderingen besproken. Op 4 juli 2024 werd een motie aangenomen met als titel ‘Onderzoek Facilitair Bedrijf: extern onderzoek, RMO024-0025’. De gemeenteraad besloot tot deze motie omdat men in het onderzoek niet vond wat men had verwacht. In de motie verzoekt de raad het college “… een hernieuwd extern onderzoek uit te voeren waarbij een extern bureau zich laat bijstaan door een delegatie uit de gemeenteraad bestaande uit maximaal één raads- of burgerlid per fractie waarbij vooraf een onderzoeksopdracht, de bijbehorende vragen en de onderzoeksmethodiek worden geformuleerd, die door de gemeenteraad worden vastgesteld. Uitgangspunt hierbij is om meer inzage te krijgen in de verschillende rollen van de betrokken actoren waarbij het resultaat van het onderzoek mede gericht is op verbetering van de efficiency en effectiviteit van de interne en externe samenwerkingsverbanden.”

Onderzoek naar sturing op verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom

1.2

4/49

Onderzoeksvragen

Het onderzoek heeft als doel om inzicht te geven in 1) de oorzaken van het faillissement van het Facilitair Bedrijf en 2) de wijze waarop momenteel de sturing op afhankelijke en verbonden partijen is vormgegeven, zodat 3) de gemeente Bergen op Zoom in de toekomst beter in staat is haar sturing op afhankelijke en verbonden partijen vorm te geven en uit te voeren. Daartoe is verdiepend onderzoek uitgevoerd naar de oorzaken van het faillissement van het Facilitair Bedrijf en verbredend onderzoek naar de wijze waarop de sturing op drie afhankelijke en verbonden partijen momenteel is vormgegeven en wordt uitgevoerd. Beide onderzoekssporen versterken elkaar. Inzichten over het Facilitair Bedrijf kunnen helpen bij de analyse van de andere afhankelijke en verbonden partijen. Tegelijkertijd helpt de vergelijking met andere samenwerkingen om te onderscheiden wat specifiek is voor het Facilitair Bedrijf, en waar algemene patronen zichtbaar zijn over de wijze waarop sturing is ingericht en wordt uitgevoerd. Dat zorgt ervoor dat het trekken van lessen voor de toekomst op een brede basis rust.

De onderzoeksvraag luidt als volgt: Wat kan de gemeente Bergen op Zoom leren van het faillissement van het Facilitair Bedrijf en de wijze waarop sturing op afhankelijke en verbonden partijen momenteel is vormgegeven voor de toekomstige sturing op afhankelijke en verbonden partijen? Daar horen de volgende deelvragen bij: •

Wat zijn de oorzaken van het faillissement van het Facilitair Bedrijf?

•

Hoe is de sturing door de gemeente Bergen op Zoom op het Parkeerbedrijf, Stichting Podiumkunsten en het Sportbedrijf vormgegeven en hoe wordt hier in de praktijk invulling aan gegeven?

•

Wat kan er geleerd worden van het faillissement van Facilitair Bedrijf en de huidige sturing op afhankelijke en verbonden partijen?

1.2.1

Verdieping

Het verdiepend onderzoek richt zich op het achterhalen van de oorzaken van het faillissement van Facilitair Bedrijf. De onderzoeksvraag die daarbij hoort luidt als volgt: Wat zijn de oorzaken van het faillissement van Facilitair Bedrijf? Deelvragen die daarbij horen, zijn: •

Hoe was de sturingsrelatie (juridisch, sturing, controle, verantwoording, afstemming) tussen gemeente Bergen op Zoom en Facilitair Bedrijf ambtelijk en bestuurlijk vormgegeven?

•

Hoe functioneerde deze sturingsrelatie (sturing, controle, verantwoording, afstemming) tussen gemeente en Facilitair Bedrijf op ambtelijk en bestuurlijk niveau?

•

Wat waren de onderlinge verhoudingen en/of hoe was de onderlinge dynamiek tussen de gemeente Bergen op Zoom en het Facilitair Bedrijf?

Nadere afbakening Het onderzoek kent een aantal begrenzingen. Deze zitten in de onderzoeksperiode en de kring van personen die in het kader van het onderzoek worden betrokken. De onderzoeksperiode beslaat de periode vanaf 2017 tot en met het faillissement begin 2020. De afwikkeling van het faillissement en de rol van de curator vallen buiten de scope van het onderzoek. De kring van betrokken personen is opgenomen in paragraaf 1.3.

Onderzoek naar sturing op verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom

1.2.2

5/49

Verbreding

Het verbredend onderzoek richt zich op de wijze waarop de sturing op drie andere afhankelijke en verbonden partijen momenteel is vormgegeven en wordt uitgevoerd. Bij de selectie van deze drie andere partijen is rekening gehouden met de (uiteenlopende) vormgeving en financiering van die partijen. De onderzoeksvraag die daarbij hoort, luidt als volgt: Hoe is de sturing door de gemeente Bergen op Zoom op het Parkeerbedrijf, de Stichting Podiumkunsten en het Sportbedrijf vormgegeven en hoe wordt hier in de praktijk invulling aan gegeven? Bij de beantwoording van deze onderzoeksvraag maken we gebruik van een analysekader. Dit analysekader is te vinden in bijlage 1.

1.2.3

Advies

Beide onderzoekssporen dragen bij aan een advies over hoe de toekomstige sturing op afhankelijke en verbonden partijen vorm te geven. De onderzoeksvraag die daarbij hoort, luidt als volgt: Wat kan er geleerd worden van het faillissement van Facilitair Bedrijf en de huidige sturing op afhankelijke en verbonden partijen?

1.3

Werkzaamheden

In het kader van ons onderzoek hebben we de volgende werkzaamheden uitgevoerd. Aanscherping onderzoeksvraag In overleg met de klankbordgroep zijn de onderzoeksvragen en de onderzoeksaanpak verder uitgewerkt. Deze onderzoeksvragen en de onderzoeksaanpak zijn vervolgens ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad van Bergen op Zoom. De gemeenteraad heeft deze vervolgens (gewijzigd) vastgesteld op 28 mei 2025. Documentstudie In het kader van de verbreding en de verdieping is een groot aantal documenten bestudeerd. Deze documenten hadden zowel betrekking op de oorzaken van het faillissement van Facilitair Bedrijf als op de sturingsrelatie tussen de gemeente en het Parkeerbedrijf, Stichting Podiumkunsten en het Sportbedrijf. Een overzicht van deze documentatie is terug te vinden in bijlage 2. Interviews In het kader van de verdieping hebben we interviews afgenomen bij de volgende personen: •

de voormalig directeur van Facilitair Bedrijf

•

de voormalig voorzitter van het bestuur van Facilitair Bedrijf in de periode 2014-2019

•

de voormalig portefeuillehouder van onder andere Facilitair Bedrijf in de periode 2011-2018

•

de voormalig portefeuillehouder van onder andere Facilitair Bedrijf in de periode 2018-2019

•

de voormalig portefeuillehouder van onder andere Facilitair Bedrijf in 2020

•

een ambtenaar met betrokkenheid bij het dossier Facilitair Bedrijf gedurende de onderzoeksperiode.

De volgende personen hebben aangegeven niet geïnterviewd te willen worden en/of hebben niet gereageerd op een interviewverzoek (jaartallen zijn vermeld voor zover bekend): •

de voormalig portefeuillehouder van het Facilitair Bedrijf in 2019

•

de voormalig voorzitter van het bestuur van Stichting Facilitair Bedrijf in 2019

•

de voormalig penningmeester van het bestuur van Stichting Facilitair Bedrijf.

Onderzoek naar sturing op verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom

6/49

In het kader van de verbreding hebben we interviews afgenomen bij de volgende personen: •

de gemeentelijk ambtelijk accounthouder van het Sportbedrijf

•

de gemeentelijk ambtelijk accounthouder van Parkeerbeheer

•

de gemeentelijk ambtelijk accounthouder van Stichting Podiumkunsten

•

de regiomanager Sportfondsen Nederland, tevens functioneel directeur van het Sportbedrijf

•

de operationeel directeur van het Sportbedrijf

•

de directeur (ad interim) van Parkeerbeheer

•

de directeur/bestuurder van Stichting Podiumkunsten

•

de portefeuillehouder van onder andere Financiën en aandeelhouder van het Sportbedrijf en Parkeerbeheer van 2022 tot heden

•

de portefeuillehouder van onder andere cultuur, sport en vastgoed van 2025 tot heden

•

de portefeuillehouder van onder andere mobiliteit en parkeren van 2022 tot heden

Opstellen rapportage Naar aanleiding van bestudering van documentatie en interviews hebben we een conceptrapport opgesteld. Dit rapport is besproken met de klankbordgroep en de stuurgroep. Vervolgens is het rapport definitief gemaakt. Rol projectgroep, klankbordgroep en stuurgroep Het onderzoek is begeleid door een klankbordgroep. De klankbordgroep bestond uit raadsleden. Deze is gedurende het onderzoek van samenstelling gewijzigd. Gedurende het onderzoek is de klankbordgroep vier keer bij elkaar gekomen, onder andere ter aanscherping van de onderzoeksaanpak en ter bespreking van de conceptrapportage. Daarnaast was er een stuurgroep, bestaande uit de burgemeester als portefeuillehouder voor het dossier Facilitair Bedrijf en haar ambtelijke ondersteuning. De stuurgroep is twee keer bij elkaar gekomen om de voortgang en de conceptrapportage te bespreken. Gedurende het onderzoek is tot slot frequent contact onderhouden tussen de onderzoekers en ambtelijke contactpersonen uit de gemeentelijke projectgroep.

1.4

Leeswijzer

Het rapport is als volgt opgebouwd: •

Hoofdstuk 2 bevat onze conclusies.

•

Hoofdstuk 3 bevat een beschrijving van de belangrijkste gebeurtenissen die een rol hebben gespeeld bij het faillissement van het Facilitair Bedrijf.

•

Hoofdstuk 4 bevat een beschrijving van de wijze waarop sturing is gegeven aan twee verbonden partijen en één afhankelijke partij.

•

Hoofdstuk 5 bevat de analyse van de bevindingen uit hoofdstuk 3 en 4.

•

Hoofdstuk 6 bevat onze aanbevelingen over wat er geleerd kan worden over de huidige sturing aan verbonden en afhankelijke partijen.

Onderzoek naar sturing op verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom

7/49

HOOFDSTUK 2

Conclusies We starten met de beantwoording van de onderzoeksvragen. We maken onderscheid tussen (1) de verdieping naar het Facilitair Bedrijf en (2) de verbreding naar drie verbonden en afhankelijke partijen.

2.1

Verdieping: het Facilitair Bedrijf

De onderzoeksvraag die we in het kader van de verdieping beantwoorden, luidt: ‘Wat zijn de oorzaken van het faillissement van het Facilitair Bedrijf?’ Wij komen tot de conclusie dat het faillissement van het Facilitair Bedrijf in Bergen op Zoom het resultaat is van meerdere factoren. De gemeente zette in op verzakelijking van de relatie met het FB; het FB had een kwetsbare financiële positie; een sluimerend governancevraagstuk kwam regelmatig naar boven; en de bereidheid om er gezamenlijk uit te komen nam steeds verder af. Waar jarenlang sprake was van verwevenheid en informeel samenwerken, kwam de nadruk steeds meer te liggen op strakke kaders en eigen verantwoordelijkheid. Onderstaand geven we een korte toelichting op deze vier aspecten. In hoofdstuk 5 staan we daar meer uitgebreid bij stil. Verzakelijking van de subsidierelatie Waar voorheen zonder aanvraag of begroting vaste subsidies werden verstrekt, werd vanaf 2017 gewerkt met formele procedures, prestatieafspraken en verantwoording. Een belangrijk element was het aangekondigde wegvallen van de tijdelijke subsidie van € 65.000 per 2020. De gemeente hanteerde daarnaast het uitgangspunt dat het Facilitair Bedrijf zelf tekorten en investeringsachterstanden moest opvangen.

Deze trendbreuk ten opzichte van het verleden, waarbij de insteek doorgaans was om er gezamenlijk uit te komen, was een wezenlijke factor in het faillissement. Kwetsbare financiële situatie Het Facilitair Bedrijf bleek niet in staat het gemis van de € 65.000 op te vangen en had bovendien een investeringsachterstand van € 185.000. Er was onvoldoende gereserveerd voor vervangingen en verbeteringen, mede door eerdere verhuizingen en oplopende kosten. Ontwikkelscenario’s van eind 2018 hielden geen rekening met het wegvallen van de subsidie en bleven uitgaan van aanvullende financiering vanuit de gemeente. Dit terwijl het beleid juist steeds meer op zelfredzaamheid was gericht. Het sluimerende governancevraagstuk De directeur van het Facilitair Bedrijf vervulde tegelijkertijd een rol als raadslid bij de gemeente, wat door de gemeente niet wenselijk werd geacht. Wij constateren dat de dubbelrol van de directeur een rol heeft gespeeld bij de besluitvorming omtrent het stopzetten en afbouwen van de toenmalige subsidierelatie. Tegelijkertijd constateren wij op basis van stukken en gesprekken dat het geen grote rol was, maar eerder een bijkomend argument vormde. De financiële situatie en in het verlengde daarvan de ontevredenheid over het Facilitair Bedrijf waren leidend bij dit besluit.

Onderzoek naar sturing op verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom

8/49

Onvoldoende bereidheid Waar voorheen werd gewerkt op basis van gezamenlijkheid en vertrouwen, verslechterden de verhoudingen gedurende de periode 2017-2020. Wantrouwen nam toe, het belang van het Facilitair Bedrijf voor de gemeente daalde, en verschillende gebruikers waren ontevreden over de prestaties. Daarnaast was de financiële ruimte binnen de gemeente beperkt en ontbrak politieke bereidheid om extra middelen beschikbaar te stellen. Deze factoren bemoeilijkten constructieve samenwerking en maakten gezamenlijke reddingspogingen onwaarschijnlijk.

2.2

Verbreding: sturing op afhankelijke en verbonden partijen

In het kader van de verbreding beantwoorden we de vraag hoe de gemeente Bergen op Zoom de sturing op Parkeerbeheer, de Stichting Podiumkunsten en het Sportbedrijf heeft vormgegeven en hoe hier in de praktijk invulling aan wordt gegeven. We concluderen dat de sturing op verbonden en afhankelijke partijen gebeurt vanuit het model van de ‘regiegemeente’. De uitvoering staat op afstand, de gemeente stelt kaders en houdt toezicht. Dat zorgt voor een duidelijke rolverdeling tussen gemeente en afhankelijke of verbonden partij en voor sturing op de bijdrage die een partij levert aan het maatschappelijk belang. Maar daarvoor is wel nodig dat beleidsdoelen worden geactualiseerd, dat er een goede mix is tussen formele en informele overlegstructuren en dat naar meer dan alleen financiële prestaties wordt gekeken. Sturen gaat op hoofdlijnen via de formele, bestuurlijke route De gemeente Bergen op Zoom stuurt op hoofdlijnen via beleidsdoelen en financiële kaders, terwijl de dagelijkse uitvoering bij zelfstandige organisaties ligt. Het Sportbedrijf en Parkeerbeheer functioneren als gemeentelijke bv’s met de gemeente als enig aandeelhouder. De Stichting Podiumkunsten werkt als gesubsidieerde stichting. Formele sturing gebeurt via aandeelhoudersvergaderingen, exploitatie- en dienstverleningsovereenkomsten of subsidiecontracten met prestatieafspraken.

Sportbedrijf kent intensievere sturing door publieke zichtbaarheid en omvang van taken, inclusief formeel overleg en ambtelijke/bestuurlijke informele lijnen. Parkeerbeheer wordt vooral via het aandeelhouderschap aangestuurd, maar neemt zelfstandig veel operationele en strategische beslissingen. Bij de Stichting Podiumkunsten ligt sturing vooral bij jaarlijkse subsidietoekenning en prestatieafspraken, met veel autonomie tussentijds. Informele contacten als kans en risico Bij de drie partijen spelen informele contacten een belangrijke rol, met name met de ambtelijke accounthouders. Dat zorgt voor korte lijntjes en een snelle aanpak bij praktische problemen. De informele contacten spelen daarnaast een belangrijke rol in de beïnvloeding en sturing vanuit de gemeente. Zowel de gemeente als de verbonden en afhankelijke partijen zijn kwetsbaar bij het wegvallen van die informele relaties, waardoor kennis en continuïteit kunnen afnemen. Ook valt op dat bij zowel de gemeente als de verbonden partijen lange tijd dezelfde mensen betrokken zijn, wat een risico kan zijn in het elkaar scherp aanspreken op rollen en verantwoordelijkheden. Beleidsdoelen niet altijd expliciet en niet altijd actueel Het Sportbedrijf en de Stichting Podiumkunsten vervullen directe publieke taken en dragen bij aan respectievelijk sportbeleid en cultuurbeleid.

Parkeerbeheer levert vooral een indirect maatschappelijk belang door het reguleren van parkeren en het verbeteren van de openbare ruimte. Beleidsdoelen per partij zijn vaak niet concreet en soms verouderd, wat gerichte sturing bemoeilijkt. Actuele en waar mogelijk meetbare doelstellingen zijn noodzakelijk om effectiever te sturen.

Onderzoek naar sturing op verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom

9/49

Risico’s en spanningsvelden Voor het Sportbedrijf vormen stijgende kosten en onderhoudsachterstanden een risico voor exploitatie en toegankelijkheid. Bij Parkeerbeheer kan hoge zelfstandigheid leiden tot verminderde grip en ontbrekende langetermijnvisie, zeker bij een verder regionale oriëntatie. Stichting Podiumkunsten loopt risico door de jaarlijkse subsidieafhankelijkheid en mogelijke noodzaak tot commerciële programmering, wat maatschappelijke doelen kan ondermijnen.

Onderzoek naar sturing op verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom

10/49

HOOFDSTUK 3

Verdieping: het Facilitair Bedrijf Dit hoofdstuk bevat een beschrijving van de belangrijkste gebeurtenissen die een rol hebben gespeeld bij het faillissement van het Facilitair Bedrijf. We volgen daarbij zo veel mogelijk de chronologie, waarbij we de verdieping zoeken in tekstblokken en tabellen.

3.1

2017 – subsidierelatie Stichting het Facilitair Bedrijf tegen het licht gehouden

Binnen de gemeente Bergen op Zoom bestaat op dat moment al langer de behoefte om de subsidierelatie tussen de gemeente en Facilitair Bedrijf (FB) tegen het licht te houden. De noodzaak daartoe wordt versterkt door een mail die bij de gemeente Bergen op Zoom binnenkomt waarin wordt gesproken over de wijze waarop de stichting jaarlijks haar subsidie verantwoordt, de inrichting van deze verantwoording en het gemak waarmee tijdelijke subsidies worden gecontinueerd. Hierop volgt een ambtelijke doorlichting van FB die resulteert in een memo (d.d. 28 september 2017), waarmee het college wordt geïnformeerd over de resultaten van de doorlichting van Stichting Facilitair Bedrijf en waarin voorgenomen maatregelen tot verzakelijking en aanscherping van de subsidierelatie met deze stichting zijn opgenomen. In het memo worden de volgende constateringen gedaan: •

Subsidiëring en verantwoording nog gebaseerd op besluitvorming oprichting 2001.

De Stichting mag nog steeds jaarlijks de subsidie verantwoorden op basis van een samenstellingsverklaring d.w.z. een externe registeraccountant (tot 2013) en vanaf 2014 een belastingadviseur stelt op basis van gegevens die de stichting zelf aanlevert, een jaarrekening op. Door de samensteller wordt dan steevast de opmerking geplaatst dat men geen zekerheid kan geven over de getrouwheid van de jaarrekening. Gezien de omvang van de subsidie en de complexiteit van de bedrijfsvoering van de Stichting zou het voor de hand liggend zijn dat men de subsidie met een accountantsrapport zou verantwoorden. •

Tijdelijke subsidie € 65.000 in plaats van de bedoelde 3 keer doorlopend verstrekt. 1

De eenmalige subsidie van € 65.000,– die de Stichting vanaf 2013 drie jaar lang als compensatie voor de inkomstenderving door het wegvallen van de jaarlijkse bijdrage van het ROC in een aantal vaste kosten, [heeft de Stichting] in 2017 al voor de 5e keer toegekend gekregen. Bij de totstandkoming van deze subsidie is toen afgesproken dat de Stichting de weggevallen inkomsten zelf zou gaan verdienen nadat de nieuwe huisvestingssituatie gerealiseerd zou zijn. De Stichting zou met voorstellen over de wijze waarop men dit wil doen naar de gemeente komen. Dit is tot op 11

Zie eerstvolgende blauwe kaderblok voor een toelichting.

Onderzoek naar sturing op verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom

11/49

dit moment nog niet het geval geweest. Ter verdediging daarvan kan gelden dat de volledige nieuwe huisvesting van de Stichting nog niet gerealiseerd is. •

Functie productiehuis voor FB niet meer aan de orde, nooit invulling aan gegeven.

De Stichting [heeft] vanaf het vaststellen van het evenementenbeleid in 2010 het idee en/of de wens geuit dat men vorm en inhoud zou geven aan de functie van het productiehuis evenementen. Hierover is in het begin nog wel gesproken maar de laatste jaren eigenlijk niet meer. •

Gevolgen cultuurvisie voor FB onduidelijk.

In de brieven aan de Stichting [werd] steeds verwezen naar de vaststelling van de cultuurvisie en de eventuele gevolgen daarvan voor de Stichting FB maar [daarover is] tot op heden nog geen besluit genomen. •

Dubbelfunctie directeur niet wenselijk.

Op basis van o.a. de Code Cultural Governance is de combinatie van fractievoorzitter VVD in de gemeenteraad en directeur van een van de belangrijke en door de gemeente gesubsidieerde culturele organisaties van Bergen op Zoom niet wenselijk. In het memo worden voorstellen gedaan over hoe als gemeente met deze situatie om te gaan. Op verzoek van het college wordt een p-voorstel opgesteld met daarin de formulering van expliciete besluiten. Hierover wordt vervolgens op 14 november 2017 door het college een besluit genomen. Het college besluit voor zover van belang: •

De Stichting Facilitair Bedrijf met ingang van 2018 tot de basisinfrastructuur cultuur van Bergen op Zoom te rekenen en op basis daarvan – en op basis van nog te ontvangen begroting en jaarplan 2018 – de subsidie 2018 toe te kennen met inachtneming van de ASV en de specifieke beleidsregels cultuur.2

•

Als kerntaken van de Stichting Facilitair Bedrijf voorlopig aan te merken de technische en fysieke facilitering van de culturele activiteiten en evenementen in Bergen op Zoom en Brabantse Wal-gemeenten in afwachting van de nadere uitwerking van de opdracht vrijetijdseconomie.

•

In overleg te gaan met de Stichting Facilitair Bedrijf om te komen tot toepassing van de governancecode Cultuur.3

2 3

Zie het eerstvolgende gouden kaderblok voor een toelichting. Zie de eerstvolgende tabel voor een toelichting.

Onderzoek naar sturing op verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom

12/49

Algemene subsidieverordening / Subsidieregeling cultuur Vanaf 1 juli 2015 is de Algemene subsidieverordening Bergen op Zoom 2015 van kracht. In 2017 kwam hier de subsidieregeling Cultuur Bergen op Zoom 2017 bij. In deze regeling zijn bepalingen opgenomen over het aanvraag- en verantwoordingsproces van subsidies. Ten aanzien van het aanvragen en verantwoorden van subsidies (boven de € 50.000) is onder andere opgenomen dat: 1. De aanvraag voor een subsidie schriftelijk of digitaal wordt ingediend bij het college, indien aanwezig met behulp van een door of namens het college vastgesteld aanvraagformulier. 2. Uiterlijk 1 juni van het volgende jaar de subsidieontvanger verantwoording dient af te leggen. 3. Deze verantwoording onder andere bestaat uit een controleverklaring van een accountant. 4. Een aanvraag voor een jaarlijkse subsidie Culturele Infrastructuur vóór 1 oktober in het jaar voorafgaand aan het subsidietijdvak digitaal bij het college dient te worden ingediend. Met het collegebesluit van 14 november 2017 hoort het Facilitair Bedrijf tot de culturele infrastructuur van Bergen op Zoom.

Subsidie inkomstenderving (€ 65.000) Wij hebben begrepen dat het Facilitair Bedrijf vanaf circa 2005 ruimtes verhuurde aan het toenmalige ROC West-Brabant. De inkomsten daarvan bedroegen 65.000 euro per jaar. In 2012 moest het Facilitair Bedrijf vertrekken uit het toenmalige pand, omdat de brandweer zich daar vestigde. Daarmee verloor het ook de inkomsten van de verhuur van ruimte aan het ROC. Vanaf 2013 ontving het Facilitair Bedrijf een subsidie van de gemeente om het wegvallen van deze 65.000 euro op te vangen. In verslagen van overleggen, gesprekken en besluiten wordt aan deze subsidie gerefereerd als een “subsidie inkomstenderving”. Over de aard van deze subsidie ontstaat later discussie tussen het Facilitair Bedrijf en de gemeente Bergen op Zoom. Volgens de gemeente zou de subsidie drie jaar verstrekt worden, waarna het FB de weggevallen inkomsten zelf zou gaan verdienen nadat de nieuwe huisvestingssituatie (Blokstallen 3 en Eventum) gerealiseerd zou zijn. Volgens het FB was die inspanningsverplichting er wel maar waren de mogelijkheden voor het zelf verdienen van die 65.000 euro in de nieuwe huisvestingssituatie onvoldoende. In 2019 besluit de gemeente de subsidie inkomstenderving met ingang van 2020 stop te zetten.

Governancecode Cultuur Gedurende de onderzoeksperiode wordt op verschillende momenten tussen gemeente en Facilitair Bedrijf gesproken over de governancecode Cultuur. Om deze gesprekken in perspectief te kunnen plaatsen, beginnen wij bij een gesprek tussen de gemeente en FB op 4 februari 2016. Daarin gaat het over de dubbelfunctie van de directeur van FB die tevens raadslid is. Tijdens dit overleg wordt onder andere afgesproken dat: •

De functie van de directeur uitsluitend op uitvoering gericht is.

•

Het bestuur verantwoordelijk is voor het beleid (en de beleidsontwikkeling), het ondertekenen van contracten, en gesprekken met het gemeentebestuur.

Onderzoek naar sturing op verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom

13/49

Governancecode Cultuur •

Indien zich ook maar de schijn van vermeende belangen voordoet of zou kunnen voordoen, dat aan het bestuur wordt gemeld.

Nadat ambtelijk is geconstateerd dat de dubbelfunctie van de directeur van het FB ‘niet wenselijk’ is, besluit het college op 14 november 2017 om in overleg te gaan met de Stichting FB om te komen tot toepassing van de governancecode Cultuur. In een brief van 16 november 2017 aan het FB zegt de gemeente hierover: “Wij geven uw stichting in overweging de governancecode Cultuur (GCC) toe te passen. Gezien de hoogte van de gemeentelijke subsidie en uw bijzondere plaats in het culturele landschap van Bergen op Zoom achten wij het van belang dat de professionaliteit en de transparantie van uw stichting in belangrijke mate toeneemt. Toepassing van de principes van de GCC kan uw bestuur daarbij helpen.” Op 20 december 2017 vindt een gesprek plaats tussen de gemeente en het FB over de dubbelfunctie van de directeur. Vanuit de gemeente wordt aangegeven dat de directeur niet meer aanwezig kan zijn bij bestuurlijke overleggen tussen het FB en de gemeente vanwege het feit dat de directeur ook raadslid is en vanuit die hoedanigheid het college controleert. Het FB geeft aan dat dit niet bevorderlijk is voor de kwaliteit van het overleg, omdat de directeur het best is ingevoerd. Het FB wil dat de directeur wel aanwezig kan zijn bij dergelijke overleggen. Tijdens het bestuurlijk overleg van 24 mei 2018 wordt wederom gesproken over de dubbelfunctie van de directeur.

De gemeente geeft aan dat de toepassing van de governancecode Cultuur nog niet is gerealiseerd. Volgens de gemeente is de combinatie van functies een sta-in-de-weg voor een verdere professionalisering van het FB. De gemeente vraagt het bestuur daarover een besluit te nemen. Ook op 4 oktober 2018 komt het punt aan bod tijdens het bestuurlijk overleg. Vanuit de gemeente wordt gemeld: “Uitgangspunt blijft dat er een strikte scheiding dient te zijn tussen de directeur van het FB (rol en verantwoordelijkheid) en de gemeente. Zolang de directeur tevens lid is van de gemeenteraad duurt deze situatie voort en kan het FB niet toegroeien naar een raad-van-toezichtmodel.” Op 3 december 2018 komt de dubbelrol van de directeur weer ter sprake. Tijdens het bestuurlijk overleg tussen gemeente en FB wordt aangegeven dat de directeur niet aanwezig kan zijn bij overleggen met een bestuurlijke vertegenwoordiging vanuit de gemeente. Ook de overleggen met betrekking tot het Eventum kunnen niet door hem bijgewoond worden. De gemeente betreurt het dat de directeur desondanks toch aanwezig was bij het bestuurlijk overleg Eventum en dat hij verzocht of de gebruikers tijdens een volgend overleg ook kunnen aansluiten. De governancecode cultuur vraagt om het volledig scheiden van het raadslidmaatschap met de bestuurlijke overleggen en overleggen met betrekking tot beleidsontwikkeling, aldus de gemeente.

Zoals afgesproken in overleg met de burgemeester en griffier is de functie van de directeur uitsluitend gericht op uitvoering. Dit om belangenverstrengeling met het raadslidmaatschap te voorkomen, aldus de gemeente. Op 22 januari 2019 vindt besluitvorming in het college plaats waarin de dubbelrol van de directeur een rol speelt. Het college spreekt zijn voorkeur uit voor het scenario ‘afbouwen’ en voor het stopzetten van de toenmalige subsidierelatie met FB. Daar ligt uiteenlopende argumentatie aan ten grondslag. Daarbij wordt ook genoemd dat de dubbelfunctie van de directeur de doorontwikkeling van de stichting naar een raad-van-toezichtmodel conform de governancecode cultuur in de weg staat. Deze conclusie wordt ook gedeeld met het FB tijdens het bestuurlijk overleg van 8 februari 2019.

Onderzoek naar sturing op verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom

14/49

Governancecode Cultuur Op 19 februari 2019 besluit het college onder andere dat de governancecode Cultuur binnen een jaar moet worden doorgevoerd. Daarmee wijkt het college af van het voorstel waarin ten aanzien van de governancecode Cultuur was opgenomen dat de governancecode cultuur per direct wordt doorgevoerd, inhoudende dat de dubbelpositie van de directeur per direct ophoudt te bestaan en FB zal doorontwikkelen naar een raad-van-toezichtmodel. Op 21 februari 2019 wordt tijdens een bestuurlijk overleg benoemd dat een van de voorwaarden is dat de governancecode cultuur binnen één jaar wordt doorgevoerd. FB stelt de vraag of het de gemeente specifiek om de positie van de directeur te doen is. Het antwoord van de gemeente is nee. “We reageren met dit voorstel op de verzoeken die door FB zijn ingediend en geven nadere uitwerking en invulling aan het standpunt vanuit de begroting: FB terug naar de basis en het collegebesluit om de subsidierelatie aan te scherpen. Het toepassen van de governancecode cultuur is een van de acties die hieraan bijdraagt en nog doorgevoerd zou worden. De wijze waarop het FB hieraan invulling geeft is volledig aan hen.” Een en ander wordt bevestigd in het subsidiebesluit van 28 februari 2019, waarin als subsidievoorwaarde is opgenomen dat het FB de governancecode Cultuur binnen één jaar na verzenddatum van de beschikking toepast.

3.2

Gesprekken tussen gemeente en Facilitair Bedrijf naar aanleiding van besluitvorming

Naar aanleiding van de besluitvorming in het college op 14 november 2017 stuurt de gemeente op 16 november 2017 een brief aan het FB met als onderwerp: ‘Subsidie 2018 e.v.’. Daarin wordt het besluit van het college medegedeeld dat: 1. De stichting met ingang van 2018 wordt aangemerkt als onderdeel van de culturele infrastructuur van de gemeente Bergen op Zoom. •

Verderop in de brief wordt uitgelegd wat dit betekent voor het aanvraag- en verantwoordingsproces. Aangegeven wordt dat op korte termijn voor 2018 een aantal subsidieafspraken worden gemaakt op basis van de begroting en het jaarplan 2018.

2. In reactie op het door FB ingediende beleidsplan 2017-2021 voorlopig als kerntaken van de stichting worden aangemerkt de technische en fysieke facilitering van de culturele activiteiten en evenementen in Bergen op Zoom en Brabantse Wal-gemeenten. Verder wordt aan de stichting in overweging gegeven de governancecode Cultuur toe te passen. Op 6 februari 2018 dient het FB de begroting 2018 in bij de gemeente, waarna in overleg wordt gegaan over onder andere de uitwerking van prestatieafspraken 2018. Na overleg tussen de gemeente en het FB wordt op 17 juli 2018 een subsidiebeschikking afgegeven waarin subsidievoorwaarden en prestatieafspraken zijn opgenomen. Voor 2018 worden twee subsidies verleend. De eerste betreft de reguliere subsidie voor de activiteiten van het FB, die voor 2018 maximaal € 91.543,– bedraagt. De tweede subsidie betreft de tijdelijke subsidie inkomstenderving ROC van € 65.000. Een van de afspraken luidt dat over een door het FB op te stellen plan, ter compensatie van de tijdelijke subsidie van € 65.000,–, nog separaat overleg plaatsvindt. “Ons college beseft dat door de ontwikkelingen rond het Eventum [faillissement aannemer] een dergelijk plan pas op zijn vroegst medio 2019 kan worden uitgevoerd.”

Onderzoek naar sturing op verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom

15/49

Over de kerntaak van het FB wordt aangegeven: •

De kerntaken van de stichting zijn vooralsnog de technische en fysieke facilitering van de culturele activiteiten en evenementen in Bergen op Zoom en Brabantse Wal-gemeenten.

•

De stichting verzorgt namens de gemeente het beheer en de uitleen van de gemeentelijke dranghekken.

•

De stichting verhuurt in de Blokstallen III en het in 2019 op te leveren Eventum ruimten en apparatuur aan een aantal culturele organisaties uit Bergen op Zoom. Klanttevredenheid Op 10 juli 2017 vindt een voorlichtingsbijeenkomst plaats voor mogelijke gebruikers van het Eventum. Naar aanleiding hiervan stuurt de Stichting Decorbouw een brief aan het FB waarin de stichting haar ongenoegen uit over tal van zaken waarvoor het FB verantwoordelijk wordt gehouden. Een afschrift van dit schrijven gaat ook naar de gemeente. Hierop gaat de gemeente in gesprek met de Stichting Decorbouw en andere gebruikers van Facilitair Bedrijf. Ook de gemeente constateert na in gesprek te zijn gegaan met de hoofdgebruikers van het FB dat het FB, volgens de gemeente, vervreemd is van deze hoofdgebruikers. Bij de hoofdgebruikers bestaat niet meer het gevoel dat het FB ook van en voor hen is, aldus de gemeente. “De oprichters van toen zijn de klagers van nu”, aldus de gemeente tijdens het bestuurlijk overleg van 24 mei 2018. Ook wordt tijdens dat overleg aangegeven dat er geen draagvlak meer is voor de algemeen directeur. Aan de subsidie voor 2019 verbindt de gemeente als voorwaarde dat FB de klanttevredenheid herstelt, door concrete actie hiertoe te ondernemen en de vorderingen hiervan aan te tonen met een klanttevredenheidsonderzoek. Op 2 juli 2019 overlegt het FB dit onderzoek aan de gemeente.

De onderzoeksresultaten laten volgens het FB een beeld zien waarbij de klanttevredenheid bovengemiddeld goed scoort. De algemene tevredenheid scoort hoog, aldus het FB. Dit wordt onderbouwd door de uitslagen van de enquête.

Op 4 oktober 2018 spreken de gemeente en het FB bestuurlijk over het meerjarenbeleidsplan van het FB.4 Het verslag stelt hierover dat het meerjarenbeleidsplan en het addendum door het college nooit zijn vastgesteld. “Hierdoor hebben de stukken bestuurlijk geen status. Deze situatie zorgt voor onduidelijkheid over de afspraken op inhoud en financiën tussen het FB en de gemeente. Om een einde te maken aan deze onduidelijkheid wordt het volgende afgesproken: Het FB stelt (met het huidige MJP + addendum als onderlegger) een situatieschets op over inhoud en de daarbij behorende financiën m.b.t. de scenario’s: 1. FB huidige dienstverlening 2. FB social firm 3. FB geprofessionaliseerd. Het doel is om met deze situatieschets (inclusief kansen), een toekomstbestendig plan voor het FB, voor te leggen aan het gemeentebestuur en een uitspraak te verkrijgen over het gewenste niveau van dienstverlening en de daaraan gekoppelde subsidie.”

Een verslag van dit overleg is niet beschikbaar. Wij baseren ons op informatie uit een intern feitenrelaas van de gemeente. 4

Onderzoek naar sturing op verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom

16/49

Verder geeft het FB aan dat het van mening is dat de voorwaarden in de subsidiebeschikking (d.d. 17 juli 2018) nog onderwerp van gesprek waren tussen het FB en de gemeente. FB kan zich hierin niet vinden en wil deze subsidievoorwaarde voor 2018 van tafel. Afgesproken wordt dit voor te leggen aan het college en het gesprek over de voorwaarden te koppelen aan de situatieschets die wordt opgemaakt. “Resultaat moet zijn: helderheid en overeenstemming bij de subsidieverstrekking 2019.” Dit leidt ertoe dat op 9 november 2018 de verleningsbeschikking van 17 juli 2018 op onderdelen wordt aangepast. Onder andere de koppeling van de subsidieaanvraag met het meerjarenbeleidsplan wordt eruit gehaald. Op 3 december 2018 worden de situatieschetsen van de drie verschillende scenario’s besproken door de gemeente en het FB. Het valt de gemeente op dat ieder scenario om een extra investering vraagt, maar dat de ontwikkelkansen nihil zijn en niet in verhouding staan tot de benodigde financiële impuls of zich niet op het grondgebied (Bergen op Zoom) afspelen. En verder: “De gemeente betaalt aan het FB: •

een reguliere subsidie van € 91.500

•

een tijdelijke subsidie van € 65.000.

Het FB heeft dus geen huurlasten, maar moet conform het vastgoedbeleid wel de exploitatiekosten voor zijn rekening nemen. Hier staat tegenover dat FB de inkomsten afkomstig van de gebruiksvergoedingen en de inkomsten afkomstig van de verhuur van materialen niet hoeft af te dragen aan de gemeente. De tijdelijke subsidie is voor het eerst in 2013 toegekend, voor een periode van drie jaar. De subsidie was bedoeld ter compensatie van de inkomstenderving, omdat het roc niet gehuisvest werd in de Blokstallen. Door vertraagde ontwikkeling van Eventum is de subsidie ook in 2016, 2017 en 2018 beschikt. Het idee is dat met de realisatie van het Eventum er een inverdienmodel ontstaat voor het FB, waardoor deze tijdelijke subsidie kan worden stopgezet. FB geeft nu aan dat het Eventum naar verwachting slechts € 5.000 aan extra inkomsten zal genereren en dus geen antwoord biedt voor de afbouw van de tijdelijke subsidie.” De volgende afspraken worden gemaakt: •

Het FB stelt een toekomstbestendig plan op waarbij de € 65.000 aan tijdelijke subsidie geen onderdeel meer is van de financiële bedrijfsvoering.

•

Uitgangspunten voor dit plan zijn: de gemeente betaalt een reguliere subsidie en neemt de volledige huurlasten van Blokstallen en Eventum voor haar rekening.

•

FB rekent een redelijke gebruiksvergoeding en dekt met de inkomsten hiervan de exploitatielasten.

3.2.1

Subsidieverzoeken FB

Op 17 december 2018 stuurt het FB de gemeente twee brieven: 1. Een brief met een verzoek om financiële ondersteuning met betrekking tot de investeringsachterstand op de bedrijfs- en verhuurinventaris ad € 185.000. In het verzoek wordt toegelicht dat er een gebrek is aan investeringscapaciteit voor vervangingen van bedrijfs- en verhuurinventaris. Ondanks verwoede pogingen is het ons niet gelukt om de afgelopen jaren middelen af te zonderen teneinde deze investeringen te financieren, aldus het verzoek. 2. Een subsidieaanvraag voor de inrichting van Eventum ad € 89.000. Daarvoor is in totaal 185.000 euro nodig. Het FB geeft hierover aan na oplevering van Eventum nog de nodige

Onderzoek naar sturing op verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom

17/49

aanpassingen resp. in te richten zaken te moeten realiseren teneinde het gebouw goed en verantwoord in gebruik te kunnen nemen resp. te kunnen geven. Verder verzoekt het FB de gemeente een standpunt in te nemen naar aanleiding van de scenarioschetsen en de bijbehorende extra financiële bijdrage die het FB op grond van zijn meerjarenbeleidsplan en addendum heeft opgesteld.5 Ook dient het FB op 29 januari 2019 een (reguliere) aanvraag subsidie Culturele Infrastructuur 2019 in ad € 156.570.

3.3

Besluitvorming subsidierelatie gemeente-FB

In januari 2019 vindt een discussie plaats binnen het college waarbij er verschillende scenario’s op tafel liggen. Op basis van de discussie heeft het college zijn voorkeur uitgesproken voor het scenario ‘afbouwen’ en voor het stopzetten van de huidige subsidierelatie met het FB. Dit standpunt is gebaseerd op de conclusie dat: •

Het FB niet meer voldoet aan het doel waarvoor het in 2001 is opgericht voor wat betreft het adequaat ontzorgen en ondersteunen van culturele organisaties en de gemeente.

•

De culturele organisaties waarvoor het FB is opgericht, ontevreden zijn over zowel de dienstverlening als de prijzen die het FB hanteert.

•

Ondanks de reguliere en tijdelijke subsidie, € 0 huurlasten en de eigen inkomsten die FB genereert, zij niet in staat zijn om voldoende middelen te reserveren:

•

–

voor de inrichting van het Eventum

–

voor het financieren van de vervangingsinvesteringen.

Het voortbestaan van het FB een extra investering met zich meebrengt die leidt tot een structurele uitzetting van de begroting.

•

De dubbelfunctie van de directeur de doorontwikkeling van de stichting naar een raad-vantoezichtmodel conform de governancecode Cultuur in de weg staat.

Op 5 februari 2019 deelt het college, vooruitlopend op de formele besluitvorming, het huidige standpunt per brief met het FB. Daarin wordt aangegeven dat het college voornemens is geen extra financiële middelen ter beschikking te stellen aan het FB, omdat sprake is van een ongezonde financiële situatie waarbij middelen te veel worden aangewend voor de exploitatie van de eigen organisatie van het FB. Verder concludeert het college naar aanleiding van de scenarioschetsen die het FB heeft gemaakt, dat er onvoldoende sprake is van een realistisch toekomstbestendig plan voor het FB. De ontwikkelkansen staan niet in verhouding tot de gevraagde bijdrage. Ten slotte noemt het college de klanttevredenheid. Deze is volgens het college “discutabel”. Het college geeft aan alvorens een besluit te nemen, eerst met het FB in gesprek te willen. Dit vindt plaats op 8 februari 2019. Tijdens dit gesprek wordt het voorgenomen besluit toegelicht. Volgens het FB is de financiële situatie ontstaan omdat het FB wordt geconfronteerd met gebruikslasten voor de Blokstallen terwijl zij die lasten in de huisvestingssituatie Klein Arsenaal niet hoefden te betalen. Daarnaast is het FB er altijd van uitgegaan dat de € 65.000 subsidie inkomstenderving een permanente in plaats van tijdelijke subsidie zou zijn, terwijl het college zegt dat deze subsidie altijd is gekoppeld aan het gereedkomen van het Eventum.

Met betrekking tot de middelen voor vervanging en inrichting van Eventum geeft FB aan geen mogelijkheden te zien om middelen te reserveren voor de vervanging van materialen en bedrijfsinventaris. Hiervoor zal periodiek een bijdrage vanuit de gemeente nodig zijn. Met betrekking tot de inrichtingsbijdrage geeft het FB aan dat deze noodzakelijk is om het huurcontract voor het Eventum te tekenen.

Deze informatie is afkomstig uit het feitenrelaas van de gemeente. De betreffende brief van FB is niet in ons bezit. 5

Onderzoek naar sturing op verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom

18/49

Voor wat betreft de scenarioschetsen geeft de wethouder tijdens het overleg aan dat er onvoldoende sprake is van een realistisch toekomstbestendig beeld. Ieder scenario vraagt om een extra financiële bijdrage terwijl de ontwikkelkansen voor het FB nihil zijn. Op 11 februari 2019 reageert het FB per brief richting de gemeente. Daarin geeft het aan het niet eens te zijn met de constatering van de gemeente dat sprake is van een ongezonde financiële situatie. Er wordt gewezen op een stijging van de gebruikslasten van de panden, ambtelijke toezeggingen over een aanvullende subsidie voor overige exploitatielasten en vanwege het structurele karakter van de aanvullende subsidie inkomstenderving van € 65.000. Verder geeft het FB met betrekking tot de vermeende ontevredenheid van klanten aan dat dit te maken heeft met één partij die stelselmatig en vaak tendentieus bezwaar maakt. Ook ziet het FB nog verschillende mogelijkheden met betrekking tot de ontwikkelscenario’s zodra de herhuisvesting is afgerond. Dan ontstaat namelijk meer tijd voor het genereren van inkomsten. Op 19 februari 2019 besluit het college de subsidierelatie af te bouwen en door te ontwikkelen naar een nieuwe beheersituatie voor de functie (het ondersteunen en faciliteren van culturele organisaties).

Dit houdt in dat er eenmalig een extra financiële bijdrage van maximaal € 89.000,– (afhankelijk van de realiteit van de inrichtingsbegroting) wordt verstrekt voor de inrichting van het Eventum, en het college verbindt hieraan de volgende voorwaarden: a. Het huurcontract tussen gemeente en het FB heeft een tijdelijk karakter (maximaal drie jaar). b. De governancecode Cultuur wordt binnen één jaar doorgevoerd. c.

De klanttevredenheid over 2019 wordt aangetoond met een klanttevredenheidsonderzoek dat wordt opgeleverd voor december 2019.

d. De tijdelijke subsidie van € 65.000 wordt in 2019 voor de laatste maal verstrekt, vanwege de oplevering van het Eventum, en dit te formaliseren in de subsidiebeschikking 2019. e. De reguliere subsidie van € 91.500 wordt verstrekt gedurende de periode dat het huurcontract Eventum loopt en deze termijn te formaliseren in de subsidiebeschikking 2019. f.

Er wordt geen extra financiële bijdrage van € 185.000 verstrekt voor de investeringsachterstand op de bedrijfs- en verhuurinventaris, omdat het reserveren voor de vervanging van materiaal een verantwoordelijkheid is van het FB.

Dit besluit wordt op 21 februari 2019 medegedeeld aan FB, dat op 25 februari 2019 per mail reageert. Daarin zegt het bestuur akkoord te gaan met het voorstel, maar daar wel een paar kanttekeningen bij te plaatsen: 1. “Wij vinden het vervelend dat de subsidie ad € 65.000 met ingang van 2020 komt te vervallen. Wij zullen alle zeilen bij moeten zetten om dit gat met omzetverhoging of met kostenreductie te kunnen dichten. Wij kunnen nu geen garantie afgeven of dit ons gaat lukken. Het bestuur van het FB verzoekt het college om jaarlijks de nu ontstane situatie te willen evalueren teneinde verder te werken aan de continuïteit van de functie waartoe het FB is opgericht. 2. Wij gaan ervan uit dat alle verdere openstaande punten in relatie tot het Eventum in goed overleg kunnen worden afgewikkeld alvorens het huurcontract en de demarcatielijst etc. te ondertekenen.” Op 28 februari 2019 besluit het college de subsidie voor 2019 aan FB toe te kennen. Deze bestaat uit zowel de reguliere subsidie van € 93.740,– als de tijdelijke subsidie van € 65.000,–. Aan de subsidie worden de voorwaarden verbonden zoals geformuleerd in het besluit van 19 februari 2019.

Onderzoek naar sturing op verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom

19/49

Besluitvorming gemeenteraad subsidie FB Op 25 maart 2019 stuurt FB in de aanloop naar de besluitvorming door de gemeenteraad over de inrichtingssubsidie voor Eventum een brief aan de gemeenteraad. Daarin wordt aangegeven dat de subsidie van € 65.000 wordt stopgezet. Vervolgens stuurt FB op 2 april 2019 een tweede brief aan de raad waarin wordt getracht eventueel ontstane verwarring met betrekking tot besluitvorming over de extra subsidie weg te nemen. Op 11 april 2019 besluit de raad eenmalig een financiële bijdrage beschikbaar te stellen aan de Stichting Facilitair Bedrijf van maximaal € 89.000,– voor de inrichting van het Eventum, ten laste van de algemene reserve. Daarbij worden ook twee moties aangenomen met betrekking tot het financieel kader van FB en de herijking van FB. Doorontwikkeling beheersituatie functie ondersteunen en faciliteren van culturele organisaties Op 27 mei 2019 stuurt het college een brief aan de gemeenteraad waarin wordt beschreven op welke wijze de doorontwikkeling naar een nieuwe beheersituatie vorm krijgt. Dit traject start in het najaar met de vaststelling van een plan van aanpak dor het college.

3.4

Het faillissement

Tijdens het bestuurlijk overleg op 28 juni 2019 geeft het FB aan zich op te willen heffen. De reden daarvoor is het financieel kader dat geldt vanaf 2020. Door het wegvallen van de € 65.000 subsidie kan het FB geen sluitende exploitatie hebben. Tijdens het bestuurlijk overleg wordt afgesproken: •

1 januari 2020 te hanteren als datum waarop FB wordt opgeheven.

•

Gezamenlijk naar buiten te willen treden in de communicatie en hiertoe de persberichten op maandag 1 juli 2019 met elkaar af te stemmen.

•

Een lijst op te stellen van de vraagstukken en acties die spelen tot 1 januari 2020, en deze uiterlijk 5 juli 2019 met elkaar af te stemmen.

Op 24 juli 2019 bevestigt het FB dat het wordt opgeheven per 1 januari 2020 vanwege de teruglopende subsidies. In de brief van 16 september 2019 wordt meer specifiek aangegeven dat het stopzetten van de subsidie van 65.000 euro de reden is voor opheffing van het FB. Poging tot doorstart Op 16 september 2019 stuurt het FB een brief aan de gemeente waarin staat dat het bestuur aan het onderzoeken is of het met wederzijds goedvinden en onder acceptabele voorwaarden de arbeidsovereenkomst met de directeur van de stichting kan beëindigen. Als partijen overeenstemming bereiken, zal dit tot gevolg hebben dat de stichting niet per 1 januari aanstaande zal worden opgeheven. De infrastructuur van de stichting zal in dat geval behouden blijven, aldus het FB. Het bestuur van de stichting zegt van de gemeente graag te vernemen hoe zij denkt over bovengenoemde ontwikkeling en of zij bereid is mee te werken. Volgens het feitenrelaas opgemaakt door de gemeente zelf (d.d. 20 januari 2021) wordt in een bestuurlijk overleg op 30 september 2019 waarbij de wethouder, penningmeester en vicevoorzitter van de stichting aanwezig zijn, aangegeven dat in het geval van een doorstart het bestuur van het FB een subsidieaanvraag 2020 moet indienen. De aanvraag moet passen binnen het financieel kader zoals aangegeven in de beschikking subsidieverlening 2019 d.d. 01-03-2019.6

6

Van dit bestuurlijk overleg kon ons geen verslag worden overgelegd door de gemeente.

Onderzoek naar sturing op verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom

20/49

Daarop doet het FB op 15 oktober 2019 een aanvraag bij de gemeente voor € 195.000. Daarmee ligt de aanvraag ruim 101.000 euro boven het gestelde financiële kader. In de toelichting bij de aanvraag wordt hierover onder andere opgemerkt dat: •

Er een aanvullende subsidie van € 57.000 nodig is vanwege de extra last van Eventum van € 21.000, de controleverklaring van de accountant van € 10.000, het wegvallen van de RIFsubsidie van € 13.000 en extra vrijwilligersvergoedingen van € 6.000.

•

Het jaar 2019 wordt afgesloten met een tekort van naar verwachting € 72.000, met name veroorzaakt door reorganisatiekosten (€ 45.000) als gevolg van de vaststellingsovereenkomst die is afgesloten met de directeur.

•

Actieve medewerking van de gemeente in geld en tijd noodzakelijk is om als FB vooruit te kunnen, en dat indien de aanvraag niet of gedeeltelijk wordt gehonoreerd, het bestuur niets anders kan doen dan alsnog te stoppen met het FB.

Bovenstaande punten worden door het FB herhaald tijdens een bestuurlijk overleg op 24 oktober 2019.7 Vermoedelijk is tijdens dit overleg het FB tot de conclusie gekomen dat de Stichting FB wordt opgeheven per 1 januari 2020. Rond dezelfde tijd heeft de wethouder een memo (gedateerd 24 oktober 2019) opgesteld voor het college met daarin de conclusie dat de subsidieaanvraag 2020 van het FB niet past binnen het door de gemeente gestelde financieel kader voor 2020. Om die reden kan de subsidieaanvraag niet gehonoreerd worden, aldus het memo. Ook wordt aangegeven dat tegen het vervallen van de subsidie van 65.000 euro door het FB geen bezwaar is ingesteld. Op 30 oktober 2019 stuurt het bestuur van het FB een brief aan de gemeente waarin ze aangeven dat de stichting per 1 januari 2020 wordt opgeheven. Op 5 november 2019 bevestigt het college dat van de opheffing is kennisgenomen. Einde feitenrelaas Wij beëindigen hier ons feitenrelaas. De reden daarvoor is dat de relevante gebeurtenissen in verband met het faillissement hebben plaatsgevonden in de periode tot november 2019. Te veel inzoomen op de laatste maanden dat het Facilitair Bedrijf bestond en de juridisering van de relatie tussen het Facilitair Bedrijf en de gemeente leidt de aandacht af van de oorzaken van het faillissement.

7

Van dit bestuurlijk overleg kon ons geen verslag worden overgelegd door de gemeente.

Onderzoek naar sturing op verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom

21/49

HOOFDSTUK 4

Verbreding: sturing op verbonden en afhankelijke partijen Dit hoofdstuk omschrijft in welke mate wordt gestuurd op drie verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom: het Sportbedrijf, Parkeerbeheer en Stichting Podiumkunsten. We combineren de feitelijke beschrijving van de sturing op deze drie partijen met de beelden die bij betrokkenen leven.

4.1

Sport, parkeren en cultuur

In het vorige hoofdstuk zijn we uitgebreid ingegaan op de belangrijke gebeurtenissen bij zowel de Stichting FB als de gemeente (college, gemeenteraad en ambtelijke organisatie) om de achtergronden en oorzaken van het faillissement te achterhalen. Dit hoofdstuk omschrijft de feitelijke situatie en de beelden van de sturing op twee verbonden partijen en één afhankelijke partij in Bergen op Zoom, en de verschillen tussen de drie partijen. Het gaat om het Sportbedrijf, Parkeerbeheer en de Stichting Podiumkunsten. Deze zijn alle drie door de gemeenteraad expliciet benoemd in de motie die ten grondslag ligt aan dit onderzoek.

4.1.1

Leeswijzer

De opbouw van dit hoofdstuk is als volgt. Per verbonden of afhankelijke partij beschrijven we de aard van de organisatie en de mate van sturing aan de hand van zeven thema’s. Dit zijn: •

maatschappelijk belang van de partij

•

formeel-juridische relatie

•

bestuurlijke invloed (onder andere in het kader van informatievoorziening tussen college, verbonden partij en gemeenteraad)

•

financiële relatie met de gemeente

•

ambtelijk contact met de verbonden partij

•

bestuurlijk contact met de verbonden partij

•

de verantwoording die wordt afgelegd over de besteding van publieke middelen.

We beschrijven de zeven thema’s aan de hand van feiten uit documentstudie en gesprekken. Vijf van de zeven thema’s – maatschappelijk belang, bestuurlijke invloed, ambtelijke afstemming, bestuurlijke afstemming, en verantwoording – beschrijven we ook aan de hand van beelden uit gesprekken.

Onderzoek naar sturing op verbonden en afhankelijke partijen in Bergen op Zoom

4.2

22/49

Sportbedrijf

Sportbedrijf Bergen op Zoom BV is een gemeentelijke onderneming die sportaccommodaties zoals zwembaden, sporthallen en gymzalen beheert en exploiteert. Het bedrijf organiseert sport- en beweegactiviteiten en ondersteunt scholen, verenigingen en inwoners. De gemeente is enig aandeelhouder en opdrachtgever, waardoor het Sportbedrijf een uitvoerende rol heeft in het realiseren van het lokale sportbeleid. Het Sportbedrijf is een verbonden partij omdat de gemeente een bestuurlijke rol in het Sportbedrijf heeft als enig aandeelhouder.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BergenOpZoom&id=4e3d44f5-1cd9-4e40-bd72-55d7d5efc7f5