CConstaterende datBergen op Zoom
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1. Concept regionale investeringsagenda(RIA)

Raadsvergadering 31 oktober 2024, gemeente Bergen op ZoomBij agendapunt: Zienswijze concept regionale investeringsagenda SRWBW20.148 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Regionale investeringsagenda Stedelijke Regio West-Brabant West

2

Stedelijke Regio West-Brabant West De Stedelijke Regio West Brabant West is, als grensregio, een internationaal

We zetten voor de komende jaren stevig in op:

goed verbonden regio met water-, spoor-, weg-, -lucht en buisverbindingen

^

van- en naar de wereldsteden Rotterdam en Antwerpen, de provincies

Regionale systeemvisie voor het landelijk gebied, met perspectief voor de agrarische sector, robuustere natuur en natuurlijke systemen

Zeeland en Zuid-Holland en het overige deel van Stedelijk Brabant. West-

^

Hoogwaardig woon- en leeflandschap als robuuste tegenhanger van het

^

Stevige economische samenwerking met onze Triple Helixpartners;

Brabant-West bevindt zich daarmee op een belangrijk knooppunt van

industriële landschap

infrastructuren (snelwegen, buisleidingen, waterwegen, spoorwegen, luchthaven, hoogspanningsleidingen, waterstof) tussen drie aanpalende

sterke economische knopen in Bergen op Zoom, Roosendaal,

industriegebieden (Rotterdam, Antwerpen en Zeeland). Om richting de

Woensdrecht, Moerdijk en Steenbergen

toekomst als regio vitaal te blijven is het van belang dat de wereld niet

^

meedogenloos door ons heen raast, maar dat we de vruchten plukken van

Een integraal ontwikkelperspectief voor de ontwikkling van Powerport Moerdijk

onze unieke ligging. Dat vraagt om een omslag van 'transito' naar 'plek' en

^

van 'snel doorvoeren' naar 'meerwaarde creëren', waarbij we streven naar een

Focus op revitalisering en herstructurering om kwalitatieve toevoegingen ten opzichte van het bestaande mogelijk te maken (wonen en werken)

ontspannen woonklimaat tussen alle drukte om de regio heen. Dit in relatie

^

tot de grote transitievraagstukken waar we ons voor gesteld zien staan.

Kwalitatief hoogwaardige spoorzones als onderdeel van het nationaal stedelijk netwerk (Roosendaal en Bergen op Zoom, maar ook Oudenbosch, Zevenbergen)

^

Een hoogwaardige OV-verbinding tussen Moerdijk/Zevenbergen, Steenbergen/Dinteloord, Bergen op Zoom, Woensdrecht en Antwerpen.

3

^

Een energiesysteem met lokale meerwaarde

^

Vitaliteit en leefbaarheid van onze (dorps)kernen

1.

Aanleiding en context

6

2.

DNA van West-Brabant West

11

3.

Ambitie 2040: hoogproductieve leef- en transitielandschappen

16

3.1.

Zelfs als we niks doen gaat onze regio veranderen

16

3.2.

Ambitie: Een nieuw toekomstperspectief voor West-Brabant West.

19

4.

Investeringsagenda

22

4.1.

Klimaatadaptatie, water, natuur en landschap

28

4.2.

Economie

38

4.3.

Energie

46

4.4.

Wonen

54

4.5.

Mobiliteit

62

5.

Investeringsraming en prioritering

71

I.

Bijlage

73

REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST

1. Aanleiding en context Stedelijke Regio West Brabant West (SRWBW) wil zich in de periode tot 2040

is immers schaars. Bovendien is de verwachting dat de volgende en

duurzaam ontwikkelen. Om richting te geven aan deze ontwikkeling zijn er

mogelijk laatste grote bouwopgave het komend decennium zal plaatsvinden

afgelopen tijd belangrijke stappen gezet, leidend tot voorliggend document:

(volgens de prognoses zal de bevolking daarna afnemen). Daarmee is het

de Regionale Investeringsagenda (RIA). Hierin staat welke investeringen

des te belangrijker om de bouwopgave(n) als hefboom te gebruiken voor de

(interventies) nodig zijn op regionale schaal om de gewenste duurzame

noodzakelijke ruimtelijk-economisch- en maatschappelijke opgaven.

ontwikkeling mogelijk te maken. Verder omvat de verstedelijkingsstrategie ook de nodige relaties over en weer

Aanleiding

met opgaven in het landelijke gebied en de agrarische sector (o.a. BPLG) en

In de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) van het Rijk, zijn ideeën uitgewerkt

energie (o.a. provinciale MIEK), inclusief de opgaven die daar liggen (zoals

over de toekomstige ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland.

natuurontwikkeling en natuurbehoud). Deze investeringsagenda is geen

Een belangrijk onderdeel van die NOVI gaat over 'verstedelijking en

regionale invulling van het Nationaal Programma Landelijk Gebied, maar

verstedelijkingsopgaven'. Dit betreft alles wat te maken heeft met wonen,

er liggen wel duidelijke verbanden. In de uitwerking is het belangrijk hier de

werken, bereikbaarheid, klimaatadaptatie, economische ontwikkeling,

koppeling te blijven leggen, zodat daardoor de integraliteit van opgaven én

landschap, energietransitie, recreatie, duurzaamheid, gezondheid en de

aanpak geborgd is. Dit geldt ook voor het vastgestelde Ruimtelijk Voorstel,

groene omgeving, waarbij een groot deel van Nederland functioneert als een

waar sterke koppeling ligt met voorliggende RIA.

stedelijk netwerk. De verstedelijkingsstrategie sluit aan bij de economische agenda van De NOVI is op provinciaal niveau doorvertaald naar een "Brabantse

de Economic Board West-Brabant. Daarin wordt gekozen om onze

Verstedelijkingsstrategie”. In deze Brabantbrede Verstedelijkingsstrategie

procesindustrie te transformeren naar plantbased en circulaire grondstoofen

is aangegeven hoe Noord-Brabant kan bijdragen en wil omgaan met de

en daarnaast in te zetten op de ontwikkeling van hoogwaardige

duurzame verstedelijkingsopgave en de aanpalende vraagstukken. Parallel

luchtvaartindustrie rondom de vliegbasis Woensdrecht.

daarin is er ook op regionale schaal een verstedelijkingsstrategie opgesteld:

In de verstedelijkingsstrategie en de voorliggende Regionale

'De Regionale Verstedelijkingsstrategie West-Brabant West' (vastgesteld

Investeringsagenda (RIA) gaan we uit van een integrale aanpak en een

door de colleges met inachtneming van zienswijzen). Er liggen grote bouw-,

integrale afweging van belangen op het gebied van economie, wonen,

transformatie- en herstructureringsopgaven en volop kansen in het verschiet.

mobiliteit, natuur, landschap, water, sociaal domein en duurzaamheid (o.a

Een goede integrale strategie hiervoor is essentieel. De beschikbare ruimte

energie, stikstof7CO2, water, klimaatadaptatie en natuurontwikkeling).

6

Van strategie naar Investeringsagenda

Investering | Maatregel | Interventie - Wat is het verschil?

Met bovenstaande strategieën als vertrekpunt wordt de volgende stap

In deze investeringsagenda wordt toegewerkt naar investeringen, waarmee

gezet: Welke interventies (maatregelen) zijn nodig op regionale schaal om

een volgende stap gezet kan worden in de duurzame ontwikkeling

de gewenste duurzame ontwikkeling mogelijk te maken? Als opmaat in

van Stedelijke Regio West-Brabant West. In deze agenda worden de

dit vraagstuk is de 'Hoofdlijnnotitie RIA SR West-Brabant West' opgesteld,

termen investering, maatregel en interventie door elkaar heen gebruikt:

waarin een aanzet gedaan is richting deze Investeringsagenda. Met deze

Dat verdient wat toelichting. We kennen de huidige situatie (zie ook

documenten als vertrekpunt, werkateliers en gesprek en expertise vanuit

verstedelijkingsstrategie voor uitgebreider beeld) en we hebben een

de regio als belangrijke sturingsmechanismen worden in dit document de

ambitie, of 'stip op de horizon'. Om vanuit de huidige situatie naar de

investeringen geschetst. De interventies in dit stuk hebben dus met name

gewenste situatie te komen hebben we interventies nodig. In sommige

betrekking op gezamenlijke maatregelen, welke als doel hebben een goed

gevallen geldt dat dat een heel concrete investering is, met een benodigd

leefklimaat en een duurzame productie te stimuleren. Interventies moeten

investeringsbedrag. In andere gevallen kan dat een maatregel of onderzoek

daarbij niet alleen gezamenlijk gedragen en besloten worden, het is ook een

zijn, of nog abstracter, zoals een aanzet tot intensievere samenwerking. In

gezamenlijke opdracht om deze interventies te financieren en uit te voeren,

alle gevallen geldt dat we toewerken naar zaken waar we als regio in willen

waarbij ook kan worden afgesproken dat de uitvoering plaatselijk wordt

investeren en waar samenwerkingspartners (zoals Rijk en provincie) vragen

geregeld. Als stedelijke regio werken we daarbij aan onder meer: (a) het

met ons mee te doen. Op basis van deze agenda willen we dat gesprek

begeleiden van projecten/programma die andere overheden draaien en (b)

voeren.

het zelf opzetten van projecten en programma's om de regio de versterken. Als regio vragen we daarbij ook expliciet hulp van onze partners, zoals Rijk, provincie en triple helix. De projecten in deze RIA en het Novex programma kunnen we niet alleen dragen, dat moet in gezamenlijkheid. Met de voorliggende investeringen in deze investeringsagenda kunnen we samen met onze partners de volgende stap zetten in de duurzame ontwikkeling van Stedelijke Regio West-Brabant West.

7

Lokaal

Regionaal

Provinciaal

Nationaal

REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST

8

Context en speelveld

in beide stukken en vormen een belangrijke leidraad voor concretisering

Er wordt momenteel volop gewerkt aan de ontwikkeling van de regio, waarin

van wat er nodig is voor de regio. Maar er zit ook een verschil: Waar het

er meerdere parallelle projecten en processen tegelijkertijd lopen. Zo wordt

Ruimtelijk Voorstel is opgesteld vanuit de provincie, in goede samenwerking en

er vanuit de provincie, Rijk, gemeenten en andere samenwerkingspartners

afstemming met de regio, is de Regionale Investeringsagenda opgesteld vanuit

gewerkt aan de toekomst van de regio, bijvoorbeeld via de Ruimtelijke puzzel

de regio, in goede samenwerking en afstemming met onder meer provincie.

het Brabants Programma Landelijk Gebied (BPLG), de Gebiedsgerichte

De opgaven en rode draad zijn daarmee sterk verweven, maar tegelijkertijd

Aanpak (GGA), provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en

kunnen er ook verschillen ontstaan door aard, vorm en totstandkoming van de

Klimaat (PMIEK) en Powerport Moerdijk. Ook wordt er momenteel gewerkt

twee stukken. De gedachte daarbij is om te werken als één overheid, waarbij we

aan het opstellen van een regionaal mobiliteitspakket als uitwerking van

parallel werken aan de vier 'schuivende lagen' (Nota Ruimte incl. Novex en Mooi

de verstedelijkingsstrategie (waarover in Ontwikkelperspectief NOVEX

Nederland; Ruimtelijk Voorstel; Regionale Investeringsagenda en (ontwerp)

Stedelijk Brabant en in BO MIRT/BO Leefomgeving afspraken zijn gemaakt).

omgevingsvisies). Dat kan en mag wat schuren, maar uiteindelijk werken we

Om inzicht te krijgen in de relaties is in het figuur links de context en het

toe naar overeenstemming en een gedeeld beeld over waar we met elkaar qua

speelveld geschetst waarin deze RIA op is gesteld. Vanzelfsprekend is dit

ruimtelijke agenda naar toe willen.

overzicht niet compleet. Wel geeft dit inzicht in de verhoudingen tussen de verschillende processen, de schaalniveaus en de samenhang. In de

Relatie Ontwikkelperspectief stedelijke opgaven Brabant

totstandkoming van deze RIA is waar mogelijk geprobeerd de koppeling te

Als onderdeel van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI/NOVEX) en de

leggen met relevante programma's en processen. Juist ook in de verdere

provinciale Omgevingsvisie hebben provincie en Rijk als gelijkwaardige

uitwerking blijft het de uitdaging om vanuit integraliteit te werken aan een

partners samen met de Brabantse waterschappen en gemeenten aan de

duurzame verstedelijking van de regio.

realisatie van het ontwikkelperspectief voor de stedelijke opgaven van Brabant gewerkt. Dit ontwikkelperspectief voor de stedelijke opgaven

Relatie Ruimtelijk Voorstel

van Brabant is oktober 2023 vastgesteld. Momenteel werken de partners

De provincie Noord-Brabant heeft in opdracht van het Rijk en in samenwerking

gezamenlijk aan het opstellen van een uitvoeringsagenda en vertalen van het

met regio's, gemeenten en waterschappen gewerkt aan het Ruimtelijk

ontwikkelperspectief naar hun eigen beleid.

Voorstel. Dit ruimtelijk voorstel is opgeleverd en geeft een eerste inzicht in wat er ruimtelijk mogelijk is in de provincie. In december 2023 is het voorstel

Dit betekent dat er op meerdere schaalniveaus wordt gewerkt aan interventies

aangeboden aan het Rijk. Dit voorstel krijgt een vervolg in de Nota Ruimte, met

voor de regio. Zowel in deze RIA worden interventies benoemd (op regionale

wellicht ook een ruimtelike arangement.

schaal) als in de uitvoeringsagenda Ontwikkelperspectief (waar ook bovenregionale investeringen in staan, zoals het goederenvervoer). In deze RIA ligt de focus op interventies niet op gemeentelijke schaal en niet op

Er is sterke samenhang tussen het Ruimtelijk Voorstel en deze Regionale Investeringsagenda. De verschillende opgaven op onder meer gebied van

bovenregionale schaal, maar juist op de regioanle schaal: interventies waar we

wonen, werken, mobiliteit, klimaat, energie, natuur en landbouw komen terug

elkaar als regio voor nodig hebben. 9

Middelburg

Eindhoven

Zandgronden

Kleigronden

Vestingssteden

Naad van Brabant

eHMİ

I

Natuur netwerk

Snelweg

Delta Rhine corridor

Pijpleidingen Bedrijventerrein

HBO-opleiding

Bebouwd gebied

WO-opleiding

Landschapsparken

Campus

Vliegveld

Kloppende harten

2.

DNA van West-Brabant-West

Deels gevormd door de Zuidwestelijke Delta en zijn unieke (ontstaans-)

harten' wordt gewerkt aan de economische topsectoren agrofood

geschiedenis vormt de Stedelijke Regio West Brabant West (SRWBW -

(plantbased en eiwittransitie), groene chemie, circulaire economie,

Halderberge, Roosendaal, Woensdrecht, Steenbergen, Bergen op Zoom, Moerdijk en Rucphen en het waterschap Brabantse Delta) een complex

luchtvaartmaintenance en logistiek. We hebben een unieke economische

en enigszins atypisch netwerk van wonen, werken, recreëren en innoveren

triple-helix samenwerkingen.

propositie die een vruchtbare voedingsbodem is voor verdere innovatie en

- we kennen de unieke samenkomst van stad en land, van goed leven en duurzaam produceren. In onze regio geven 24.000 bedrijven werk aan circa

*

Verscheidenheid aan functies in redelijke harmonie naast elkaar. Waar elders

125.000 mensen. Inwoners zijn hier tevreden over hun leefomgeving en de

wonen, werken, landbouw en natuur elkaar beconcurreren in ruimtevraag

sociale cohesie is hoog.

(functiedruk) is dat in grote delen van West Brabant West nog minder het

Door de strategische positie van de regio in de Schelde Rijn Delta, tussen

geval. De beschikbare ruimte maakt het mogelijk om voor de toekomst

de Zuidelijke Randstad en Antwerpen, Zeeland en de provincie Brabant

nog afwegingen te maken, waardoor die harmonie blijft bestaan. Er zijn

is de SRWBW sterk Noord-Zuid en Oost-West via diverse modaliteiten

hierbij wel plekken van aandacht: rondom Haven- en Industrieterrein

georiënteerd. Hiermee hebben de A4, de innovatieve campus- en

Moerdijk moeten systeemkeuzes worden gemaakt (onder meer tussen

industriegebieden langs de A4, het spoor, ontsluiting per lucht, de

industrie en ruimte voor energieprojecten, wonen en leefbaarheid - daar

buisleidingen en waterwegen een belangrijke rol om de regio als toekomstige

loopt de Ontwerptafel Powerport Moerdijk). De Natura2000-gebieden

koploper plantbased en circulaire industrie in een regionaal, nationaal en

op de Brabantse Wal vragen om verduurzaming van de lokale industrie

grensoverschrijdende context te profileren.

in Woensdrecht en Bergen op Zoom. Het Natuurnetwerk Brabant (NNB) vraagt om investeren in zaken als nieuwe groene 'overloopgebieden',

Een aantal karakteristieken van West-Brabant West: ^

landschapsparken of een bossenstrategie.

Verschillende "kloppende harten", ook buiten de steden. In contrast met andere stedelijke regio's kent West Brabant West niet één dominante

*

Grote bedrijven, maar niet lokaal verankerd. Door de aard van de

plaats waarin alle agglomeratie en innovatiekracht is geconcentreerd.

bedrijven betreft het in onze regio vaak grote dochterbedrijven van

De twee steden Roosendaal en Bergen op Zoom huisvesten veel van de

multinationals. Dit soort vestigingen levert veel werkgelegenheid

regionale voorzieningen en zijn goed verbonden via het spoorwegennet.

met name op technisch gebied op, maar besluiten over investeringen

Daarbuiten hebben we drie krachtige economische clusters: Haven- en

en desinvesteringen worden buiten de regio genomen (soms in

Industrieterrein/ Powerport Moerdijk, het Agro Food Cluster Dinteloord en

direct overleg met het Rijk). De regio heeft daar in directe zin weinig

Aviolanda Business Park Woensdrecht. Binnen en rondom deze 'kloppende

invloed op waardoor lokale belangen en meerwaarde kunnen

11

REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST

ondersneeuwen (uiteraard hebben we wel indirecte invloed via het

aanpalende industriegebieden (Rotterdam, Antwerpen en Zeeland) waarmee

economisch vestigingsklimaat, en realiseren van randvoorwaarden als

de regio internationaal feitelijk één cluster vormt en waarbinnen de regio zich

beschikbaarheid ruimte en woningbouw).

zou moeten profileren.

Divers netwerk van landschappen. De Stedelijke Regio West Brabant West

We zoomen op een zestal plekken die symbool staan voor de economische

maakt onderdeel uit van de Zuidwestelijke Delta en ligt daarmee op het

kracht van onze regio:

snijvlak van "zand”, "klei” en "water. Deze 3 elementen vormen al eeuwenlang

^

Delta Agrifood Business en Green Chemistry Campus - Bergen op Zoom

benut, zowel in tijden van economische bloei als in de tijden van strijd en

^

Stedelijke spoorzone - Roosendaal

defensie. Het spel van water en land maakt onze regio zeer divers, met

^

Business Park Aviolanda - Woensdrecht

verschillende culturele en economische landschappen die onze geschiedenis

^

Haven en Industriegebied - Moerdijk

getekend hebben en dat nu nog doen. Voorbeelden zijn de Brabantse Wal,

^

Agro Food Cluster - Steenbergen

het Grenspark, het GeoPark, Dintelse Gorzen en Naad van Brabant. In het

^

Kleinschalig zandlandschap - Halderberge en Rucphen

kader van de Gebiedsgerichte Aanpak (GGA) Brabantse Wal en Brabants Programma Landelijk Gebied (BPLG) maken we ons sterk om de unieke

Bergen op Zoom - Matchmaker in plantbased en groene chemie

kwaliteiten van ons landschap te behouden en te versterken. Verder draagt

Bergen op Zoom heeft een lange geschiedenis in plantbased productie, met

een divers netwerk van landschappen bij aan de ontwikkeling van een sterk

activiteiten zoals het winnen van rode kleurstof uit Meekrap en het produceren

agrocluster, door verschillende sectoren die elkaar versterken.

van suiker uit suikerbieten sinds de negentiende eeuw. De Green Chemistry Campus, gestart op het terrein van SABIC, fungeert als een incubator voor

Op het snijvlak van landen en provincies. De Stedelijke Regio West Brabant

biobased circulaire innovaties, waarbij reststromen worden omgezet in nieuwe

West is, als grensregio, een internationaal goed verbonden regio met water-,

materialen en producten, zoals gerecyclede plastics voor biobased woningbouw.

spoor-, weg- en buisverbindingen met onder andere de wereldsteden

Het Delta Agrifood Business centrum richt zich op het vinden van innovatieve

Antwerpen, Rotterdam en de provincies Zeeland en Zuid-Holland en het

manieren om voedsel, grondstoffen en hulpstoffen te verbouwen. Bergen op

overige deel van Stedelijk Brabant. West-Brabant-West bevindt zich daarmee

Zoom staat voor de uitdaging om haar woon-, werk- en leefklimaat te verbeteren,

op een belangrijk knooppunt van infrastructuren (snelwegen, buisleidingen,

waarbij de vergroening van de industrie, herstructurering van de stad en

waterwegen, lucht, spoorwegen, hoogspanningsleidingen) tussen drie

ontwikkeling van biodiverse gebieden centraal staan, met plannen om 7.000 nieuwe woningen te bouwen op strategische locaties.

12

DNA VAN DE STEDELIJKE REGIO WEST-BRABANT-WEST

Roosendaal - Schaalsprong in stedelijke spoorzone

in de regio. Vanaf de jaren vijftig werd gesproken over de oprichting van een

Roosendaal ontwikkelde zich historisch gezien vanuit grootschalige

groot industrieterrein, wat uiteindelijk leidde tot de realisatie van het Haven­

turfwinning tot een stad, verheven tot stad in 1809 door Napoleon, en later een

en Industriegebied Moerdijk. Ondanks initiële uitdagingen groeide dit gebied

spoorknooppunt met diverse industrieën en religieuze complexen. Na de Tweede

geleidelijk uit tot een belangrijk economisch centrum, met diverse bedrijven

Wereldoorlog onderging Roosendaal een bevolkingsgroei en industrialisatie,

actief in onder andere chemie, logistiek en recycling.

met een verschuiving naar de dienstensector en de vestiging van diverse grote bedrijven zoals Philips en Liga. In latere decennia transformeerde Roosendaal

Steenbergen - Plantbased Agro Food Cluster

tot een transitostad door de aanleg van snelwegen en het bouwen van

Steenbergen, gelegen op een hoger gelegen uitloper van de Brabantse Wal,

distributiecentra en een designer outlet. Momenteel werkt de stad aan diverse

groeide uit tot een middeleeuws handelsstadje dankzij de zout- en turfwinning

projecten om de stad op te waarderen, waaronder het transformeren van opslag

en haar positie als doorvoerhaven. In de zeventiende eeuw werd Steenbergen

naar inspiratie en het toevoegen van duizenden nieuwe woningen.

een vestingstad. Na overstromingen ontstonden vruchtbare kleigronden die werden ingepolderd, waar agrarische dorpen zoals Dinteloord en Stampersgat

Woensdrecht - Civiel-Militair cluster

ontstonden. Vanaf de negentiende eeuw bloeide Steenbergen op met sui­

Het dorp Woensdrecht kende een bloeiende periode tussen de vijftiende en

kerbieten, en tegenwoordig richt de stad zich op innovatieve agrofood en het

zestiende eeuw, maar werd zwaar getroffen tijdens de Tachtigjarige Oorlog,

aantrekken van nieuw talent, met uitdagingen zoals het behouden van lokaal

waarna het economisch zwaartepunt verschoven is van Antwerpen naar

opgeleide jongeren en het verbeteren van de OV-bereikbaarheid.

Amsterdam. In de negentiende eeuw revancheerde Woensdrecht zich met de aanleg van een zweefvlieg- en oefenveld, dat later uitgroeide tot Vliegbasis

Halderberge en Rucphen - Vitale dorpen in een kleinschalig

Woensdrecht, en de ontwikkeling van nieuw land voor houtproductie en

zandlandschap

landbouw. De vliegbasis trok diverse bedrijven aan, waaronder Fokker, en groeide

Aan de oostkant van de regio liggen de dorpen van gemeenten Halderberge

uit tot het op een na grootste onderhoudscentrum voor vliegtuigen in Nederland,

en Rucphen, met Stampersgat aan de Dintel op kleigrond, Oudenbosch en

met plannen voor verdere uitbreiding en het streven om een expertisecentrum te

Oud-Gastel op de overgang van klei naar zand, en verder naar het zuiden Sint

worden voor onderhoud in composieten.

Willebrord, Hoeven, Sprundel, Rucphen, Bosschenhoofd, Zegge en Schijf. De regio kende een geschiedenis van turfwinning en ontginning van woeste

Moerdijk - Balans tussen industrie en omgeving

gronden, gevolgd door landbouwactiviteiten en de opkomst van industrie na

Zevenbergen heeft een lange geschiedenis die teruggaat tot de dertiende

de Tweede Wereldoorlog. Oudenbosch kenmerkt zich door haar religieus erf­

eeuw, toen het dorp ontstond aan de (Oude) Mark op een hoger gelegen donk

goed, en had vroeger een onderwijsfunctie voor de regio. Tegenwoordig zijn er

in een moerassig veengebied. In latere eeuwen ontwikkelde Zevenbergen zich

uitdagingen op het gebied van mobiliteit, behoud van lokale voorzieningen en

tot een belangrijke suikerstad, met meerdere suikerfabrieken en regionale

het vinden van een balans tussen landbouw, recreatie en wonen, waarbij een

tramlijnen voor het vervoer van suikerbieten. De aanleg van spoorlijnen en

regionale dorpenstrategie kan helpen om nieuwe inspiratie op te doen voor

verkeersbruggen zorgde voor verdere bereikbaarheid en economische groei

een duurzame toekomst.

13

REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST

14

DNA VAN DE STEDELIJKE REGIO WEST-BRABANT-WEST

i iiii

NI ü!

3.

Ambitie 2040: hoogproductieve leef- en transitielandschappen

West-Brabant West is in vele opzichten een transitielandschap. Dat begint

bodem- water en natuursysteem.

al bij de ondergrond met dynamische overgangen tussen nat en droog, zand

Energietransitie - De nationale doelstelling om klimaatverandering tegen te

en klei, hoog en laag, zoet en zout. West-Brabant West is ook een landschap

gaan is om in 2050 (bijna) energie- en CO2 neutraal te zijn. Makkelijk is deze

van stromen, sporen, buizen en wegen waarlangs mensen, energie, goederen en grondstoffen onderweg zijn tussen Rotterdam, Antwerpen, Zeeland en Brabant.

transitie niet. Er is transportschaarste op het elektriciteitsnetwerk. Dat vormt

Het open landschap veranderde in de afgelopen decennia van kleur. Ze werd

onze regio, maar ook voor de toekomst van onze bestaande bedrijven. De

geschikt gemaakt voor suikerbieten, aardappelen, chemie, logistiek, energie

energietransitie vraagt om een andere benadering van energienetwerken in

en glastuinbouw. Opnieuw staan we aan de vooravond van grote transities.

relatie tot ruimtelijke ontwikkeling. En komen veel nieuwe ruimteclaims op ons

Het stedelijk gebied, de dorpen, onze landbouw, de economie, industrie en

af. Met nieuwe aanlandingen van wind op zee, nieuwe hoogspanningsmasten,

het energie-, natuur- en watersysteem, allemaal staan ze voor een grote

converterstations, waterstofcorridors, warmteleidingen, geothermieparken,

verandering. Tijden van transitie vragen om reflectie van wat we hebben in

windmolens, zonneparken, elektrolysers, grootschalige batterijopslag en

een groot risico voor de verdere ruimtelijk-economische ontwikkeling van

het heden en om het uitzetten van een duurzame koers richting een betere

waterstofcentrales. Dit vraagt om additionele afspraken om leefbaarheid en

toekomst.

ruimtelijke kwaliteit toekomstbestendig te borgen.

3.1. Zelfs als we niks doen gaat onze regio veranderen

Transitie van de economie - West-Brabantse ondernemers,

Meebewegen en anticiperen op de klimaattransitie - Het klimaat verandert. De

onderwijsinstellingen en overheden zetten brede welvaart (gezondheid,

effecten hiervan zijn steeds vaker en heviger zichtbaar. Het wordt warmer,

persoonlijke ontwikkeling, sociale cohesie, maatschappelijke betrokkenheid,

natter en droger en de zeespiegel stijgt. En dat zorgt voor nieuwe uitdagingen

tevredenheid over het leven en huisvesting, veiligheid en milieukwaliteit)

(onder meer versterkt door versteningsdruk en gemaakte keuzes in het

voorop als doel voor regionaal-economische ontwikkeling (Raboresearch,

watersysteem). Zo hebben de extreem warme en droge zomers van de

2023). Dat vraagt om meer samenwerking en netwerkvorming voorbij de

afgelopen jaren geleid tot watertekorten in de agrarische gebieden, verzilting,

grenzen van sectoren, streken, regio's en landen. Verbindingen moeten

verdroging van natuur en bossen en hittestress voor bewoners en bezoekers

volgens Pieter Tordoir (Economische Hub West-Brabant, 2018) worden

van de steden en dorpskernen. We moeten in betere balans komen met ons

gelegd met kennis, innovaties en specialisten van buiten (Breda-Tilburg,

16

Brainportregio Eindhoven, TU Delft, Wageningen en Vlaanderen). En het

geworden, om aantrekkelijk te zijn voor jong talent en hoogopgeleid

lokale onderwijs moet nauw aansluiten bij de specialisaties en behoeften

personeel. Er wordt in de regio nog onvoldoende gebruik gemaakt van de

in het regionale bedrijfsleven. Vanzelfsprekend is regio-overstijgende

bestaande spoorverbindingen. Het voor- en natransport van de treinstations

samenwerking niet. West-Brabant West heeft als grensregio te maken met

naar de kernen en topsectoren (in Woensdrecht, Moerdijk en Dinteloord)

de barrièrewerking vanuit culturele en bureaucratische verschillen tussen

is onvoldoende, mede omdat hoogwaardig openbaar vervoer buiten onze

twee landen en meerdere provincies. Om aantrekkelijk te zijn voor de

twee grootste steden nagenoeg ontbreekt. Om te komen tot rendabel en

beroepsbevolking is volgens Tordoir een goed bereikbaar en hoogwaardig

goed OV zijn massa en slimme bundeling een belangrijke randvoorwaarde.

vestigings- en woonklimaat nodig. Met meer strategische bundeling en

Voor kleinere kernen is maatwerk (zoals vormen van flexibel, vraaggerichte

massa in de stedelijke centra en intergemeentelijke afstemming op het vlak

deelmobiliteit) een belangrijke randvoorwaarde om tot een fijnmazig

van bereikbaarheid, bedrijven, kantoren, wonen en voorzieningen.

vervoersoplossing te komen.

Dóórontwikkeling bestaande kracht - Onze bestaande sterktes koesteren we.

De duurzame uitwisseling van goederen is cruciaal voor onze regionale

We zorgen voor een doorontwikkeling van sectoren die sterk zijn, zoals

economie. Goederenvervoer over spoor gaat naar verwachting dan ook

agrofood, groene chemie, circulaire economie, aerospace maintenance en

toenemen, evenals het vervoer per buis. Nu al zijn er plannen voor uitbreiding

logistiek. De logistieke sector ontwikkelt zich door in de algehele lijn van deze

van de spooremplacementen in Roosendaal en Lage Zwaluwe. Deze

RIA, waarbij we synergie zoeken met onze topsectoren.

realiteit dreigt te botsen met ambities voor verhoging van treinfrequenties (personenvervoer) en het beter benutten van onze spoorzones (inclusief

Landbouw- en grondstoffentransitie - De traditionele landbouw die voorheen

potentie van binnenstedelijk verdichten). Een duurzame visie van Rijk,

succesvol was, heeft het moeilijk op de mondiale markt. Boeren zoeken

provincie en regio gezamenlijk is nodig op de relatie tussen lokale

naar een nieuw en volhoudbaar toekomstperspectief. Dat perspectief komt

leefbaarheid en de toename van goederenvervoer over rails.

er vanuit de vraag van een andere sector. Niet alleen fossiele brandstoffen, maar ook fossiele grondstoffen worden schaarser. De petrochemische

Transitie tussen de gevels - Hoe binnendorps en binnenstedelijk te reageren

industrie is daarom naarstig op zoek naar plantaardige grondstoffen die op

op vergrijzing, huishoudensverdunning, klimaatverandering en hittestress?

termijn fossiele grondstoffen kunnen vervangen. Op veel plaatsen in de regio

En hoe om te gaan met de 15.000 woningen in kwetsbare buurten? (12Vo van

doet zich een stikstofprobleem voor (voor een groot gedeelte veroorzaakt

de totale regionale woonvoorraad). Als we blijven doen wat we deden zet de

door het Antwerpse Havengebied), waarbij de oplossing zowel van de (deels

uitholling van onze steden en dorpen verder door (ter illustratie: in 1930 kende

buitenlandse) industrie als de landbouw moet komen.

het stedelijk gebied van Bergen op Zoom 150 inwoners per hectare, in 1960 was dit nog maar 90 en in 2020 was het gedaald tot 40 inw/ha). Waar in 2000

Mobiliteitstransitie - Goed aangesloten zijn op het stedelijk netwerk van

een kwart van alle huishoudens uit 1 persoon bestond is de verwachting

OV en fiets is in de afgelopen decennia een cruciale vestigingsvoorwaarde

dat dit in 2040 gegroeid is tot 40Vo. Resultaat hiervan is dat het bestaand

17

REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST

verstedelijkt gebied feitelijk een doorgaande inwonerskrimp kent. Het aantal

maar er werd tegelijkertijd een aanslag gepleegd op de waterkwaliteit en

inwoners per hectare daalt omdat er steeds minder mensen in dezelfde

ecologische waarden. Ook de landschappelijke en historische waarden in

huizen wonen. Verhuisalternatieven zijn er nauwelijks omdat 800z0 van de

de regio kwamen onder druk te staan. Historische stadskernen verloren

regionale woonvoorraad bestaat uit dorpse/ suburbane rijtjeswoning-milieus. Als gevolg van de krimp daalt zowel het draagvlak voor voorzieningen, als het

hun verbinding met het water en oude vestingen liggen geïsoleerd in het landschap. Schaalvergrotingen in de landbouw leidden tot herinrichting van

draagvlak voor infrastructuur.

het buitengebied. Onzorgvuldige inpassing van logistiek, energie en infra leidt tot verdozing en verrommeling. Uitdaging is om de kwaliteit van onze

Ruimtelijke transitie - Grote delen van de regio zijn door de Deltawerken de directe verbindingen met zee kwijtgeraakt. Het bracht veiligheid

leeflandschappen te versterken en om te komen tot natuurherstel.

AMBITIE 2040: HOOGPRODUCTIEVE LEEF- EN TRANSITIELANDSCHAPPEN

3.2. Ambitie: Een nieuw toekomstperspectief voor West-Brabant West.

dat we de vruchten plukken van onze unieke ligging. Dat vraagt om een omslag

Hoogwaardig robuust landschap van wereldklasse in balans met een vitale regio.

relatie tot de grote transitievraagstukken waar we ons voor gesteld zien staan.

van 'transito'naar 'plek' en van 'snel doorvoeren'naar ‘meerwaarde creëren'. Dit in

De Stedelijke Regio West Brabant West is, als grensregio, een internationaal goed verbonden regio met water-, spoor-, weg-, -lucht en buisverbindingen

Economisch onderscheidend - Juist West-Brabant West biedt goede

van- en naar de wereldsteden Rotterdam en Antwerpen, de provincies Zeeland

randvoorwaarden om richting de toekomst koploper te worden in circulaire ketens. De chemische industrie en agrosector vervullen op Europees

en Zuid-Holland en het overige deel van Stedelijk Brabant. West-Brabant-

niveau een voortrekkersrol in de transitie naar een biobased economie. Dit

West bevindt zich daarmee op een belangrijk knooppunt van infrastructuren (snelwegen, buisleidingen, waterwegen, spoorwegen, luchthaven,

mede dankzij de unieke samenkomst van zowel organische grondstoffen (uit de land- en tuinbouw) als de verwerkende (chemische) industrie.

hoogspanningsleidingen, waterstof) tussen drie aanpalende industriegebieden (Rotterdam, Antwerpen en Zeeland). Om richting de toekomst als regio vitaal te

Voorbeelden zijn er eindeloos. In Bergen op Zoom zijn meerdere bedrijven

blijven is het van belang dat de wereld niet meedogenloos door ons heen raast, maar

gevestigd die werken aan de vergroening van de productielijnen. Het gaat

19

AMBITIE 2040: HOOGPRODUCTIEVE LEEF- EN TRANSITIELANDSCHAPPEN

dan bijvoorbeeld om het gebruik van groene plastics of verf op basis van

van het benodigde menselijk kapitaal niet zonder een aantrekkelijke leef­

plantaardig materiaal. De aanwezigheid van campussen, zoals Green

, woon- en werkomgeving. Om weerstand te bieden tegen grootschalige

Chemistry Campus en DAB, dragen bij aan de ontwikkeling van innovatieve

bedrijvenclusters, windparken en bietenvelden, moet de groene contramal

methoden. Op de Green Chemistry Campus ontwikkelt innovatief MKB,

(het leeflandschap) minstens van eenzelfde robuuste orde - en even zicht-/

samen met universiteiten en kennisinstellingen nieuwe methoden voor de

herkenbaar zijn als het industriële landschap. We moeten vandaag beginnen

valorisatie van organisch restmateriaal (zoals bietenpulp). Bij Protix (op DAB)

te werken aan de hoogproductieve leef- en transitielandschappen van morgen.

wordt gewerkt aan de eiwittransitie door eiwitten en vetten te produceren

Onze vestingsteden, de voorzieningen van Roosendaal en Bergen op Zoom en

uit insecten (geschikt voor diervoeding). Shell bouwt in Moerdijk aan

het omringende landschap (Zuiderwaterlinie, Vliet, Dintel, Mark, de turfvaarten,

pyrolyse-installaties die 'problematische' afvalplastics chemisch recyclen

Brabantse Wal, Grenspark Kalmthoutse Heide, GeoPark Schelde Delta, het

tot nieuwe grondstof voor de chemie. Business Park Aviolanda is het op

Volkerak, Naad van Brabant, Rucphense Bossen en de Dintelse Gorssen) spelen

een na grootste onderhoudscentrum voor vliegtuigen in Nederland en heeft

in dit opzicht een cruciale rol. Om uit te groeien tot een leeflandschap van

de ingrediënten in huis om hét mondiale expertisecentrum te worden voor

wereldklasse moeten we onze kwaliteiten borgen waarin we de groene parels

onderhoud in composieten. In het Cosun Innovation Center (Dinteloord)

versterken en vergroten en nieuwe groene robuuste structuren binnen- en

wordt onderzoek gedaan naar het gebruik van suiker, cellulose, vezels

rondom onze regio met elkaar verbonden worden.

en andere nuttige stoffen uit suikerbiet, bietenblad en vezelgewassen. Veelbelovende ingrediënten zijn er dus al in de regio maar om koploper te

(Inter)nationaal goed verbonden - Om onze centrale ligging tussen Vlaanderen,

worden moeten we actie ondernemen. We koesteren onze campussen: Deze

Zeeland, Randstad en Brabantstad beter uit te nutten transformeren

stelsels van samenhangende economische en maatschappelijke functies die

we Bergen op Zoom en Roosendaal van pleisterplaats langs de A4/A17

gemeentegrens-overschrijdend zijn bieden ons economisch perspectief. We

naar integraal onderdeel van het Stedelijk Netwerk Nederland, inclusief

gaan rondom deze veelbelovende clusters in Roosendaal, Bergen op Zoom,

een connectiviteit naar Antwerpen en de rest van Vlaanderen. Dankzij

Moerdijk, en Woensdrecht een agenda voeren met focus op human capital

ontwikkelingen in de Spoorzone van Roosendaal en binnenstedelijke

(behoud en aantrekken van talent) - en met triple helix samenwerking tussen

sleutellocaties in Bergen op Zoom worden we integraal onderdeel van deze

overheid, opleidingsinstituten en het bedrijfsleven.

krachtige netwerkstructuur van stedelijke en landelijke regio's, waarbij we onze eigen positie versterken en bijdragen aan geheel van het netwerk. Onze

Leeflandschap van wereldklasse - Werken aan vernieuwing binnen de agrofood,

economische clusters in Moerdijk, Dinteloord en Woensdrecht krijgen een

groene chemie, circulaire economie, maintenance en logistiek vraagt ruimte. De

stevige OV-aantakking op het Stedelijk Netwerk Nederland (met verbindingen

optelsom van fabrieken met milieu- en veiligheidscontouren, converterstations,

richting Antwerpen, Breda en Rotterdam).

industrieterreinen, glazen complexen, silo's, koeltorens, hoogspanningsmasten, zonneweides, windmolens, batterijen en waterstofcentrales levert zonder sturing geen lokale meerwaarde op. Tegelijkertijd kunnen we bij het aantrekken

21

4.

Investeringsagenda

4P-V* ‘ ’

'

. ( Ju»

Si/ Van ambitie naar realisatie De opgave en ambitie is geschetst. Maar wat is er nodig om de ambitie te verwezenlijken? In dit hoofdstuk worden de investeringen geschetst, waarmee we als Stedelijke Regio de goede stappen kunnen zetten om onze gedeelde ambitie voor 2040 waar te maken. Dat gebeurt in twee stappen: Allereerst wordt er per thema een 'stip op de horizon' geschetst, volgend op het eerder beschreven DNA en ambitie (deel A), vervolgens worden daar investeringen aan gekoppeld (deel B). Met deze investeringen kunnen we de volgende stap zetten in de duurzame ontwikkeling van Stedelijke Regio WestBrabant West.

REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST

Opbouw en structuur investeringsagenda

geprobeerd projecten en doelen slechts eenmaal te

Welke interventies (maatregelen) zijn nodig op regionale

noemen, om verwarring te voorkomen. Wel zijn er

schaal om de gewenste duurzame ontwikkeling

regelmatig koppelingen gelegd via bijvoorbeeld witte

mogelijk te maken? Dit hoofdstuk beschrijft de

blokken en koppelingen tussen (sub)doelen.

concrete investeringen. De investeringen volgen uit de Regionale Verstedelijkingsstrategie en voorliggende

Prioritering

hoofdstukken. De investeringen zijn opgebouwd in een

Er is een prioritering in de projecten toegekend. Voor

'boomstructuur': Van hogere ambitie naar concreet

de dikgedrukte, onderlijnde projecten geldt dat we

investeringsproject. Dit geeft inzicht in de verschillende

deze prioritair aan willen pakken. Prioritering is daarbij

investeringen, de samenhang, en de koppeling aan de

een lopend proces: Ontwikkelingen van buiten maar

hogere doelen uit de RIA.

ook een periodieke herijking van nut en noodzaak kan

Brede ambitie RIA

leiden tot herprioritering van projecten. De prioriteit gaat Van ambitie naar doel naar project

vooralsnog vooral toe naar (A) het ontwikkelen van

De boom is vanuit twee kanten opgebouwd. Van

de economische campussen en (B) het uitvoeren van

bovenaf via de hogere ambitie vanuit verstedelijking/

lopende processen (MMMP, Regiodeal Wonen, BPLG

de RIA, van onderaf via concrete projecten. Van

e.d. en Uitvoeringsagenda NOVEX Stedelijk Brabant.

boven gezien is allereerst de brede ambitie vanuit de RIA opgenomen. Vervolgens is voor elk van de vijf

Roltoedeling en taken

hoofdthema's uit de RIA de subambitie beschreven.

Ook is er een roltoedeling bepaald. Op basis van hiervan

Daarna is de ambitie van elk van die thema's

wordt duidelijk wat de SRWBW precies voor een project

geconcretiseerd in doelen ), gevolgd door een nog

gaat doen en welke inzet er voor gepleegd moet gaan

concretere laag. Als laatst vallen er concrete projecten

worden.

onder deze subdoelen.

^

N Projecten in samenwerking in het NOVEXprogramma uitvoeren

Samenhang en integraliteit

^

R Deelnemen en regionaal verbinden op inhoud

In deze strategie wordt uitgegaan van een integrale

in die gevallen waar een andere partij primair

aanpak en een integrale afweging van belangen op

verantwoordelijk is

Ingrediënten (zie bijlage)

het gebied van economie, wonen, mobiliteit, natuur,

^

O Onderzoeken vanuit de SRWBW

landschap, water, sociaal domein en duurzaamheid

^

U Uitvoeren als SRWBW

(o.a energie, stikstofZCO2, water, klimaatadaptatie en

^

K Kennisdeling

natuurontwikkeling). Soms zorgt dat voor dubbelingen

^

F (mee) Financieren of lobbyen

en/of doelen die onder meer ambities vallen. Er is altijd 24

Ingrediënten (zie bijlage)

Ingrediënten (zie bijlage)

REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST

Een nieuw toekomstperspectief voor West-Brabant West: Hoogwaardig robuust landschap van wereldklasse in balans met een vitale regio.

(

(

Klimaatadaptatie, ''ļ water, natuur en' |and««hap

zEconomie'

^

Ambitie: Koploper worden in circulaire ketens, chemie, maintenance en plantbased economie

Ambitie: Goed wonen, leven, werken Leeflandschap van wereldklasse V________________y

Passend Human Capital

Strategisch bundeling economie in centrumsteden Roosendaal en Bergen op Zoom (schaalsprong)

“

ÍSf8

Aantrekken en behoud HC, opleiding & campusontwikkeling als onderdeel transitie (triple helix)

a

v

SS

26

a-

SS

SS

'

'

Opstellen ecūnpmische

Versterking cultuur, toeristische economie, recreatie (koppeling

^ Transitie landbouw en toekomstbestendig buitengebied (onder

klimaatadapt. etc)

klimaatadapt. etc) - zie klimaat ^ Generiek: hefboomprincipe ontwikkeling zorgt voor meerwaarde regio

INVESTERINGSAGENDA

Een nieuw toekomstperspectief voor West-Brabant West: Hoogwaardig robuust landschap van wereldklasse in balans met een vitale regio.

Mobiliteit Ambitie: Hoogwaardig mobiliteitssysteem, voorwaardescheppend voor hoogwaardig woon- en leefklimaat

1

y

^

i

y «

■ŚSSE

1-

V

Beter benutten Roosendaal en Bergen op Zoom - de centrale OV-poorten naar binnen en buiten

Continueren energietransitie n RES, pMIEK en Pilot Miek Moerdijk

met positieve impact op de brede welvaart (realiseren lokale meerwaarde, ook bij nieuwe energie-infrastructuur)

v

v SS::.

principes

27

Verbeteren bereik­ baarheid HOV-oplossing voor de

s sz T

we ro

deoC

s-

Betere en duurzamere mobiliteitssysteem maatwerk in stad en dorp

Goederenvervoer over spoor, door buis en water

Sterke

4.1. Klimaatadaptatie, water, natuur en landschap Moerdijk

Haiderberge

Water Zandgronden Kleigronden

Rucphen

Naad van Brabant Natuur netwerk Kreken

Beken

Bebouwd gebied

Bergen op Zoom

Bedrijventerrein

Landschapsparken

Spoor

Woensdrecht

Goederenspoor Snelweg Treinstation

Vliegveld

Kloppende harten

Vestingsteden

Watersporten

\

Natuurbruggen

Stad land verbindingen

Een nieuw toekomstperspectief voor West-Brabant West: Hoogwaardig robuust landschap van wereldklasse in balans met een vitale regio.

Projecten

Roltoedeling en taken N R

O U K F

Projecten in samenwerking in het NOVEX-programma uitvoeren Deelnemen en regionaal verbinden op inhoud in die gevallen waar een andere partij primair verantwoordelijk is Onderzoeken vanuit de SRWBW Uitvoeren als SRWBW Kennisdeling (mee) Financieren of lobbyen

Projecten • Groenblauwe dooradering, oa versterking van de groen/blauwe dooradering van Bergen op Zoom en

^ Systeemvisie klimaatrobuuste laaggelegen zeekleipolders (O) ^ Systeemvisie water West-Brabant-West (O) ^ Uitvoeringsplan Hittelinten, Verkoelen stad vanuit buiten­ gebied en infiltratie hemelwater (O) ^ Systeemvisie hogere zandgronden en overgangsge­ bieden (O) • Onderzoeken opzetten stikstofbank (O) • Pilots duurzaam agrarisch perspectief (O)

Roosendaal (O) • Opzetten Bossenstrategie (O)

Projecten • Uitwerken aanpak klimaatbestendig inbreiden (zie NOVEX sted. Brb. ambitieladder): uitwerking Waterbodem-sturend voor inbreiding (O) • Verankering in omgevingsvisie, -plannen en waterschapsprogr. en verordeningen inclusief kwaliteitsprincipes; opzetten omgevingstafel (R)

^ Uitwerking BPLG West-Brabant West (R) -GGA(R)

Prioritaire projecten zijn dikgedrukt/onderstreept.

29

Projecten ^ Groene landschapscorridor AFC/Moerdijk en Roosendaal/Ruchen/Halderberge (R, F, N) ^ Opstellen plan groene corridor Woensdrecht/Roosendaal/Rucphen in samenhang met plannen van defensie (NPRD) ^ Plan doorontwikkeling landschapscorridor Brabantse Wal & Geopark Scheldedelta (R, F)

REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST

A. Stip op de horizon f

Toelichting opbouw/ structuur: De investeringen in de RIA zijn opgebouwd als doelenboom. Startend met de brede ambitie vanuit de RIA volgt vervolgens de subambitie per thema. Vervolgens is deze ambitie geconcretiseerd in doelen, gevolgd door subdoelen. Als laatst worden de concrete projecten onder deze subdoelen

V

Versterken/ beschermen natuur en landschap

\

Verbeteren klimaatadaptief woon- en leefsysteem

,

í

Transitie landbouw

Water en bodem sturend als voorwaarde

\

v

i

De geformuleerde doelen onder dit thema hangen sterk met elkaar samen,

benoemd, het zogenaamde 'middel' op het doel te bereiken.

waarbij ze ook niet zonder elkaar gerealiseerd kunnen worden. Zo heeft het

Ambitie

verbeteren van een klimaatadaptief woon-en leefsysteem sterke samenhang met hoe we het landschap gebruiken en willen ontwikkelen. Ook voor de landbouwtransitie geldt dat deze direct verbonden is met de andere thema's. Daarnaast hangt de uitwerking van deze doelen sterk samen met de gebiedsspecifieke kenmerken (een landbouwtransitie ziet er anders uit op kleidan op zandgrond). Daarom werken we deze doelen gebiedsgericht uit:

Ontwikkeling van biobased agro op de kleipolders (Cluster Steenbergen-Moerdijk) ^

Aan de noord- (Steenbergen, Moerdijk) en westzijde (Bergen op Zoom, Woensdrecht) van de regio ligt het zeekleigebied. De land- en tuinbouw ontwikkelt zich op deze kleipolders naar een steeds meer

Eerst schetsen we de subambitie voor dit thema:

hoogproductieve, innovatieve hightech branche die zich richt op Klimaatadaptatie, water, natuur en landschap

biobased circulaire economie. Daar hoort de transitie bij van de teelt van

Ambitie: Goed wonen, leven, werken - Leeflandschap van wereldklasse.

consumptiegewassen (zoals aardappelen en suikerbieten) naar nieuwe

De hogere RIA-ambitie specificeren we voor het thema klimaatadaptatie,

gewassen en teelten (bijv. vezels en grondstoffen voor agrochemie en

water, natuur en landschap. De twee belangrijkste elementen hierin zijn

biobased bouwen). AgroFood cluster (AFC), Cosun, Green Chemestry

enerzijds het toewerken naar een systeem waar bodem en water sturend

Campus (GCC) en DAB-lab (Delta Agro Business laboratorium)

zijn. Op systeemniveau ambiëren we een goed functionerend en duurzaam/

ontwikkelen zich tot de (kennis)centra van deze innovatieve land- en tuinbouw.

toekomstbestendig groen-blauw systeem. Anderzijds leven en wonen we in ^

dit systeem: Daarom zetten ook in op leeflandschap van wereldklasse.

Er ligt al een opgave met betrekking tot KRW, NNB en NNP die voor 2027 gerealiseerd moet zijn.

^

In de contramal van het hoogproductieve landschap investeren we in (recreatieve) kwaliteiten langs het Volkerak, de kreken, Zuiderwaterlinie, de Vliet, Dintel en Mark (mooi voorbeeld: Dintelse Gorzen)

30

INVESTERINGSAGENDA

^

^

Voorliggende uitdaging is het samen met onze (grensoverschrijdende)

^

Vanuit het kader 'bodem en water sturend' is de ambitie voor

partners toewerken naar een bodem- watersysteem dat voldoende

het watersysteem herstel van de sponswerking van de bodem,

zoetwaterbeschikbaarheid kan bieden om de gewenste teelten van

het bereiken van een robuust grondwatersysteem, beekherstel

voldoende gezond zoet water te voorzien in tijden van droogte en

en groenblauwe dooradering als onderdeel van het robuuste

moet robuust genoeg zijn om (lokaal) extra water te kunnen bergen in

landschap. Om dit te bereiken is het zaak water vast te houden op de

natte periodes (robuuste natuurlijke buffers). Dit moet ook zorgen voor

wal en minder af te voeren (zie ook traject Gebieds Gerichte Aanpak

'tegendruk' om verzilting tegen te gaan. Aanzet hiertoe wordt voorzien

Brabantse Wal). Om verdroging te bestrijden zal in de toekomst het

in het Brabants Programma Landelijk Gebied (BPLG) en Brabantse

grondwaterpeil omhoog moeten. Daardoor zal de landbouwkundige

Groenblauwe Gebiedsgerichte aanpak (GGA) De eerste investeringen zijn

geschiktheid op de flanken van de zandgronden fors verbeteren (die

al gedaan (Roode Vaart Zevenbergen en de krekenvisie).

worden minder droogtegevoelig. In de regio speelt landbouw een

De campussen van DAB/ Green Chemistry in Bergen op Zoom en Cosun

belangrijke rol, waarbij hoogwaardig voedsel wordt geteelt. Dit biedt

in Dinteloord ontwikkelen we verder om deze transitie te versnellen.

goede kansen voor hoogproductieve grondgebonden landbouw, met aandacht voor de juiste teelt op de juiste plek en voor het voorkomen/

^

^

Kringlooplandbouw in het kleinschalig zandlandschap

verminderen van emissies naar grond- en oppervlaktewater.

Aan de zuidzijde van de regio bevinden zich de hoge zandgronden met

De grondgebonden landbouw op de hoge gronden(ruggen) zal

aan de westzijde daarvan een uitgestrekte zandrug met steilranden (de

rekening moeten houden met droge omstandigheden en minder

Brabantse Wal). De zandgronden worden benut als stedelijk uitloopgebied

mogelijkheden voor beregening. Hier liggen voor agrarische

voor inwoners uit o.a. Bergen op Zoom, Roosendaal, Etten-Leur, Breda

ondernemers vooral kansen voor niet-grondgebonden circulaire

en Antwerpen en omstreken (denk o.a. aan Brabantse Wal, Rucphense

teelten (zoals substraatteelt, met behoud van waterinfiltratie en als

bossen, Pagnevaartbos, Grenspark Kalmthoutse Heide)

dit landschappelijk inpasbaar is), en verbreding van activiteiten zoals

Ambitie voor de zandgronden is om te komen tot een onderscheidend

zonne-energie, bosbouw en strokenlandbouw. Ook in de ring rondom

landschap (met aantrekkingskracht tot aan Antwerpen, Rotterdam

Natura2000-gebied de Brabantse Wal is ruimte voor nieuwe natuur en

en verder) waarin recreatie, natuur, water, economie, landbouw en

nieuw bos en worden grondwateronttrekkingen beperkt om verdroging

wonen samenkomen. Dat gaat in samenhang met de opgaven in de

van de natuur tegen te gaan. De veehouderij en plantaardige sectoren

Bossenstrategie en het benutten van logische plekken die uitermate

kunnen elkaar versterken in deze kringloop.

geschikt zijn als spons. Bijvoorbeeld door de ontwikkeling van nieuwe landschapselementen (zoals laanbeplanting, houtwallen, heggen en

Cluster Bergen op Zoom en cluster Woensdrecht-Brabantse Wal

bosjes), behoud van grootschaligheid op de hoge open delen (rondom

^

In dit deel van het zandgebied gaat het om het beter organiseren van

Wouw), ecologische verbindingszones, vloeiende groene overgangen

infiltratie van water op de hoge gronden, vasthouden van gezond

tussen de dorpskernen en het buitengebied, voorzieningen die zowel door

wal-water onderaan de Brabantse Wal en robuuster maken van de

bewoners als recreanten worden gebruikt, voedselbossen, recreatieve

beekstructuren. Voor een gezonde waterkwaliteit, samen met onze

natuurpoorten icm aantrekkelijke wandel- en fietsroutes.

Vlaamse buren, is een grensoverschrijvende samenwerking van

31

REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST

Transitie van het zandgebied: Dal van de Molenbeek. In stedelijk Roosendaal wordt de beweging ingezet naar meer ruimte voor de beek. Uitdaging is om het gehele tracé van de Molenbeek als 1 opgave op te pakken - in verbinding met de Rucphense Bossen en het Grenspark Kalmthoutse Heide. Niet sectoraal vanuit het halen van de Kaderrichtlijn Water maar vanuit het toekomstperspectief voor het hele aanliggende gebied. Ingrediënten zijn: ^ Stedelijke transformatie en kwaliteitsverbetering binnen de stad (o.a. aanpak centrum en kwetsbare buurten)

belang. Hierbij gaat het vooral om de Brabantse wal en het toevoegen van buffers romdom het Natura 2000-gebied. Daarnaast is een betere recreatieve zonering van belang. Zo moeten robuuste natuurlijke structuren en -verbindingen doorheen de regio gecreëerd worden. Dit kan door middel van bijvoorbeeld ecoducten over infrastructuur en robuuste

^ ^ ^

landschapsverbindingen langs beekdalen om natuurgebieden met elkaar te verbinden. Zo wordt de kwaliteit van de steden verbeterd met meer

Stad-landverbinding I recreatief-stedelijk uitloopgebied aan de zuidkant van Roosendaal Ruimte voor beek, bos en natuur Toekomstperspectief voor de landbouw

stedelijke uitloopgebieden. De recreatiebehoefte vanuit de steden kan dan meer afgeleid worden van de meest waardevolle natuurgebieden. Met het toevoegen van extra natuur verhoogt het gewenste stedelijke

Cluster Roosendaal en cluster Halderberge en Rucphen »

In dit cluster gaat het eveneens om het beter organiseren van infiltratie

karakter en kwaliteit van wonen. Dit betekent voor de korte termijn

van water op de hoge gronden en om versterken van de beekstructuren.

dat ingezet wordt op projecten zoals Wal Water (Water tussen Wal en

Maar hier ligt het accent minder op Natura 2000-gebieden, en juist

Schelde in het gebied houden), Zuidwestelijke Delta en water vasthouden

op de landelijke kwaliteit met een hoge recreatieve en landschappelijk

op de wal en minder af voeren. Om verdroging te bestrijden zal in

waarde voor de regio. Een waarde die ook onder druk staat. Dat wil

de toekomst het grondwaterpeil omhoog moeten. Daardoor zal de

zeggen dat we in dit gebied, in samenhang met het cluster Bergen op

landbouwkundige geschiktheid op de flanken van de zandgronden fors

Zoom en Woensdrecht op de korte termijn aan de slag moeten gaan met

verbeteren (die worden minder droogtegevoelig. Dit biedt goede kansen

de Bossenstrategie om daar voor de langere termijn een programma

voor hoogproductieve grondgebonden landbouw, met aandacht voor

met concrete maatregelen op te ontwikkelen. Het betekent ook dat er

de juiste teelt op de juiste plek en voor het voorkomen/verminderen

ingezet wordt op het versterken van de beekstructuren en het maken van

van emissies naar grond- en oppervlaktewater. De grondgebonden

meer oost-west-verbindingen. Voor de korte termijn ligt het accent dan

landbouw op de hoge gronden(ruggen) zal rekening moeten houden

enerzijds op het ontwikkelen van concrete plannen voor die verbindingen

met droge omstandigheden en minder mogelijkheden voor beregening.

en beken. Anderzijds wordt we op de korte termijn concreet doorgepakt

Hier liggen voor agrarische ondernemers vooral kansen voor niet-

op het versterken van het dal van Molenbeek. In dat gebied loopt

grondgebonden circulaire teelten (met behoud van waterinfiltratie als

immers al enige tijd een traject én ligt er een KRW-opgave die in 2027

dit landschappelijk inpasbaar is), en verbreding van activiteiten zoals

gerealiseerd moet zijn. Tegelijkertijd ligt er de vraag of deze beek alleen

bosbouw en strokenlandbouw. Ook in de ring rondom Natura2000-gebied

beschouwd moet worden als een hydrologische inrichtingsmaatregel, of

de Brabantse Wal is ruimte voor nieuwe natuur en nieuw bos en worden

dat er vanuit de stedelijke ontwikkeling en kwaliteiten van Roosendaal niet

grondwateronttrekkingen beperkt om verdroging van de natuur tegen te

breder en met meer ambitie naar de Molenbeek gekeken moet worden. Al

gaan.

dan niet op te pakken in fasen.

32

INVESTERINGSAGENDA

Natuurontwikkeling in de Naad van Brabant en Zuiderwaterlinie

Stad, dorp en landelijk gebied functioneren als spons

^

^

Op de overgang van zand naar klei, de zogeheten Naad van Brabant is de grondwaterdruk hoog en komt kwelwater aan de oppervlakte. Militaire

van meer groen en infiltratie, als ook voor het afkoppelen van de

strategen maakten slim gebruik van dit natuurlijk fenomeen. Zo konden

hemelwater van het rioolstelsel. Zo kan het water infiltreren in de bodem

ze voorkomen dat vijandelijke troepen de Brabantse vestingsteden

(en het grondwater aanvullen) en in combinatie met extra bomen wordt

konden belegeren. De polders in deze strook konden onder water gezet

hittestress tegengegaan (met name in de centra en bedrijventerreinen).

worden met water uit de beken, zonder dat het water vervolgens in de

Op de aanvoerroutes van koele lucht voorkomen we actief de vorming

bodem wegzakte. Als dit niet voldoende was of niet snel genoeg ging, kon

van hitte-eilanden in het verstedelijkte gebied (als gevolg van daar

er zoet water ingelaten worden uit de Maas of zout water uit het Hollands

gesitueerde bebouwing /verharding). ^

Diep of Volkerak. Het uitgebreide stelsel van ontwateringskanalen, vaarten

^

De groenambitie is om te komen tot een robuust en aaneengesloten

en sluizen dat door de eeuwen heen was aangelegd ten behoeve van

natuurnetwerk voor plant en dier. De groen-blauwe dooradering loopt

turfwinning en landbouw, kon nu gebruikt worden om het land juist weer

vanuit het landschap tot in de haarvaten van het stedelijk systeem (tot

gelijkmatig onder water te zetten. Samen vormden deze geïnundeerde

aan de voordeur). Het stedelijk gebied moet als spons en als gezonde

polders een landsbrede waterbarrière (de Zuiderwaterlinie).

waterbron gaan functioneren. Daarin staat het optimaal benutten

Voor wie het wil zien, is de Zuiderwaterlinie nog steeds herkenbaar

van water voorop. Dus hergebruik, berging en infiltratie, bovengronds

in het landschap als complex van fortificaties, vestingwerken en

afvoeren en (als echt niet anders kan) dan pas afvoeren van water. Dus:

inundatiegebieden. Van de fortificaties en vestingwerken is een groot

bijv. niet langer schoon regenwater lozen op de riolering, maar juist in

deel nog intact of gereconstrueerd. Andere vestingwerken zijn verlaten en

de bodem laten infiltreren of opvangen in meren, vijvers, bergingen en

veroverd door de natuur. De meeste van de voormalige inundatiegebieden

wadi's. Groen versterken we via landschapsparken (gebieden met grote

vormen ook nu nog open landschappen. Het natuurlijke fenomeen van

landschappelijke kwaliteit die bescherming behoeven, waar passende

de Naad van Brabant en de Waterlinie bieden aanknopingspunten voor

landbouw ook onderdeel van kan zijn), maar juist ook via doorweving

een toekomstperspectief waarin natte en woeste natuur samen kan gaan

en dooradering van groen in andere functies. Met meer groen en blauw

met extensieve natuurrecreatie en cultuurhistorie (met vestingsteden

zowel horizontaal als verticaal in parken, straten, langs gevels en op

Bergen op Zoom, Steenbergen, Willemstad en Klundert). In het Oudland

daken ontwikkelen we zo een klimaatbestendiger woonmilieu.

- Halstersch Laag is een ontwikkeling richting bijzondere kwelnatuur al in gang gezet (Natte Natuurparel). ^

^ In het verstedelijkte gebied zijn inspanningen nodig voor het creëren

De Zuiderwaterlinie voegt onbetwist landelijke kwaliteiten aan het landschap toe. Maar hoe verhoudt zich dat tot de 'plant-based-economy' en de druk die er vanuit de duurzame energie behoefte op dit gebied ligt?

33

REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST

KADER. Een duurzame toekomst voor de agrarische sector

veehouders komen daardoor zeer beperkt en met sterke vertraging

De diversiteit in ondernemers die in het gebied wonen en werken is groot.Dit

^10 jaar) op de markt. De behoefte aan extra ruimte voor verschillende maatschappelijke functies is niet steeds economisch gedreven terwijl

hangt samen met diverse historische ontwikkelingen. Waar met name in de

in realiteit de meestbiedende economische actor de beschikbare ruimte

jong ontgonnen polders van oorsprong een aantal gebieden door herenboeren

zal kunnen kopen. Binnen de agrarische sectoren zijn telers met het

werd beheerd, leverden zandgronden een veel minder hoog rendement op.

hoogste rendement per hectare het beste in staat om deze investering

Ook zijn landbouwers uit andere gebieden van Brabant of Nederland naar

te doen. Dit zijn eerder boomkwekers dan bijvoorbeeld melkveehouders.

deze regio verhuisd omdat ze kansen in deze regio zagen of elders onteigend

Ook Vlaamse landbouwers ondernemen over de grens en kopen gronden

werden.

in het gebied. Omdat grond waardevast is, wordt dit als interessante optie gezien om kapitaal in te investeren, dit kunnen ook investeerders

In de al eerder opgestelde Ruimtelijke Visie West-Brabant 2030 is

buiten de agrarische sector zijn. Op de grondenmarkt zijn dus meerdere

sprake van een agrarische hoofdstructuur. Hierbinnen worden twee

economische spelers actief wat bepalend is voor het al dan niet vrijkomen

ontwikkelingsperspectieven onderscheiden; het gemengd agrarisch gebied

van agrarische gronden voor nieuwe maatschappelijke functies en voor

en het primair agrarisch gebied. In dit primair agrarisch gebied wordt de

de termijn waarop dit gebeurt. De landbouwtransitie gaat niet vanzelf.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BergenOpZoom&id=e56f6333-7c70-4365-92b6-44e00e65930b