1. Jaarstukken 2021
Tekst van het document
Aantasting vertrouwelijkheid, integriteit of beschikbaarheid informatiesystemen, de informatie daarin of de diensten die er afhankelijk van zijn – we weten niet wat we niet weten Voor het functioneren en de dienstverlening aan de inwoners gebruikt de gemeente Bergen op Zoom steeds meer gegevens, die we steeds meer uitwisselen en bewerken. Mede als gevolg van de decentralisaties in het sociaal domein heeft Corona Als gevolg van het coronavirus, de beperkende maatregelen de gemeente steeds meer (bijzondere) persoonsgegevens in beheer. Ook wordt steeds meer informatie digitaal opgeslaen economische neergang bestaat de kans dat op verschilgen en overgedragen en worden systemen en data steeds lende beleidsterreinen sprake kan blijven van hogere lasten en lagere baten, zowel op korte(re) als op langere termijn. Het vaker aan elkaar gekoppeld. Een recente ontwikkeling is het toegenomen thuiswerken. Als gevolg van deze ontwikkelinRijk heeft aangegeven dat de gemeenten een reële vergoeding voor de coronakosten krijgen, maar of dit in de toekomst gen is het risico aanzienlijk toegenomen, we onderscheiden nog blijft, is onduidelijk. De mogelijkheid bestaat dat niet alle daarin vier verschillende gebeurtenissen: kosten vergoed worden.
• extern en ongericht, bijvoorbeeld grootschalige phishingen ransomwarecampagnes; Uittreding GR ICT WBW / Overgang infrastructuur naar • intern en onbedoeld, bijvoorbeeld fouten van medewerkers Sogeti met incidenten als gevolg; Eind 2021 is de infrastructuur van de gemeente • extern en gericht, bijvoorbeeld doelgerichte pogingen om Bergen op Zoom succesvol gescheiden van de andere geld of informatie buit te maken; deelnemende gemeenten in de GR ICT WBW. Het beheer van • intern en gericht, bijvoorbeeld fraude en ondermijnende deze infrastructuur is overgenomen door Sogeti. In april 2022 activiteiten van eigen medewerkers. stappen we vervolgens ook over van deze ‘oude’ infrastructuur naar nieuwe infrastructuur van Sogeti. Hiermee is een Dit soort gebeurtenissen wordt steeds groter in aantal en vergrote stap gezet in de uittreding van de GR ICT WBW. Echter, nuftiger.
Niet alleen de kans op deze gebeurtenissen neemt we lopen nog een aantal risico’s: toe, maar ook de impact waarbij gedacht kan worden aan het in geding komen van de bedrijfscontinuïteit, vertrouwelijke • De kosten van de uittreding uit de GR ICT WBW vallen gegevens die in verkeerde handen komen, imagoschade, hoger uit; financiële schade (herstelkosten, boetes claims etc.) en • We hebben uitval van de gemeentelijke dienstverlening, doordat we nog niet over zijn op de nieuwe infrastructuur ontwrichting van processen met maatschappelijke, economische of sociale gevolgen. van Sogeti.
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2021
93
aandachtspunt. Uit de periodieke monitoring van de kwaliteit van de openbare ruimte zal moeten blijken of de middelen voldoende zijn om de afspraken met de gemeenteraad over de kwaliteit na te kunnen komen.
Algemene Risico’s Hieronder volgen de belangrijkste niet-financiële risico’s. Kwantitatief en kwalitatief personeelstekort Als gevolg van het afnemend imago van de gemeente Bergen op Zoom, de beoogde bezuinigingen, de mismatch op de arbeidsmarkt, de fundamentele verandering van vereiste competenties en mentaliteit bestaat het risico dat de gemeente onvoldoende controle heeft over de personeelsplanning door afnemende betrokkenheid, het vertrouwen van medewerkers, een toename van verloop of uitval, het binden van kwalitatief en kwantitatief juiste mensen en de ontwikkeling van medewerkers (waardoor demotivatie of mismatch in vaardigheden, competenties en mentaliteit ontstaat). Dit risico kent ook een financiële component. Achteruitgang Economie Een terugval van de economie raakt ook de gemeente Bergen op Zoom. Dit is weliswaar in een aantal financiële risico’s ingecalculeerd maar heeft gevolgen op diverse gemeentelijke beleidsvelden. Voorbeelden hiervan zijn de eerdere lockdowns waarbij op moment van schrijven, ondanks vaccinaties, deze winter opnieuw ingrijpende maatregelen moesten worden genomen vanwege een opleving van het coronavirus, met alle gevolgen van dien. Daarnaast hebben we met een plots opkomende crisis in Oekraïne te maken, met tal van gevolgen die we nu nog niet kunnen overzien.
Tekortschietend Stakeholdermanagement Als gevolg van ontoereikend stakeholder management (denk aan communicatie, profilering en gedragingen) is de kans aanwezig dat de totaalindruk die alle stakeholders – bijvoorbeeld medewerkers, klanten, leveranciers, pers, politiek en de omgeving – hebben van de gemeente Bergen op Zoom in een negatieve spiraal terechtkomt. Mogelijke effecten zijn het op achterstand raken ten opzichte van andere partijen en daardoor missen van kansen, misbruik maken van de situatie waarin de gemeente Bergen op Zoom verkeert of het niet kunnen aantrekken van de juiste mensen.
94
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2021
Kwetsbare groepen in de knel De dienstverlening van de gemeente Bergen op Zoom komt op verschillende terreinen onder druk te staan (door kwalitatieve en kwantitatieve magere bezetting en noodzakelijke bezuinigingen), waardoor de kans bestaat dat met name – de zorg voor – de kwetsbare burgers verschralen. Het risico is dat meer inwoners in de knel komen, dat kwetsbare groepen het nog zwaarder krijgen als de crisis langer duurt en dat er minder geld is om te helpen. Meer eenzaamheid bij ouderen, meer mensen met financiële problemen, bedrijven die omvallen. En ook keuzes die de gemeente Bergen op Zoom misschien moet gaan maken bij de Wmo en in de Jeugdzorg. • Het risico is dat een achterstand ontstaat in het toekennen van indicaties en/of dat indicaties niet binnen de wettelijke termijn worden toegekend bij WMO, doordat bij de uitvoerende medewerkers (bij de toegang) een tekort is aan mensen. • Het risico is dat de doelgroep die zorg mijdend is in de knel komt, doordat deze niet bediend kan worden hoe wij dat zouden willen. • De doorontwikkeling en innovatie van het zorglandschap vindt in onvoldoende mate plaats.
• Door een achterstand bij Veilig Thuis in de verwerking van ongeveer 750 processen bestaat er een risico dat wanneer deze in een keer worden afgehandeld en overgedragen naar het team Jeugd van de gemeente Bergen op Zoom deze met de huidige bezetting niet op te vangen zijn. Normaliter gebeurt dit verspreid over het hele jaar. • De gedupeerde inwoners (aantal: 125) rondom de Toeslagenaffaire worden via een Plan van Aanpak ondersteund, hierbij bestaat het risico dat, gelet op de jarenlange financiële problemen, er een groter beroep wordt gedaan op een inkomensondersteuning dan is begroot.
Weerstandsvermogen Conform de methode van het NAR wordt op basis van het risicoprofiel de benodigde weerstandscapaciteit berekend. Deze berekening kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit, dat het geheel aan middelen vormt dat aanwezig is om de risico’s in financiële zin af te dekken. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en alle risico’s waarvoor geen maatregelen zijn getroffen of waar na het treffen van maatregelen nog restrisico’s overblijven.
Benodigde Weerstandscapaciteit Op basis van het risicoprofiel kan de benodigde weerstandscapaciteit worden berekend. Dit geschiedt op basis van een risicosimulatie. Uitgangspunt hierbij is een statistische benadering die ervan uitgaat dat nooit alle risico’s zich tegelijkertijd en in maximale omvang voordoen. Door deze benadering kan op een verantwoorde manier minder weerstandscapaciteit worden aangehouden in tegenstelling tot de situatie waarin de optelsom van alle risico’s als uitgangspunt wordt genomen.
bedroeg. Aan dit bedrag wordt een bedrag van €5 miljoen toegevoegd, zijnde het risico van het niet realiseren van de bezuinigingen 2022-2025. Met toevoeging van deze €5 miljoen bedraagt de omvang van de risico’s begin 2022 €18,2 miljoen. Dit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit, teneinde de ratio van het weerstandsvermogen te kunnen bepalen.
Beschikbare Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit wordt berekend door de algemene reserve af te zetten tegen de risico’s. Er wordt hierbij geen rekening gehouden met stille reserves: meerwaarde van Wanneer alle risico’s zich tegelijk in hun maximale omvang activa die lager dan de marktwaarde zijn gewaardeerd. zouden voordoen, is hiermee een bedrag gemoeid van €61 miljoen. Bij een zekerheidspercentage van 90% (waarbij niet Een algemeen kenmerk van stille reserves is dat men er om alle risico’s zich tegelijkertijd voordoen) betekent de uitkomst allerlei redenen niet direct over kan beschikken. Om deze dat er een bedrag van €13,2 miljoen benodigd is om de risico’s reden worden stille reserves niet tot de beschikbare weerstandscapaciteit gerekend. in financiële zin af te dekken. Dit bedrag is licht lager dan de berekening voor de Begroting 2022 toen het €13,5 miljoen
Het weerstandsvermogen ziet er als volgt uit: Omschrijving
Bedrag
Stand Algemene Reserve per 31/12/2021
39.994.000
Blokkeringen Stedelijke vernieuwing Grondbedrijf Totaal
-
4.757.000 3.800.000
-
8.557.000
Weerstandsvermogen
31.437.000
gelegd tussen beiden, om de ratio van het weerstandsverWeerstandsvermogen mogen van de gemeente Bergen op Zoom te bepalen en Hiervoor is zowel de benodigde als de beschikbare weerstandscapaciteit bepaald. In deze paragraaf wordt een relatie daarover een oordeel te vellen.
Ratio Weerstandsvermogen:
Beschikbare weerstandscapaciteit € 31.437.000 = Benodigde weerstandscapaciteit € 18.200.000
Beoordeling weerstandsvermogen Om de ratio voor het weerstandsvermogen te kunnen beoordelen wordt gebruik gemaakt van onderstaande waarderingstabel die in samenwerking tussen NAR en de Universiteit Twente is opgesteld. De raad heeft zich geconformeerd aan deze waarden.
Waarderingscijfer A B C D E F
Ratio >2 1,4 – 2 1 – 1,4 0,8 – 1 0,6 – 0,8 < 0,6
=
1,73
Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2021
95
De ratio bedraagt voor de gemeente Bergen op Zoom 1,73. Dit betekent dat de gemeente Bergen op Zoom op dit moment beschikt over een vermogenspositie die gekwalificeerd wordt als “ruim voldoende” om de risico’s in financiële zin af te dekken. Deze geschatte ratio per 31 december 2021 is 0,68 hoger dan de uitkomst bij de Begroting 2022. Dit komt door een aanzienlijk hogere algemene reserve. Bovenstaand ratio is de stand per 1 januari 2022. Door de geraamde stortingen vanuit exploitatieoverschotten en te verwachten winstnames bij het grondbedrijf zal de Algemene Reserve de komende jaren toenemen waardoor ook de weerstandsratio zal toenemen. Die reeks ziet er dan er als volgt uit per 1 januari 2022: 1,73, 2023: 2,30, 2024: 2,77, 2025: 3,29.
Kengetallen In lijn met hetgeen is bepaald door het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording), nemen wij in deze paragraaf ook een vijftal financiële kengetallen op. De kengetallen hebben als doel meer inzicht te geven in de financiële positie van de gemeente. De kengetallen hebben geen functie als normeringsinstrument in het kader van het financieel toezicht door de provincie Noord-Brabant, maar zijn voornamelijk bedoeld om de financiële positie inzichtelijker te maken. Naast de kengetallen in deze paragraaf is er sinds eind 2020 een monitor ontwikkeld (de stresstest) waarin de stand en de verwachte ontwikkeling van deze (en een aantal andere) kengetallen wordt aangegeven. Na een ingrijpende wijziging (uitwerking focusakkoord, jaarrekening, beleidskader etc.) wordt deze monitor geactualiseerd en gepresenteerd in de auditcommissie. In deze paragraaf presenteren wij de zes wettelijk verplichte kengetallen. Deze vormen overigens ook de basis van de stresstest. Netto Schuldquote 77%
netto schulden
€ 229.507.000
totale baten begroting € 298.241.000
Dit netto schuldquote geeft een indicatie hoe de omvang van de schuldenlast en de hiermee gepaard gaande omvang van de rentelasten op de begroting drukken. Deze is in 2021 fors afgenomen van 94% eind 2020 naar 77% eind 2021. Logisch, gezien de afname van de schuld met €19 miljoen in 2021. Toch dient bij deze afname een kanttekening te worden gemaakt. Het beeld wordt namelijk enigszins vertroebeld door de hoogte van de totale baten. Vooral door coronamiddelen zijn de baten dit jaar erg hoog, hetgeen dit kengetal positief beïnvloedt. Te verwachten valt dat de nominale waarde van de schuld de komende jaren verder terugloopt, maar het effect op dit kengetal gedempt wordt doordat ook het begrotingstotaal de komende jaren kleiner zal zijn dan in (coronajaar) 2021.
96
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2021
Met een netto schuldquote lager dan 90% wordt voldaan aan één van de doelstellingen uit het Focusakkoord, namelijk: een schuldquote van maximaal 90% in 2026. Die wordt op deze manier aanzienlijk eerder gerealiseerd dan aanvankelijk verwacht. Netto Schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen 76%
netto schulden -/- verstrekte leningen € 227.224.000 totale baten begroting € 298.241.000
Dit kengetal corrigeert de netto schuldquote voor leningen die de gemeente Bergen op Zoom heeft verstrekt en achten wij prima geschikt voor het duiden van de schuld. In de gemeente Bergen op Zoom zijn deze bedragen relatief beperkt, maar voor de vergelijking met andere gemeenten (waar dit wel aan de orde kan zijn), is het wel van belang. Vervolgens wordt de omvang van de netto schuld gerelateerd aan de omvang van de exploitatie. Op die manier kunnen de lasten van deze schuld (rente en aflossing) in relatie tot de begroting worden gebracht. Het draait bij een blik op de schulden tenslotte om de vraag in hoeverre de lasten als gevolg van de schulden niet te veel begrotingsruimte innemen. Vooral vanwege het argument dat lasten voortvloeiend uit de schulden gerelateerd worden aan de inkomsten (begrotingstotaal), zijn wij van mening dat de netto schuldquote zich uitstekend leent voor een beoordeling van de schuldenpositie. De VNG heeft hier ook normen voor gedefinieerd: tot 90% groen, 90-130% oranje en > 130% rood. De ontwikkeling van dit kengetal is in lijn met het voorgaande kengetal. Solvabiliteit 11,6%
eigen vermogen
€ 39.994.000
balanstotaal
€ 345.276.000
De ratio geeft inzicht in hoeverre de gemeente Bergen op Zoom aan haar verplichtingen kan voldoen en in staat is tegenvallers op te vangen. Solvabiliteit drukt uit in hoeverre het totale bezit op de balans is belast met schulden en zegt tevens iets over de weerstandscapaciteit en het vermogen om (incidentele) tegenvallers op te vangen. Dit kengetal is in aanzienlijke mate afhankelijk hoe het gemeentelijk bezit gewaardeerd wordt. Daarbij hebben we te maken met de gemeentelijke verslaggevingsregels die overwegend negatief uitpakken voor de solvabiliteit. Bijvoorbeeld het onderscheid tussen investeringen met maatschappelijk of economisch nut, waarbij de eerste categorie voor een lagere waarde kan worden gewaardeerd/geactiveerd dan de aanschafwaarde. Verder is het bij een aantal activasoorten (bijvoorbeeld vastgoed) niet mogelijk deze positief te herwaarderen, maar
is afwaardering wel verplicht wanneer daar aanleiding toe Dit geeft inzicht in hoeverre de waarde van de gronden zich is. Dit maakt duidelijk dat bij het begrip solvabiliteit diverse verhouden tot de geraamde baten. kanttekeningen geplaatst kunnen worden, waardoor wij dit kengetal minder bruikbaar vinden voor het beoordelen van de Structurele (structurele baten -/schuldpositie. € 7.541.000 exploitatieruimte structurele lasten) 2,5% totale baten € 298.241.000 Mede door de positieve ontwikkeling van de algemene reserve en het positieve rekeningresultaat 2021 is dit kengetal Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke in 2021 bijna verdubbeld naar 11,6%. Ondanks deze zeer structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te forse stijging, wordt een solvabiliteit van 11,6% als laag dragen, of welke stijging van de baten of structurele daling gekwalificeerd. Het landelijk gemiddelde van gemeenten van de lasten daarvoor nodig is. met ongeveer dezelfde omvang bedraagt ongeveer 26%. Net zoals de schuldquote vertoont de solvabiliteit een positieve Belastingwoonlasten per gezin € 888,00 tendens. Met name door verwachte winstnemingen bij het capaciteit woonlasten landelijk gemiddelde € 811,00 grondbedrijf en positieve exploitatieresultaten verbetert dit 109,5 kengetal verder de komende jaren.
De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk in de gemeente Bergen op Zoom zich verhoudt ten opzichte van totaal alle bouwgronden Grondexploitatie (wel of niet in exploitatie) € 32.168.000 het landelijk gemiddelde. 11,6% totale baten € 298.241.000 Kengetallen
Rekening 2020
Begroting 2021
Rekening 2021
Netto Schuldquote
94%
109%
77%
Netto Schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen
93%
108%
76%
Solvabiliteitsrisico
8,4%
6%
11,6%
Structurele Exploitatieruimte
2,2%
-3,7%
2,5%
Grondexploitatie
13%
14%
11%
Belastingcapaciteit
107,96
107,96
109,49
Grondbedrijf In de Begroting 2021 is het meerjarenprogramma grondbedrijf (MPG) – dat door de raad in 2022 is vastgesteld – verwerkt. Op basis van het MPG bedraagt het risicoprofiel €3,8 miljoen per 1 januari 2022. Dit bedrag is in de Algemene Reserve als blokkering opgenomen. Als nieuwe grondexploitaties worden vastgesteld, heeft dit vanzelfsprekend effect op de hoogte van het risicoprofiel. De methode om de hoogte van de risico’s te bepalen voor de lopende grondexploitaties is gebaseerd op de zogenaamde IFLO+-methode. In deze methode wordt de hoogte van het risico bepaald op basis van de boekwaardes, de nog te realiseren opbrengsten en vanaf 2019 op basis van de nog te maken kosten. Het risicoprofiel wordt op de volgende manier bepaald: • 10% over de boekwaarde; • 10% over de nog te realiseren opbrengsten; • 5% over nog te maken kosten; • 50% verwachtingswaarde omdat niet alle risico’s zich gelijktijdig voor zullen doen.
Kerncijfers van de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing Omvang risico’s: € 18,2 mln Weerstandscapaciteit: € 31,4 mln Weerstandsratio:1,73 Risico’s Grondbedrijf: € 3,8 mln
Kaderstellende documenten voor deze paragraaf Beleidsnota Nota risicomanagement
Vastgesteld 2013
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2021
97
Paragraaf 3.3
Financiering Financiering betreft de wijze waarop een gemeente benodigde geldmiddelen aantrekt en (tijdelijk) overtollige geldmiddelen belegt. De uitvoering van de gemeentelijke financieringsfunctie vindt plaats binnen de kaders zoals gesteld in de Wet Financiering Decentrale Overheden (Wet FIDO). Deze
financieringsparagraaf is samen met de financiële verordening en het treasurystatuut een belangrijk instrument voor het transparant maken en daarmee voor het sturen, beheersen en controleren van de financieringsfunctie.
Renteontwikkelingen
6,00
Geld- en kapitaalmarktrente
3 mnds Euribor
10 jrs Staat
Herfinancieringsrente ECB
5,00
Rentepercentage
4,00 3,00 2,00 1,00 0,00
01 -ja
n00 01 -ja n01 01 -ja n02 01 -ja n03 01 -ja n04 01 -ja n05 01 -ja n06 01 -ja n07 01 -ja n08 01 -ja n09 01 -ja n10 01 -ja n11 01 -ja n12 01 -ja n13 01 -ja n14 01 -ja n15 01 -ja n16 01 -ja n17 01 -ja n18 01 -ja n19 01 -ja n20 01 -ja n21 01 -ja n22
-1,00
In bovenstaande grafiek worden de ontwikkelingen van de kapitaalmarkrente (= de lange rente) en de geldmarktrente (= de korte rente) weergegeven. Voor beide rentes geldt dat deze, ondanks de stijging van de kapitaalmarktrente de afgelopen maanden, nu al geruime tijd niveaus kennen die als extreem laag worden gezien. Deze niveaus werden tot enkele jaren geleden voor onmogelijk gehouden, maar zijn nu toch al langere tijd realiteit. Een belangrijke factor in dit verhaal is de oplopende inflatie, met name vanaf de 2e helft van 2021. De ECB, die grote invloed heeft op de geldmarkrente vanwege de door haar bepaalde depositorente, lijkt ondanks deze zeer sterke stijging van de inflatie, de komende maanden nog niet bereid dit tarief te verhogen. Diverse signalen wijzen erop dat in de 2e helft van 2022 wel rekening gehouden moet worden met een verhoging van de depositorente.
98
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2021
De kapitaalmarktrente is minder makkelijk te voorspellen, doordat deze afhankelijk is van veel meer factoren. Zoals uit bovenstaande grafiek blijkt loopt deze de afgelopen maanden vrij sterk op naar circa 0,4% ultimo februari. Dat is in historisch perspectief nog steeds erg laag. Het is algemeen bekend dat de ECB niet zit te wachten op een snel oplopende rente. Met name Zuid-Europese landen met relatief hoge schulden kunnen dan wel eens in de problemen komen. De ECB benadrukt ook iedere keer dat de huidige hoge inflatie tijdelijk is en dat die inflatie weer gaat terugvallen naar normale niveaus (circa 2%). Verdere stijging van de kapitaalmarktrente is zeker mogelijk, maar niveaus zoals we die tot 2014 (>2%) kenden liggen op korte termijn niet voor de hand. Desalniettemin zien we dat deze in het voorjaar toch aanzienlijk oploopt.
Een en ander betekent dat de gemeentelijke financiering in 2021 wederom heeft kunnen profiteren van de relatief lage rentes en dat dit naar verwachting ook in 2022 weer het geval zal zijn. Tegelijkertijd blijven we benadrukken dat het voorspellen van de rente erg moeilijk is en de praktijk zeer regelmatig anders uitpakt dan vooraf gedacht. We zullen de lage niveaus dan ook blijven gebruiken om leningen met relatief lange looptijden af te sluiten teneinde het renterisico te beperken.
Ontwikkeling schuld De schuldpositie van de gemeente Bergen op Zoom wordt bepaald door de omvang van de portefeuille opgenomen geldleningen in combinatie met de stand op de rekening-courant (=de bankrekening). Deze schuld is in 2021 gedaald van €249 miljoen naar €230 miljoen. Dit is fors lager dan voorzien. De daling van de schuld in 2021 kent twee belangrijke oorzaken, namelijk de opbrengsten bij het grondbedrijf (de opbrengsten bedroegen €15 miljoen terwijl er voor €8 miljoen kosten werden gemaakt, per saldo resulteert dit in een bijdrage van €7 miljoen aan de afname van de schuld) en het positieve rekeningresultaat van €13 miljoen. Bovenstaande twee factoren verklaren voor het grootste gedeelte de ontwikkeling van de schuld, maar er waren meer mutaties: • De investeringen bedroegen €15 miljoen. Hier tegenover stond €10 miljoen aan afschrijvingen waardoor de schuld vanuit dit onderdeel met €5 miljoen toenam; • De voorzieningen en reserves namen met €2 miljoen toe hetgeen de schuld verlaagt met €2 miljoen; • Het overige werkkapitaal (debiteuren, crediteuren en overige vlottende activa en passiva) nam, per saldo, met €2 miljoen toe aan de schuldenkant (passiva). Dit heeft een positief effect op de schuldenpositie (financiering vanuit het werkkapitaal in plaats van bancaire schuld). Renterisiconorm (bedragen x € 1.000)
De lagere schuld van €19 miljoen (2020 €249 miljoen -> 2021 €230 miljoen) kent dus 5 oorzaken: • Grondbedrijf +€7 miljoen; • Rekeningresultaat +€13 miljoen; • Investeringen -/-€5 miljoen; • Mutaties op vlottende activa/passiva +€2 miljoen, en; • Reserves en voorzieningen +€2 miljoen. De lagere schuld leidt ook tot een lagere schuldquote. Deze daalde in 2021 van 94% naar 77%. Naast de omvang van de schuld is de quote afhankelijk van de omvang van de totale baten en lasten van de begroting of jaarrekening. Omdat die in 2021 erg hoog uitvielen (ter indicatie rekening 2021: €294 miljoen, begroting 2022: €278 miljoen) reduceert deze factor de schuldquote bovenop het effect van een lagere nominale schuld van €19 miljoen. Bij het Beleidskader 2023 zullen we uitgebreid terugkomen op de ontwikkeling van de schuldenlast en de netto schuldquote.
Renterisiconorm en Kasgeldlimiet De wet Fido vereist dat in de financieringsparagraaf van de jaarrekening de zogenaamde renterisiconorm en de kasgeldlimiet aan de orde komt. Renterisiconorm Het doel van deze norm is om overmatige afhankelijkheid van het renteniveau in een bepaald jaar te voorkomen. De norm is gerelateerd aan het begrotingstotaal en bedraagt 20% daarvan. Uitgaande van de gegevens per 1 januari 2021 bedroeg deze renterisiconorm €55,5 (20% van €278 miljoen). Omdat de omvang van de aflossingen in 2021 €5,2 miljoen bedroeg, werd in 2021 ruimschoots voldaan aan deze norm. Ook de komende jaren zal dit het geval zijn.
2021
2022
2023
2024
Begrotingstotaal 2021
277.688
277.688
277.688
277.688
Renterisiconorm 20% van begrotingstotaal
55.537
55.537
55.537
55.537
Aflossingen vaste schuld
5.260
30.275
42.290
10.306
Ruimte onder de renterisiconorm
50.277
25.262
13.247
45.231
De aflossingen zullen de komende jaren (deels) geherfinancierd moeten worden door nieuwe leningen. Zoals eerder aangegeven zullen wij, gezien de relatief lage rentestand, bij nieuwe financieringen (bij voorkeur) kiezen voor leningen met een looptijd van minimaal 10 jaar teneinde het renterisico te spreiden.
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2021
99
Kasgeldlimiet Volgens de wet Fido geldt, ter beperking van de renterisico’s op korte termijn, de kasgeldlimiet. Deze is gebaseerd op een percentage (8,5%) van het totaal van de begroting. Door deze richtlijn wordt een grens gesteld aan de kortlopende schuld. Deze ruimte is het afgelopen jaar in het 1e en 2e kwartaal
overschreden. Volgens de wet Fido is een overschrijding gedurende maximaal twee opeenvolgende kwartalen toegestaan. Omdat in het 3e kwartaal de overschrijding ruimschoots ongedaan werd gemaakt, heeft dit niet tot nader overleg met de toezichthouder geleid.
Kasgeldlimiet (bedragen x € 1.000)
KW1
KW2
KW3
KW4
Begrotingstotaal 2021
277.688
277.688
277.688
277.688
Kasgeldlimiet 8,5%
23.603
23.603
23.603
23.603
Totale vlottende schuld
24.665
24.353
11.522
4.295
Ruimte (+) / Overschrijding (-)
-1.062
-750
12.081
19.308
Renteschema In onderstaand overzicht wordt aangegeven hoe het renteresultaat tot stand komt. Zie hiervoor ook de renteomslag in het bijlagenboek. Renteschema a. De externe rentelasten over korte en lange financiering
5.355
Rentelasten financieringstekort b. De externe rentebaten
-/-
102
-/-
0
Saldo rentelasten en rentebaten
5.253
c1. De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend
-/- 1.396
c2. De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend
-/-
0 -/-
Aan taakvelden toe te rekenen rente
1.396 3.857
d1. Rente over eigen vermogen
0 1.106
d2. Rente over voorzieningen (gewaardeerd op contante waarde) Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente e. De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)
-/-
5.710
f.
+
747
Renteresultaat op het taakveld treasury
Uit bovenstaand schema valt het volgende op te maken: • De totale rentelasten bedroegen in 2021 €5.253.000. • Een bedrag van €1.396.000 wordt toegerekend aan de grondexploitaties (1,95% over boekwaarde). Tegelijkertijd wordt €1.106.000 rente bijgeschreven op de verliesvoorziening van het grondbedrijf (2,00%). • Aan overige activa wordt €5.710.000 toegerekend. • Het renteresultaat bedraagt €747.000 positief en is daarmee €340.000 hoger dan het begrote saldo (€407.000).
100
4.963
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2021
Rentebedrijf Het saldo van het rentebedrijf is dit jaar €340.000 hoger dan het geraamde saldo. Dit voordeel is ontstaan door hogere reserves en voorzieningen en overige passiva. Er diende minder geleend te worden, doordat zaken konden worden gefinancierd uit eigen middelen. Ter illustratie: de omvang van de reserves en voorzieningen was op 1 januari 2021 €14 miljoen hoger dan begroot en op 31 december 2021 €30 miljoen hoger. Ook de overige passiva (crediteuren, vooruit ontvangen bedragen, etc.) namen in 2021 toe en fungeerden op die manier als (gratis) financieringsmiddel. Dit betekent