M34 Bijlage 2 - Samen voor een thuis zonder geweld
Tekst van het document
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD 1
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD Regioaanpak Huiselijk Geweld en Kindermishandeling Gelderland Zuid 2021-2025
Inleiding Huiselijk geweld en kindermishandeling gaat ons allen aan. Het komt in alle lagen van de bevolking voor, kent verschillende vormen1 en werkt ontwrichtend op individuen, gezinnen, het betreffende sociale systeem en de
Een nieuwe regioaanpak Eens per vier jaar stellen de regiogemeenten samen een aanpak op. Hierin staan onze ambities, doelen en regionale en lokale acties in de aanpak van onveiligheid in afhankelijkheidsrelaties. In 2020 hebben wij
samenleving als geheel. De kans dat iemand te maken krijgt met huiselijk
een review3 laten uitvoeren over de regioaanpak 2017 t/m 2020. Daarvan
geweld is groter dan de kans op welke andere vorm van geweld dan ook.
hebben wij geleerd en het is de basis voor het vervolg in de regionale sa-
Van de totale Nederlandse bevolking wordt 50% ooit slachtoffer van eni-
menwerking en de lokale aanpak voor de jaren 2021 tot en met 2025.
ge vorm van fysiek, seksueel of psychisch geweld in huiselijke kring (Bron: Veen, H.C.J. van der, & Bogaerts, S. 2010). Het is dus een breed maatschappelijk
Gelderland Zuid 2017-2020 is ondersteunend gebleken voor het vergroten van de
probleem. Bij langdurig geweld is het werken aan het duurzaam stop-
aandacht voor, de kennis over en de aanpak van onveiligheid in afhankelijkheidsrela-
pen van onveiligheid geen eenvoudige opgave. Geweld in de privésfeer
ties. Wel constateren we dat de samenwerking soms nog te vrijblijvend en daarmee
is moeilijk te bereiken. Plegers en slachtoffers zijn bovendien meestal SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
Uit review RebelGroup: De regioaanpak huiselijk geweld en kindermishandeling
kwetsbaar is. We zien voor 2021-2025 kansen in versterking van de samenwerking door meer focus in de programmering aan te brengen, een stevigere bestuurlijke
afhankelijk van elkaar. Het onderscheid tussen slachtoffer en pleger is
agendering van dit onderwerp en een betere bestuurlijke verbinding tussen zorg- en
vaak onduidelijk omdat de pleger vaak zowel slachtoffer is als pleger, en
veiligheidsdomein.
andersom. Het geweld is vaak verweven met andere problemen zoals armoede, werkloosheid en alcoholgebruik of andere verslavingen.
Sinds 2020 wordt op provinciaal niveau gewerkt aan de Gelderse Verbeteragenda. Doel is de jeugdbescherming en jeugdreclassering in Gelderland
De vijftien gemeenten2 in de regio Gelderland Zuid werken samen in de
te verbeteren. In maart 2021 is een landelijk toekomstscenario4 over de
aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. Door samen te wer-
jeugdbeschermingsketen verschenen. Dit scenario biedt perspectief hoe
ken komt er meer samenhang in de aanpak en wordt de samenwerking
de jeugdbeschermingsketen er in de toekomst slimmer en effectiever uit
van organisaties op lokaal en regionaal niveau versterkt.
kan zien waarbij het belang van kind en gezin centraal staan.
3 1 Voor een definitie van huiselijk geweld en kindermishandeling, zie bijlage 1. 2 Berg en Dal, Beuningen, Buren, Culemborg, Druten, Heumen, Maasdriel, Mook en Middelaar, Neder-Betuwe, Nijmegen, Tiel, West Maas en Waal, West Betuwe, Wijchen, Zaltbommel. Zie voor een uitleg van de regio indeling bijlage 2. 3 RebelGroup Review 4 Toekomstscenario jeugdbeschermingsketen
De ministeries van Justitie en Veiligheid en Volksgezondheid, Welzijn
Wij gaan voor:
en Sport hebben samen met de Vereniging Nederlandse Gemeenten het
Voorkomen dat huiselijk geweld ontstaat, in welke vorm dan ook;
meerjarenprogramma ‘Geweld hoort nergens thuis 2018-2021’ gepre-
Iedereen die betrokken is bij geweld in afhankelijkheidsrelaties is in
senteerd. Doel van dit programma is geweld in afhankelijkheidsrelaties
staat om zorgen/ problemen bespreekbaar te maken en doet dit ook;
terug te dringen en duurzaam op te lossen. Als gemeenten nemen wij de
Iedereen die beroepshalve te maken krijgt met (mogelijke) situaties
actiepunten uit dit programma mee in de regioaanpak. Dit geldt ook voor
van huiselijk geweld of kindermishandeling past de meldcode toe, weet
de landelijke programma’s Scheiden zonder Schade, Veiligheid Voorop en
welke ondersteuning beschikbaar is en kent de weg;
Zorg voor de Jeugd, voor zover deze raakvakken hebben met deze
Vanuit samenwerking tussen zorg en strafrechtsketen wordt achterlig-
regioaanpak. Ook loopt in onze regio het Actieoverleg waarin Veilig Thuis,
gende gezinsproblematiek (zoals armoede en verslaving) daadwerkelijk
politie en Openbaar Ministerie intensief samenwerken als er een vermoe-
aangepakt zodat dit bijdraagt aan structurele veiligheid in huishoudens;
den is van samenloop tussen straf en zorg.
Het duurzaam borgen van veiligheid voor slachtoffers. Er is hulp
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
beschikbaar en plegers worden passend begeleid;
4
Ambitie regioaanpak
Een netwerksamenwerking binnen zorg, veiligheid en de strafrechtske-
Onze ambitie is het voorkomen, stoppen en blijvend oplossen van geweld
ten van geweld binnen afhankelijkheidsrelaties, zodat die aanpak
in afhankelijkheidsrelaties.
in samenhang tot stand komt.
Wij richten ons op iedereen die betrokken is bij huiselijk geweld: slacht-
Netwerksamenwerking
offers, plegers en omstanders. We werken vanuit de overtuiging dat
Door de complexiteit van geweld en het feit dat onderliggende problema-
inwoners van regio Gelderland Zuid (kinderen, jongeren, volwassenen en
tiek meervoudig is, zijn veel partijen betrokken bij het voorkomen, stoppen
ouderen) recht hebben op een veilige sociale omgeving, waarin zij zich
en blijvend oplossen van het geweld. Politie, onderwijs, zorgprofessionals,
gezond kunnen ontwikkelen en optimaal meedoen. Structurele veiligheid
inwoners etc. zijn betrokken als het gaat om het melden en signaleren.
staat hierbij voorop.
Er zijn vele verschillende instanties op het gebied van jeugdzorg, vrouwenopvang en maatschappelijke ondersteuning die een actieve rol vervullen
in de aanpak. Een tijdelijk huisverbod, of straat- en contactverboden en agressietrainingen in een strafrechtelijk kader kunnen een belangrijke rol spelen in het verminderen van het geweld. Voor een effectieve aanpak
Wettelijke taak gemeenten De aanpak van huiselijk geweld is een wettelijke taak voor gemeenten die voortvloeit uit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Jeugdwet, de Wet Tijdelijk
is samenwerking tussen deze partijen (regionaal, lokaal en op het niveau
Huisverbod en de Wet Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling 2019. Ge-
van het huishouden) van groot belang. De samenwerking gaat al steeds
meenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering. Ook heeft Nederland twee inter-
beter en het is onze ambitie de komende periode nog een aantal stappen
nationale verdragen geratificeerd: het Internationaal Verdrag inzake de Rechten
te zetten. Ons streven is dat op regionaal en lokaal niveau netwerken ontstaan van organisaties en professionals die elkaar snel en goed weten
van het Kind en Verdrag inzake het voorkomen en bestrijden van huiselijk geweld en geweld tegen vrouwen (Verdrag van Istanbul). Meer informatie over deze wetten vindt u in bijlage 3.
te vinden. Uit de RebelGroup review bleek dat de samenwerking nu nog
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
sterk geschakeld is (zie figuur 2), partijen geven elkaar het ‘stokje’ door en het lukt nog niet altijd om de zorg en begeleiding met meerdere partijen
Totstandkoming regioaanpak
tegelijkertijd rondom het huishouden te organiseren (zie review regioaanpak
Huiselijk geweld en kindermishandeling en de aanpak daarvan is veelom-
2017 - 2020).
vattend en er zijn veel partijen bij de aanpak betrokken. Bij de totstandkoming van deze regioaanpak hebben we in verschillende bijeenkomsten gesproken met allerlei professionals, ervaringsdeskundigen, Wmo-raden, maatschappelijke organisaties, etc. Niet alleen op uitvoerend niveau
1. ieder voor zich
2. Geschakelde keten
maar ook met managers, (politiek) bestuurders en beleidsmakers. Deze gesprekken gingen over de vraag of we nog steeds de goede dingen doen en of die ook het verschil maken voor de mensen om wie het gaat. De opbrengsten van deze bijeenkomsten vormen de ingrediënten voor deze regioaanpak, samen met beschikbare monitoringsgegevens en de uitgevoerde review in 2020.
5 3. Netwerksamenwerking
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD 6
Lokale aanpak met regionale ondersteuning en voorzieningen
Leeswijzer
Om de ambities uit de regioaanpak te kunnen realiseren is inzet nodig van
In hoofdstuk 1 gaan we in op de visie en de kernwaarden van Gelderland
alle gemeenten afzonderlijk. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om het realise-
Zuid. In hoofdstuk 2 vindt u een infographic met landelijke en regionale
ren van voldoende deskundigheid in lokale teams, samenwerkingsafspra-
feiten en cijfers van verschillende thema’s die vallen onder de aanpak
ken op lokaal niveau, het stimuleren van het werken met de meldcode,
huiselijk geweld en kindermishandeling. De thema’s zijn heel divers en het
gebruik van de Verwijsindex en het realiseren van preventieve program-
betreft soms zeer complexe en zware problematiek die op lokale schaal
ma’s om risico-gezinnen vroegtijdig in beeld te hebben en ondersteuning
beperkt voor komt. Expertise hierover wordt daarom regionaal of zelfs
te bieden. Ook kan er lokaal extra aandacht besteed worden aan een
bovenregionaal georganiseerd via specialistische organisaties en kennis-
specifiek thema rondom huiselijk geweld, zoals bijvoorbeeld ouderenmis-
centra. In hoofdstuk 3 leest u om welke regionale expertise en voorzie-
handeling, seksueel geweld of eergerelateerd geweld.
ningen het gaat.
De uitwerking van de acties uit deze regioaanpak vraagt lokaal om extra
De regioaanpak 2021-2025 richt zich op het voorkomen, stoppen en
afstemming (op allerlei gebieden zoals bijvoorbeeld inkoop en inkleuring
blijvend oplossen van geweld, waarbij vier actielijnen centraal staan:
sociale kaart) en duidelijke afspraken over samenwerking en bekostiging. De uitwerking van de regioaanpak vertaalt zich in een lokaal plan van aan-
1
2
3
Expertise lokale teams
Helpende data
4
pak huiselijk geweld en kindermishandeling. Afgesproken is dat alle gemeenten deze lokale uitwerking binnen een jaar na vaststelling van deze regioaanpak opstellen. Halverwege de looptijd van de regioaanpak (of eerder als dit vanwege actuele ontwikkelingen nodig is), vindt een evaluatie van de stand van zaken plaats over zowel de regioaanpak als de
Preventie en signalering
Samenwerking zorg- en veiligheidspartners
lokale plannen van aanpak. Zo houden we zicht op realisatie van de ambi-
Deze actielijnen worden uitgewerkt in hoofdstuk 4. Tot slot wordt in
ties, die soms lastig meetbaar zijn en soms heel concreet zijn vastgelegd
hoofdstuk 5 ingegaan op de organisatie van de regioaanpak, zoals de
in afspraken.
bestuurlijke en ambtelijke overlegstructuur en de financiën.
HOOFDSTUK 1 VISIE EN KERNWAARDEN
Visie en kernwaarden Veiligheid en bescherming tegen geweld zijn universele mensenrechten. We staan met elkaar aan de lat voor veiligheid en bescherming tegen geweld. Alle professionals die in hun werk te maken krijgen met geweld in afhankelijkheidsrelaties zorgen samen met het huishouden eerst voor herstel van de directe veiligheid van betrokkenen. Daarom wordt altijd eerst samen een veiligheidsplan opgesteld. Daarin staat wat er nodig
Eerst de brand blussen, dan kijken naar de oorzaken van de brand en dan
is om het nú veilig te maken. Dit veiligheidsplan is de rode draad bij het
stappen zetten om branden blijvend te voorkomen. Als laatste wordt hulp
handelen van de professionals. Als het weer veilig is, kunnen de oorzaken
geboden bij herstel, het verwerken van de verliezen en mogelijke trauma’s.
van de onveiligheid aangepakt worden. Vervolgens worden maatregelen SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
genomen voor herstel om op de lange termijn slachtoffers te beschermen
8
en het risico van huiselijk geweld op de langere termijn te vermijden, te verminderen en te voorkomen. Daarmee werken we aan stabiele veiligheid die continu gemonitord wordt. Probleem oplossen
In alle fases van zorg (het organiseren van directe veiligheid, het werken aan het wegnemen van de oorzaken van de onveiligheid en het werken aan stabiele veiligheid) werken betrokken partners in het netwerk samen. Hierbij werken we volgens de visie ‘gefaseerd samenwerken aan veiligheid’van Vogtländer & Van Arum (2016) 5. Deze visie geeft helder weer wat de chronologische volgorde is van waar de hulp van de gezamenlijke professionals rond het gezin op gericht moet zijn.
5 Gefaseerd samenwerken aan veiligheid
Oorzaak Onderzoeken
Blijvend Voorkomen
Hulp bij nazorg
Werken vanuit gezamenlijke kernwaarden
matiek van één van de ouders belangrijk om te onderscheiden in het zoe-
In Gelderland Zuid werken we met een vijftal kernwaarden6 die houvast
ken naar de gewenste aanpak. Wij zijn ons ervan bewust dat een goede
bieden aan medewerkers. De ambitie van deze regioaanpak is dat de
analyse van het soort geweld en de problematiek in het huishouden nodig
gezamenlijk bepaalde kernwaarden helpen om gewenst gedrag te laten
is om gericht maatwerk te bieden.
zien en hierop te reflecteren. De kernwaarden zijn: Wij werken vanuit vertrouwen en partnerschap 1
Wij zijn ons bewust van verschillen in geweld in huishoudens
Inwoners voelen dat zij de hoofdrol hebben, dat ze een gelijkwaardige
2
Wij werken vanuit vertrouwen en partnerschap
partner zijn en respectvol worden benaderd. Op inwoners wordt vanuit
3 Wat wij doen met en voor een huishouden is transparant
partnerschap een beroep gedaan op het dragen van verantwoordelijkheid
4
Wij spreken alle leden van een huishouden, met hun geschiedenis
om gewenste verandering te bewerkstelligen. Inwoners ervaren dat de
5
Wij leren door samen te reflecteren
professionals hun uiterste best doen om hen en hun eventuele kinderen
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
steeds goed te begrijpen (dat is immers wat partnerschap is).
9
Wij zijn ons bewust van verschillen in geweld in huishoudens Geweld in huishoudens verschilt, niet alleen qua ernst en frequentie van
Professionals bepalen niet voor, maar beslissen daar waar dat kan, met
het geweld, maar ook of er sprake is van controle over de ander en de
de inwoners samen over de afspraken in het veiligheidsplan. Soms vraagt
context waarin het geweld plaatsvindt. Er zijn duidelijke genderverschil-
een situatie erom dat hulpverlening de regie (tijdelijk) overneemt.
len als het gaat om geweld in relaties. Ook mannen kunnen slachtoffer
Professionals zijn respectvol in het onderlinge contact en gaan uit van
worden van geweld. Maar vrouwen ervaren meer en ernstiger geweld
wederzijds vertrouwen. Bestuurders van organisaties en gemeenten
en de controle over hun leven door hun partner is veel groter. Deze ver-
ervaren dat zij partners zijn in hun gezamenlijke opdracht. Voor de wijze
schillende soorten van geweld hebben ook verschillende gevolgen voor
waarop er lokaal wordt samengewerkt is de betekenis van deze kernwaar-
de betrokkenen. Naast geweld zijn andere onderliggende factoren, zoals
de dat je je collega in zijn of haar expertise erkent en gezamenlijk optrekt
schulden, uit de hand gelopen opvoedsituaties en psychiatrische proble-
als gelijkwaardige partners met eenzelfde doel.
6K ernwaarden 2 t/m 5 zijn overgenomen uit de visie van de Gelderse Verbeteragenda Jeugdbescherming. Op sommige punten zijn deze iets aangepast zodat het niet alleen toepasbaar is op jeugd en gezin, maar ook bij huishoudens zonder kinderen waarbij sprake is van geweld.
Wat wij doen met en voor een huishouden is transparant
hebben in samengestelde gezinnen. Gezinsgericht werken vraagt niet
Inwoners begrijpen wat wij zeggen. Wij praten in een gezamenlijke taal die
alleen wat van professionals, maar ook van organisaties en gemeenten.
helder en goed te volgen is. Voor inwoners moet vanaf het begin duidelijk zijn wanneer het niet aanvaarden van aangeboden hulp leidt tot bepaalde
Wij leren door samen te reflecteren
besluiten. Alle stappen moeten voor inwoners duidelijk en navolgbaar
Professionals hechten waarde aan het reflecteren op hun eigen hande-
zijn. Wat wij in gemeenten en organisaties doen voor huishoudens moet
len. Samen reflecteren gebeurt nu nog vaak binnen de organisatie. Daar
duidelijk en transparant zijn. Dit gaat over de onderbouwing bij besluitvor-
willen we met deze kernwaarde verandering in aanbrengen. Professionals
ming aan bijvoorbeeld de jeugdbeschermingstafel. En ook over samen-
vanuit de lokale teams, jeugdzorg, Gecertificeerde Instellingen, Veilig
werkingsafspraken tussen organisaties, besteding van geld, het behan-
Thuis en de Raad voor de Kinderbescherming kunnen gezamenlijk metho-
delen en leren van klachten en de onderbouwing bij data.
dische leerbijeenkomsten organiseren. Professionals leren door actief
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
feedback op te halen bij inwoners en ervaringsdeskundigen. Maar we le-
10
Wij spreken alle leden van een huishouden, met hun geschiedenis
ren niet alleen door te reflecteren bij inwoners (plegers en slachtoffers),
We richten ons op alle leden van een huishouden en werken volgens het
ervaringsdeskundigen en professionals. We leren ook van elkaar door te
principe van ‘1 gezin, 1 plan, 1 regisseur’. Dit principe heeft een grondslag
reflecteren als beleidsadviseurs van gemeenten, door actief goede voor-
in onder andere de Jeugdwet en de Wmo. We richten ons niet alleen op
beelden met elkaar te delen en te reflecteren op genomen beleidskeuzes;
het herstellen van de directe veiligheid, maar kijken ook naar de oorzaken
welke verschillen zijn er met buurgemeenten of andere regio’s in Neder-
van de ontstane onveiligheid om daarmee te werken aan herstel en blij-
land? Het gezamenlijk leren door te reflecteren met sleutelfiguren binnen
vende veiligheid. Daarom is het van belang om alle leden van een huishou-
organisaties en gemeenten is een mooie manier om elkaar beter te leren
den te zien, inclusief de kinderen, met hun geschiedenis, om zo onbewus-
kennen en om van elkaar te leren.
te en/of transgenerationele patronen van geweld te kunnen doorgronden en doorbreken. We zien en spreken alle belangrijke personen in en rond een huishouden, dus ook de volwassenen die een ‘mee’ opvoedende rol
HOOFDSTUK 2 FEITEN EN CIJFERS
Kindermishandeling Landelijk
Complexe scheidingen
Minimaal 90.000 tot 127.000 kinderen (0-17 jaar) zijn jaarlijks slachtoffer van ten minste één vorm van kindermishandeling. In elke klas heeft gemiddeld één kind te maken met kindermishandeling
Eén op de drie kinderen die slachtoffer is geweest van kindermishandeling gebruikt later zelf geweld (Bron Augeo)
50%
Bij van de casussen van Jeugdbescherming Gelderland speelt complexe scheidingsproblematiek
(Bron Augeo)
64
In 2020 hebben kinderen contact gehad met hun uitwonende ouder in het omgangshuis
50% van de bevolking heeft ooit huiselijk geweld meegemaakt 12% was ooit slachtoffer van dagelijks geweld (Bron Augeo)
Huiselijk geweld
Kindermishandeling Regionaal
feiten en cijfers
Bijna de helft van alle Veilig Thuis meldingen gaat over kindermishandeling (bron VT GLD Z)
Effecten zijn groot: intergenerationeel, trauma Vier op de tien kinderen heeft traumatische klachten (bijv PTSS, depressie, angst) (Bron: Verwey Jonker Instituut)
Geweld is vaak onzichtbaar Geweld is overal
Ouderenmishandeling
6453 keer advies gevraagd bij VT Gelderland Zuid in 2020
Landelijk Jaarlijks krijgt naar schatting 1 op de 20 ouderen met ouderenmishandeling te maken
2839 keer een melding gedaan bij VT Gelderland Zuid in 2020
Regionaal In 2020 waren er 68 meldingen ouderenmishandeling in Gelderland Zuid, dat is nog geen 2,5 %
70% van de meldingen VT komt van politie Vergeleken met rest NL meer adviezen, minder meldingen
Tijdelijk Huisverboden
Adviezen VT per 100.000 inwoners
55 tijdelijk huisverboden zijn in 2020 uitgevoerd in Gelderland Zuid
336
in Nederland in Gelderland Zuid
550
Eergerelateerd geweld Meldingen VT per 100.000 inwoners in Nederland in Gelderland Zuid
370 248
40
In 2020 meldingen eergerelateerd geweld (en 60 adviezen) (Bron:Veilig Thuis Gelderland Zuid)
Moviera In 2020: In Gelderland Zuid zijn
67 vrouwen in (crisis) opvang en
57 kinderen opgevangen geweest Ambulante trajecten: Zorgcoördinatie:
20 kinderen
134
31 slachtoffers geholpen met
Centrum Seksueel Geweld 203 consultatie en advies gesprekken geweest Er is acute zorg verleend aan 137 personen
In 2020 zijn er
Mensenhandel In 2020 31 zorgtrajecten mensenhandel Er waren 20 kinderen bij betrokken
Ervaringsverhaal7: Annemoon van Noorden:
“Het taboe op huiselijk geweld is enorm” “Huiselijk geweld was een rode draad in mijn leven. In mijn jeugd, in mijn relaties en op mijn werk. Dat het in mijn jeugd speelde, besefte ik toen niet. Ik dacht dat de spanningen tussen mijn ouders zo hoorden. Vele jaren later besefte ik pas dat het psychisch geweld was en welke sporen het had nagelaten. Dit patroon herhaalde ik in mijn relaties. Ik zocht steeds mannen op met wie ik de spanning en onveiligheid herhaalde. Toen ik bij Moviera werkte als hulpverlener en coördinator aanpak huiselijk geweld, had ik een stabiele en kalme relatie. Ik dacht dat ik het geweld achter me had gelaten. Na de bevalling van ons kind werd mijn partner echter ziek. Het geweld sloop toen onze relatie binnen. In het begin herkende niemand op mijn werk de signalen of wilde het zien, terwijl me dat enorm geholpen zou hebben. Ik schaamde me ontzettend dat me dit was overkomen. Ik zou toch beter moeten weten? Ik wilde niet toegeven dat het om geweld ging. Er zit al een enorm stigma op huiselijk geweld, en als hulpverlener binnen de aanpak huiselijk geweld kom je in een dubbel stigma. Terwijl we ons moeten realiseren dat geweld onderdeel is van
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
het menszijn. Geweld zit zo in onze samenleving; het kan ons allemaal overkomen. Juist in deze sector zou iedereen daar bewust van moeten zijn. Dankzij mijn inzet is er meer aandacht voor de eigen ervaring van medewerkers en de kracht van ervaringsdeskundigheid binnen de hulpverlening.
Mijn ervaring zet ik projectmatig in, vooral bij opvangorganisaties. Ik geef trainingen, kijk naar processen in organisaties, ben als een detector die alert is op machtsongelijkheid en ga op zoek naar blinde vlekken. Het is belangrijk dat gemeenten het belang inzien van ervaringsdeskundigheid en hier budget voor vrijmaken. Want het begint bij geld. Als er geen financiële ruimte is, slaat een project dood. Vrijwilligers inzetten is een mooi onderdeel, maar ervaringsdeskundigheid draait juist ook om professionaliteit. Hulpverleners zijn ontzettend goed in materiële zaken en ondersteuning bij het stoppen van het geweld. Veiligheid staat bovenaan, maar slokt alle tijd op. Herstel komt daardoor in het gedrang. Ervaringsdeskundigen zijn in staat om cliënten uit te dagen en te motiveren om hun eigen kracht weer te omarmen. Zij weten als geen ander hoe moeilijk het is de spiraal te doorbreken, om je leven op te bouwen na geweld en de lange weg die dit is. In de afgelopen jaren zie ik keer op keer hoe huiselijk geweld meer schaamte veroorzaakt dan bijvoorbeeld verslaving of een psychiatrische aandoening. Terwijl daar ook vaak jeugdtrauma door huiselijk geweld onderligt. Het is een stigma binnen een stigma.”
13 Annemoon van Noorden is projectleider bij Moviera, een organisatie die veiligheid in gezinnen en relaties wil herstellen en herhaling van geweld en misbruik wil verkleinen. Zij zet zich in om ervaringsdeskundigheid op de kaart te krijgen binnen de aanpak van huiselijk geweld.
7 Bron Movisie
HOOFDSTUK 3 STEVIGE BASIS REGIONALE VOORZIENINGEN
Stevige basis regionale voorzieningen
centra en deels door kennis te verbinden aan aandachtsfunctionarissen. Het is van belang dat deze kennis op het niveau van de regio geborgd is en
Het fundament van de regioaanpak is een stevige basis van regionale voorzieningen op het gebied van huiselijk geweld en kindermishandeling.
dat bekend is waar deze kennis te halen is, zodat deze ook laagdrempelig en snel ontsloten kan worden als een casus zich aandient.
Regionaal ontvangt Nijmegen als centrumgemeente voor de Vrouwenopvang een bijdrage van de Rijksoverheid voor de aanpak van alle vormen van huiselijk geweld in de regio Gelderland Zuid (Decentralisatie Uitkering
In onze regio zijn verschillende samenwerkingspartners actief die expertise hebben op specifieke thema’s. Hieronder lichten wij enkele
Vrouwenopvang, ook wel DU VO). Met deze bijdrage wordt een aantal
(doel)groepen en thema’s uit in relatie tot specifieke partners die wij als
voorzieningen voor slachtoffers van geweld in afhankelijkheidsrelaties
expertisecentrum zien en waarvan lokaal gebruik gemaakt kan worden:
gefinancierd en dragen we bij aan het realiseren van de ambities en doelstellingen uit deze regioaanpak. Het gaat om de volgende voorzieningen:
• C omplexe scheidingen: we stimuleren het opbouwen van een netwerk
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
van expertise op dit thema door het organiseren van bijeenkomsten
15
•
Omgangshuis
voor aandachtsfunionarissen complexe scheidingen. De coördinatie
•
Veilig Thuis
voor het versterken van de expertise van de lokale aandachtsfunctio-
•
Moviera
narissen wordt regionaal belegd. Daarnaast vragen we Sterker Sociaal
•
Centrum Seksueel Geweld
Werk om ouderbijeenkomsten in Gelderland Zuid te organiseren en een Omgangshuis te realiseren in regio Rivierenland;
hoofdstuk 6 gaat over de financiering van deze regionale voorzieningen. Gezien de beperkte schaal waarop sommige – vaak zeer complexe en zware problematiek – lokaal voorkomt, dienen deze voorzieningen op niveau van de sub-regio, regio of zelfs bovenregionaal georganiseerd en geborgd te worden. Deels door specialistische organisaties en kennis-
• O uderenmishandeling: Veilig Thuis heeft hierin een expertiserol en organiseert scholing en voorlichting. Veilig Thuis kan ondersteuning bieden bij het opzetten van lokale financiële allianties en bij lokale casuïstiek;
• Eergerelateerd geweld: Veilig Thuis heeft hierin een expertiserol, kan
• S lachtoffers seksueel geweld: het Centrum Seksueel Geweld (CSG),
ondersteuning bieden bij lokale casuïstiek, organiseert voorlichting
Veilig Thuis (VT) en de GGD zijn betrokken bij dit thema (denk hierbij
en draagt bij aan het vergroten van de kennis omtrent het thema bij de
ook aan thema’s als loverboys, vrouwenbesnijdenis en seksuele uit-
samenwerkingspartners in de regio. Aanvullend wordt er vanuit de
buiting van vrouwen). Onze regio is komende periode deelnemer in het
regioaanpak scholing aangeboden op dit thema;
ondersteuningsaanbod vanuit het landelijke programma Geweld Hoort Nergens Thuis voor het doorontwikkelen van een regionale aanpak
• Stalking: binnen Veilig Thuis wordt op dit moment extra deskundigheid opgebouwd rondom het thema stalking;
• Mensenhandel: de zorgcoördinatie is bij Moviera belegd. Politie Oost Nederland heeft een regionaal team mensenhandel van waaruit straf-
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
bare feiten worden aangepakt. Volgens het in 2018 opgestelde Inter-
16
bestuurlijk Programma dient elke gemeente in 2022 een duidelijke en geborgde lokale aanpak van mensenhandel te hebben. Hieronder valt ook het thema seksuele uitbuiting;
• A anbod voor plegers: Moviera speelt een belangrijke rol bij de (ambulante) begeleiding en (crisis)opvang van slachtoffers van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Slachtoffers van diverse vormen van geweld kunnen er terecht voor ondersteuning om het geweld duurzaam te stoppen. Hiertoe behoort ook de plegeraanpak die Moviera in de regio Noord Oost en Midden Gelderland aanbiedt. We onderzoeken of en hoe onze regio hierbij aan kan sluiten. Daarnaast heeft ook Kairos in onze regio expertise over en een aanbod voor plegers;
seksueel geweld.
HOOFDSTUK 4 VIER ACTIELIJNEN
1 Preventie en signaleren geweld in afhankelijkheidsrelaties
Vier actielijnen De regioaanpak 2021-2025 richt zich op het voorkomen, stoppen en blijvend oplossen van geweld, waarbij vier actielijnen centraal staan:
Toelichting Huiselijk geweld speelt zich af achter de voordeur en blijft lang verbor-
1
2
gen voor de buitenwereld. Naast schaamte geven slachtoffers ook aan dat ze vaak de weg niet weten. Ze weten niet waar ze met hun vragen terechtkunnen. Ook omstanders moeten weten waar ze hun zorgen kunnen melden. Een alerte samenleving vraagt dan ook om een sterke lokale
Preventie en signalering
Expertise lokale teams
infrastructuur. Met een lokaal team dat zichtbaar is en niet alleen vraaggericht, maar ook actief op inwoners af kan stappen. En met samen-
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
werkingspartners die bekend zijn bij inwoners en die elkaar kennen. We
18
3
4
stimuleren professionals om breder te kijken dan hun eigen taak en zich bewust te zijn van gebeurtenissen in het gezin die geweld kunnen uitlokken, zoals ontslag, echtscheiding, ziekte en schulden.
Helpende data
Samenwerking zorg en veiligheidspartners
Beoogd effect Gemeenten en professionals dragen uit wat huiselijk geweld is en maken het breed bespreekbaar in de eigen gemeente. Zo betrekken we de samenleving bij de aanpak van huiselijk geweld. Voor inwoners betekent dit dat zij weten waar ze met hun vragen terecht kunnen en dat huiselijk geweld eerder wordt gesignaleerd.
Hoe gaan we dit lokaal doen
Hoe gaan we dit regionaal doen
De regioaanpak biedt kaders voor acties gericht op het voorkomen, stop-
Om de lokale aanpak te ondersteunen, organiseren we op regionaal
pen en blijvend oplossen van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Het is de
niveau het volgende:
lokale verantwoordelijkheid van alle gemeenten om aandacht bij lokale partners te genereren voor het melden van signalen en dit ook goed te
• Informatie en scholingsmateriaal, middelen voor inzet Augeo, informa-
borgen binnen gemeente en het lokaal team. In het lokale plan van aanpak
tie over het gebruik van de meldcode, extra scholing voor aandachts-
maakt iedere gemeente in Gelderland Zuid afspraken met lokale partners
functionarissen of de inzet van Moviera. Gemeenten kunnen hiervoor
over hoe gewerkt wordt aan acties die gericht zijn op preventie en signa-
verzoeken indienen bij de regionaal projectleider;
leren van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Denk hierbij aan
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
samenwerking met partijen als scholen, kinderopvang, welzijn, Jeugd-
19
• Inzet van ervaringsdeskundigen ter ondersteuning van lvan lokale
gezondheidszorg (Kansrijke Start), sportverenigingen, huisartsen en para-
teams, voor het maken van het lokaal plan van aanpak of bij het orga-
medici. Dit kan door het organiseren van thema-, netwerk- en voorlich-
niseren van lokale themabijeenkomsten. Gemeenten kunnen hiervoor
tingsbijeenkomsten of door het aangaan van een financiële alliantie op
verzoeken indienen bij de regionaal projectleider;
lokaal niveau voor het tegengaan van (financiële) ouderenmishandeling. • Het vergroten van kennis bij jeugdigen via het project Kinderrechten in Lokaal zijn keuzes te maken over de inzet van werkzame opvoedonder-
de Klas. Doel van dit project is het informeren van kinderen over kin-
steunende programma’s met specifieke aandacht voor mishandeling
derrechten en veilig opgroeien en het normaliseren van het praten over
wanneer ouders of kinderen signalen van beginnende of dreigende kin-
thuis, ook als het daar moeilijk is;
dermishandeling afgeven. De lokale plannen en afspraken worden halverwege de looptijd van deze regioaanpak geëvalueerd waarbij gemeenten van elkaar kunnen leren.
• (helpende) Data over geweld en onveiligheid (zie actielijn 3), zodat patronen van onveiligheid zichtbaar worden en gemeenten en lokale teams daarop signalering, preventie en inzet kunnen afstemmen.
2
Hoe gaan we dit lokaal doen Expertise lokale teams
• H et Kwaliteitskader Werken aan Veiligheid voor lokale teams wordt
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
door alle lokale teams en gemeenten in Gelderland Zuid gehanteerd als
20
Toelichting
basisdocument voor hun werkwijze en de benodigde kennis en exper-
Een effectieve aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling vraagt
tise8. De bijbehorende zelfscan kan door gemeenten gebruikt worden
om krachtige lokale teams. Komende jaren is het zaak te investeren in de
om in beeld te brengen op welke items doorontwikkeling nodig is;
kwaliteit van de aanpak binnen de lokale teams. Met deze actielijn zetten
• Gemeenten kiezen ervoor om – conform het aandachtspunt uit het on-
we in op een goede toerusting van de lokale teams op hun rollen, taken en
derzoek van Toezicht Sociaal Domein uit 20199 - voor kwetsbare gezin-
verantwoordelijkheden in het kader van de aanpak tegen geweld in afhan-
nen te werken volgens één gezin, één plan, één regisseur (1G1P1R) ;
kelijkheidsrelaties. In de regio hebben de gemeenten deze lokale wijk- en
• Professionals werken outreachend, durven geweld bespreekbaar te
regieteams op verschillende manieren vormgegeven ofwel binnen de
maken en zorgen dat altijd met betrokkenen een veiligheidsplan is
gemeentelijke organisatie zelf of door een gecontracteerde of gesubsi-
gemaakt;
dieerde organisatie. Met de term ‘lokale teams’ worden dan ook al deze verschillende vormen bedoeld.
• Om de cirkel van geweld duurzaam te doorbreken is het van belang om onderliggende problematiek als armoede, verslaving, trauma etc. aan te pakken. Deze risicofactoren worden meegenomen in het opstellen van
Beoogd effect
een integraal plan en in het mobiliseren dan wel coördineren van passen-
Versterken van de lokale teams zodat deze huiselijk geweld en kindermis-
de zorg en ondersteuning;
handeling eerder en beter in beeld krijgen en het geweld kunnen stoppen
• Er is een goede verbinding tussen de lokale teams en externe of
en duurzaam kunnen oplossen.
regionaal georganiseerde expertise. Gemeenten organiseren lokaal
Voor inwoners betekent dit dat het lokale team werkt aan het oplossen
kennismakingsbijeenkomsten en zorgen voor vaste contactpersonen
van onderliggende problemen die het risico op geweld in afhankelijk-
waarmee makkelijk geschakeld kan worden en die aanvullend op zorg
heidsrelaties vergroten.
en ondersteuning laagdrempelig expertise kunnen inzetten;
8 Het betreft minimale eisen van de 5 basisfuncties sociale wijkteams 9 Rapport Toezicht Sociaal Domein
• Er is lokaal aandacht voor specifieke vormen van huiselijk geweld,
•
deze subregionaal toe voor de wijkteams in Rivierenland en Rijk van
zoals bijvoorbeeld ouderenmishandeling;
Nijmegen. Op deze wijze wordt recht gedaan aan de verschillen tussen
Gemeenten faciliteren medewerkers van de lokale teams om deel te
de regio's. Denk hierbij aan de training Samen werken aan Veiligheid
kunnen nemen aan de casussimulaties, leerbijeenkomsten en regiona-
inclusief aandacht voor traumasensitief werken;
le scholingen; • Het effect van het samen leren wordt vergroot door ervaringsdeskundigen of hulpverleners met ervaringskennis deel te laten nemen. Gemeenten kunnen hiervoor verzoeken indienen bij de regionaal projectleider; • Lokale teams maken veelvuldig gebruik van de consultatie- en advies-
• W e ontwikkelen regionale uniforme veiligheidsplannen en risicotaxatie-instrumenten voor lokaal gebruik en gemeenten implementeren deze; • W e zorgen dat voor elk lokaal team specialistische kennis beschikbaar is vanuit o.a. VT, GI’s, Raad voor de Kinderbescherming, jeugdzorg en (volwassen)hulpverlening.
functie van netwerkpartners om expertise toe te voegen en hun kennis
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
te vergroten zodat inzet van zwaardere zorg wordt voorkomen.
21
Ten aanzien van de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling hebben
Hoe gaan we dit regionaal doen Om de lokale aanpak te ondersteunen, organiseren we op regionaal niveau het volgende:
de lokale teams van gemeenten de volgende taken:
• het signaleren en bespreekbaar maken van huiselijk geweld en kindermishandeling, en wanneer nodig op basis van het doorlopen van de stappen van de Meldcode een melding doen bij Veilig Thuis (en dit bespreken met de gezinsleden), • het hebben van en/of zorgdragen voor het zicht op veiligheid in die casussen
• We leren samen van cases uit de praktijk. De professionals in de regionale en lokale netwerken leren in en van de praktijk door een gestructureerde vorm van casussimulatie met professionele ondersteuning. Hierbij zetten we ervaringsdeskundigen in voor een
die door Veilig Thuis worden overgedragen aan de lokale teams, • het bieden van en/of zorgdragen voor het inzetten van (specialistische vormen van) ondersteuning, hulpverlening en behandeling gericht op het bewerkstelligen van veiligheid, het wegnemen van de risicofactoren van huiselijk geweld en kindermishandeling en, indien nodig herstel.
optimaal leereffect; • Vanuit de regioaanpak zetten we het regionaal opleidings- en professionaliseringsprogramma (uniforme kennisbasis) voort en passen
Deze taken vloeien voort uit de Wmo2015. De Jeugdwet en de Wet verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling.
3
Hoe gaan we dit regionaal doen Helpende data
In de periode 2021-2025 komen ‘helpende data’ stap voor stap beschik-
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
baar voor de partijen in regio Gelderland Zuid. Hulpverleners krijgen zo
22
Toelichting
beter zicht op de problematiek van en de risicofactoren bij huishoudens
Uit de review blijkt dat er in de regio op dit moment geen volledig en
in hun werkgebied en de effectiviteit van de ingezette hulp. Met informa-
betrouwbaar beeld is van patronen in onveiligheid op lokaal niveau en
tie over voorspellers en structurele patronen van onveiligheid kunnen
van de mate van multi-problematiek in gezinnen. Zo is er geen beeld van
lokale teams reflecteren op hun eigen inzet. Met informatie over pa
vormen van structureel cq. herhalend geweld in gezinnen of relaties.
tronen van onveiligheid, kunnen netwerkpartners samen reflecteren op
Professionals zijn primair gericht op het zo goed mogelijk optreden in
de werking van het netwerk. Gecombineerd met casussimulaties geeft
individuele cases en niet zozeer op analyse en duiding van patronen van
het inzicht in de onderlinge samenwerking en mogelijke knelpunten en
onveiligheid op populatieniveau. Data zijn belangrijk, veel data worden
succesfactoren. Helpende data dragen hiermee bij aan het stoppen van
niet benut en dat is een gemiste kans. Koppeling van data geeft inzicht in
acuut geweld en het inzetten van herstelgerichte zorg. De data onder-
patronen van (structureel) geweld en onveiligheid en de aanpak van die
steunen hulpverleners en beleidsmedewerkers in het samen leren van
patronen is de drijfveer voor de aanpak van geweld in afhankelijkheids-
hun eigen handelen en de effecten van deze handelingen op de patronen
relaties.
van onveiligheid.
Beoogd effect
In de komende vier jaar wordt een ontwikkelgerichte benadering gevolgd
Helpende data zorgen voor betere signalering en het inzetten van
om tot ‘helpende data’ te komen. Dit houdt in dat kleinschalig wordt ge-
risico-gestuurde en herstelgerichte zorg. Hiermee wordt het zicht op
start en de interventies breder worden ingezet als blijkt dat deze ook echt
de problematiek vergroot en het handelingsvermogen van professionals
helpen en bijdragen aan het behalen van de doelen van de regioaanpak.
versterkt.
Ook blijkt uit de review van de vorige regioaanpak dat er al veel informatie
Voor huishoudens waar geweld steeds terugkeert betekent dit dat zij
wordt geregistreerd die nog niet wordt gebruikt voor data-analyses. Het
beter in beeld zijn.
maken van een goede data-analyse vergt tijd en expertise.
De GGD inclusief Veilig Thuis, GI, Raad voor de Kinderbescherming,
Op dit moment is het nog niet toegestaan om data vanuit Veilig Thuis te
centrumgemeente Nijmegen, politie en het Veiligheidshuis beschikken
koppelen aan data van de gemeenten. Door een aangekondigde wetswij-
gezamenlijk over veel relevante data en expertise. Om lokale partijen te
ziging is dit naar verwachting vanaf 2023 wel mogelijk. Zodra dit mogelijk
ontzorgen, onderzoeken we of op één plek in de regio de opdracht belegd
is, kijken we ook opnieuw naar de mogelijkheden in het kader van deze
kan worden om systematisch de beschikbare data te verzamelen, te bun-
opgave.
delen en te voorzien van duiding (analyse). Als blijkt dat gewerkt kan worden vanuit een eenduidige data-set onderzoeken we in eerste instantie of
Hoe gaan we dit lokaal doen
we deze opdracht kunnen beleggen bij GGD Gelderland Zuid.
Het is de intentie dat over vier jaar iedere gemeente in de regio structu-
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
reel gebruik maakt van een vorm van helpende data. Het aanbod van ‘helDe afgelopen jaren is informatie over huiselijk geweld en kindermishan-
pende data’ wordt structureel onderdeel van het werk door jaarlijks een
deling steeds verder verrijkt. Het CBS heeft in 2019 een impactmonitor
analyse met het lokale team te bespreken. Professionals hebben behoef-
Aanpak Huiselijk Geweld en Kindermishandeling uitgebracht. Deze laat op
te aan andere informatie dan beleidsmedewerkers en vaak ook op een an-
structurele basis zien hoe het er in Nederland voor staat met de aanpak
der abstractieniveau. Bij het opstellen van data-analyses wordt uitgegaan
van huiselijk geweld en kindermishandeling en wat de impact is van deze
van de behoefte van de gebruikers en deze worden vroegtijdig betrokken
aanpak op de levens van de betreffende mensen. Verwey Jonker heeft in
bij de voorbereiding van de data-analyses. De problematiek van huiselijk
13 VT regio’s10 onderzoek gedaan naar risicofactoren van huiselijk geweld.
geweld en kindermishandeling kenmerkt zich door de taaiheid en de lan-
Het Verwey Jonker Instituut voert in 2021 en 2022 ook in onze regio dit
ge termijn patronen. De data-analyse moet daarom de professional ook
onderzoek uit. En levert resultaten op maat voor onze regio op. Daarnaast
op lange termijn helpen.
wordt vanuit de Gelderse Verbeteragenda Jeugdbescherming een ketenmonitor opgezet, waarin wordt gewerkt aan regionale beleidsinformatie en eenduidige informatieverstrekking.
23
10 Kwestie van lange adem - Verwey-Jonker Instituut
4
volgens doet Veilig thuis onderzoek of stelt voorwaarden over veiligheid
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
Samenwerking zorg- en veiligheidspartners
24
in afstemming met samenwerkingspartners.
Toelichting
Strafrechtelijke inzet lost de problemen niet op, maar kan wel de zet zijn
Een belangrijke voorspeller van de effectiviteit en kwaliteit van de aanpak
om gedwongen hulp in te kunnen zetten of om slachtoffers te bescher-
van huiselijk geweld en kindermishandeling is de wijze waarop en de in-
men. De samenwerking tussen zorg en straf op casusniveau vindt veelal
tensiteit waarmee partijen in het netwerk samenwerken. Niet één
plaats in het Zorg-en Veiligheidshuis. Belangrijk onderdeel van de aanpak
professional of organisatie is eigenstandig in staat om patronen van
is een gezamenlijk beeld van de minimaal vereiste veiligheid binnen een
geweld of onveiligheid te doorbreken, te stoppen en om te zetten naar
gezinssysteem. Ook is de samenwerking tussen ZSM (betekenisvolle
duurzame veiligheid. In de netwerksamenwerking die we nastreven, wer-
afhandeling van veelvoorkomende criminaliteit) en Veilig Thuis verder
ken zowel professionals jeugdzorg als volwassenzorg met elkaar samen,
vormgegeven. Concreet betekent dit dat Reclassering Nederland voordat
evenals zorg- en veiligheidsprofessionals en de professionals in de straf-
zij de officier van justitie adviseert over het vervolgtraject of de afdoe-
rechtsketen.
ning, telefonisch contact heeft met Veilig Thuis om te vernemen of er vanuit zorgperspectief nog zaken van belang zijn om te betrekken bij de
Samenwerking in keten van zorg en straf
strafafdoening.
In huishoudens waar sprake is van huiselijk geweld en/of kindermishandeling is vaak complexe problematiek. Om de veiligheid in gezinnen te
Beoogd effect
herstellen is het noodzakelijk dat alle partijen vanuit de zorg en straf-
In Gelderland Zuid werken we toe naar een netwerkorganisatie met
rechtsketen met elkaar samenwerken. Dit is vanzelfsprekender gezegd
partners die te maken hebben met geweld in afhankelijkheidsrelaties.
dan gedaan. Uit cijfers van Veilig Thuis blijkt dat de politie een van de be-
Voor huishoudens betekent dit dat hun hulpvraag integraal wordt
langrijkste signaleerders van huiselijk geweld en kindermishandeling is.
opgepakt en dat hulpverleners met hen en hun netwerk samenwerken.
De politie wordt ingeroepen door slachtoffers om bescherming te bieden in bedreigende situaties, maar ook buren of betrokkenen melden bij de politie. De politie signaleert deze zorgelijke situaties bij Veilig thuis. Ver-
Hoe gaan we dit regionaal doen
• We faciliteren leerbijeenkomsten tussen lokale teams en vaste
De komende jaren voelen professionals zich meer en meer onderdeel van
contactpersonen van Veilig Thuis. Op termijn is er een mogelijkheid
het netwerk. We verleggen onze focus van de afzonderlijke organisatie-
deze leerbijeenkomsten uit te breiden met deelnemers vanuit bij-
doelen en belangen van partners naar de prestatie van het netwerk.
voorbeeld onderwijs, GI, Raad voor de Kinderbescherming, etc. om
Partijen laten zich rondom een huishouden organiseren en werken vanaf
zo verbinding te houden met de Gelderse Verbeteragenda Jeugdbe-
de start samen met het gezin en diens netwerk. Dit bereiken we door:
scherming. Onlangs zijn de samenwerkingsafspraken met Veilig Thuis opnieuw afgestemd, zodat ze goed aansluiten bij de afspraken in deze
• Het inrichten van een ‘toekomsttuin’ in elke subregio. Enerzijds als
regioaanpak. Een overzicht van wijzigingen is opgenomen in bijlage 4;
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
onderdeel van de Gelderse Verbeteragenda Jeugdbescherming waarbij
25
Veilig Thuis, GI’s en Raad voor de Kinderbescherming samenwerken
• De opgedane ervaringen in de pilot MDA++ worden meegenomen in
met de lokale teams. Anderzijds onderzoeken we in Gelderland Zuid
deze regioaanpak. De werkzame elementen uit de pilot zullen gaan
ook op welke wijze we volwassenzorg onderdeel kunnen laten uitma-
landen bij de lokale teams, de regieteams, het Zorg en Veiligheidshuis
ken van de netwerkorganisatie. In de toekomsttuin wordt dit vraagstuk
en in de toekomsttuinen;
meegenomen. Ook wordt met de toekomsttuin aangesloten bij het onlangs verschenen toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. Dit scenario betekent een ingrijpende wijziging van het zorglandschap. Doel is minder werken vanuit sectorale wetgeving en protocollen; en
In de MDA++ aanpak zijn de volgende werkzame elementen geformuleerd:
• Aan tafel bij het huishouden bij de start van het traject;
meer vanuit wat het huishouden nodig heeft om het blijvend veilig te
• S coren van veiligheid en benoemen van drie acties;
maken. Dit vraagt om een heldere bestuurlijke opdracht die we komen-
• A lle leefdomeinen zijn in beeld en namens de gemeente zit iemand aan
de jaren verder uit gaan werken. Een projectleider zal voor beide regio’s deze opdracht oppakken. Vanuit de regioaanpak reserveren we middelen om de toekomsttuinen te ondersteunen;
tafel met mandaat en zicht op alle gemeentelijke interventies; • L angdurig casemanagement (vast aanspreekpunt voor het gezin of huishouden) waarbij de intensiteit kan variëren gedurende het traject. • Het betrekken van ervaringsdeskundigen, bijvoorbeeld een pleger.
• We zorgen voor samenwerking en verbinding tussen zorg en veiligheid
• I edere gemeente maakt inzichtelijk welke vaste contactpersonen
op zowel casusniveau als managementniveau. We dragen zorg voor
er zijn bij o.a. politie, GI’s, Raad voor de Kinderbescherming, VT en
afstemming met en samenwerking tussen zorg en de strafrechtsketen:
de gemeenten houden dit overzicht zelf actueel;
• We zetten in op doorontwikkeling van een regionale aanpak tegen
• D e komende jaren richten lokale teams zich op het daadwerkelijk aan-
seksueel geweld (inclusief aanpak jeugdprostitutie en loverboys);
pakken van onderliggende problematiek zoals armoede en verslaving omdat dit bijdraagt aan het werken aan structurele veiligheid binnen
• Op dit moment loopt in onze regio het Actieoverleg. In dit overleg van
het huishouden;
politie, Veilig Thuis en de Officier van Justitie wordt informatie gedeeld en geduid, worden risico’s en kansen op de veiligheid gewogen en verschillende routes op de aanpak uitgewerkt. Het overleg leidt tot helde-
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
re besluiten over wie wat doet en hoe de monitoring plaats zal vinden.
26
De Raad voor de Kinderbescherming en de reclassering sluiten aan waar nodig of op eigen initiatief.
Hoe gaan we dit lokaal doen De samenwerking met netwerkpartners is in iedere gemeente op lokale wijze georganiseerd. In het lokale plan van aanpak worden de lokale ontwikkelpunten benoemd om (nog) beter als netwerkorganisatie samen te werken.
• Deze ontwikkelpunten krijgen een plek in het opleidingsprogramma, via bijeenkomsten als leertafels en door te zorgen voor korte lijnen (vaste contactpersonen);
• I n Gelderland Zuid wordt gestart met toekomsttuinen, waarop alle gemeenten goed aangesloten zijn.
HOOFDSTUK 5 ORGANISATIE
Organisatie
De projectleider is aangesloten op de werkgroep Zorg en Veiligheid in Rivierenland en op de werkgroep Jeugdhulp met verblijf, Zorg en Veilig-
In dit hoofdstuk gaan we in op wat er qua ambtelijke en bestuurlijke organisatie, middelen en communicatie nodig is om de doelstellingen van deze regioaanpak te halen.
heid in Rijk van Nijmegen. De projectleider organiseert twee keer per jaar een overleg op sub-regioniveau voor de coördinatoren en medewerkers van de lokale teams en Veilig Thuis. Mogelijk sluiten in de toekomst ook vertegenwoordigers van de GI’s, de Raad voor de Kinderbescherming en
Ambtelijke borging
volwassenhulpverlening zoals GGZ en Moviera aan.
Gedurende de looptijd van de regioaanpak is er een projectleider huiselijk geweld en kindermishandeling. De projectleider is twee dagen per week in dienst bij de gemeente Nijmegen. Het is belangrijk om binnen onze veiligheidsregio en beide jeugdhulpregio’s onderlinge samenhang verder te SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
verstevigen. Dit draagt bij aan een succesvolle regioaanpak.
28
Hiervoor organiseert de projectleider onder andere vier keer per jaar een ambtelijke meet-up huiselijk geweld en kindermishandeling voor alle gemeenten in Gelderland Zuid. Daar wordt gerapporteerd over de voortgang van de regioaanpak en er wordt thematisch aandacht besteed aan verschillende onderdelen van de regioaanpak. Ook wordt van elkaar geleerd door het delen van goede voorbeelden bij gemeenten. Afhankelijk van de agenda worden ook netwerkpartners uitgenodigd voor dit overleg.
Bestuurlijke borging Het monitoren van de voortgang van de regioaanpak huiselijk geweld en kindermishandeling lijkt op zijn plek te zijn in de bestuurlijke werkgroep Zorg en Veiligheid Gelderland Zuid. De wethouder Zorg van centrumgemeente Nijmegen is bestuurlijk portefeuillehouder van de regioaanpak. De bestuurlijke werkgroep heeft de opdracht om te kijken naar de overlegstructuren op het gebied van zorg en veiligheid en een nieuw voorstel te doen. Huiselijk geweld en kindermishandeling wordt hier in meegenomen. Halverwege de looptijd van de aanpak rapporteert de projectleider over de voortgang aan de bestuurlijke werkgroep. Tussentijds worden de bestuurders meegenomen bij relevante ontwikkelingen.
Communicatie
is over inzet van het (regionale) budget. Van belang om te melden is dat
Er wordt gewerkt met een nieuwsbrief vanuit de regioaanpak om profes-
de hoogte van de begrote DU VO onderhevig is aan bijstellingen door het
sionals te informeren over relevante ontwikkelingen. Deze nieuwsbrief
Rijk. Bijvoorbeeld de bijstellingen van de Rijksuitkering door actualisaties
verschijnt gemiddeld eens per kwartaal. Gemeenten en netwerkpartners
van de maatstafaantallen. Hierdoor treedt een wijziging op in de verdeling
kunnen zelf ook goede voorbeelden aandragen om op te nemen in de
van het landelijk (macro)budget over de centrumgemeenten. Daarnaast is
nieuwsbrief. Moviera en Veilig Thuis hebben vanuit hun subsidie de
de hoogte afhankelijk van afspraken die landelijk in bestuurlijk overleg via
opdracht om jaarlijks aandacht te besteden aan de week zonder geweld,
de VNG worden gemaakt over uitnames voor specifieke doeleinden voor
de week tegen kindermishandeling, de week tegen ouderenmishandeling
landelijk te organiseren specialistische voorzieningen. Ook komt het voor
en Orange the world (eind november - begin december. Dit gebeurt in
dat er (tijdelijk) Rijksbudget wordt toegevoegd door het Ministerie die sa-
overleg met de regionaal projectleider. Er wordt ook gekeken hoe lokale
menhangen met via de VNG gemaakte afspraken.
gemeenten hier goed bij aan kunnen sluiten.
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
De uitkering die de centrumgemeente van het Rijk krijgt, is taakstellend.
29
Middelen
Dit houdt in dat zowel de centrumgemeente als de regiogemeenten geen
Naast de lokale budgetten is er vanuit centrumgemeente Nijmegen
budget toevoegen aan dit decentralisatiebudget. Bij (dreigende) tekorten
regionaal budget beschikbaar voor de uitvoering van de regioaanpak.
dient her prioritering plaats te vinden. Door allerlei omstandigheden kan
Het betreft de decentralisatie-uitkering Vrouwenopvang (DU VO). De 35
het jaarresultaat fluctueren. Mochten er wijzigingen plaatsvinden in de uit-
centrumgemeenten ontvangen jaarlijks een Rijksbijdrage. Deze midde-
kering die Nijmegen krijgt van het Rijk dan kan dit ook consequenties heb-
len zijn bestemd voor de aanpak van huiselijk geweld in de zogenaamde
ben voor de bijdragen vanuit Gennep, Maasdriel en Zaltbommel. In dat geval
‘vrouwenopvangregio/huiselijk geweld regio’. VWS heeft aangegeven de
zal er overleg plaatsvinden tussen de genoemde gemeenten.
financiering van de ‘vrouwenopvang/huiselijk geweld’ via de centrumgemeente-constructie in stand te willen houden onder de voorwaarde dat er in de regio sturing en samenhang in het beleid komt en er consensus
Raming middelen Veilig Thuis
Raming 2021-2025 € 1.900.000,-
(centrumgemeente bijdrage)
Centrum Seksueel Geweld
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
(aandeel Gelderland Zuid)
30
€ 2.355.000,-
Omgangshuis Rijk van Nijmegen en Rivierenland
€ 235.000,-
Budget uitvoering actielijnen regioaanpak inclusief expertise specifieke thema’s
€ 854.287,-
Verrekening Gennep VT
€ 55.307,-
Totale kosten
€ 5.519.594,-
Beschikbaar (excl. VT en Moviera muv Aware)
Bijdrage Zaltbommel (excl. VT en Moviera muv Aware)
Centrumgemeente bijdrage uitvoering wettelijke taken. In 2021 is de subsidie van de chatfunctie Veilig Thuis ook opgenomen. Tevens is wat ruimte opgenomen om indexeringen van de GGD op te kunnen vangen
€ 120.000,-
Moviera
Bijdrage Maasdriel
Opmerkingen
€ 59.915,€ 67.254,-
DU VO bedrag decembercirculaire 2020
€ 5.392.425,-
Totaal
€ 5.519.594,-
Gaat over de opvang, crisis-opvang, ambulante trajecten, preventie, zorgcoördinator mensenhandel, initiatieven als kinderen in de opvang en pleger-aanpak
Trainingen lokale teams, expertiserol ouderenmishandeling en eergerelateerd geweld, ambtelijke inzet, procesbegeleiding samen leren, toeleiding plegers zorg Kairos
31
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
BIJLAGEN
Bijlage 1: Hoe definiëren we huiselijk geweld en kindermishandeling? We hebben het over geweld in afhankelijkheidsrelaties.
Kindermishandeling - Elke vorm van voor een minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie van fysieke, psychische of seksuele aard, die
Huiselijk geweld – Het lichamelijk, seksueel of psychisch geweld door
de ouders (in huiselijke kring) of andere personen (bijvoorbeeld op school
iemand uit de huiselijke kring van het slachtoffer: partners, ex-partners,
of in het verenigingsleven) ten opzichte van wie de minderjarige in een
gezinsleden, familieleden en huisvrienden. Met als verschijningsvormen:
relatie van afhankelijkheid of van onvrijheid staat, actief of passief op-
(ex-) partnergeweld (waaronder ook stalking en seksuele mishandeling),
dringen, waardoor ernstige schade wordt berokkend of dreigt te worden
ouderverstoting, ouderenmishandeling (waaronder ook financiële uit-
berokkend aan de minderjarige in de vorm van fysiek en psychisch letsel.
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
buiting en ontspoorde mantelzorg), eergerelateerd geweld (denk aan:
32
eerwraak, genitale verminking, vrouwenbesnijdenis, huwelijksdwang en
Het betreft hier dus elke vorm van mishandeling die voor een kind be-
achterlating) en kindermishandeling.
dreigend of gewelddadig is, waardoor bijvoorbeeld ook vormen van kindermishandeling die ontstaan zonder dat er direct sprake is van huiselijk
In dit kader hanteren we de term ‘huiselijke kring’ zo breed mogelijk, aan-
geweld (bijvoorbeeld verwaarlozing) onder de definitie van kindermishan-
gezien het ons gaat om het voorkomen dan wel tegengaan van geweld dat
deling valt.
vanuit het gehele spectrum van de sociale omgeving van een slachtoffer kan plaatsvinden. Denk hierbij bijvoorbeeld ook aan (digitaal) seksueel geweld (loverboy-problematiek, sexting, prostitutie), of andere vormen van fysieke, financiële en economische uitbuiting (mensenhandel).
Bijlage 2: Regio-indeling De regio Gelderland Zuid bestaat uit 15 gemeenten. Het werkgebied
reden heeft deze gemeente een dienstverleningsovereenkomst afgeslo-
omvat ruim 536.000 inwoners. Binnen Gelderland Zuid zijn er twee sub-
ten met GGD Gelderland Zuid voor de uitvoering van de Veilig Thuis-taken
regio’s: de regio Rivierenland en Rijk van Nijmegen. Regio’s werken op
en doet zij verder met alle onderdelen van de regioaanpak Gelderland Zuid
dit schaalniveau intensief samen, onder andere voor de inkoop van de
mee. Dit geldt echter niet voor werkafspraken in het kader van complexe
jeugdhulp en Wmo. Voor de regio Rivierenland vormen Maasdriel en Zalt-
scheidingen omdat Mook en Middelaar tot arrondissementsregio Roer-
bommel hier een uitzondering op. Zij hebben samen hun eigen inkoop
mond behoort.
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
geregeld. Voor wat betreft coördinatie mensenhandel, crisis(opvang)
33
en de bijbehorende ambulante trajecten vallen zij onder de centrumge-
Gennep behoort voor het onderwerp huiselijk geweld en kindermishan-
meente Den Bosch. Een uitzondering vormen de AWARE1 trajecten van
deling officieel tot de regio Rijk van Nijmegen. Zij maakt gebruik van het
Moviera, hier maken zij wel gebruik van. Voor alle andere onderdelen van
aanbod van Moviera. Voor de overige onderdelen van de regioaanpak doet
de regioaanpak doen zij mee met de regio Gelderland Zuid. Voor de verre-
zij mee met de regio Noord-Limburg. Hiervoor zijn afspraken met Gennep
kening van de DU VO-bijdrage hebben Maasdriel en Zaltbommel afspraken
vastgelegd.
gemaakt met de centrumgemeenten Den Bosch en Nijmegen. Maasdriel en Zaltbommel betalen rechtstreeks het centrumgemeente-aandeel voor
In de tabel op de volgende pagina ziet u een overzicht van de regio’s waar
Veilig Thuis aan de GGD Gelderland Zuid.
Maasdriel, Zaltbommel, Gennep en Mook en Middelaar voor het onderwerp huiselijk geweld en kindermishandeling mee te maken hebben.
Binnen Rijk van Nijmegen2 is de gemeente Mook en Middelaar een uitzondering. Voor huiselijk geweld en kindermishandeling behoort zij bij de centrumgemeente Nijmegen. Zij behoort echter tot een andere veiligheidsregio, een andere GGD en een andere Veilig Thuis regio. Om die
1 AWARE is de naam van een alarmeringssysteem dat in Nederland gebruikt wordt ter bestrijding van huiselijk geweld. 2 Wijchen doet voor de inkoop van de jeugdhulp en WMO niet voor alle onderdelen met Rijk van Nijmegen mee.
Gemeente
Huiselijk geweld regio
Veiligheidsregio Gelderland Zuid / GGD regio
Gennep
• Zelfde huiselijk geweld regio
Andere GGD en veiligheidsregio
Doet niet mee met regioaanpak GZ
Maasdriel Doet wel mee met regioaanpak GZ
• Maakt gebruik van Moviera • Sluit voor VT en regioaanpak aan bij regio Noord-Limburg • Huiselijk geweld regio Den Bosch
Zelfde GGD en veiligheidsregio
• Sluit voor alle onderdelen van de regioaanpak bij Gelderland Zuid aan • Maakt geen gebruik van Moviera behalve: AWARE
SAMEN VOOR EEN THUIS ZONDER GEWELD
inclusief ambulante trajecten
Mook en Middelaar Doet wel mee met regioaanpak GZ
• Zelfde huiselijk geweld regio
Andere GGD en veiligheidsregio
• Sluit voor VT en regioaanpak aan bij regio
Rechtbank arrondissementsregio Roermond.
Zuid-Gelderland
Dus doet niet mee met werkafspraken ihkv complexe scheidingen.
• Huiselijk geweld regio Den Bosch
Zaltbommel
Doet wel mee met 34regioaanpak GZ
•S luit voor alle onderdelen van de regioaanpak bij Gelderland Zuid aan •M aakt geen gebruik van Moviera behalve: AWARE inclusief ambulante trajecten
Zelfde GGD en veiligheidsregio
Bijlage 3: Nationale en Internationale wetgeving Nationaal
voor het hele spectrum: signalering, diagnostiek, hulp en behandeling bij kindermishandeling.