B78 Evaluatie Berg en Dal
Tekst van het document
Thema:
Minimabeleid
Onderwerp:
Evaluatie minimabeleid gemeente Berg en Dal
Berg en Dal, april 2020
Inhoud ..................................................................................................................................................1 1.
Inleiding............................................................................................................................4 Onderzoeksvragen................................................................................................................4 Leeswijzer .............................................................................................................................5
2.
Doelgroep minimabeleid.................................................................................................6 CBS-gegevens ......................................................................................................................6 Minimahuishoudens in de gemeente Berg en Dal ................................................................6 Huishoudtype ........................................................................................................................7 Inkomstenbron ......................................................................................................................8 Leeftijdscategorie ..................................................................................................................8 Samenvatting ........................................................................................................................9
3.
Bereik minimabeleid......................................................................................................10 Doe Mee! Regeling .............................................................................................................10 Gemeentezorgverzekering..................................................................................................11 Bijzondere bijstand..............................................................................................................11 Individuele inkomenstoeslag ...............................................................................................12 Kwijtschelding gemeentelijke belastingen...........................................................................12 Kwijtschelding eigen bijdrage CAK .....................................................................................13 Samenvatting ......................................................................................................................13
4.
Uitgangspunten berekening armoedeval ....................................................................15 Armoedeval .........................................................................................................................15 Inkomsten en uitgaven ........................................................................................................15 Inkomsten ........................................................................................................................15 Uitgaven ..........................................................................................................................16 Huishoudtypes ....................................................................................................................16 Aannames ...........................................................................................................................16
5.
Armoedeval ....................................................................................................................18 Huidige situatie....................................................................................................................18 Aanpassen inkomensgrenzen minimaregelingen ...............................................................19 Inkomensgrens Doe Mee! Regeling aanpassen..............................................................19 Inkomensgrenzen Individuele inkomenstoeslag aanpassen ...........................................20 Armoedeval zonder minimabeleid.......................................................................................21
6.
Kosten uitbreiding minimabeleid.................................................................................23 Extra kosten verschuiving Doe Mee! Regeling ...................................................................23 Extra kosten verschuiving Individuele inkomenstoeslag .....................................................23
2
7.
Divosa Benchmark ........................................................................................................24 Totale uitgaven minimabeleid .............................................................................................24
8.
Enquête ..........................................................................................................................26 Doelgroep en respons.........................................................................................................26 Bekendheid Regeling ..........................................................................................................27 Tevredenheid over de minimaregelingen............................................................................28 Welke regelingen ontbreken er? .........................................................................................35 Zorgkosten ..........................................................................................................................36 Tips .....................................................................................................................................38 Samenvatting ......................................................................................................................39
9.
Conclusies .....................................................................................................................41 Samenstelling doelgroep.....................................................................................................41 Bereik minimaregelingen.....................................................................................................41 Armoedeval .........................................................................................................................42 Uitgaven minimabeleid........................................................................................................42 Resultaten enquête .............................................................................................................42 Beantwoording hoofdvraag .................................................................................................43
10.
Literatuurlijst ..............................................................................................................46
11.
Bijlagen .......................................................................................................................47
3
1. Inleiding Armoede kan ons allemaal overkomen. Door verlies van werk, een scheiding; arbeidsongeschiktheid; door de gedwongen verkoop van een huis met restschuld; door een beperking waardoor het moeilijk is om werk te vinden; door psychische problemen; door een lage opleiding. Het voorkomen en tegengaan van armoede is daarmee een zorg die we allemaal delen. De overheid probeert armoede tegen te gaan door het uitkeren van inkomensafhankelijke regelingen, landelijke toeslagen, landelijke heffingskortingen en kinderbijslag. Hieronder vallen de algemene heffingskorting, arbeidskorting, inkomensafhankelijke combinatiekorting, de ouderenkorting, zorgtoeslag, huurtoeslag, kinderopvangtoeslag en kindgebonden budget. Een deel van de armoedebestrijding is overgeheveld naar lokaal niveau. Als gemeente zetten wij eigen instrumenten en middelen in om armoede in de gemeente te voorkomen en te bestrijden. Werk is de beste manier om aan armoede te ontkomen. We richten ons beleid daarom vooral op het begeleiden van onze inwoners naar betaald werk. Lukt dit niet? Dan bieden we ondersteuning in de vorm van ons minimabeleid. De hoofdinstrumenten van het minimabeleid in de gemeente Berg en Dal zijn de bijzondere bijstand en de minimaregeling.
Denk hierbij aan de Individuele inkomenstoeslag, de kwijtschelding gemeentelijke belastingen, kwijtscheldingen eigen bijdrage WMO, de gemeentezorgverzekering en de Doe Mee! Regeling. Wij willen onderzoeken of ons minimabeleid ervoor zorgt dat de minimahuishoudens mee kunnen doen in de samenleving en voldoende inkomen hebben om rond te komen. We willen weten of ons minimabeleid effectief en efficiënt is, of inwoners tevreden zijn, of alle inwoners worden bereikt, of er met het huidige minimabeleid een armoedeval plaats vindt en waar de verbeterpunten liggen. Om dit te onderzoeken is er een onderzoek naar het minimabeleid uitgevoerd. Onderzoeksvragen De hoofdvraag van de evaluatie is: “is het minimabeleid van de gemeente Berg en Dal effectief en efficiënt”? De hoofdvraag valt uiteen in de volgende deelvragen: -
Wat is de omvang en samenstelling van de doelgroepen voor het minimabeleid? Worden alle doelgroepen van het minimabeleid bereikt, welke doelgroepen worden weinig bereikt en wat is hier de reden voor? Wat zijn de financiële effecten van de lokale en landelijke regelingen op de verschillende huishoudtypen? In welke mate is er sprake van een armoedeval met het huidige minimabeleid en wat kan de gemeente doen om de armoedeval te voorkomen? Geeft de gemeente Berg en Dal veel geld uit aan haar minimabeleid in vergelijking met gemeenten van dezelfde grootteklasse? Zijn de inwoners tevreden met het minimabeleid? Waar liggen verbeterpunten?
Om de onderzoeksvragen te beantwoorden zijn vier deelonderzoeken uitgevoerd: -
Aan de hand van CBS-gegevens is het aantal minimahuishoudens in de gemeente in kaart gebracht en is het bereik berekend van de verschillende minimaregelingen.
4
-
-
Met onder andere gegevens van het Nibud is een inschatting gemaakt van de financiële effecten van het landelijke en lokale minimabeleid, op het vrij te besteden inkomen (in kaart brengen armoedeval). Door middel van de Divosa benchmark armoede en schulden hebben we inzicht in de uitgaven aan het minimabeleid in de gemeente Berg en Dal en in andere gemeenten. Er is enquête gehouden onder huishoudens met een minimum inkomen. Er zijn interviews gehouden met drie externe betrokken partijen; de cliëntenraad, de ouderen adviseurs en de seniorenraad.
Leeswijzer Hoofdstuk één is de inleiding. In hoofdstuk twee wordt de doelgroep van het minimabeleid in beeld gebracht. In hoofdstuk drie wordt gekeken naar het bereik van de minimaregelingen. In het vierde hoofdstuk wordt beschreven hoe de armoedeval in kaart is gebracht. In hoofdstuk vijf wordt de armoedeval weergegeven met het huidige minimabeleid. Ook wordt er bekeken hoe de armoedeval kan worden afgezwakt. In hoofdstuk zes wordt gekeken hoe de armoedeval kan worden afgezwakt en wat hiervan de bijkomende kosten zijn. In het zevende hoofdstuk wordt het minimabeleid van de gemeente Berg en Dal vergeleken met het minimabeleid van andere gemeenten. In hoofdstuk acht komen de resultaten van de enquête aan bod. Het onderzoek wordt afgesloten met conclusies in hoofdstuk negen.
5
2. Doelgroep minimabeleid In Nederland moet 7,9% van alle huishoudens rondkomen van een laaginkomen (CBS 2019). Een laag inkomen wordt gedefinieerd als een inkomen ter hoogte van het sociaal minimum ofwel een inkomen op bijstandsniveau. Het sociaal minimum is het minimale bedrag dat iemand nodig heeft om van te kunnen leven. Als mensen moeten rondkomen van een laag inkomen dan betekent dit niet direct dat ze ook arm zijn. Het sociaal cultureel Planbureau hanteert de volgende definitie voor armoede: Mensen zijn arm wanneer ze gedurende langere tijd niet de middelen hebben voor de goederen en voorzieningen die in hun samenleving als minimaal noodzakelijk gelden. Wanneer Nederlanders gedurende langere tijd moeten rondkomen van een laag inkomen dan hebben ze een groter risico op armoede (CBS 2019). Als gemeente doen we er alles aan om er voor te zorgen dat zo min mogelijk inwoners in armoede raken en moeten leven. CBS-gegevens Om te onderzoeken hoeveel huishoudens een laag inkomen hebben in de gemeente Berg en Dal maken wij gebruik van CBS-gegevens (CBS 2018). Het CBS publiceert per regio elk jaar cijfers over laag en langdurig laag inkomen. Deze cijfers geven inzicht in hoeveel huishoudens een inkomen hebben tot een bepaald percentage van het wettelijk sociaal minimum. Hierbij wordt door het CBS geen rekening gehouden met het vermogen van de huishoudens.
Het kan dus voorkomen dat er huishoudens zijn die moeten leven van een relatief laag inkomen, maar die wel veel vermogen hebben opgebouwd (bijvoorbeeld ex-ondernemers die maandelijks geen pensioen krijgen van de werkgever, maar zelf wel pensioen hebben opgebouwd op de spaarrekening). Op het moment van schrijven zijn de CBS-cijfers van 2019 nog niet bekend. Wij hebben daarom de cijfers van 2018 gebruikt om de omvang van de huishoudens in de Gemeente Berg en Dal weer te geven. De cijfers van de gemeente Berg en Dal worden telkens vergeleken met de gemiddelde omvang van alle gemeenten in Nederland (aandeel landelijk) en met de gemiddelde omvang van alle gemeenten in Gelderland (aandeel Gelderland). Het CBS heeft de aantallen afgerond tot 100-aantallen. Het werkelijk aantal huishoudens kan daardoor met maximaal 50 huishoudens afwijken per groep/ categorie. Minimahuishoudens in de gemeente Berg en Dal De gemeente Berg en Dal heeft op 1 januari 2018 in totaal 15.200 huishoudens. In de tabel hieronder wordt weergegeven hoeveel van deze huishoudens rond moet komen van een laag inkomen. Wij maken hierbij onderscheid tussen drie groepen: 1. huishoudens die moeten rondkomen van een inkomen dat gelijk is het wettelijke sociaal minimum (Wsm). Dit zijn dus de huishoudens die voldoen aan de CBS-definitie van “huishoudens met een laag inkomen”. 2.
huishoudens die moeten rondkomen van een inkomen dat gelijk is aan 110% van het Wsm/ van de bijstandsnorm. 3. huishoudens die moeten rondkomen van een inkomen dat gelijk is aan 120% van het Wsm/ van de bijstandsnorm. Wij hanteren bovengenoemde groepen omdat het minimabeleid van de gemeente Berg en Dal zich voornamelijk richt op huishoudens met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm. In de rest van dit onderzoek worden de huishoudens met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm “de minimahuishoudens” genoemd.
6
Inkomen Tot 100% Wsm Tot 110% Wsm Tot 120% Wsm
Aantal huishoudens Berg en Dal 1.100 1.600 2.200
Aandeel
Aandeel Gelderland
Aandeel landelijk
7,2% 10,5% 14,5%
7,1% 9,8% 12,7%
7,9% 10,7% 13,6%
Uit bovengenoemde tabel valt op te maken dat ruim 14% van de huishoudens in de gemeente een inkomen heeft tot 120% van het wettelijk sociaal minimum. Dat zijn 2.200 huishoudens. 10,5% van de huishoudens heeft een inkomen tot 110% van het wettelijk sociaal minimum, dit zijn 1.600 huishoudens. 1.100 huishoudens moeten rondkomen van een inkomen op of onder bijstandsniveau (100% wettelijk sociaal minimum). Dit is ruim 7% van alle huishoudens in de gemeente. Als we het aantal huishoudens met een laag inkomen in de gemeente Berg en Dal vergelijken met andere huishoudens in Gelderland en in heel Nederland valt op dat wij iets minder huishoudens hebben die rond moeten komen van een inkomen tot 100% van het wsm. Daarentegen hebben wij wel relatief veel huishoudens die rond moeten komen van een inkomen tot 120% van het wsm. Huishoudtype Onderstaande tabel geeft een overzicht van de huishoudens tot 120% Wsm, opgesplitst naar gezinssamenstelling. Huishoudtype
Aantal huishoudens
Aandeel (%) Berg en Dal
Aandeel (%) Gelderland
Aandeel (%) landelijk
2.200
Aantal t.o.v. alle huishoudens 15%
Totaal aantal huishoudens Alleenstaand Eenoudergezin Echtpaar met kinderen Echtpaar zonder kinderen
100%
100%
100%
1.500 200 100
30% 20% 2,0%
68% 9,0% 4,5%
67% 10% 8,0%
63% 13% 13%
400
8,0%
18,5%
15%
11%
Uit de tabel valt op te maken dat de meeste inwoners die een minimum inkomen hebben alleenstaand zijn (68% van de minimahuishoudens). De groep die volgt zijn de echtparen zonder kinderen (18,5% van alle minimahuishoudens). In de gemeente Berg en Dal is de omvang van deze groepen groter dan de landelijke omvang en de omgang in de provincie Gelderland. Uit de tabel blijkt ook dat in de gemeente Berg en Dal relatief weinig huishoudens met kinderen leven van een minimuminkomen (13,5% van de minimahuishoudens). Dit aantal is kleiner dan het landelijke aantal en het aantal in de provincie Gelderland. De kolom ‘aantal t.o.v. van alle huishoudens in die groep’ geeft aan hoeveel procent van de huishoudens in die specifieke groep (alleenstaanden, echtpaar met of zonder kinderen etc.) leeft van een minimuminkomen. In de tabel is bijvoorbeeld te zien dat 30% van alle alleenstaanden in de gemeente een inkomen heeft tot 120% van de bijstandsnorm. Dit betekent dus dat 70% van alle alleenstaanden een hoger inkomen heeft dan 120%. In deze groep komt
7
dus relatief veel armoede voor. In de groep “echtparen met kinderen” heeft maar 2% van deze huishoudens een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm. In deze groep heeft dus 98% een inkomen hoger dan 120% van de bijstandsnorm. In deze groep komt relatief weinig armoede voor. Inkomstenbron In de tabel hieronder, wordt weergegeven wat de inkomstenbron is van de minimahuishoudens. Het CBS onderscheidt deze categorie door te kijken naar de inkomstenbron van de hoofdkostwinner van het huishouden. De hoofdkostwinner is de persoon die de grootste bijdrage levert aan het inkomen van het huishouden. Inkomensbron (hoofdkostwinner) Totaal aantal huishoudens Bijstand inkomen AOW inkomen Zelfstandige Inkomen als werknemer Overig inkomen (WWuitkering, WAOuitkering)
Aantal huishoudens 2.200
Aandeel 100%
Aandeel landelijk 100%
Aandeel Gelderland 100%
700 1100 100 200
32% 50% 4,5% 9,0%
36% 38% 7% 11%
37% 39% 6,0% 10%
100
4,5%
8,0%
8,0%
Ongeveer de helft van de minimahuishoudens ontvangt een AOW-uitkering. Dit valt op omdat dit percentage hoger ligt dan het landelijke percentage en het percentage van de provincie. De groep met een bijstandsinkomen is de een na grootste groep met ruim 30%. Het aandeel zelfstandigen, werknemers en overig inkomen ligt aanzienlijk lager. Leeftijdscategorie In de tabel hieronder, wordt de verdeling van de leeftijdscategorie van de minimahuishoudens weergegeven. Het CBS onderscheidt deze categorie door te kijken naar de leeftijd van de hoofdkostwinner van het huishouden. De leeftijd van de hoofdkostwinner ligt naar schatting dichtbij de leeftijd van de eventuele partner. Leeftijdscategorie (hoofdkostwinner) Totaal aantal huishouden Tot 25 jaar 25-45 jaar 45-65 jaar 65 jaar of ouder
Aantal huishoudens 2018 2.200 50 500 650 1000
Aandeel 2018
Aandeel landelijk
Aandeel Gelderland
100% 2% 23% 30% 45%
100% 4% 28% 33% 35%
100% 4% 26% 32% 35%
Bijna de helft van de minimahuishoudens is 65 jaar of ouder. Dit percentage ligt een stuk hoger dan de landelijke en provinciale percentages. Het aantal minimahuishoudens in de leeftijdscategorie 25-45 jaar is daarentegen lager dan de landelijke en provinciale percentages. In de gemeente Berg en Dal is een grote groep van de minimahuishoudens dus ouder dan 65 jaar. De inwoners in deze groep ontvangen vaak alleen een AOW uitkering. In een gesprek met de seniorenraad gaven de leden van de seniorenraad aan dat veel van deze inwoners alleen een AOW uitkering hebben en geen aanvullend pensioen. Veel van deze inwoners hebben een eigen onderneming gehad waardoor zij geen pensioen hebben opgebouwd bij een werkgever.
8
Het kan wel zijn dan deze inwoners vermogen hebben opgebouwd wat we in de CBS cijfers niet kunnen zien. Samenvatting De gemeente Berg en Dal heeft 2.200 huishoudens met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm. Dit zijn relatief veel minimahuishoudens in vergelijking met andere gemeenten in Gelderland en in heel Nederland. Alleenstaanden zijn in deze groep het meest vertegenwoordigd met ruim 60%. Er zijn relatief weinig huishoudens met kinderen die moeten leven van een minimuminkomen. Ongeveer de helft van de huishoudens met een laag inkomen is 65 jaar of ouder en ontvangt een AOW-uitkering. Dit percentage is een stuk hoger dan het landelijke percentage en het percentage in de provincie Gelderland.
9
3. Bereik minimabeleid In dit hoofdstuk wordt een beschrijving gegeven van het minimabeleid in de gemeente Berg en Dal. Het minimabeleid bestaat uit de volgende regelingen: Doe Mee! Regeling, gemeentezorgverzekering, Individuele inkomenstoeslag, bijzondere bijstand, kwijtschelding gemeentelijke belastingen en de kwijtschelding eigen bijdrage CAK. Ook wordt in dit hoofdstuk het bereik van de verschillende minimaregelingen in kaart gebracht. Met het bereik wordt bedoeld; het aantal huishoudens dat een minimaregeling heeft aangevraagd in 2018 afgezet tegen het totaal aantal huishoudens dat recht heeft op deze regeling. Of te wel; hoeveel huishoudens die recht hebben op een bepaalde regeling, vragen deze regeling ook daadwerkelijk aan? Het bereik wordt in kaart gebracht door de cijfers van het CBS (aantal huishoudens met minimuminkomen in Berg en Dal in 2018) af te zetten tegen het aantal toekenningen van de verschillende minimaregelingen in de gemeente Berg en Dal in 2018. Doe Mee! Regeling Inwoners tot 120% van de bijstandsnorm mogen gebruik maken van de Doe Mee! Regeling. De vermogensgrens is € 50.000,00. De waarde van een woning waarin men woont wordt niet meegenomen. De gemeente draagt bij in de kosten voor deelname aan een vereniging of een culturele activiteit. Ook kosten van kleding en reiskosten vallen onder deze regeling, net als materiaal voor een sport of cursus.
De bijdrage voor een volwassenen is € 100,00 per jaar. Voor een kind (2 tot en met 18 jaar) is de bijdrage € 225,00 per jaar. Plus nog € 100,00 extra voor kinderen die naar school gaan. In juni 2018 is de Doe Mee! Regeling uitgebreid met een kindpakket. Het kindpakket houdt in dat ouders voor hun kinderen een verstrekking in natura kunnen ontvangen voor het lidmaatschap van een door de gemeente gesubsidieerde (sport)vereniging in de gemeente Berg en Dal. Daarnaast kunnen ouders met kinderen aangeven of ze gebruik willen maken van de éénmalige verstrekking voor een laptop, schoolreis en/ of tweedehandsfiets voor hun kind. Bereik Doe Mee! Regeling In Berg en Dal zijn er in totaal 2.200 huishoudens die recht hebben op de Doe Mee! regeling op grond van hun inkomen. 1.500 van deze huishoudens zijn alleenstaanden, 300 zijn gezinnen met kinderen en 400 zijn gezinnen zonder kinderen. Van de 1.600 alleenstaanden vragen 234 inwoners de regeling aan, het bereik is 15,6%. Van de 300 gezinnen met kinderen vragen 193 gezinnen de regeling aan, dit is een bereik van 64,33%. Van de 400 gezinnen zonder kinderen vragen 53 huishoudens de regeling aan, dit is een bereik van 13%. Het gemiddeld bereik van de regeling is 30,98%. Dit is enkele procenten hoger dan het gemiddelde bereik van de regeling in 2017 (24,67%). Huishoudtype
Bereik 2017
Bereik 2018
Alleenstaand Gezin met kinderen (Die Doe Mee! Aanvragen) Gezin zonder kinderen (Die Doe Mee! Aanvragen) Totaal
13% 51% 10% 25%
16% 64% 13% 31%
10
Het bereik van de Doe Mee! Regeling is ook uitgesplitst naar leeftijdscategorie. Hierbij is gekeken naar de leeftijd van de persoon die de Doe Mee! Regeling heeft aangevraagd. De Doe Mee! Regeling wordt (bijna) altijd voor het hele gezin in één keer aangevraagd. Leeftijdscategorie (hoofdkostwinner) tot 25 jaar
bereik 2017
Bereik 2018
26%
24%
25 tot 45 jaar
29%
36%
45 tot 65 jaar
23%
30%
65 jaar of ouder
5%
6%
Het bereik is in alle doelgroepen, behalve de groep tot 25 jaar, gestegen van 2017 naar 2018. Opvallend is dat het bereik bij de groep “65 jaar en ouder” een stuk lager ligt dan bij de andere doelgroepen. Dit blijkt niet alleen uit het onderzoek naar het bereik. De ouderen adviseurs hebben in een interview ook aangegeven dat ze weinig inwoners van 65 of ouder tegen komen die gebruik maken van de Doe Mee! Regeling. Gemeentezorgverzekering De gemeente biedt inwoners met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm de mogelijkheid gebruik te maken van de gemeentezorgverzekering. De gemeentezorgverzekering loopt via het CZ en het VGZ. Beide partijen hebben een pakket met brede dekking (standaardpakket) en een extra uitgebreid pakket waarbij ook het eigen risico wordt meeverzekerd. Via de bijzondere bijstand levert de gemeente een financiële bijdrage in de maandelijkse premie. De bijdrage is voor een standaardpakket € 17,00 euro per maand. Voor een uitgebreid pakket is de bijdrage € 37,00 euro per maand. De vermogensgrens is €50.000,00. De waarde van een woning waarin men woont wordt niet meegenomen. Bereik gemeentezorgverzekering Het bereik van de gemeente zorgverzekering is uitgesplitst naar verschillende leeftijdscategorieën. Zoals te zien in de onderstaande tabel is het bereik van 2017 tot 2018 flink gestegen.
Het bereik bij huishoudens met een gemiddelde leeftijd onder de 25 jaar is het laagst. Het bereik is het hoogste bij de huishoudens tussen de 45 en 65 jaar. Het bereik onder de 65 plussers is 26% in 2018. De ouderen inwoners in onze gemeente maken vaker gebruik van de gemeente zorgverzekering als van de Doe Mee! Regeling. Leeftijdscategorie (hoofdkostwinner) tot 25 jaar 25 tot 45 jaar 45 tot 65 jaar 65 jaar en ouder gemiddeld
Bereik 2017 25% 28% 33% 18% 26%
Bereik 2018 32% 36% 42% 26% 34%
Bijzondere bijstand Bijzondere bijstand is een vergoeding voor extra kosten door een bijzondere situatie. Voorbeelden van bijzondere bijstand zijn; -
Kosten van bewindvoering; Kosten voor het vervangen van duurzame gebruiksgoederen; Inrichtingskosten; Woonkostentoeslag.
11
De aanvraag wordt individueel beoordeeld, er wordt gekeken naar de bijzondere situatie en de noodzaak van de kosten. Een aanvraag wordt onder andere beoordeeld op inkomen. Tot en met 110% van de bijstandsnorm wordt er geen rekening gehouden met draagkracht. Bij een inkomen boven de 110% wordt voor 35% rekening gehouden met het meer-inkomen. Ook geldt er een vermogensgrens. De vermogensgrens is gelijk aan de vermogensgrens van de Participatiewet. Boven die grens wordt het vermogen meegenomen in het bepalen van de draagkracht. Een belangrijke voorwaarde voor bijzondere bijstand is dat er geen voorliggende voorziening is. Dat betekent dat er geen andere regeling of manier is om vergoeding van de kosten te krijgen. Het bereik van de bijzondere bijstand is niet berekend. De bijzondere bijstand wordt alleen verstrekt in bijzondere gevallen en als er noodzaak is. Cijfers over het bereik zeggen daarom niet veel. In hoofdstuk zes wordt wel beschreven hoeveel geld de gemeente Berg en Dal uitgeeft aan bijzondere bijstand in vergelijking met andere gemeenten. Individuele inkomenstoeslag De Individuele inkomenstoeslag wordt één keer per jaar uitbetaald. De Individuele inkomenstoeslag is er voor inwoners die drie jaar of langer een inkomen hebben op maximaal 100% van de bijstandsnorm. De gemeente bepaalt de hoogte van de Individuele inkomenstoeslag. Een inwoner kan de toeslag vrij besteden.
De besteding hoeft niet verantwoord te worden. De hoogte van de Individuele inkomenstoeslag in 2020 in de gemeente Berg en Dal staat in onderstaande tabel weergegeven. Huishoudtype Alleenstaanden Alleenstaande ouder Gehuwden/ samenwonende
Bedrag Individuele inkomenstoeslag € 435,00 € 573,00 € 625,00
De vermogensgrens is gelijk aan die van de bijzondere bijstand. Bereik Individuele inkomenstoeslag De gemeente Berg en Dal heeft in 2018 1.100 huishoudens die aanspraak kunnen maken op de Individuele inkomenstoeslag. 700 van deze huishoudens zijn alleenstaanden, 100 zijn alleenstaande ouders en 300 zijn gezinnen met of zonder kinderen. Van de 700 alleenstaanden vragen 284 huishoudens de Individuele inkomenstoeslag aan, het bereik is 41%. Van de 100 alleenstaande ouders hebben in 2018, 80 huishoudens gebruik gemaakt van de regeling, het bereik is 80%. Van de 200 gezinnen met of zonder kinderen hebben 67 huishoudens de Individuele inkomenstoeslag ontvangen, het bereik is 22%. Het gemiddelde bereik is 48%. De Individuele inkomenstoeslag wordt vooral veel aangevraagd door alleenstaande ouders. Huishoudtype Alleenstaanden Alleenstaande ouder Echtpaar met of zonder kinderen Gemiddelde
Bereik 2017 39% 77% 26% 47%
12
Bereik 2018 41% 80% 22% 48%
Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Iedere inwoner in de gemeente Berg en Dal moet de gemeentelijke belastingen betalen. Onder de gemeentelijke belastingen vallen afvalstoffenheffing, rioolafvoerrecht en waterschapsbelasting. Inwoners op maximaal 100% van de bijstandsnorm kunnen gebruik maken van de kwijtschelding van de belastingen. De kwijtschelding van de belastingen moet aangevraagd worden bij Munitax. Bereik kwijtschelding gemeentelijke belastingen De gemeente Berg en Dal heeft in 2018 1.100 huishoudens die aanspraak kunnen maken op de kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen (CBS,2017). Van de 1.100 huishoudens die recht hebben op de kwijtschelding hebben 1.096 huishoudens de kwijtschelding ontvangen. Dat is bijna 100%. Het bereik van deze regeling ligt een stuk hoger dan het bereik van de andere regelingen. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat Munitax bij een deel van de huishoudens automatische kwijtschelding verleend. Als een huishouden bijvoorbeeld in 2020 kwijtschelding heeft gehad dan voert Munitax in november 2020 een toets uit door gebruik te maken van het inlichtingenbureau. Als uit deze toetst geen belemmeringen naar voren komen dan krijgt het betreffende huishouden in 2021 automatisch kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen. Het huishouden hoeft hier geen aanvraag voor te doen.
Huishoudens die voor de eerste keer kwijtschelding aanvragen moeten wel zelf een aanvraag indienen. Op de rekening die Munitax verstuurd wordt genoemd hoe men kwijtschelding kan aanvragen. Met het bijgevoegde aanslagbiljet kan de kwijtschelding gelijk aangevraagd worden. De kosten voor de gemeentelijke belastingen zijn voor minimahuishoudens hoog. Minimahuishoudens zullen daarom naar verwachting altijd kijken naar de mogelijkheden van kwijtschelding. Dit in combinatie met de duidelijke informatie en de automatische kwijtschelding verklaart mogelijk het hoge bereik van de regeling. Kwijtschelding eigen bijdrage CAK Wanneer inwoners gebruik maken van een Wmo-voorziening dan moeten zij aan de gemeente een eigen bijdrage hiervoor betalen ter hoogte van € 19,00 per maand per huishouden (landelijke afspraak). Er wordt niet gekeken naar het inkomen of het vermogen van het huishouden. Ook maakt het niet uit of de inwoner(s) van het huishouden veel of weinig ondersteuning krijgt/krijgen. De eigen bijdrage Wmo wordt door het CAK geïnd. Het CAK betaalt het geïnde bedrag door aan de gemeente. De gemeente Berg en Dal heeft met het CAK de afspraak dat huishoudens met een inkomen tot 110% van de bijstandsnorm geen eigen bijdrage CAK hoeven te betalen. Het CAK brengt bij deze huishoudens geen eigen bijdrage CAK in rekening.
De kwijtscheldingen eigen bijdrage WMO is een onderdeel van het gemeentelijk minimabeleid. Bereik kwijtschelding eigen bijdrage CAK Inwoners hoeven de kwijtschelding eigen bijdrage WMO niet zelf aan te vragen. De kwijtschelding gaat automatisch doordat het CAK geen rekening verstuurt aan huishoudens die gebruik maken van een Wmo-voorziening én een inkomen hebben dat lager is dan 110% van de bijstandsnorm. Het bereik van de kwijtschelding eigen bijdrage CAK is hiermee 100%. In 2018 heeft de gemeente Berg en Dal een bedrag misgelopen aan eigen bijdrage Wmo ter hoogte van € 154.284,69 door de kwijtschelding eigen bijdrage WMO. In 2019 gaat het om een misgelopen bedrag van € 152.068,00.
13
Samenvatting Het bereik van alle minimaregelingen is het afgelopen jaar gestegen. Het bereik bij doelgroepen met kinderen is bij alle regelingen een stuk hoger dan bij huishoudens zonder kinderen. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat huishoudens met kinderen over het algemeen een groter netwerk hebben dan de andere huishoudens. Kinderen gaan naar school en zitten bij een (sport)vereniging. Via deze wegen ‘promoot’ de gemeente het minimabeleid. Deze huishoudens komen sneller in contact met de minimaregelingen en vragen de regelingen ook sneller aan. Tot slot kan schaamte nog een rol spelen. Voor je kind vraag je wellicht makkelijker een regeling aan dan voor jezelf. Het bereik van inwoners van 65 jaar of ouder blijft achter in vergelijking tot de andere doelgroepen. Een mogelijke verklaring voor het slechte bereik van ouderen met betrekking tot de Doe Mee! Regeling is dat de Doe Mee! Regeling mogelijk niet aansluit bij de behoefte van ouderen. De vrijwillige ouderen adviseurs hebben daarnaast aangegeven dat de ouderen niet vaak een regeling aanvragen bij de gemeente omdat deze mensen niet gemakkelijk hun hand ophouden bij de gemeente. Dat zit niet in hun mentaliteit. Tot slot speelt de gemeente mogelijk niet goed genoeg in op de informatievoorziening aan ouderen.
De 65 plussers moeten de informatie over de minimaregelingen wellicht op een andere manier ontvangen dan de rest van de minimahuishoudens. De 65 plussers ontvangen bijvoorbeeld geen bijstandsuitkering waardoor ze minder (of geen) contact hebben met de gemeente. Ook zijn zij minder te vinden bij sportverenigingen en scholen en zijn ze wellicht minder bekend met de verschillende vormen van sociale media. De ouderen moeten dus via andere wegen de informatie krijgen over het minimabeleid zoals via de nieuwsbrief van een ouderenbond of via de (lokale) krant of omroep.
14
4. Uitgangspunten berekening armoedeval In het volgende hoofdstuk (hoofdstuk vijf) wordt onderzocht of er een armoedeval plaats vindt in de gemeente Berg en Dal. In dit hoofdstuk wordt beschreven wat de armoedeval is, hoe we dit gaan onderzoeken en welke gegevens daarvoor gebruikt worden. Armoedeval De armoedeval is het omslagpunt waarop het financieel gezien voordeliger is om een miniminkomen te hebben en beroep te kunnen doen op allerlei regelingen en vrijstellingen, dan om te gaan werken. De armoedeval ontstaat wanneer iemand met een minimuminkomen (meer) gaat werken. Doordat het inkomen stijgt, heeft een huishouden geen recht meer op armoederegelingen zoals de minimaregelingen van de gemeente. Door het wegvallen van deze regelingen kan het zo zijn dat het uiteindelijke bedrag dat het gezin over houdt (het vrij te besteden inkomen) minimaal stijgt of zelfs daalt bij het aanvaarden van werk. Wij willen de financiële prikkel om te gaan werken graag behouden. Daarom hebben we onderzocht of er in Berg en Dal een armoedeval is met het huidige minimabeleid. Inkomsten en uitgaven De armoedeval wordt onderzocht door de inkomsten en uitgaven van een huishouden tegen elkaar af te zetten. Er wordt gekeken naar welk bedrag er overblijft nadat de uitgaven van de inkomsten zijn afgetrokken. Het bedrag dat overblijft noemen we het vrij te besteden inkomen.
Er wordt gekeken naar het vrij te besteden inkomen bij een inkomen (bijvoorbeeld uit werk, WW, AOW, WIA etc.) van 100% tot en met 130% van de bijstandsnorm. Als het vrij te besteden inkomen daalt, terwijl het inkomen stijgt (bijvoorbeeld door te starten met werk) is er sprake van een armoedeval. In deze paragraaf worden de inkomsten en uitgaven beschreven die meegenomen worden bij de berekening van het vrij te besteden inkomen. Inkomsten De inkomsten van een minimahuishouden kunnen opgesplitst worden in netto-inkomen, bijdrage rijk en bijdrage vanuit het minimabeleid (van de gemeente). -
-
Het netto-inkomen: Dit kan zijn inkomen uit werk, een eigen bedrijf, een uitkering (bijstands-, AOW-, of WW-uitkering) of een andere vorm van inkomsten. Bijdrage rijk: Zorgtoeslag Huurtoeslag Kinderopvangtoeslag Kindgebonden budget Kinderbijslag Combinatiekorting Bijdrage minimabeleid: Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Tegemoetkoming premie gemeentezorgverzekering Individuele inkomenstoeslag Doe Mee! Regeling (zonder kindpakket) Tegemoetkoming schoolkosten (onderdeel Doe Mee! Regeling)
15
Het kindpakket is niet mee genomen in de berekening van de armoedeval omdat het niet goed mogelijk is om te berekenen hoeveel we gemiddeld per kind uitgeven aan het kindpakket. Dit hangt namelijk af van heel veel factoren zoals het aanvraagjaar (het kind heeft één keer recht op een fiets en een laptop), de leeftijd van het kind, of een kind bij een sportvereniging zit en zo ja bij welke, of een kind nog zijn of haar zwemdiploma moet halen en of een kind naar school gaat en zo ja naar welke. Omdat bovengenoemde factoren per kind sterk verschillen is het heel moeilijk om te berekenen hoeveel geld wij per kind uitgeven aan het kindpakket. Uitgaven De uitgaven worden onderverdeeld in drie soorten uitgaven: -
Vaste lasten: Dit zijn uitgaven die (maandelijks) terugkeren. De kosten worden meestal automatisch afgeschreven. Voorbeelden zijn: huurkosten, zorgverzekering en kosten voor TV/ bellen en internet. - Huishoudelijke uitgaven: Dit zijn de uitgaven aan persoonlijke verzorging, voeding enzovoorts. Dit zijn kosten die elke maand gemaakt moeten worden. - Incidentele uitgaven: Dit zijn uitgaven die niet maandelijks terugkeren. Ook de hoogte van de kosten zijn vooraf niet vast te stellen. Voor deze kosten moet een bedrag gereserveerd worden, om de kosten te kunnen dekken. Voorbeelden zijn: kosten voor kleding en inventaris. De meeste uitgaven zijn gebaseerd op de berekeningen van het Nibud (Nibud 2019). Nibud is een stichting die informeert en adviseert over financiën van huishoudens. Als er lokale uitgaven gebruikt kunnen worden, is hiervoor gekozen. Hier is voor gekozen omdat sommige uitgaven per regio verschillen. Voorbeelden zijn: gas, water en elektriciteit, inboedelverzekering en TV/ bellen/ internet. Huishoudtypes De inkomsten en uitgaven verschillen per huishoudtype. De armoedeval wordt daarom berekend voor vier aparte doelgroepen: -
Alleenstaanden Eenoudergezin met twee kinderen; kinderen zijn 8 en 13 jaar Echtpaar zonder kinderen Echtpaar met twee kinderen; kinderen zijn 8 en 13 jaar
Aannames De financiële situatie verschilt per huishouden. Om een algemeen beeld te krijgen van de inkomsten en uitgaven hebben wij een aantal aannames moeten doen: -
-
Alle huishoudens maken gebruik van alle regelingen waar zij recht op hebben, ze ontvangen het maximale bedrag van de regelingen. Iedereen woont in een gehuurde tussenwoning. Alleenstaande ouders met een inkomen op bijstandsniveau werken niet, of ze zitten in een traject waarbij de kinderopvang volledig wordt vergoed. Bij de berekening van het vrij te besteden inkomen op 100% van de bijstandsnorm worden daarom geen kosten voor kinderopvang opgenomen. Bij een inkomen boven bijstandsniveau gaan we ervan uit dat de alleenstaande ouder enkele dagen per week werkt en wel gebruikt maakt van de kinderopvang. Bij een inkomen op 110% van de bijstandsnorm wordt gerekend met 25 uur kinderopvang (BSO) per maand, bij een inkomen op 120 procent van de norm wordt uitgegaan van 55
16
-
-
uur kinderopvang per maand, bij een inkomen op 130 procent wordt uitgegaan van 85 uur kinderopvang. Bij echtparen met kinderen en een inkomen tussen de 100% en 130% van de bijstandsnorm gaan we ervan uit dat één van de beide ouders werkt. Als beide ouders zouden werken, zou het huishoudinkomen hoger zijn. We gaan er bij deze gezinnen vanuit dat ze geen kinderopvang nodig hebben, omdat één van de beide partners thuis is om voor de kinderen te zorgen. Voor de gemeentezorgverzekering hebben alle inwoners de duurste premie voor de basisverzekering en aanvullende verzekering. Ze ontvangen de hoogste gemeentelijke bijdrage.
17
5. Armoedeval Dit hoofdstuk geeft inzicht in de armoedeval in de gemeente Berg en Dal. Er wordt gekeken naar de huidige situatie, naar de situatie na het verschuiven van de inkomensgrenzen van bepaalde minimaregelingen en naar de armoedeval zonder minimabeleid. Huidige situatie In de grafiek en tabel hieronder wordt de armoedeval weergegeven zoals die in de huidige situatie is met het huidige beleid en de huidige inkomensgrenzen. Er wordt gekeken naar het vrij te besteden inkomen per inkomenscategorie en per huishoudtype.
Armoedeval per doelgroep - huidige situatie €650,00 VRIJ TE BESTEDEN INKOMEN
€600,00 €550,00 €500,00 €450,00 €400,00 €350,00 €300,00 €250,00 €200,00 €150,00 100%
110%
120%
130%
INKOMEN IN PERCENTAGES VAN DE BIJSTANDSNORM
Huishoudtype Alleenstaanden Een-oudergezin 2 kinderen Echtpaar zonder kinderen Echtpaar met 2 kinderen
Alleenstaande
Een-oudergezin 2 kinderen
Echtpaar zonder kinderen
Echtpaar met 2 kinderen
Vrij te besteden inkomen, bij verschillende inkomensgrenzen 100% 110% 120% 130% bijstandsnorm bijstandsnorm bijstandsnorm bijstandsnorm € 184,40 € 188,78 € 249,82 € 263,54 € 435,24 € 501,56 € 609,72 € 583,68 € 211,82 € 213,64 € 297,85 € 288,38 € 241,76 € 336,07 € 424,10 € 373,58
Wanneer het inkomen van huishoudens stijgt van 100% van de bijstandsnorm naar 110% van de bijstandsnorm dan is er een risico op een armoedeval omdat er in deze situatie twee gemeentelijke regelingen weg vallen namelijk de kwijtschelding gemeentelijke belastingen en de Individuele inkomenstoeslag. Uit bovenstaande tabel en grafiek valt op te maken dat er geen armoedeval plaats vindt in de gemeente Berg en Dal wanneer het inkomen van huishoudens stijg van 100% naar 110% van de bijstandsnorm. Het is dus altijd lonend om vanuit een bijstandsuitkering te gaan werken. De stijging in het vrij te besteden inkomen is echter bij twee huishoudtypen wel heel minimaal, namelijk bij de alleenstaanden en bij echtparen zonder kinderen. Deze twee huishoudtypen gaan er slechts enkele euro’s op vooruit wanneer hun inkomen stijgt van 100% naar 110% van de bijstandsnorm.
18
In de gemeente Berg en Dal is er verder een risico op een armoedeval wanneer het inkomen van huishoudens stijgt van 120% naar 130% van de bijstandsnorm. Bij de inkomensgrens van 120% van de bijstandsnorm vallen namelijk twee minimaregelingen weg namelijk de Doe Mee! Regeling en de gemeentezorgverzekering. Uit de tabel en de grafiek valt op te maken dat als het inkomen van huishoudens stijgt van 120% naar 130% van de bijstandsnorm er inderdaad een armoedeval plaats vindt bij bijna alle huishoudtypes. De armoedeval vindt alleen niet plaats bij alleenstaanden. De alleenstaanden gaan erop vooruit als hun inkomen stijgt van 120% van 130% van de bijstandsnorm. De overige huishoudtypen gaan er onder aan de streep op achteruit als hun inkomen stijgt van 120% naar 130% van de bijstandsnorm. De reden dat de armoedeval vooral plaatsvindt bij huishoudens met kinderen, is dat de Doe Mee! Regeling een ruime vergoeding heeft voor kinderen namelijk € 225,00 per kind, plus € 100,00 voor schoolkosten. Deze tegemoetkomingen zijn alleen van toepassing op huishoudens met kinderen, daarom daalt het vrij te besteden inkomen bij deze huishoudens harder dan bij de huishoudens zonder kinderen. Als we naast de vergoedingen van de Doe Mee! Regeling ook rekening hadden kunnen houden met het kindpakket dan was de armoedeval voor huishoudens met kinderen nog groter geweest.
Aanpassen inkomensgrenzen minimaregelingen De gemeente wilt de armoedeval zo veel mogelijk verkleinen zodat (meer) werken altijd lonend is. De armoedeval kan verkleind worden of zelfs weg vallen wanneer de inkomensgrenzen van de minimaregelingen worden aangepast. In deze paragraaf wordt bekeken wat het gevolg is als de inkomensgrenzen van twee regelingen worden aangepast namelijk van de Doe Mee! Regeling en van de Individuele inkomenstoeslag. Inkomensgrens Doe Mee! Regeling aanpassen In de huidige situatie is er een armoedeval te zien bij een inkomen van 120% naar 130% van de bijstandsnorm bij huishoudens met kinderen. Om de armoedeval van 120% naar 130% te verkleinen kan de inkomensgrens van de Doe Mee! Regeling worden verschoven van 120% naar 130%. In onderstaande grafiek is te zien wat er gebeurt wanneer de inkomensgrens op deze manier wordt opgeschoven.
VRIJ TE BESTEDEN INKOMEN
Armoedeval per doelgroep - Doe Mee! aangepast €650,00 €550,00 €450,00 €350,00 €250,00 €150,00 100%
110%
120%
INKOMEN IN PERCENTAGES VAN DE BIJSTANDSNORM Alleenstaande
Een-oudergezin 2 kinderen
Echtpaar zonder kinderen
Echtpaar met 2 kinderen
19
130%
Huishoudtype Alleenstaanden Een-oudergezin 2 kinderen Echtpaar zonder kinderen Echtpaar met 2 kinderen
Vrij te besteden inkomen, bij verschillende inkomensgrenzen 100% 110% 120% 130% € 184,40 € 188,78 € 249,82 € 271,87 € 435,24 € 501,56 € 609,72 € 637,86 € 211,82 € 213,64 € 297,85 € 305,05 € 241,76 € 336,07 € 424,10 € 436,10
Uit de grafiek en de tabel valt op te maken dat als het inkomen van huishoudens stijgt van 120% naar 130% van de bijstandsnorm, er in plaats van een daling, nu een stijging te zien is in het vrij te besteden inkomen bij alle huishoudtypes. De armoedeval is hiermee verdwenen. In onderstaande grafiek is bekeken of de armoedeval zich niet verplaatst naar de inkomensgrens van 130% van de bijstandsnorm als de inkomensgrens van de Doe Mee! Regeling verplaats wordt naar 130%.
VRIJ TE BESTEDEN INKOMEN
Armoedeval per doelgroep (Doe Mee aangepast) €650,00 €550,00 €450,00 €350,00 €250,00 €150,00 100%
110%
120%
130%
140%
INKOMEN IN PERCENTAGES VAN DE BIJSTANDSNORM Alleenstaande
Een-oudergezin 2 kinderen
Echtpaar zonder kinderen
Echtpaar met 2 kinderen
Huishoudtype
Vrij te besteden inkomen, bij verschillende inkomensgrenzen 100% 110% 120% 130% 140%
Alleenstaanden Een-oudergezin 2 kinderen Echtpaar zonder kinderen Echtpaar met 2 kinderen
€ 184,40 € 435,24 € 211,82 € 241,76
€ 188,78 € 508,81 € 213,64 € 336,07
€ 249,82 € 610,07 € 297,85 € 424,10
€ 271,87 € 629,96 € 305,05 € 436,10
€ 318,80 € 661,15 € 366,56 € 455,56
Uit bovenstaande grafiek en tabel valt op te maken dat er geen armoedeval plaatst vindt bij een inkomen van 130% van de bijstandsnorm als de inkomensgrens van de Doe Mee! Regeling wordt verschoven naar 130%. Het inkomen is op dat punt voldoende gestegen om het vrij te besteden inkomen ook te laten stijgen, ondanks dat de huishoudens op dat punt geen recht meer hebben op de Doe Mee! Regeling. Inkomensgrenzen Individuele inkomenstoeslag aanpassen Er is niet veel stijging te zien in het vrij te besteden inkomen als het inkomen stijgt van 100% naar 110%. Dit geldt vooral voor twee type huishoudens namelijk de alleenstaanden (een grote
20
minimagroep in onze gemeente) en de echtparen zonder kinderen. Om de financiële prikkel te vergroten om vanuit de bijstandsuitkering te gaan werken kan de gemeente de inkomensgrens van de Individuele inkomenstoeslag verhogen van 100% naar 110% van de bijstandsnorm. In onderstaande grafiek en tabel is de armoedeval weergegeven als de Individuele inkomenstoeslag wordt opengesteld voor inwoners met een inkomen tot 110% van de bijstandsnorm. Uit de tabel en grafiek is op te maken dat het vrij te besteden inkomen in deze situatie voor alle huishoudens flink stijgt wanneer het inkomen stijgt van 100% naar 110% van de bijstandsnorm. Deze stijging in het vrij te besteden inkomen is een stuk groter dan in de situatie waarbij de inkomensgrens van de Individuele inkomenstoeslag is vastgesteld op 100%. Door de inkomensgrens te verplaatsen naar 110% van de bijstandsnorm wordt de financiële prikkel om te gaan werken vanuit een bijstandsuitkering groter omdat het accepteren van een baan direct positieve financiële gevolgen heeft.
Armoedeval per doelgroep - individuele inkomenstoeslag aangepast VRIJ TE BESTEDEN INKOMEN
€650,00 €600,00 €550,00 €500,00 €450,00 €400,00 €350,00 €300,00 €250,00 €200,00 €150,00 100%
110%
120%
130%
INKOMEN IN PERCENTAGES VAN DE BIJSTANDSNORM Alleenstaande
Een-oudergezin 2 kinderen
Echtpaar zonder kinderen
Echtpaar met 2 kinderen
Alleenstaanden Een-oudergezin 2 kinderen Echtpaar zonder kinderen Echtpaar met 2 kinderen
100% € 184,40 € 435,24 € 211,82 € 241,76
110% € 224,11 € 555,31 € 264,56 € 386,99
120% € 249,82 € 609,72 € 297,85 € 424,10
130% € 263,54 € 583,68 € 288,38 € 373,58
Armoedeval zonder minimabeleid In onderstaande grafiek en tabel is de armoedeval weergegeven wanneer de gemeente geen armoedebeleid zou hebben. In de grafiek is te zien dat in een dergelijke situatie het vrij te besteden inkomen geleidelijk stijgt naar mate het inkomen hoger wordt. In deze situatie is er geen sprake van een armoedeval. Het minimabeleid van de gemeente zorgt dus voor de armoedeval. Daarbij is het ook zo dat hoe uitgebreider het minimabeleid hoe groter de armoedeval. Om deze reden is de armoedeval in de gemeente Berg en Dal het grootst voor huishoudens met kinderen wanneer het inkomen stijg van 120% naar 130% van de
21
bijstandsnorm. In deze situatie valt namelijk de relatief hoge vergoeding vanuit Doe Mee! regeling weg.
VRIJ TE BESTEDEN INKOMEN
Armoedeval per doelgroep - zonder minimabeleid €600,00 €500,00 €400,00 €300,00 €200,00 €100,00 €0,00 100%
110%
120%
130%
INKOMEN IN PERCENTAGES VAN DE BIJSTANDSNORM
Alleenstaanden Eenoudergezin 2 kinderen Echtpaar zonder kinderen Echtpaar met kinderen
Alleenstaande
Eenoudergezin 2 kinderen
Echtpaar zonder kinderen
Echtpaar met kinderen
100% € 68,41 € 238,01 € 15,77 € -5,23
110% € 143,45 € 417,63 € 122,97 € 199,56
22
120% € 204,49 € 527,24 € 207,18 € 295,93
130% € 263,54 € 584,13 € 288,38 € 373,58
6. Kosten uitbreiding minimabeleid In het vorige hoofdstuk is beschreven dat de gemeente de mogelijkheid heeft om de inkomensgrenzen van bepaalde minimaregelingen te verschuiven om op deze manier de armoedeval te beperken of op te lossen. In dit hoofdstuk wordt gekeken naar de kosten die de verschuiving van de inkomensgrenzen met zich meebrengt. De extra kosten worden berekend aan de hand van de CBS gegevens (aantal huishoudens in onze gemeente) en aan de hand van het gemiddelde bereik van de Doe Mee! Regeling en de Individuele inkomenstoeslag per huishoudtype. Aan de hand van deze gegevens is er een inschatting gemaakt van het aantal extra huishoudens die een Doe Mee! Regeling/ Individuele inkomenstoeslag zouden aanvragen als de inkomensgrens wordt verplaatst naar respectievelijk 130% en 110%. Extra aanvragen zorgen voor extra kosten. Hierbij is er een onderscheid gemaakt tussen de uitvoeringskosten en de daadwerkelijke extra kosten aan de vergoeding zelf. Extra kosten verschuiving Doe Mee! Regeling Als de grens van de Doe Mee! Regeling wordt verplaatst naar 130% van de bijstandsnorm dan leidt dit naar verwachting tot de volgende extra aanvragen: 77 alleenstaanden, 75 huishoudens met kinderen, 17 huishoudens zonder kinderen.
Bovengenoemde extra aanvragen leiden er toe dat er extra geld wordt uitgegeven aan de daadwerkelijke vergoedingen van de Doe Mee! Regeling (financiële vergoedingen en vergoedingen in natura). Het gaat om een bedrag van ongeveer € 80.000,00 Daarnaast zorgen de extra aanvragen voor extra uitvoeringskosten. Naar inschatting gaat het om extra uitvoeringskosten ter hoogte van ongeveer € 15.000,00 Het verschuiven van de inkomensgrens van de Doe Mee! Regeling naar 130% van de bijstandsnorm kost daarmee naar inschatting € 95.000,00. Extra kosten verschuiving Individuele inkomenstoeslag Als de grens van de Individuele inkomenstoeslag wordt verplaatst naar 110% van de bijstandsnorm dan leidt dit naar verwachting tot de volgende extra aanvragen: 128 alleenstaanden, 74 alleenstaande ouders, 60 echtparen/ samenwonende (met of zonder kinderen). Bovengenoemde extra aanvragen leiden er toe dat er extra geld wordt uitgegeven aan de daadwerkelijke vergoedingen van de Individuele inkomenstoeslag. Het gaat om een bedrag van ongeveer € 100.000,00. Daarnaast zorgen de extra aanvragen voor extra uitvoeringskosten. Naar inschatting gaat het om extra uitvoeringskosten ter hoogte van ongeveer € 45.000,00. Het verschuiven van de inkomensgrens van de Individuele inkomenstoeslag kost daarmee naar inschatting € 145.000,00.
23
7. Divosa Benchmark De gemeente Berg en Dal heeft in 2018 mee gedaan aan de Divosa benchmark. In de benchmark geeft Divosa inzicht in uitgaven van de gemeente aan het minimabeleid. De uitgaven worden vergeleken met de uitgaven van andere gemeenten. In dit hoofdstuk worden een aantal resultaten van de Divosa bechmark weergegeven. Totale uitgaven minimabeleid In de grafiek hieronder is weergegeven hoeveel de gemeente Berg en Dal in 2018 in het totaal heeft uitgegeven aan het minimabeleid. Deze uitgave wordt vergeleken met de uitgaven van gemeenten van vergelijkbare grootteklasse (39 andere gemeenten). De totale uitgave van de gemeente Berg en Dal aan het minimabeleid is een stuk hoger dan de uitgaven van de gemeenten uit dezelfde grootteklasse. Voor een deel is dit te verklaren omdat onze gemeente veel minimahuishoudens heeft. Echter gezien het grote verschil in uitgaven tussen de gemeente Berg en Dal en andere gemeenten is dit waarschijnlijk niet de enige verklaring. Een mogelijke andere verklaring is dat de gemeente Berg en Dal een royaal minimabeleid heeft.
Totale uitgaven minimabeleid
Bedrag in euro's
2.500.000 1.995.374 2.000.000 1.385.459
1.500.000 1.000.000 500.000 0 Berg en Dal
Gem vergelijkbare grootteklasse
2018
In de grafiek hieronder wordt weergegeven uit welke uitgaveposten het minimabeleid bestaat en hoe deze uitgaveposten zich verhouden tot de uitgavenposten van gemeenten van vergelijkbare grootteklasse.
24
Totale uitgaven minimabeleid 2.500.000
bedrag in euro's
2.000.000
194.890 195.333 199.738
1.500.000
190.374 135.408 117.960 205.953
362.764 1.000.000 385.477
266.007
500.000 657.172
469.757
0 Berg en Dal
Gem vergelijkbare grootteklasse
2018 Overig
Beschermingsbewind
Kwijtschelding gemeentelijke belastingen
Individuele inkomenstoeslag
Gemeente Zorgverzekering
Doe Mee Regeling
Uit de grafiek is op te maken dat de gemeente Berg en Dal relatief veel geld uitgeeft aan bijzondere bijstand voor beschermingsbewind, aan kwijtschelding gemeentelijke belasting, aan de Individuele inkomenstoeslag en aan de gemeente zorgverzekering. De uitgavepost overig bestaat onder andere uit de volgende uitgaven: - inrichtingskosten: € 150.000,00 - kwijtschelding eigen bijdrage CAK: € 150.000,00 - kinderopvang sociaal medische indicatie: € 134.000,00 - woonkostentoeslag: € 44.000,00 - duurzame gebruiksgoederen: € 43.000,00 De “overige uitgavepost” kan niet worden vergeleken met andere gemeenten omdat in de Divosa benchmark deze uitgavenposten niet specifiek worden bevraagd.
25
8. Enquête Voor de evaluatie van het minimabeleid heeft de gemeente een vragenlijst uitgezet onder inwoners met een laag inkomen. In de vragenlijst zijn vragen gesteld over de effecten van het minimabeleid, de aanvraagprocedure, de (on)tevredenheid over het minimabeleid en de eventuele verbeterpunten. In dit hoofdstuk worden de belangrijkste resultaten van de vragenlijst beschreven. Niet alle resultaten worden besproken. In bijlage 1 zijn de resultaten van de vragenlijst terug te vinden die niet worden besproken in dit hoofdstuk. Omdat niet iedere vraag door elke respondent is ingevuld wordt er bij elke vraag weergegeven hoeveel respondenten antwoord hebben gegeven op de desbetreffende vraag (=N). Doelgroep en respons De doelgroep van de enquête zijn huishoudens in de gemeente Berg en Dal met een inkomen tot en met 130% van de bijstandsnorm. Aan alle inwoners die die op dit moment een bijstandsuitkering ontvangen is een papieren enquête gestuurd. Ook is een enquête gestuurd naar alle inwoners die een van de minimaregelingen hebben aangevraagd in 2018 of 2019. In totaal zijn er 1.344 enquêtes verstuurd. De enquête is ook geplaatst in het lokale krantje ‘De Rozet’ en in de nieuwsbrief van de KBO. Inwoners konden de enquête uitknippen en opsturen naar de gemeente.
Ook zijn de vragenlijsten verspreid via verschillende betrokken partijen die zijn aangesloten bij het platformarmoede bestrijding, zoals de cliëntenraad, de seniorenraad, de vrijwillige ouderen adviseurs en de voedselbank. Naast de papieren versie is er een onlineversie beschikbaar gesteld. De link van de online versie is geplaatst op de website van de gemeente, op social media (twitter en facebook) en in de nieuwsbrief van de gemeente en van de KBO. In de vragenlijst wordt naar de situatie in het huishouden gevraagd. Per huishouden kan er daarom één enquête worden ingevuld. 466 huishoudens hebben de vragenlijst ingevuld. De gemeente Berg en Dal heeft 2.700 huishoudens waarbij het inkomen 130% van de bijstandsnorm is. Het aantal respondenten is voldoende om betrouwbare uitspraken over de gehele groep te kunnen doen. Huishoudtype
Hoe ziet uw huishouden eruit? 6% 8% 16% 57% 13%
Ik woon alleen
Ik woon alleen met kinderen
Ik woon met een partner
Ik woon met een partner en kinderen
Anders, namelijk:
Meer dan de helft van de respondenten woont alleen (57%). 13% van de respondenten woont alleen met kinderen, 16% woont met een partner en 8% woont met een partner en kinderen.
26
Deze percentages komen redelijk overeen met de verdeling van de minimahuishoudens zoals beschreven in hoofdstuk 1. Inkomstenbron In de vragenlijst is gevraagd wat de belangrijkste bron van inkomsten is in het desbetreffende huishouden. Het grootste deel van de respondenten (huishoudens) ontvangt een bijstandsuitkering van de gemeente (42%). 25% van de huishoudens ontvangt een AOWuitkering. Bij 19% van de huishoudens is de belangrijkste inkomstenbron inkomen uit werk. 3% heeft een WW-uitkering, 1% heeft inkomen uit een eigen bedrijf en 19% heeft inkomen uit een overige bron. Inkomstenbron Bijstandsuitkering Ik heb een AOWuitkering Inkomen uit werk Ik heb een WWuitkering Ik heb een eigen bedrijf Overig
Percentage 42% 25% 19% 3% 1% 19%
25% van de respondenten ontvangt een AOW-uitkering. Onder alle minimahuishoudens (zoals beschreven in hoofdstuk één) is dat 50%. De inwoners met een AOW-uitkering zijn dus ondervertegenwoordigd onder de respondenten. De andere groepen weerspiegelen de verdeling van de minimahuishoudens in de gemeente Berg en Dal redelijk goed. In de volgende paragrafen komen de minimaregelingen aan bod. Er wordt gekeken naar de effecten van de regelingen, de aanvraagprocedure, de bekendheid en de tevredenheid. Bekendheid Regeling Aan alle respondenten is gevraagd of ze bekend zijn met de minimaregelingen (N=435).
Bekend met de minimaregelingen 50%
Bijzondere bijstand
50%
62%
Kwijtschelding gemeentelijke belastingen
38%
67%
Gemeentezorgverzekerin...
33%
39%
Individuele inkomenstoeslag
61% 62%
Doe Mee! Regeling 0%
10%
20% Ja
30%
38% 40%
50%
60%
70%
80%
90% 100%
Nee
De gemeentezorgverzekering is het bekendst bij de respondenten, 67% is bekend met de regeling. De Individuele inkomenstoeslag is het minst bekend bij de respondenten, 39% kent de regeling. Dit is mogelijk te verklaren doordat huishoudens tot 100% van de bijstandsnorm gebruik mogen maken van de Individuele inkomenstoeslag. De meeste andere minimaregelingen zijn voor inwoners tot 120% van de bijstandsnorm beschikbaar.
27
De bekendheid van de minimaregelingen onder huishoudens met een bijstandsuitkering verschilt nauwelijks met de bekendheid van huishoudens die een andere inkomstenbron hebben. Bij de Individuele inkomenstoeslag verschilt dit wel. Van alle ondervraagden is 39% bekend met de Individuele inkomenstoeslag. Onder inwoners met een uitkering is de bekendheid 54%. De gemeente is de afgelopen jaren bezig geweest om de bekendheid van de minimaregelingen te verhogen. Toch is er nog een relatief grote groep niet bekend met de regelingen. Hoe kennen inwoners de minimaregelingen? Aan de respondenten die hebben aangegeven dat ze een of meerdere minimaregelingen kennen is gevraagd hoe ze de regelingen kennen. De respondenten mochten meerdere antwoorden geven en er was ruimte voor eigen inbreng. (N=376)
Hoe kennen inwoners de minimaregelingen Iemand van de gemeente vertelde erover Gelezen op de website van de gemeente Van familie/ een bekende gehoord Bij een keukentafelgesprek gehoord Via bewindvoering Via het plaatselijke krantje Bij vereniging (bijvoorbeeld sport) gehoord Via begeleider Via vluchtelingen Op school of kinderdagverblijf vertelde iemand erover Bij de voedselbank of kledingbank gehoord Overig 0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
35%
40%
45%
De meeste respondenten kennen de regelingen via de gemeente, ofwel door een contactpersoon van de gemeente of ze hebben over de regelingen gelezen op de website van de gemeente. Ook familie/ bekenden zijn een belangrijke bron van informatie. Het plaatselijke krantje, bewindvoerders en keukentafelgesprekken worden ook regelmatig genoemd als manier hoe inwoners de minimaregeling kennen. Verengingen en andere externe partijen zijn minder vaak een informatiebron. Er is gekeken of inwoners in verschillende leeftijdscategorieën, verschillend hebben geantwoord op bovenstaande vraag. Tussen de verschillende leeftijden zit geen opmerkelijk verschil. Inwoners van verschillende leeftijden krijgen de informatie over de minimaregelingen dus op dezelfde manier. Tevredenheid over de minimaregelingen Doe Mee! Regeling Aan de respondenten die gebruik maken van de Doe Mee! Regeling is gevraagd of ze tevreden zijn met de regeling. (N=202)